Bản án 618/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án được tranh tụng tại phiên tòa, lời khai của các đương sự, ý kiến của Kiểm sát viên, luật sư bảo vệ, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về tố tụng: [1.1] Về thẩm quyền: Ông Vũ Tiến B khởi kiện yêu cầu Tòa án chia di sản thừa kế là quyền sử dụng đất; yêu cầu công nhận Giấy tặng cho có hiệu lực và yêu cầu hủy các quyết định cấp Giấy chứng nhận và GCNQSDĐ. Tòa án nhân dân tỉnh Thanh Hóa thụ lý giải quyết là đúng thẩm quyền theo quy định khoản 5 Điều 26 và Điều 34 Bộ luật Tố tụng dân sự. [1.2] Về thời hiệu khởi kiện: Cụ Vũ Tiến T7 chết ngày 04/04/1996 và cụ Nguyễn Thị Đ ngày 07/12/2018). Ngày 25/6/2021 ông B làm đơn khởi kiện yêu cầu chia thừa kế, nên còn thời hiệu theo quy định tại khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015. [1.3] Đơn kháng cáo của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Vũ Tiến H2, bà Vũ Thị S, ông Vũ Tiến T1, bà Vũ Thị T3, bà Vũ Thị N trong thời hạn luật định, đảm bảo quy định tại các Điều 271, 272, 273 Bộ luật dân sự nên được xem xét giải quyết theo thủ tục phúc thẩm. [1.4] Về việc vắng mặt đương sự: Phiên tòa mở lần thứ ba, các đương sự đã được Tòa án đã triệu tập hợp lệ, bị đơn bà B1, ông C một số người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan vắng mặt đã có đơn xin xét xử vắng mặt; một số người vắng mặt không có lý do. Căn cứ khoản 3 Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Hội đồng xét xử tiến hành xét xử vắng mặt các đương sự này.

[2] Về nội dung: Xét kháng cáo của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Vũ Thị N, ông Vũ Tiến H2, bà Vũ Thị S, ông Vũ Tiến T1, bà Vũ Thị T3, Hội đồng xét xử thấy: 11 Tại phiên tòa phúc thẩm, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan thay đổi nội dung kháng cáo đề nghị sửa bản án sơ thẩm không công nhận diện tích đất 74,3m2 cho ông B. Nguyên đơn ông Vũ Tiến B đề nghị về việc công nhận quyền sử dụng đất hợp pháp theo "Đơn xin chuyển quyền thừa kế cho con" lập ngày 24/11/1997 với diện tích được tặng cho là 72m2. Về nguồn gốc đất: Quá trình giải quyết vụ án tất cả các đương sự đều thừa nhận thửa đất có nguồn gốc của cụ Vũ Tiến T7 và cụ Nguyễn Thị Đ. Ngày 15/10/1993 cụ T7 đã được UBND huyện T cấp GCNQSDĐ số G603627 tại thửa số 1072a diện tích là 396m2, đất T. Cụ T10 chết tháng 4/1996, cụ Đ chết tháng 12/2018 đều không để lại di chúc. Ông T, ông H, ông C, ông H2, ông T1, bà N, bà S, bà T3 đều thống nhất thừa nhận khi còn sống hai cụ đã đều phân chia đất cho các người con trai kể từ sau khi họ lập gia đình riêng. Cụ thể cho ông T năm 1977, ông H năm 1984, ông C năm 1995 các ông đều đã sử dụng ổn định từ khi được tặng cho đến nay. Đối với phần đất tặng cho ông B thì theo ông T, ông H, ông C, ông H2, ông T1, bà N, bà S, bà T3 thì việc cụ Đào T11 cho ông B là không hợp lệ và GCNQSDĐ đứng tên ông B đã bị hủy bởi Bản án hành chính số 42/2021/HCST ngày 22/6/2021 của Tòa án nhân dân tỉnh Thanh Hóa. Nguyên đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là ông Vũ Tiến T2 thì khẳng định khi còn sống bố mẹ tặng cho ông B phần diện tích đất này thể hiện tại "Đơn xin chuyển quyền thừa kế cho con" lập ngày 24/11/1997 và ông đề nghị Tòa án công nhận hiệu lực của việc tặng cho này. Đối với "Đơn xin chuyển quyền thừa kế cho con" lập ngày 24/11/1997: Là bản viết tay thể hiện nội dung cụ Đ thay mặt gia đình chia đất cho từng hộ trong tổng diện tích đất 396m2 thành 05 xuất, phần đất thứ ba chuyển quyền thừa kế cho con trai thứ năm là ông Vũ Tiến B, chiều ngang 6m, chiều dài 12m, tổng diện tích là 72m2, vị trí thửa đất: phía trước là đường quốc lộ, phía Tây Nam giáp nhà cháu Hùng L2, phía Đông Bắc giáp đất của cháu C, phía sau là phía Đông Nam giáp bờ mương; có xác nhận của xóm trưởng là ông Lê Viết N1 ngày 26/11/1997, cán bộ địa chính là ông Trịnh Ngọc A1 ngày 27/11/1997 và Chủ tịch UBND xã M ngày 28/11/1997. Trong đơn còn có đầy đủ chữ ký của cụ Đ và các thành viên trong gia đình gồm có ông T, bà B1, ông H, bà L2, ông T1, bà T14, ông H2, bà Q, ông B, ông T2, bà T12 và ông C. Các bị đơn và người liên quan cho rằng họ không ký và chữ ký của cụ Đ cũng không đúng, vì cụ Đ không biết chữ. Ông B cung cấp các tài liệu có chữ viết, chữ ký của cụ Đ làm căn cứ giám định nếu bị đơn có nguyện vọng giám định. Tuy nhiên tại phiên tòa sơ thẩm bị đơn và những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan không đề nghị giám định chữ ký của cụ Đ. 12 Với nội dung thể hiện trong đơn nêu trên thì cụ Đào T11 cho ông B phần diện tích đất là 72m2 không vượt quá phần quyền của cụ trong khối tài sản chung với cụ T10. Vì vậy việc tặng cho này là hợp lệ và có giá trị pháp lý. Bị đơn và một số người liên quan cho rằng "Đơn xin chuyển quyền thừa kế cho con" này đã bị tuyên hủy tại Bản án hành chính số 42/2021/HCST ngày 22/6/2021 của Tòa án nhân dân tỉnh Thanh Hóa.

