Bản án 993/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án đã được thẩm tra tại phiên tòa, căn cứ kết quả tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định:

[1] Về tố tụng: đơn kháng cáo của các nguyên đơn bà Lê Thị Ngọc L, bà Lê Thị Kim O và bà Lê Thị Ngọc P được thực hiện trong thời hạn luật định nên được xem xét theo thủ tục phúc thẩm.

[2] Xét kháng cáo của các nguyên đơn bà Lê Thị Ngọc L, bà Lê Thị Kim O và bà Lê Thị Ngọc P, Hội đồng xét xử thấy rằng: [2.1] Về nguồn gốc và quá trình quản lý, sử dụng đất: Công văn số 4144/UBND-TNMT ngày 06/8/2024 của Ủy ban nhân dân huyện H và Công văn số 5089/CNHM ngày 14/5/2024 của Văn phòng Đăng ký đất đai Thành phố H - Chi nhánh huyện H thể hiện các thửa đất số 592, 598, 599, tờ bản đồ số 02 có nguồn gốc trước năm 1975 do cụ Lê Văn H1 canh tác; sau khi cụ H1 chết năm 1984 thì ông Lê Xuân V tiếp tục canh tác. Nội dung này cũng phù hợp với “Đơn xin đăng ký quyền sử dụng ruộng đất” ngày 19/10/2001 của ông V, trong 7 đó ông V kê khai sau khi cha là cụ Lê Văn H1 chết thì ông trực tiếp canh tác, sử dụng đất cho đến thời điểm đăng ký. [2.2] Như vậy, về nguồn gốc đất tranh chấp trong trường hợp này các bên đương sự đều trình bày thống nhất. Theo đó đều xác định diện tích đất tranh chấp có nguồn gốc do cụ Lê Văn H1 quản lý, sử dụng từ trước năm 1975; sau khi cụ H1 chết vào năm 1984, ông Lê Xuân V là người trực tiếp quản lý, sử dụng và đăng ký, kê khai và được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vào năm 2002; ở thời điểm này Võ Thị T2 vẫn còn sống, cho đến tháng 12/2009 thì mất. Việc ông V đăng ký, kê khai và sau đó được cấp giấy chứng nhận nhưng không có chứng cứ, tài liệu nào chứng minh rằng: cụ H1, cụ T2 đã cho riêng ông V toàn bộ diện tích đất hoặc các đồng thừa kế đã thỏa thuận chuyển giao toàn bộ quyền sử dụng đất cho ông V. Ở trường hợp này, việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông V vào năm 2002 cần phải được xem xét trong tổng thể nguồn gốc đất và quan hệ thừa kế, mà không thể chỉ căn cứ vào việc ông V đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để loại trừ quyền lợi của các đồng thừa kế khác.

Do đó, có căn cứ để xác định rằng: diện tích đất tranh chấp có nguồn gốc do cụ Lê Văn H1 và cụ Võ Thị T2 để lại và cần được xác định là di sản thừa kế để giải quyết theo quy định của pháp luật về thừa kế và pháp luật về đất đai. Việc Tòa án cấp sơ thẩm chỉ căn cứ vào quá trình ông V trực tiếp quản lý, sử dụng, kê khai và việc các thành viên trong gia đình không khiếu nại để kết luận toàn bộ diện tích đất tranh chấp không phải là di sản là chưa đánh giá đầy đủ, toàn diện chứng cứ của vụ án. [2.3] Quá trình giải quyết tranh chấp, cấp sơ thẩm chưa làm rõ và nhận định về ý chí của cụ T2 và các đồng thừa kế khác. Theo đó, lẽ ra trong vụ án này phía bị đơn phải có nghĩa vụ chứng minh việc cụ T2 và các đồng thừa kế khác đồng ý chuyển giao quyền thừa kế tài sản cho bị đơn. Bên cạnh đó, cụ Võ Thị T2 là vợ cụ H1 và còn sống đến năm 2009 thì mất. Hồ sơ thể hiện các thành viên trong gia đình không có sự phân chia rõ ràng phần đất của từng người trước khi ông V được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng.

Vì vậy, cần phải xác định quyền và lợi ích của cụ T2 đối với phần diện tích đất có nguồn gốc từ cụ H1; đồng thời xác định sau khi cụ H1 chết, các đồng thừa kế có thỏa thuận, thống nhất giao toàn bộ quyền sử dụng đất cho ông V hay không? Việc Tòa án cấp sơ thẩm nhận định cho rằng: do ông V đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, các đồng thừa kế không có khiếu nại gì,...để từ đó công nhận cho bị đơn là không đúng. [2.4] Tại phiên tòa phúc thẩm, phía bị đơn trình bày rằng, trước đây khi còn sống, 02 cụ đã chia cho phía nguyên đơn một phần tài sản là đất. Phía nguyên đơn cũng thừa nhận việc này, nhưng cho rằng: các cụ có nhiều tài sản, trong đó một số tài sản đã cho các con, riêng tài sản đang tranh chấp trong vụ án này thì 02 cụ chưa chia cho ai, vì vậy nay yêu cầu chia đối với tài sản còn lại này. Đây là nội dung cần phải dược thu thập, xem xét và đánh giá. Cấp sơ thẩm 8 chưa thu thập để làm rõ nội dung này là thiếu sót và chưa đủ cơ sở để giải quyết vụ án.

[3] Tóm lại: Do trong quá trình giải quyết tranh chấp, Tòa án cấp sơ thẩm thu thập chứng cứ chưa đầy đủ; việc đánh giá nhận định thiếu toàn diện và không phù hợp với các quy định của pháp luật về thừa kế, pháp luật về đất đai. Những thiếu sót này đã ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự mà Tòa án cấp phúc thẩm không thể khắc phục được, vì vậy cần hủy toàn bộ bản án sơ thẩm để thu thập và giải quyết lại. Khi giải quyết lại tranh chấp, cần xem xét đến quyền lợi của phía bị đơn trong quá trình quản lý, gìn giữ, tôn tạo,...làm tăng giá trị của di sản.

[4] Quan điểm của đại diện Viện công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử.

[5] Về án phí dân sự phúc thẩm: do hủy án sơ thẩm nên người kháng cáo là các đồng nguyên đơn bà Lê Thị Ngọc P, bà Lê Thị Ngọc L, bà Lê Thị Kim O không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm.