Bản án 24/2026/DS-STTranh chấp về thừa kế tài sản

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa, căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

[1]. Về tố tụng: Ông Lã Văn T có yêu cầu khởi kiện tranh chấp về thừa kế tài sản đối với di sản thừa kế của cụ Lã Văn T3 và Cao Thị K để lại là quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất tại xóm D, xã T, huyện K, tỉnh Ninh Bình; nay là xóm D T, xã L, tỉnh Ninh Bình nên thuộc thẩm quyền giải quyết của Toà án nhân dân khu vực 4- Ninh Bình theo quy định tại khoản 5 Điều 26 và điểm c khoản 1 Điều 39 của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2025. Toà án đã ra Quyết định đưa vụ án ra xét xử, đã được triệu tập hợp lệ đến lần thứ hai nhưng Bị đơn ông T1 và người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan vắng mặt. Do cần thu thập thêm một số chứng cứ mà không thể khắc phục được tại phiên toà nên Hội đồng xét xử đã tạm ngừng phiên toà và tạm đình chỉ giải quyết vụ án. Sau khi 8 thu thập được chứng cứ, Toà án đã quyết định tiếp tục giải quyết và thông báo mở lại phiên toà. Tại phiên toà, Bị đơn ông T1 và người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan bà L, ông A, bà T2, bà C vắng mặt và không thuộc đối tượng trợ giúp pháp lý nên căn cứ khoản 3 Điều 228 của Bộ luật tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử xét xử vắng mặt Bị đơn và những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan.

[2]. Về thời hiệu thừa kế: Cụ T3 chết năm 2005, cụ K chết năm 2023 nên căn cứ Điều 623 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định về thời hiệu chia di sản thừa kế là 30 năm đối với bất động sản nên còn trong thời hiệu thừa kế. Về di chúc: Ông T1 cung cấp tài liệu có tên tiêu đề là Di chúc nhượng quyền sở hữu tài sản đề ngày 04/7/2005 (tài liệu phô tô và ông T1 ký xác nhận) có nội dung như sau: “ Cuộc họp gia đình vào ngày 04 tháng 7 năm 2005 tại xóm D, xã T, huyện K, tỉnh Ninh Bình gồm có Chủ hộ người chồng Lã Văn T3 77 T, vợ Đào Thị K1 72T cùng các con con trai cả Lã Văn Tuyên 46T, con trai út Lã Văn T1 42T con gái cả Lã Thị N 48T. Sau khi họp đã thống nhất ý kiến theo đúng ý kiến của chồng, bố Lã Văn T3 là chủ sở hữu mảnh đất số 4778716 diện tích 1070m2 nhượng lại quyền sở hữu cùng tài sản trên đó của mảnh đất cho người con trai út là Lã Văn T1 được quyền sở hữu tài sản trên với quyền sử dụng đất kể từ ngày lập di chúc. Ngày 04 tháng 7 năm 2005 người lập di chúc Lã Văn T3 ký. Các bên đồng ý kiến với chủ hộ: Vợ Đào Thị K1 điểm chỉ, con trai cả Lã Văn T3 ký, con gái cả Lã Thị N ký, con trai thứ Lã Văn T1 ký. Người làm chứng bên ngoài gia đình: ông Nguyễn Hữu Đ (xóm trưởng xóm D) xác nhận ngày 4/7/2005 có được gia đình mời dự họp để gia đình phân chia và giao quyền sử dụng đất (bìa đỏ) ký hiệu H778716 mang tên cụ Lã Văn T3 được giao lại cho anh Lã Văn T1 là con trai thứ hai được quản lý và sử dụng có sự chứng kiến của mẹ đẻ, anh trai Lã Văn T” Văn bản trên ông T và ông T1 đều xác nhận chữ viết trong văn bản là do ông T viết. Ông T xác định viết tại thời điểm cụ T3 đang ốm nặng sắp chết (ngày 11/7/2005 cụ T3 chết). Về nội dung hình thức di chúc có ghi tên vợ là Đào Thị K1 là không đúng họ tên cụ K1 (Cao Thị K). Theo quy định của pháp luật trường hợp người lập di chúc không tự viết được thì có thể nhờ người khác viết hộ nhưng ít nhất phải có 02 người làm chứng xác nhận chữ ký điểm chỉ của người lập di chúc, trong trường hợp này mới chỉ có một người làm chứng ngoài gia đình là ông Đ. Sự có mặt của ông T, ông T1 hay cụ K, bà N là không đảm bảo về người làm chứng cho việc lập di chúc. Theo quy định của pháp luật thì mọi người đều có thể là người làm chứng cho việc lập di chúc trừ những người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc; người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc. Căn cứ quy định tại các Điều 624, 625, 630, 632, 634 Bộ luật 9 dân sự năm 2015 thì không đảm bảo điều kiện của Di chúc hợp pháp nên không công nhận là có di chúc Tại Biên bản làm việc xác minh tại UBND xã L ngày 03/4/2026 địa phương cũng xác định cụ T3 và cụ K chết không để lại chúc. Do cụ T3 và cụ K chết không để lại di chúc nên cần chia thừa kế theo pháp luật quy định tại Điều 649, Điều 650 Bộ luật dân sự năm 2015.

[3]. Về những người trong hàng thừa kế theo pháp luật: Các đương sự đều thừa nhận cụ T3 và cụ K sinh được 04 người con gồm bà Lã Thị N, ông Lã Văn T, ông Lã Văn T1 và ông Lã Văn X. Ông Lã Văn X sinh năm 1961 đã chết ngày 16/11/1985 không có vợ con. Tại Biên bản làm việc ngày 03/4/2026 của Toà án với Ủy ban nhân dân xã L cũng đã xác minh về mối quan hệ trong gia đình nói trên của cụ T3, cụ K. Căn cứ theo quy định tại các Điều 613, 651 Bộ luật dân sự năm 2015 có cơ sở xác định là những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cụ T3 và cụ K gồm 03 người là bà N, ông T và ông T1.

[4].Về di sản thừa kế: Về nguồn gốc đất: Ông Lã Văn T, ông Lã Văn T1 và bà Lã Thị N đều xác định: Cụ Lã Văn T3 và cụ Đào Thị K1 có tài sản là thửa đất số 119 tờ bản đồ số 17 diện tích 1070m2 trong đó đất ở 390m2, đất vườn 260m2, đất ao 420m2 đã được UBND huyện K cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số H 778716 mang tên ông Lã Văn T3 cấp ngày 24/9/1996; trên đất có nhà cấp 4 và các công trình phụ. Năm 2011, thửa đất đã được tách ra cho ông Trần Tiến T4 diện tích 225m2 đất ao (hiện ông Trần Tiến T4 đã được UBND huyện K cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 25/5/2011 diện tích 225m2 đất ao nay là thửa 254, tờ bản đồ số 17). Đến năm 2016, làm thủ tục chuyển nhượng cho bà Trần Thị C diện tích đất ở là 30m2. Sau đó nhà nước mở đường, gia đình đã hiến đất làm đường diện tích 26m2. Diện tích đất còn lại là 789m2 gồm đất ở 360m2, đất vườn 259m2, đất ao 170m2. Tổng cộng 789m2 đất; địa chỉ thửa đất tại xóm D, xã T, huyện K, tỉnh Ninh Bình; nay là xóm D T, xã L, tỉnh Ninh Bình. Tại Văn bản số 462 ngày 20/11/2025 của Chi nhánh Văn phòng Đ1 cung cấp Tài liệu sổ mục kê, sổ địa chính năm 1996 tên Chủ sử dụng đất là Lã Văn T3 thửa đất số 119, tờ bản đồ số 7 diện tích 815m2 (ghi chú: chuyển cho bà C, ông T4); tại sổ mục kê thông kê đất đai năm 2017 thể hiện Chủ sử dụng đất là bà Cao Thị K tại vị trí tờ số 21, nay là tờ số 73, xã L, thửa 341 diện tích 789,0m2 gồm đất ONT 360m2, đất CLN 259,0m2, đất NTS 170,0m2. Tại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do UBND huyện K cấp mang tên ông Lã Văn T3 ngày 24/9/1996 diện tích 1070m2 tại thửa 119, tờ bản đồ số 7 gồm đất ở 390m2; đất vườn 260m2; đất ao 420m2. Tại trang mục của Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ghi những thay đổi sau khi cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã ghi: ngày 16/5/2011 chuyển nhượng quyền sử dụng 225m2 đất ao cho ông 10 Trần Tiến T4; ngày 07/01/2016 chuyển nhượng cho bà Trần Thị C 30m2 đất ở tại thửa 119, tờ bản đồ số

7. Tại Biên bản làm việc của Toà án với Ủy ban nhân dân xã L ngày 28/7/2026 cũng đã thể hiện về nguồn gốc đất và quá trình biến động sử dụng đất như đã nói ở trên. Theo tài liệu cung cấp của UBND xã L cho biết: Tại thời điểm đo đạc năm 2016 cụ Cao Thị K đã đồng ý và điểm chỉ xác nhận hình thể, kích thước, diện tích thửa đất, ranh giới mục đích sử dụng đất tại Phiếu xác nhận kết quả đo đạc hiện trạng sử dụng đất ngày 24/10/2016 thửa đất 341, tờ bản đồ số 21 tại xóm D, xã T, huyện K, tỉnh Ninh Bình (do Trung tâm K2). Năm 2017, bản đồ địa chính xã T huyện K được thành lập theo số liệu của Phiếu xác nhận kết quả đo đạc hiện trạng sử dụng đất nên vị trí các loại đất được xác định theo như bản đồ địa chính năm 2017. Từ các phân tích trên, xét thấy việc chuyển nhượng, tách diện tích đất đã được thực hiện xong tại thời điểm cụ K còn sống, các gia đình nhận chuyển nhượng đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Việc chuyển nhượng đất ông T, ông T1, bà N đều đã biết và không phản đối, sau đó các gia đình hiến đất làm đường. Diện tích đo đạc năm 2016 diện tích đất còn lại là 789m2 đã được cụ K xác nhận. Do vậy đến nay xác định là Di sản thừa kế của cụ K, cụ T3 có Diện tích đất là 789m2. Về đất tại Biên bản xem xét thẩm định tại chỗ của Toà án ngày 21/01/2026 và ngày 24/6/2026 xác định Diện tích đất có vị trí kích thước như sau: - Phía bắc giáp thửa 442 (đất ông A) kích thước 9,21m và thửa 345 (đất bà H) kích thước 8,74m. - Phía nam giáp đất thửa 342 (đất anh T4) và giáp đường dong của xóm kích thước 10,13m. - Phía đông giáp thửa 343 (đất bà C) kích thước 29,46m và giáp thửa 342 (đất anh T4) kích thước 25,07m. - Phía tây giáp thửa 442 (đất ông A) kích thước 54,85m. Diện tích đất 789m2. Trong đó đất ở 360m2; đất cây lâu năm 259m2; đất ao 170m2. Về các công trình xây dựng trên đất gồm có: nhà ở ( không xác định được năm xây dựng, năm 2000 có sửa chữa lại); nhà bếp (bếp 1) cấp bốn (năm xây dựng không xác định, có sửa lại năm 2000), cổng xây dựng năm 1995, sân lối đi ra cổng (không xác định năm xây dựng), sân gạch đỏ (không xác định năm xây dựng), tường bao phía sân gạch giáp nhà ở và tường bao phía lối đi ra cổng (không xác định được năm xây dựng); bể nước xây dựng năm 1969, lò đốt tờ tiền (không xác định được năm xây dựng); giếng khơi xây dựng năm 1988; kè ao (không xác định năm xây dựng); tường bao; tường quây nhà tắm, nhà vệ sinh cấp bốn (năm xây dựng không xác định), khu chuồng trại (năm xây dựng không xác định). Về phần 11 tường bao giáp phần sân gạch đỏ, trụ cổng, tấm đan che cổng có phần xây lấn sang đất ông A, bà T2 nhưng hai bên gia đình thống nhất tự giải quyết, không yêu cầu Toà án giải quyết; phần tường bao dựng lưới sắt B40 phía lối đi ra cổng không xây sang đất ông A. Một phần tường phía đông của khu chuồng trại và một phần tường nhà vệ sinh phía đông xây sang đất bà C đã được ông T phá dỡ để trả lại gianh giới đất cho bà C. Các công trình khác như nhà vệ sinh, nhà bếp mái ngói, Khu chuồng trại hiện nay đều đã xuống cấp sập sệ, tường nhà đã đổ vỡ nhiều chỗ, rêu mốc, bong tróc, mái nhà bị tốc mái, nền nhà đã hỏng hiện để hoang, cỏ dại mọc. Ngoài ra không có công trình nào khác. * Chứng thư thẩm định giá của Công ty D đã định giá tài sản như sau: - Giá trị quyền sử dụng đất 789m² là 3.929.820.000đồng. Trong đó: Đất ở nông thôn 360m² x giá 5.390.000đồng/m² = 1.940.400.000đông; Đất trồng cây lâu năm 259m² x giá 4.780.000đồng/m² = 1.238.020.000đồng; Đất nuôi trồng thuỷ sản 170m² x giá 4.420.000đồng/m² = 751.400.000đồng. * Các tài sản trên đất gồm: Nhà ở chính, nhà bếp 1, mái tôn, cổng, sân lối đi ra cổng, sân gạch đỏ trước nhà, bể nước, lò đốt tiền, giếng khơi, kè ao, tường bao, nhà vệ sinh và một số công trình cũ xuống cấp hư hỏng không sử dụng được, theo thẩm định giá thì giá trị các tài sản trên đất là 172.118.824 đồng. - Cây cối: 5.924.000đồng. Tổng cộng: 4.107.862.824 đồng, làm tròn 4.107.900.000đồng (bốn tỷ, một trăm linh bẩy triệu, chín trăm nghìn đồng). Do vậy, việc ông T1 không xác định khấu hao tài sản và đề nghị xác định giá trị tài sản thời điểm năm 2007 là không phù hợp với thực tế nên không được chấp nhận. Các đương sự thừa nhận quá trình sống chung cùng cụ K, gia đình ông T1 đã xây dựng các công trình gồm: chuồng trại chăn nuôi, lát lại sân gạch làm lối đi, kè ao, nhà vệ sinh, cổng ra vào, bể nước. Kết quả định giá xác định có tổng giá trị là 21.419.388 đồng (4.479.998+ 5.409.769 + 6.324.697 + 1.372.370 + 2.371.460 + 1.461.094). Ngoài ra vợ chồng ông T1 còn xây 01 nhà máy sát gạo, là vị trí đất đã bán cho ông Trần Tiến T4 vào năm 2011. Hiện nay căn nhà đã sập không còn nữa và căn nhà này cũng không nằm trên phần đất di sản thừa kế của cụ T3 và cụ K nên căn nhà này không xem xét giải quyết. Đối với các công trình xây dựng là nhà ở cấp 4, nhà bếp, tường rào, sân gạch đỏ trước nhà do cụ T3 cụ K xây dựng. Khi gia đình ông T1 ở cùng thì vợ chồng ông T1 có tu sửa. Tổng giá trị tài sản trên theo chứng thư thẩm định giá là 149.841.245 đồng (114.955.218+ 25.491.954+ 629.777+ 3.712.083+ 2.505.370 + 124.175 + 2.422.668).

Tuy nhiên, qua xem xét thẩm định tại chỗ, phần tường rào xây gạch bi hiện đang xây sang đất nhà ông A nên phần tường rào này sẽ không 12 tính là di sản.

Vì vậy, sau khi trừ giá trị phần tường bao xây bằng gạch bi thì giá trị các tài sản trên là 146.129.162 đồng (149.841.245đ – 3.712.083 đ). Do không phân định được rõ giá trị phần cụ T3 cụ K xây dựng là bao nhiêu, phần gia đình ông T1 tu sửa là bao nhiêu. Nên sẽ chia đôi giá trị tài sản trên, cụ thể: giá trị tài sản cụ T3, cụ K để lại là 73.064.581 đồng; giá trị tài sản mà vợ chồng ông T1 tu sửa là 73.064. 591 đồng. Cụ K cụ T3 còn xây 01 giếng nước, 1 lò đốt tiền và trồng các cây cối trên đất có tổng giá trị là: ( 735.488 + 25.674 + 5.924.000) = 6.685.162 đồng

Từ những phân tích trên: - Giá trị tài sản trên đất mà cụ K cụ T3 để lại là: 79.749.753 đồng (73.064.591 đ + 6.685.162 đ) - Giá trị tài sản mà vợ chồng ông T1 đã xây dựng, tu sửa là: 94.483.979 đồng (21.419.388 + 73.064.591) Như vậy: Tổng giá trị di sản là đất và các tài sản trên đất mà cụ K và cụ T3 để lại là: 4.009.569.753 đồng (3.929.820.000 + 79.749.753).

[5]. Về phân chia di sản thừa kế: Về các chi phí chăm sóc, mai táng, công sức trông coi bảo quản di sản và các chi phí hợp lý khác: xét thấy vợ chồng ông T1, bà L sau khi lập gia đình từ năm 1992 thì ở chung cùng nhà với cụ T3, cụ K nên được sử dụng các tài sản nhà đất của cụ T3, cụ K. Đến năm 2005 cụ T3 chết. Từ năm 2007 vợ chồng ông T1 chuyển đi làm ăn xa từ đó đến nay không về quê. Cụ K ở nhà trông coi nhà đất của vợ chồng đến khi chết; ông T và bà N ở gần chạy đi chạy lại chăm mẹ lúc tuổi già và trông coi bảo quản tu sửa nhà. Do vậy cần xác định ông T, ông T1, bà N, bà L (vợ ông T1) có đóng góp ngang nhau nên không đặt ra vấn đề thanh toán chi phí này. Do vậy di sản được phân chia đều theo pháp luật cho 03 người trong hàng thừa kế thứ nhất của cụ T3, cụ K là bà N1, ông T, ông T1. Tương ứng mỗi người được hưởng (4.009.569.753 : 3) = 1.336.523.251 đồng Do các đương sự đều có nguyện vọng nhận di sản thừa kế bằng hiện vật, nên chia và giao đất cho các đồng thừa kế như sau: + Giao cho bà N sử dụng 175,6 m2 đất, trong đó có 170 m2 đất nuôi trồng thủy sản, 5,6 m2 đất trồng cây lâu năm và kè ao. Vị trí thửa đất: Phía Nam giáp đường, phía Bắc giáp đất giao cho ông T, phía Đông giáp đất ông T4, phía Tây giáp đất lối đi chung. Giá trị quyền sử dụng đất 175,6 m2 đất là 778.168.000 đồng. + Giao cho ông T sử dụng 176 m2 đất, trong đó có 154,2 m2 đất trồng cây lâu năm, 21,8 m2 đất ở và toàn bộ tài sản cùng cây trồng trên diện tích đất này. Vị trí thửa đất: Phía Nam giáp đất giao cho bà N và giáp đất ông T4; phía Bắc giáp đất chia cho ông T1, phía Đông giáp đất nhà bà C, phía Tây giáp lối đi chung. Giá trị quyền sử dụng 176 m2 đất và tài sản trên đất là: 855.493.488 đồng. 13 + Giao cho T1 sử dụng 338,2 m2 đất ở và các công trình, cây cối trên diện tích đất này. Vị trí thửa đất: Phía Nam giáp đất giao ông T, phía Bắc giáp đất nhà ông A, nhà bà H, phía Đông giáp thửa đất bà C, phía Tây giáp thửa đất nhà ông A. Giá trị quyền sử dụng 338,2 m2 đất là 1.822.898.000 đồng. + Mở lối đi chung là sân lối đi ra cổng (trước đây do vợ chồng ông T1 là người lát gạch), có diện tích 99,4 m2 đất. Vị trí: Phía Nam giáp đường, phía Bắc đất chia cho ông T1, phía Đông giáp đất chia cho ông T, bà N; phía Tây giáp đất ông A. *Về tính giá trị chênh lệch: Ông T và bà N thực tế nhận di sản ít hơn so với kỷ phần mình được hưởng. Nhưng trong quá trình giải quyết vụ án, ông T và bà N không đề nghị ông T1 phải thanh toán giá trị chênh lệch tài sản.

Xét thấy, đây là ý kiến tự nguyện của ông T và bà N, do vậy không xem xét giải quyết thanh toán giá trị chênh lệch tài sản. Đối với các cây trồng trên đất: Các đương sự có ý kiến cây trồng trên đất được giao cho ai thì người đó quản lý sử dụng. Không thanh toán giá trị chênh lệch. Do vậy cần chấp nhận ý kiến của các đương sự. Đối với sân lối đi và cổng do ông T1 xây dựng có giá trị 7.781.229 đồng (5.409.769đ + 2.371.460 đ). Nay giao cho 03 người sử dụng chung nên buộc bà N, ông T mỗi người phải thanh toán cho ông T1 2.593.743 đồng (7.781.229 :3). Trên đất của bà N được giao có bờ kè ao do ông T1 xây dựng nên buộc bà N phải thanh toán cho ông T1 giá trị bờ kè là 6.324.679 đồng. Khi phân chia đất cho ông T, phần nhà bếp 2 do ông T1 xây dựng bị cắt vào. Hiện tại phần nhà bếp 2 giá trị sử dụng không còn, đã xuống cấp, theo thẩm định giá thì giá trị còn lại 629.777 đồng nên buộc ông T phải thanh toán cho ông T1 phần giá trị bếp này.

Từ những phân tích nêu trên: Ông T phải thanh toán cho ông T1 (2.593.743 + 629.777) = 3.223.520đồng. Bà N phải thanh toán cho ông T1 (2.593.743 + 6.324.679)= 8.918.440 đồng.

[5]. Về án phí, chi phí tố tụng. Về án phí: Ông T, bà N, ông T1 đều là người cao tuổi nên được miễn án phí theo quy định của pháp luật. Về chi phí tố tụng: Bà N xin chịu toàn bộ chi phí xem xét thẩm định tại chỗ và định giá tài sản và không có yêu cầu Toà án giải quyết nên Hội đồng xét xử không xem xét. Các đương sự được quyền kháng cao theo quy định của pháp luật. Vì các lẽ trên: