Bản án 36/2026/HNGĐ-STVụ án ly hôn về mâu thuẫn gia đình

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về thẩm quyền và quan hệ pháp luật: Chị Hoàng Mai T và anh Lù Văn L chung sống với nhau như vợ chồng từ năm 2010, không đăng ký kết hôn tại UBND xã có thẩm quyền. Hội đồng xét xử xác định đây là tranh chấp không công nhận quan hệ vợ chồng theo quy định tại khoản 8 Điều 28 Bộ luật Tố tụng dân sự. Bị đơn anh Lù Văn L có nơi đăng ký thường trú tại thôn C, xã Th, tỉnh Tuyên Quang, theo quy định tại Điều 35, điểm a khoản 1 Điều 39 của Bộ luật Tố tụng dân sự, vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân Khu vực 6 - Tuyên Quang.

[2] Về quan hệ hôn nhân: Qua xác minh với trưởng thôn nơi anh chị đăng ký hộ khẩu thường trú, Công an xã Th, Uỷ ban nhân dân xã Th và người thân trong gia đình chị Hoàng Mai T xác định được chị T và anh L có tổ chức lễ cưới theo phong tục tập quán địa phương và chung sống với nhau từ năm 2010 nhưng không thực hiện việc đăng ký kết hôn, không có hồ sơ lưu trữ liên quan đến việc đăng ký hộ tịch về kết hôn của chị T và anh L lưu tại Uỷ ban nhân dân xã Th, việc anh chị chung sống với nhau như vợ chồng sau ngày 03/01/1987 đến nay không có đăng ký kết hôn theo quy định của pháp luật đã vi phạm Điều 9 của Luật Hôn nhân và gia đình. Việc chung sống như vợ chồng giữa chị T và anh L không có giá trị pháp lý. Theo quy định tại khoản 1 Điều 14 Luật Hôn nhân và gia đình thì nam nữ có đủ điều kiện kết hôn theo quy định chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn thì không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ giữa vợ và chồng. Sau khi tổ chức lễ cưới anh chị chung sống tại nhà bố mẹ đẻ anh L (ông bà hiện nay đều đã mất). Trong quá trình chung sống anh chị phát sinh nhiều mâu thuẫn dẫn đến cãi vã, xô xát nhiều lần, đến tháng 9/2023 anh L có hành vi dùng dao cứa cổ chị T gây nguy hiểm đến tính mạng, sự việc đã được Công an xã, đại diện thôn và hai bên gia đình giải quyết, anh L có làm bản cam kết và bị cơ quan có thẩm quyền lập hồ sơ xử phạt vi phạm hành chính (theo Báo cáo số 63 – BC/ĐU ngày 12/10/2023 của Đảng uỷ xã Th), sau sự việc anh chị làm bản cam kết ngày 13/9/2023, qua xác minh tại địa phương, Tòa án xác định giữa anh chị vẫn tiếp tục xảy ra mâu thuẫn nhưng chị T không báo cáo với thôn. Hiện nay chị T và anh L đều đi làm ăn xa, thỉnh thoảng vẫn trở về địa phương thăm nhà cửa, con cái, còn việc anh chị đi làm ở đâu, có làm cùng nhau hay không thì anh chị không báo cáo cho thôn, xã nắm được. Xét thấy hành vi anh L đánh đập, hành hạ chị T đã xâm hại đến sức khoẻ, tính mạng chị T trong thời gian hai người chung sống với nhau như vợ chồng được xác định là hành vi bạo lực gia đình theo điểm a khoản 1, khoản 2 Điều 3 Luật Phòng chống bạo lực gia đình, vì vậy Hội đồng xét xử áp dụng khoản 1 Điều 56 của Luật Hôn nhân và gia đình; khoản 1 Điều 4 Nghị quyết số 01/2024/NQ-HĐTP ngày 16/5/2024 hướng dẫn áp dụng một số quy định của pháp luật trong giải quyết vụ việc về hôn nhân và gia đình cần chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn chị Hoàng Mai T tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng với anh Lù Văn L là có cơ sở. 4

[3] Đối với yêu cầu của bị đơn anh Lù Văn L tại phiên toà đề nghị Hội đồng xét xử xem xét đơn đề nghị ngày 31/7/2026, bị đơn anh Lù Văn L cho rằng hai bên đã lập Bản cam kết ngày 13/9/2023 có xác nhận của Ban quản lý thôn, trong đó chị T cam kết không khởi kiện nên đề nghị Tòa án không thụ lý giải quyết vụ việc. Hội đồng xét xử nhận thấy quan điểm của bị đơn là không có căn cứ pháp luật bởi lẽ Bản cam kết ngày 13/9/2023 giữa chị T và anh L không có giá trị thay thế Giấy chứng nhận kết hôn hợp pháp mà chỉ là văn bản thỏa thuận gia đình tự lập, hoàn toàn không phải văn bản hộ tịch và không thể hợp pháp hóa một quan hệ chung sống thực tế thành quan hệ hôn nhân hợp pháp. Đại diện Ban quản lý thôn/Trưởng thôn không có thẩm quyền chứng thực mà chữ ký của Trưởng thôn chỉ có giá trị chứng kiến việc hòa giải tại cộng đồng dân cư.

[4] Về con chung: Quá trình chung sống với nhau chị T, anh L có 02 (Hai) con chung là cháu Lù Thị M O, sinh ngày 29/01/2011 và cháu Lù Minh H, sinh ngày 28/11/2012, do các cháu đã đủ 07 (Bảy) tuổi trở lên nên Tòa án tiến hành ghi ý kiến nguyện vọng và được các cháu trình bày nguyện vọng cháu O muốn ở với mẹ cháu còn cháu H muốn ở với bố cháu. Bị đơn anh Lù Văn L có yêu cầu về con chung trong trường hợp Toà án giải quyết không công nhận quan hệ vợ chồng thì anh L đồng ý với nguyện vọng của chị T, là giao cho chị T trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục cháu Lù Thị M O, cho đến khi cháu O đủ 18 tuổi, anh L là người trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục cháu Lù Minh H cho đến khi cháu H đủ 18 tuổi. Xét thấy quan điểm về việc nuôi con chung của chị T, anh L là phù hợp với nhau, không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội, phù hợp với nguyện vọng của các cháu, nên được Hội đồng xét xử chấp nhận.

[5] Về việc cấp dưỡng nuôi con: Quá trình giải quyết vụ án nguyên đơn chị Hoàng Mai T và bị đơn anh Lù Văn L đều có ý kiến là không yêu cầu bên nào phải cấp dưỡng nuôi con chung. Xét thấy ý kiến của các bên là hoàn toàn tự nguyện, không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội nên cần được Hội đồng xét xử ghi nhận. Việc nuôi con và cấp dưỡng nuôi con là không cố định. Các bên có quyền yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con chung và yêu cầu cấp dưỡng nuôi con chung sau khi giải quyết không công nhận quan hệ vợ chồng.

[6] Về tài sản chung, công nợ chung và công sức đóng góp: Tại đơn đề nghị ngày 31/7/2026, bị đơn anh Lù Văn L đề nghị Tòa án phải làm rõ khoản vay 100.000.000đồng (Một trăm triệu đồng) tại Ngân hàng Chính sách xã hội và giải quyết xong công nợ chung thì mới đồng ý giải quyết việc không công nhận quan hệ vợ chồng, tại phiên tòa bị đơn tiếp tục đề nghị HĐXX xem xét giải quyết khoản nợ chung của chị T, anh L là số tiền 500.000.000đồng (Năm trăm triệu đồng). Hội đồng xét xử nhận thấy: Tại Đơn khởi kiện và Bản tự khai, nguyên đơn chị Hoàng Mai T không yêu cầu giải quyết về tài sản chung và công nợ chung, việc bị đơn anh Lù Văn L đưa ra yêu cầu giải quyết công nợ chung được coi là yêu cầu phản tố của bị đơn đối với yêu cầu của nguyên đơn; bị đơn tại phiên toà đã thừa nhận có nhận được Thông báo thụ lý vụ án để biết được quyền đưa ra yêu cầu phản tố của mình, và được Toà án giải thích quyền và nghĩa vụ của bị đơn theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự bao gồm quyền đưa ra yêu cầu phản tố của 5 bị đơn khi anh L đến Toà án để làm bản tự khai trình bày ý kiến. Do vậy bị đơn anh Lù Văn L đưa ra đề nghị xem xét giải quyết công nợ chung tại đơn đề nghị ngày 31/7/2026 và tại phiên toà thuộc trường hợp yêu cầu phản tố được đưa ra sau thời điểm mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải ngày 08/7/2026 theo quy định tại khoản 3 Điều 200 Bộ luật Tố tụng dân sự, do đó không có căn cứ xem xét giải quyết về tài sản chung và công nợ chung trong vụ án này. Trường hợp các bên có tranh chấp hoặc có yêu cầu, các đương sự có quyền khởi kiện giải quyết bằng một vụ án dân sự độc lập khác theo quy định của pháp luật.

[7] Ý kiến, quan điểm của Đại diện Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 6 - Tuyên Quang tại phiên tòa là có căn cứ, cần được chấp nhận.

[8] Về án phí: Chị Hoàng Mai T thuộc trường hợp đồng bào dân tộc thiểu số ở các xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn và có đơn xin miễn án phí nên được miễn toàn bộ án phí dân sự sơ thẩm theo quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 12, Điều 14 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án. Bị đơn anh Lù Văn L không phải chịu án phí dân sự sơ thẩm.

[9] Về quyền kháng cáo: Nguyên đơn chị Hoàng Mai T, bị đơn anh Lù Văn L có quyền kháng cáo theo quy định tại Điều 271 và Điều 273 của Bộ luật Tố tụng dân sự.