Bản án 240/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ được kiểm tra, xem xét tại phiên tòa, căn cứ kết quả tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về quan hệ pháp luật tranh chấp Theo yêu cầu khởi kiện của đương sự và tài liệu, chứng cứ kèm theo, xác định vụ án có quan hệ pháp luật: “Tranh chấp Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất; Yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; Tranh chấp về Thừa kế tài sản”, đây là các yêu cầu khởi kiện cần xem xét trong vụ án. Tại phiên tòa sơ thẩm, nguyên đơn rút một phần yêu cầu khởi kiện về “chia tài sản chung của hộ gia đình” của thửa số 379 tờ bản đồ 52, xã V và bổ sung yêu cầu chia thừa kế toàn bộ diện tích 833,4m² thửa 379 tờ bản đồ 52, xã V theo đo đạc thực tế. Việc bổ sung yêu cầu không vượt quá phạm vi khởi kiện ban đầu nên Hội đồng xét xử sơ thẩm đã chấp nhận; việc rút một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là tự nguyện nên Hội đồng xét xử sơ thẩm đình chỉ giải quyết đối với yêu cầu đã rút là theo đúng quy định tại Điều 244 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2]. Về hiện trạng sử dụng đất: [2.1] Theo biên bản thẩm định ngày 13/12/2023, biên bản định giá tài sản 12/3/2024, T9 đo bản đồ địa chính và quá trình thu thập chứng cứ thể hiện: Thửa đất số 379 tờ bản đồ 52, xã V đo đạc thực tế diện tích 833,4m² (trong đó có 200m² đất ONT và 633,4m² đất CLN). Trên đất có các tài sản gồm: 01 căn nhà gồm nhà G1A một tầng có gác lửng, tỷ lệ còn lại 60%, kết cấu: gác lửng khung 11 sàn BTCT cao 2,5m, mặt tiền có sảnh BTCT ốp gạch men, tường xây gạch, sơn nước, nền gạch men, mái tôn, trần nhựa, cửa sắt kính, diện tích tầng 137m² trị giá 357.405.123 đồng, gác lửng 43m², trị giá 74.785.500 đồng; nhà G1B , kết cấu: 1 tầng, có sảnh bê tông cốt thép, tường xây gạch, sơn nước, mái tôn, kèo gỗ, trần nhựa, nền men diện tích 71 m² trị giá 169.322.074 đồng; sân xi măng diện tích 115m² trị giá 9.606.225 đồng, sân gạch men diện tích 16m² trị giá 3.946.838 đồng; Mái che 1, kết cấu: lợp ngói, lợp tôn, khung kèo sắt, nền xi măng diện tích 56m² trị giá 36.225.302 đồng; Mái che 2, kết cấu: mái lợp ngói, khung kèo gỗ, nền láng xi măng, diện tích 29m² trị giá 10.254.748 đồng; Chòi kết cấu lợp ngói, khung kèo gỗ, nền lát men diện tích 19m² trị giá 12.932.980 đồng; cổng: trụ xây gạch, cửa sắt diện tích 3,1m² trị giá 5.282.874 đồng; Tường rào T1 chiều dài 13m (không có đơn giá), tường rào 2 chiều dài 38m trị giá 8.031.395 đồng, tường rào 3 chiều dài 12m trị giá 4.135.574 đồng. Tổng giá trị tài sản 691.298.633 đồng. Cây trồng trên đất gồm: 06 cây dừa thu hoạch trị giá 2.700.000 đồng; 08 cây dừa 02 năm trị giá 960.000 đồng; 02 cây xoài hạt thu hoạch trị giá 11.060.000 đồng; 01 cây xoài ghép trị giá 188.000 đồng; 01 cây chanh trị gíá 660.000 đồng; 01 cây bưởi năm 2 trị giá 190.000 đồng; 01 cây bưởi thu hoạch trị giá 580.000 đồng; 01 cây khế chua trị giá 195.000 đồng. Tổng giá trị cây trồng là 16.533.000 đồng. Bị đơn ông T2, bà T3 xác định 01 căn chòi diện tích 19m² trị giá 12.932.980 đồng do vợ chồng ông/bà xây dựng và trồng các cây như 08 cây dừa, 01 cây xoài ghép, 02 cây bưởi, 01 cây khế; tổng trị giá 2.113.000 đồng. Ngoài ra, bị đơn còn cho rằng quá trình sử dụng vợ chồng có sửa chữa nhỏ lại căn nhà nhưng nguyên đơn và các đồng thừa kế khác không thừa nhận. Diện tích đo đạc thực tế với số liệu ghi trên giấy chứng nhận có sự chênh lệch 7,3m2.

Tuy nhiên, các chủ sử dụng đất liền kề đã có ranh giới và không tranh chấp; thửa đất đang sử dụng ổn định, không thay đổi so với ranh giới tại thời điểm cấp giấy chứng nhận. Các bên đương sự đều thống nhất về giá nhà, vật kiến trúc, quyền sử dụng đất ở tại nông thôn 1.172.080 đồng/m²; Đất trồng cây lâu năm 58.500 đồng/m², tổng giá trị quyền sử dụng thửa đất là 271.469.900 đồng và không yêu cầu định giá lại nên làm căn cứ để giải quyết vụ án. [2.2]

Căn cứ vào tài liệu, chứng cứ, sự thừa nhận của các bên đương sự xác định: cụ N3 và cụ H2 tạo lập tài sản chung gồm: nhà ở, vật kiến trúc và cây trồng như: 02 cây xoài, 06 cây dừa, 01 cây chanh gắn liền quyền sử dụng thửa đất số 379 tờ bản đồ 52, xã V. Được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số I 710157 ngày 15/7/1997 đối với thửa đất 74 tờ bản đồ 19 diện tích 845m², sau đó cấp đổi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BL 562780 cấp ngày 28/12/2012 thay đổi số thửa 379 tờ bản đồ 52 diện tích 826,1m². 12 Các bên đương sự chỉ tranh chấp về căn nhà và diện tích thửa đất, không tranh chấp cây trồng trên đất. Trường hợp trên đất được chia có cây trồng của bị đơn thì nguyên đơn bà T đồng ý thanh toán lại giá trị theo định giá, bà T cũng không tranh chấp đối với công sức đóng góp vào tài sản. Đây là quyền quyết định và tự giải quyết của đương sự, do đó Tòa án sơ thẩm chỉ giải quyết theo phạm vi khởi kiện của đương sự.

[3]. Xét Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất giữa bên tặng cho cụ Huỳnh N3, cụ Nguyễn Thị H2 và bên nhận tặng cho ông Huỳnh Văn T2, bà Nguyễn Thị Kim T3, số chứng thực 053 quyển số 01/2014/TP/CC –SCT/HNGD ngày 24/4/2014 tại Ủy ban nhân dân xã V: Bị đơn ông Huỳnh Văn T2 và bà Nguyễn Thị Kim T3 xác định nhà và quyền sử dụng đất đã được cụ N3, cụ H2 tặng cho Theo Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất lập ngày 24/4/2014, đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BT 990122 ngày 04/6/2014. Hiện nay Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ông T2, bà T3 đang giữ và không có cầm cố, thế chấp Nguyên đơn bà T cho rằng “Cha là cụ Huỳnh N3 bị tai biến não từ năm 2006 nằm một chỗ, không di chuyển được, không có khả năng tự phục vụ bản thân. Đến năm 2010, không còn khả năng nhận biết về không gian và thời gian, không nhận thức làm chủ được hành vi của mình. Năm 2011, được Ủy ban nhân dân huyện V xác định là “Người tàn tật” được hưởng trợ cấp xã hội 180.000 đồng/tháng theo Quyết định số 968/QĐ-UBND ngày 18/5/2011”. Cụ N3 được xác định người tàn tật nặng liên quan đến não bộ nhưng khi làm thủ tục chứng thực đã không kiểm tra điều kiện sức khỏe cũng như năng lực hành vi dân sự, không có người làm chứng là không đúng quy định pháp luật. Lời khai ông K cũng như lời khai của ông T2, bà T3 đều xác định ký vào hợp đồng trước mặt ông K là cán bộ địa chính và cụ N3 không có mặt tại xã. Như vậy, Ủy ban nhân dân xã V khi chứng thực hợp đồng tặng cho không có mặt cụ Huỳnh N3, không xác định chữ “Ky” có phải thể hiện tên gọi của cụ Huỳnh N3 và do cụ ký ra hay không, cũng như không kiểm tra sự tự nguyện, minh mẫn, nhận thức, làm chủ hành vi của cụ N3 khi xác lập giao dịch, cụ N3 không viết và ký tên được nhưng không cho điểm chỉ.

Do đó, Hợp đồng tặng cho bị vô hiệu đối với phần tài sản của cụ Huỳnh N3; chưa có đủ cơ sở để xác định cụ N3 đã tặng cho phần tài sản của mình, nên phần tài sản của cụ N3 trong phần tài sản chung là di sản thừa kế. Cụ H2 là người đã ký và thực hiện việc chứng thực hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất, được cán bộ chứng thực là ông Nguyễn Trung K xác nhận; ông Huỳnh Văn T2 và bà Nguyễn Thị Kim T3 trên cơ sở hợp đồng này đã lạp thủ tục để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và là người đang sử 13 dụng đất, cụ H2 khi còn sống cùng ở chung với vợ chồng ông T2. Như vậy, cụ H2 đã định đoạt phần quyền sử dụng đất của mình cho ông T2 và bà T3, nay cụ H2 đã chết nên không ai có thể thay đổi được quyền đã định đoạt của cụ H2. Do vậy, khi phân chia thừa kế thì ông T2 và bà T3 được nhận phần quyền sử dụng đất của cụ H2 là ½ trong khối tài sản chung về quyền sử dụng đất với cụ N3. Trên thửa đất có căn nhà của cụ N3, cụ H2 chưa được xác lập quyền sở hữu; căn nhà đã tồn tại trước khi có hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất; trên Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất ngày 24/4/2014 không có kèm theo tài sản trên đất, không có nội dung tặng cho ngôi nhà, như vậy các cụ chưa có định đoạt về ngôi nhà nên toàn bộ ngôi nhà của cụ N3, cụ H2 là di sản thừa kế. Như vậy, di sản của cụ N3, cụ H2 là nhà ở, vật kiến và giá trị 1/2 thửa đất số 379 tờ bản đồ 52, diện tích thực tế 833,4 m2 (phần của cụ N3) tại xã V. Trị giá về quyền sử dụng đất là 135.7343.950 đồng, giá trị về nhà là 691.298.633đồng, tổng cộng là 814.730.603 đồng.

[4]. Về hàng thừa kế và phân chia di sản thừa kế: Theo các giấy tờ về khai sinh và sự thừa nhận của các bên về mối quan hệ huyết thống thể hiện: cụ Huỳnh N3 và cụ Nguyễn Thị H2 có cả 08 người con chung gồm: Huỳnh Văn T2; Huỳnh Văn T5; Huỳnh Thị S; Huỳnh Văn N1; Huỳnh Văn N2; Huỳnh Thị H; Huỳnh Thị H1; Huỳnh Thị T. Hai cụ không có con riêng hay con nuôi nào khác. Phần di sản của cụ N3, cụ H2 được chia thừa kế theo pháp luật cho các đồng thừa kế thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo quy định tại Điều 649, Điều, 650, Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 gồm: ông/bà Huỳnh Văn T2; Huỳnh Văn T5; Huỳnh Thị S; Huỳnh Văn N1; Huỳnh Văn N2; Huỳnh Thị H; Huỳnh Thị H1; Huỳnh Thị T. Nhà ở, quyền sử dụng thửa đất từ khi cụ N3, cụ H2 chết thì ông T2, bà T cùng là người quản lý, sử dụng. Bà T có công trong việc chăm lo cho cha mẹ khi ốm đau, bệnh tật và sửa chữa lại căn nhà, tuy nhiên bà T không yêu cầu tính công sức cho mình. Riêng ông T2 cũng có công quản lý, giữ gìn do đó cần tính công sức cho ông T2 được nhận bằng một kỷ phần thừa kế là đã đảm bảo quyền lợi. Di sản cụ cụ N3, cụ H2 được chia thành 09 kỷ phần, mỗi đồng thừa kế là 814.730.603 đồng : 9 = 90.525.622 đồng; ông/bà Huỳnh Văn T5; Huỳnh Thị S; Huỳnh Văn N1; Huỳnh Văn N2; Huỳnh Thị H; Huỳnh Thị H1; Huỳnh Thị T sẽ 14 được nhận 01 kỷ phần thừa kế là 90.525.622 đồng; ông T2 nhận 02 kỷ phần thừa kế là 181.051.200 đồng. Các đồng thừa kế Huỳnh Văn T5, Huỳnh Thị S, Huỳnh Văn N1, Huỳnh Văn N2, Huỳnh Thị H, Huỳnh Thị H1 đều nhường kỷ phần thừa kế của mình được nhận cho bà T. Như vậy, bà T được nhận tổng cộng 7 kỷ phần là: 633.679.354 đồng.

[5] Phân chia thừa kế bằng hiện vật: Cả ông T2 và bà T đều có nhu cầu về nhà ở và có nguyện vọng nhận di sản bằng hiện vật, ngoài nhà đất đang tranh chấp chưa ai có nhà ở riêng. Hiện trạng căn nhà trên đất là một khối liên kết có kết cấu kiên cố không thể phân chia làm đôi.

Tuy nhiên, thửa đất nằm trong khu dân cư hiện hữu vẫn còn diện tích đất trống đảm bảo tương xứng với một diện tích sử dụng và đủ điều kiện tách thửa.

Do đó, chia hiện vật cho các bên cùng sử dụng theo quy định tại khoản 2 Điều 660 Bộ luật Dân sự 2015. Do gia đình ông T2 bà T3 là người đang sử dụng nhà đất từ trước đến nay và có nhiều con cái cùng chung sống ổn định, ông T2 được nhận ½ diện tích đất của cụ H2 và kỷ phần thừa kế của cụ N3; do đó cần tiếp tục giao phần diện tích đất có nhà ở cho gia đình ông T2 nhằm bảo đảm sự ổn định cuộc sống cho gia đình ổng Tần bà T3, anh T4, chị T8. Ông T2 phải thối trả bằng giá trị cho bà T theo tỷ lệ chênh lệnh giá trị tài sản được nhận. Các đồng thừa kế khác đứng về phía nguyên đơn được nhận phần đất trống còn lại để sử dụng. Giao cho ông T2 được quyền sở hữu toàn bộ căn nhà, vật kiến trúc gắn liền và toàn bộ tài sản khác gắn liền với quyền sử dụng đất diện tích 556,4m2 (có 130m2 đất ONT và 426,4m2 CLN) thuộc một phần thửa đất 379 tờ bản đồ số 52, xã V. Trên đất có 01 căn chòi diện tích 19m² trị giá 12.932.980 đồng. Phần đất trống còn lại diện tích 250m2 (có 70m2 đất ONT và 180m2 CLN) thuộc một phần thửa đất 379 tờ bản đồ số 52, xã V, trị giá 92.575.600 đồng, giao cho bà Huỳnh Thị T được quyền sử dụng. Để thuận tiện trong việc sử dụng đất, bố trí lối đi diện tích 27m² tại các điểm (A, C, D, 12, 11), có bề ngang 2m tiếp giáp đường công cộng làm lối đi chung vào thửa đất, ông T2 đồng ý diện tích lối đi này được trừ vào diện tích ông nhận thừa kế. Ông Huỳnh Văn T2 thối trả lại cho bà Huỳnh Thị T số tiền do chênh lệch từ giá trị hiện vật và giá trị được hưởng thừa kế là 633.679.354 đồng – 92.575.600 đồng = 541.103.754 đồng (làm tròn 541.103.700 đồng).

[6]. Xem xét việc hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, 15

Căn cứ vào hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất, ông Huỳnh Văn T2 và bà Nguyễn Thị Kim T3 đăng ký chỉnh lý biến động Trang 3 của giấy chứng nhận số BL 562780 cấp ngày 28/12/2012, sau đó được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BT 990122 ngày 04/6/2014. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho ông T2, bà T3, tuy nhiên thửa đất đã được phân chia làm 02 phần nên cần phải được lập thủ tục để tách thửa theo quy định pháp luật; do đó cần thiết phải hủy bỏ giấy chứng nhận quyền sử dụng đất này để các đương sự liên hệ với các Cơ quan có thẩm quyền đăng ký đất đai, lập thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trên phần diện tích được phân chia sử dụng.

[7] Như vậy, Hội đồng xét xử phúc thẩm chấp nhận một phần kháng cáo của bị đơn, sửa một phần bản án sơ thẩm theo hướng chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện; xác định di sản là ½ giá trị thửa đất 379 và giá trị nhà đất của cụ N3 cụ H2; sửa phần giá trị di sản từ số tiền 950.465. 533 đồng thành số tiền là 814.730.603 đồng, đồng thời sửa phần giao nhận di sản bằng hiện vật cho phù hợp với hiện trạng sử dụng nhà đất; giữ nguyên các Sơ đồ bản vẽ nhà đất ngày 25-12-2023 kèm theo bản án sơ thẩm.

[8]. Về chi phí tố tụng: Chi phí thẩm định, định giá và đo đạc, trích lục bản đồ địa chính, nguyên đơn bà Huỳnh Thị T tự nguyện chịu toàn bộ và đã nộp đủ. Nội dung này không có kháng cáo nên được giữ nguyên như bản án sơ thẩm.

[9]. Về án phí dân sự: Mỗi đương sự phải chịu án phí sơ thẩm tương ứng với giá trị phần tài sản được chia trong khối di sản thừa kế. Bà Huỳnh Thị T phải chịu án phí theo giá trị tài sản được nhận là 29.347.000 đồng (làm tròn). Ông Huỳnh Văn T2, bà Nguyễn Thị Kim T3 thuộc diện người cao tuổi và có đơn nên được miễn tiền án phí dân sự sơ thẩm. Về án phí dân sự phúc thẩm người kháng cáo không phải chịu.