Tuy nhiên, bản án chỉ xem xét hủy GCNQSDĐ cấp cho ông B, và cũng do tại thời thời điểm tặng cho, cụ Đ lã định đoạt toàn bộ diện tích đất thành 5 phần cụ thể cho ông T, ông H, ông C, ông B, ông T1 (phần ông T1 thực chất là cụ Đ đã chuyền nhượng cho ông G). Bản án không đánh giá tính pháp lý của "Đơn xin chuyển quyền thừa kế cho con" và thực tế việc GCNQSDĐ cho ông B là căn cứ vào Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất lập ngày 10/5/2009 có chứng thực của UBND xã; không phải căn cứ vào "Đơn xin chuyển quyền thừa kế cho con" lập ngày 24/11/1997. Đối với tài sản là công trình xây dựng trên thửa đất: Các bên đương sự không thống nhất ông B và ông T2 khẳng định ngôi nhà trên thửa đất số 100 tờ bản đồ số 39 là do ông T2 bỏ tiền xây dựng. 8 người con còn lại của cụ T3 cụ Đ thì cho rằng tất cả 09 anh em đều bỏ công, bỏ tiền chung để xây dựng ngôi nhà, chỉ có ông B là không góp phần nào. Tuy nhiên các bên đương sự cũng không có bất cứ tài liệu nào để xác định chính xác ai là người xây dựng ngôi nhà trên thửa đất. Ông Nguyễn Văn H5 là người trực tiếp xây dựng ngôi nhà trình bày: Trước đây bà Nguyễn Thị T13 có nhờ ông ký vào các giấy tờ do bà T13 đánh sẵn và nói để anh em giải quyết nội bộ trong gia đình, nên ông H5 đã ký. Tại phiên tòa sơ thẩm ông H5 khẳng định do trước đây ông H5 có xây công trình cho vợ chồng bà T13, nên sau đó chồng bà T13 là ông T có nhờ ông H5 xây dựng ngôi nhà cho cụ Đ ở; trong quá trình xây dựng thì ông H5 biết tiền là do ông T2 gửi về thông qua bà T13 để mua vật liệu và trả tiền công cho ông H5. Ông H5 cam đoan lời khai trước tòa là đúng và chịu trách nhiệm đối với lời khai của mình. Như vậy có căn cứ xác định tài sản trên đất là do ông T2 bỏ tiền xây dựng, ông T2 tự nguyện tặng cho ông B, vấn đề này chưa được làm rõ tại cấp sơ thẩm. Đối với yêu cầu hủy GCNQSDĐ của ông T, ông H, bà P và chia di sản thừa kế của cụ T10, cụ Đ. Xét quá trình sử dụng đất của ông T, ông H, ông C: Quá trình giải quyết vụ án các đồng bị đơn và những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan đều khẳng định việc ông T, ông H, ông C được sử dụng đất và được cấp GCNQSDĐ đều là do được bố mẹ là cụ T10 và cụ Đào T11 cho kể từ khi lập gia đình. Ông T được cắt đất cho năm 1977, ông H năm 1984, ông C năm 1995 và các ông đều xây dựng nhà cửa sinh sống ổn định kể từ lúc được tặng cho đến nay mà không ai trong gia đình có ý kiến gì. Tại thời điểm bố mẹ cắt đất cho 13 các ông thì cả hai cụ đều đang còn sống, việc tặng cho tuy không được lập văn bản nhưng các ông đều đã tiến hành xây dựng đúng phần diện tích đất và vị trí đất bố mẹ cắt cho mà không có ai trong gia đình có ý kiến phản đối gì. Đến năm 2009 (thời điểm này cụ T10 đã chết) để hợp thức hóa thủ tục để được cấp giấy chứng nhận cho các con là ông T, ông C, ông H và ông B, cụ Đ đã lập hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất đối với họ, trên cơ sở đó các ông đều đã được UBND huyện T cấp GCNQSDĐ năm 2009 đến năm 2014 thì thực hiện việc cấp đổi giấy chứng nhận. Tại các hợp đồng tặng cho lập năm 2009 này đều trùng khớp vị trí và diện tích đất mà các bên đang sử dụng từ trước đến nay trong đó vị trí đất ông B cũng hoàn toàn trùng khớp với vị trí trong đơn xin chuyển quyền thừa kế cho con mà cụ Đ lập ngày 24/11/1997.

Tuy nhiên, tại Bản án hành chính sơ thẩm số 42/2021/HC-ST ngày 22/6/2021 của Tòa án nhân tỉnh Thanh Hóa đã nhận định: "Đơn xin chuyển quyền thừa kế đất ở" ngày 24/11/1997 của cụ Nguyễn Thị Đ chuyển quyền thừa kế cho con trai thứ 5 là Vũ Tiến B 72m2 có chiều ngang mảnh đất 6m và chiều dài 12m là không hợp pháp. Vì thời điểm này cụ Vũ Tiến T7 đã chết không để lại di chúc, cụ T7 và cụ Đ có 10 người con nhưng trong đơn chỉ có 07 người con trai và các con dâu mà không có tên 03 người con gái (Vũ Thị S, Vũ Thị N và Vũ Thị T3), mặt khác trong 07 người con trai cũng chỉ có 03 người con là Vũ Tiến T, Vũ Tiến H và Vũ Tiến T1 trực tiếp ký, còn lại 04 chữ ký của các ông Vũ Tiến H2, Vũ Tiến B, Vũ Tiến T2 và Vũ Tiến C thì bà Lê Thị T14 (con dâu cụ Đ) ký thay. Từ đó đã chấp nhận đơn khởi kiện của ông Vũ Tiến T, hủy GCNQSDĐ số BV 140946 ngày 17/11/2014 do UBND huyện T cấp cho ông Vũ Tiến B, bà Bùi Thị C3. Sau phiên tòa sơ thẩm vụ án hành chính, ông Vũ Tiến B kháng cáo, nhưng trong thời hạn chuẩn bị xét xử phúc thẩm, ông B đã rút kháng cáo nên ngày 09/3/2022 Tòa án nhân dân cấp cao tại Hà Nội đã ra Quyết định đình chỉ xét xử phúc thẩm vụ án hành chính số 09/2022/QĐ-PT. Tại Bản án dân sự sơ thẩm số 123/2025/DS-ST ngày 05/8/2025 của Tòa án nhân dân tỉnh Thanh Hóa lại tuyên chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn ông Vũ Tiến B: Công nhận "Đơn xin chuyển quyền thừa kế đất ở" lập ngày 24/11/1997 của cụ Nguyễn Thị Đ có hiệu lực pháp luật. Như vậy, nội dung này của Bản án dân sự sơ thẩm số 123/2025/DS-ST ngày 05/8/2025 đã trái với Bản án hành chính sơ thẩm số 42/2021/HC-ST ngày 22/6/2021 của Tòa án nhân dân tỉnh Thanh Hóa đã có hiệu lực pháp luật là không đúng. Trong khi nguyên đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đều yêu cầu chia di sản thừa kế của các cụ T7, cụ Đ để lại nhưng Tòa án cấp sơ thẩm chỉ giải quyết yêu cầu của ông B là giải quyết chưa hết các yêu cầu của đương 14 sự, chưa thu thập đầy đủ chứng cứ. Tòa án cấp sơ thẩm nhận định mặc dù chưa có căn cứ xác định cụ T7 cụ Đ, mỗi người tặng cho ông T, ông H, ông C bao nhiêu m2 đất nhưng các ông T, ông H, ông C sử dụng ổn định, không ai có ý kiến nên không chấp nhận yêu cầu chia thừa kế là chưa chính xác, chưa đảm bảo quyền lợi của các đương sự. Do bản án sơ thẩm có vi phạm và thiếu sót như đã nhận định ở trên, tại cấp phúc thẩm không khắc phục được Hội đồng xét xử thấy cần thiết hủy toàn bộ Bản án dân sự sơ thẩm số 123/2025/DS-ST ngày 05/8/2025 của Tòa án nhân dân tỉnh Thanh Hóa, chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết lại vụ án, xem xét lại tính hợp pháp của văn bản tặng cho cũng như làm rõ các yêu cầu của đương sự và xác định lại chính xác diện tích đất các đương sự đang tranh chấp từ đó giải quyết vụ án triệt để, đảm bảo công bằng cho các đương sự.

[4] Quan điểm của đại diện Viện Công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm tại Hà Nội tham gia phiên tòa phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử nên được chấp nhận.

[5] Về án phí: Do kháng cáo không được chấp nhận nên bà Vũ Thị N, ông Vũ Tiến H2, bà Vũ Thị S, ông Vũ Tiến T1, bà Vũ Thị T3 không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm.