Bản án 789/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

Căn cứ các tài liệu chứng cứ trong hồ sơ vụ án đã được thẩm tra tại phiên tòa phúc thẩm, căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên tòa, Hội đồng xét xử xét:

[1] Về tố tụng: [1.1] Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: Tại phiên tòa phúc thẩm nguyên đơn, những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đã được triệu tập hợp lệ nhưng vắng mặt, có đơn xin xét xử vắng mặt. Căn cứ khoản 2, khoản 3 Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Hội đồng xét xử tiến hành phiên tòa phúc thẩm xét xử vắng mặt những người tham gia tố tụng trên. [1.2] Ngày 17-4-2023, nguyên đơn có đơn xin rút một phần yêu cầu khởi kiện đối với diện tích đất 241m2 thuộc một phần thửa 866 (thửa mới là 923), tờ bản đồ số 29, xã L, huyện Đ, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, là phần đất ông P1 đã chuyển nhượng cho ông Hồ Đăng T12 và bà Nguyễn Thị Ánh T13. Tòa án cấp sơ thẩm căn cứ Điều 244 Bộ luật Tố tụng dân sự, đình chỉ giải quyết đối với phần yêu cầu này của nguyên đơn là có căn cứ, đúng quy định pháp luật. [1.3] Tại phiên tòa ngày 20-9-2025, bà Nguyễn Thị Bích L, bà Nguyễn Thị T xin rút toàn bộ yêu cầu độc lập của mình. Ngày 22-9-2025, ông Nguyễn Chí T8 có đơn xác nhận rút toàn bộ yêu cầu độc lập của mình. Xét việc rút yêu cầu độc lập nêu trên của bà L, ông T8 và bà T là hoàn toàn tự nguyện, phù hợp 9 quy định của pháp luật nên Tòa án cấp sơ thẩm căn cứ Điều 244 Bộ luật Tố tụng dân sự, đình chỉ giải quyết đối với các yêu cầu độc lập này là có căn cứ.

[2] Về nội dung: [2.1] Về diện tích đất tranh chấp: Theo đơn sửa đổi, bổ sung yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn ngày 20-5- 2025 và xác nhận tại phiên tòa của những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà T và bà L thì diện tích đất tranh chấp được xác định theo Mảnh trích đo địa chính số 04-2023 ngày 13-7-2023 là 1.337,9m2. Trong các đơn trước đó, bà M, bà T, bà L ghi diện tích đất tranh chấp là 1.237,9m2 là có sự nhầm lẫn. Do vậy, Hội đồng xét xử có căn cứ để xác định diện tích đất tranh chấp là 1.337,9m2. Nhưng tại phiên tòa, bà M xác nhận chỉ yêu cầu bị đơn chia cho bà phần di sản tính thành tiền là 140.000.000 đồng, ngoài ra bà không có yêu cầu gì khác. Việc thay đổi yêu cầu khởi kiện này của bà M không vượt quá phạm vi yêu cầu khởi kiện ban đầu nên được xem xét. [2.2] Về nguồn gốc và chứng cứ chứng minh nguồn gốc đất tranh chấp: Theo nguyên đơn và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập, diện tích đất tranh chấp có nguồn gốc là do ông Nguyễn Văn Đ và bà Phạm Thị T9 khai phá, nhưng không nhớ rõ khai phá năm nào. Sau khi khai phá, ông Đ, bà T9 không trực tiếp sử dụng mà để cho vợ chồng con trai là ông Nguyễn Văn D và bà Đoàn Thị Kim T10 sử dụng vào việc trồng cỏ nuôi bò. Quá trình sử dụng, ông Đ, bà T9 và ông D, bà T10 chưa kê khai đăng ký với chính quyền địa phương nên chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và không có các tài liệu, chứng cứ chứng minh việc khai phá và sử dụng đất nêu trên. Phía bị đơn và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan khác cũng là đồng thừa kế của ông Đ, bà T9 không thừa nhận nguồn gốc đất tranh chấp như nguyên đơn khai trên. Bà M và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập không cung cấp được bất cứ tài liệu, chứng cứ nào chứng minh cho lời khai về nguồn gốc đất như trên. Do vậy, không có căn cứ để chấp nhận lời khai trên của các đương sự. Bị đơn ông P1 khai diện tích đất tranh chấp do ông và vợ là bà V2 khai phá từ năm 1984-1985 để trồng cỏ nuôi bò, sau đó có cho vợ chồng ông D, bà T10 trồng cỏ, nuôi bò một thời gian. Đến năm 2010, ông D chết, bà T10 tiếp tục sử dụng đến năm 2018 thì trả lại cho ông P1, bà V2. Năm 2019, ông P1, bà V2 làm thủ tục kê khai, đăng ký và xin cấp giấy chứng nhận đối với phần đất này. Đến năm 2020, ông P1, bà V2 được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với các thửa đất 90, 864, 865 và 866 với tổng diện tích đất 1.578m2. Ngày 12-4-2021, ông P1, bà V2 ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho ông Hồ Đăng T12, bà Nguyễn Thị Ánh T13 diện tích đất 241,2m2 thuộc thửa 923 (tách từ một phần thửa 866 cũ), theo yêu cầu của bà Đoàn Thị Kim T10, vì ông P1, bà V2 cho bà T10 phần đất này nhưng bà T10 chuyển nhượng lại ông bà Nguyễn Thị H, bà H để cho ông T12, bà T13 đứng tên. Lời khai này phù hợp với xác nhận của Ủy ban nhân dân xã L và Phiếu lấy ý kiến của khu dân cư (BL 27-28), phù hợp 10 với chứng cứ ông P1 cung cấp là “Tờ cam kết thỏa thuận đôi bên” ngày 17-7- 2018 giữa ông P1 và bà T10 (BL 154) và Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho ông P1, bà V2 và hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất ngày 12- 4-2021 (BL 36-37). [2.3] Về quá trình sử dụng đất trên thực tế: Nguyên đơn và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập đều khai sau khi khai phá phần đất tranh chấp, ông Đ, bà T9 không trực tiếp canh tác, sử dụng đất tranh chấp mà để cho vợ chồng con trai là ông D, bà T10 sử dụng để trồng cỏ nuôi bò. Lời khai này không được bị đơn, bà H, ông H2, ông T7 thừa nhận và không có chứng cứ chứng minh. Bị đơn khai sau khi khai phá năm 1984-1985, ông P1 và bà V2 sử dụng trồng cỏ, nuôi bò một thời gian, sau đó ông bà chuyển đi nơi khác sinh sống nên để cho ông D, bà T10 sử dụng trồng cỏ, nuôi bò. Năm 2019, sau khi bà T10 giao trả lại phần đất tranh chấp thì ông P1, bà V2 trực tiếp sử dụng và làm thủ tục kê khai đăng ký và được cấp giấy chứng nhận quyển sử dụng đất. Lời khai này được bà H, ông T7, ông H2 xác nhận và phù hợp với các chứng cứ đã nêu tại mục [2.2]. Do vậy, cũng không có căn cứ để xác định ông Đ, bà T9 là người sử dụng diện tích đất tranh chấp trên thực tế từ trước tới nay. [2.4]

Vì vậy, Hội đồng xét xử thống nhất xác định: Không có căn cứ để xác định diện tích đất 1.337,9m2 thuộc các thửa đất số 922, 90, 66 (cũ là 864) và 81 (cũ là 865) là di sản thừa kế của ông Nguyễn Văn Đ, bà Phạm Thị T9 để lại, nên không có căn cứ để chia di sản thừa kế đối với các thửa đất này theo yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn và yều cầu độc lập của những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

[3] Về yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho ông Nguyễn Văn P1 và bà Mai Thị Ngọc V2 đối với diện tích đất tranh chấp: Theo quy định tại điểm c khoản 2 Điều 70 Nghị định 43/2014/NĐ-CP ngày 15-5-2014 của Chính phủ, thì Ủy ban nhân dân xã L, huyện Đ khi thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông P1, bà V2 đối với các thửa đất tranh chấp phải thực hiện việc niêm yết công khai kết quả kiểm tra hồ sơ, xác nhận hiện trạng, tình trạng tranh chấp, nguồn gốc và thời điểm sử dụng đất tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã và khu dân cư nơi có đất, tài sản gắn liền với đất trong thời hạn 15 ngày, xem xét giải quyết các ý kiến phản ánh về nội dung công khai và gửi hồ sơ đến Văn phòng Đăng ký đất đai. Đây là thủ tục pháp lý bắt buộc khi thực hiện quy trình xét cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với trường hợp đất không có giấy tờ, tài liệu chứng minh nguồn gốc đất như phần đất tranh chấp trong vụ án này.

Tuy nhiên, theo chứng cứ, tài liệu do Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai huyện Đ cung cấp cho Tòa án (BL 24-37), không có biên bản niêm yết công khai nêu trên. Điều này vi phạm về trình tự, thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nên chưa đủ căn cứ pháp lý để xác định ông P1, bà V2 đủ điều kiện được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với các thửa đất tranh chấp.

Vì vậy, nguyên đơn yêu cầu Tòa án hủy giấy nhận quyền sử dụng đất 11 đã cấp cho ông P1, bà V2 đối với các thửa đất tranh chấp là phù hợp quy định của pháp luật nên được chấp nhận. Cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với các thửa đất tranh chấp theo đúng quy định của pháp luật.

[4] Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định: Tòa án cấp sơ thẩm đã đánh giá đầy đủ tài liệu chứng cứ trong hồ sơ vụ án, nhận định và quyết định là có căn cứ, đúng quy định pháp luật. Nguyên đơn là bà Nguyễn Thị M có kháng cáo nhưng không có tài liệu, chứng cứ mới để chứng minh. Những nội dung trình bày và các tài liệu, chứng cứ bà M nêu trong đơn kháng cáo, đã được Tòa án cấp sơ thẩm nhận định là không có căn cứ chấp nhận. Do vậy, Hội đồng xét xử chấp nhận quan điểm của đại diện Viện Công tố và Kiểm sát xét xử phúc thẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh tham gia phiên tòa; Bác yêu cầu kháng cáo của nguyên đơn là bà Nguyễn Thị M, giữ nguyên bản án sơ thẩm.

[5] Các phần khác của bản án sơ thẩm không có kháng cáo, kháng nghị có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.

[6] Về án phí: [6.1] Án phí dân sự sơ thẩm: Bà Nguyễn Thị M thuộc đối tượng được miễn tiền án phí. Yêu cầu độc lập không được chấp nhận nên căn cứ khoản 7 Điều 27 Nghị quyết 326/2026/NQ-UBTVQH14 ngày 30-12-2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội thì những người có yêu cầu độc lập phải chịu án phí dân sự sơ thẩm không có giá ngạch, được trừ vào số tiền tạm ứng án phí đã nộp. [6.2] Án phí dân sự phúc thẩm: Do kháng cáo không được chấp nhận nên người kháng cáo phải chịu theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, bà Nguyễn Thị M thuộc đối tượng được miễn tiền án phí.