Bản án 275/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

không có cơ sở chấp nhận, bởi các lẽ sau đây:

Thứ nhất, Thửa đất số 20 và thửa đất số 21, tờ bản đồ số 10, tọa lạc tại phường V, thành phố H và nhà ở trên đất do cụ T7, cụ N2 tạo lập là một khối điền sản duy nhất theo Bản trích lục địa bộ năm 1935, không có sự phân định thành hai loại tài sản như quy định tại điểm a, b khoản 1 Điều 107 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Do đó, không thể áp dụng quy định phân loại tài sản của pháp luật dân sự hiện đại để chia tách ngược lại một khối di sản đã hình thành, tồn tại thống nhất từ trước khi quy định này ra đời.

Thứ hai, Nghị quyết số 1037/2006/NQ-UBTVQH11 được ban hành để giải quyết các giao dịch dân sự về nhà ở tồn đọng có yếu tố người Việt Nam định cư ở nước ngoài; cụm từ "nhà ở" tại khoản 2 Điều 39 cần được hiểu, áp dụng phù hợp với tính chất từng vụ việc cụ thể. Trong vụ án này, nhà và đất cùng một nguồn gốc, tồn tại liên tục trên cùng một phạm vi từ năm 1935 đến nay, chưa từng bị tách bạch quyền sở hữu cho hai chủ thể khác nhau, nên không có cơ sở tách riêng thời hiệu cho từng bộ phận của một khối di sản thống nhất.

Thứ ba, nếu chấp nhận hướng kháng nghị thì sẽ dẫn đến hậu quả không thể thi hành trên thực tế: quyền sử dụng đất tại thửa đất số 21 (nơi tọa lạc căn nhà cấp IV cùng các công trình thờ tự của gia tộc) thuộc về người đang quản lý theo khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015, trong khi giá trị căn nhà gắn liền vĩnh viễn với chính thửa đất đó vẫn phải chia cho các đồng thừa kế – người được chia giá trị nhà không có quyền gì với đất nhà tọa lạc, còn người được xác lập quyền đối với đất lại phải gánh nghĩa vụ thanh toán một tài sản mình không có quyền sở hữu tương ứng. Kết quả này không phù hợp với thực tế sử dụng, quản lý di sản và không bảo đảm khả năng thi hành án trên thực tế. Về các căn cứ khác mà kháng nghị viện dẫn là Hướng dẫn số 24/HD- VKSTC ngày 12/5/2021 và Giải đáp vướng mắc số 1476/VKSTC-V9 ngày 23/3/2026 của ngành Kiểm sát, Hội đồng xét xử phúc thẩm xét thấy đây là các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ nội bộ của ngành Kiểm sát nhân dân, không phải văn bản quy phạm pháp luật, không phải nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, cũng không phải án lệ, nên không có giá trị ràng buộc đối với việc áp dụng pháp luật.

Do đó, không có căn cứ chấp nhận nội dung kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân thành phố Huế về việc tách thời hiệu khởi kiện chia thừa kế đối với quyền sử dụng đất và nhà ở; cần giữ nguyên nhận định của cấp sơ thẩm về việc vụ án còn trong thời hiệu khởi kiện chia di sản thừa kế 14 đối với toàn bộ khối di sản bao gồm cả quyền sử dụng đất và nhà, tài sản gắn liền với đất tại thửa đất số 20 và thửa đất số 21 có căn cứ, đúng pháp luật. [1.3] Đối với nội dung kháng nghị, kháng cáo cho rằng việc Tòa án cấp sơ thẩm tuyên hủy Quyết định số 695.QĐ/UB ngày 10/10/1991 của UBND thành phố H là không đúng quy định do quyết định này được ban hành đúng trình tự, thủ tục theo Luật Đất đai năm 1987: Hội đồng xét xử phúc thẩm xét thấy đây là vụ án dân sự về tranh chấp chia di sản thừa kế, Tòa án có thẩm quyền xem xét tính hợp pháp của quyết định cá biệt liên quan đến việc giải quyết vụ án theo Điều 34 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 và điểm b khoản 1 Điều 193 Luật Tố tụng hành chính, không bị giới hạn bởi thời hiệu khởi kiện vụ án hành chính độc lập. Về nội dung, mặc dù trình tự ban hành Quyết định số 695.QĐ/UB có tuân thủ hình thức thủ tục hành chính theo Luật Đất đai năm 1987 hay không thì vẫn không làm thay đổi bản chất của vấn đề mấu chốt: tại thời điểm lập "Giấy chuyển nhượng thành quả lao động có trên đất", "Đơn xin trả lại đất không sử dụng" ngày 15/3/1991, ông Nguyễn Đức T8 chỉ là một trong ba người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cụ Nguyễn Đức T7, cụ Tằng Tôn Nữ Thị N2 (cùng với ông Nguyễn Đức T10, ông Nguyễn Đức C3), không phải là chủ sở hữu duy nhất của khối di sản chưa chia. Ông T8 không có quyền tự mình định đoạt toàn bộ diện tích 750m² thuộc khối di sản chung khi chưa có sự đồng ý của các đồng thừa kế thuộc hai nhánh còn lại.

Do đó, quyết định hành chính của UBND thành phố H được ban hành trên cơ sở sự định đoạt vượt quá thẩm quyền của ông T8 đối với tài sản chung chưa chia là không có căn cứ pháp lý vững chắc, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của các đồng thừa kế khác của cụ T7, cụ N2. Việc Tòa án cấp sơ thẩm tuyên hủy Quyết định số 695.QĐ/UB ngày 10/10/1991, hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BD 555681 và hủy đăng ký biến động liên quan là có căn cứ, đúng pháp luật.

[2] Về nguồn gốc tài sản và xác định khối di sản thừa kế: [2.1] Xét hồ sơ địa chính qua các thời kỳ và lời khai thống nhất của các bên, cũng như các tài liệu, chứng cứ thu thập được, có đủ cơ sở khẳng định thửa đất số 20 (diện tích đo đạc thực tế 839,0m²) và thửa đất số 21 (diện tích đo đạc thực tế 2.319,0m²) cùng tờ bản đồ số 10, tọa lạc tại phường V, thành phố H có nguồn gốc do vợ chồng cụ Nguyễn Đức T7 và cụ T12 Tôn Nữ Thị N tạo lập, quản lý, sử dụng, là di sản thừa kế chưa chia. [2.2] Việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BD 555681 ngày 18/5/2011 cho ông T9, bà T đối với thửa đất số 20 thực chất là thủ tục hợp thức hóa về mặt hành chính dựa trên kê khai cá nhân, không phải do ông T9, bà T tự khai phá hay nhận chuyển nhượng hợp pháp từ chủ sử dụng đất độc lập khác, đã ảnh hưởng đến quyền lợi của các đồng thừa kế khác thuộc hàng thừa kế thứ nhất. 15

Do đó, Tòa án cấp sơ thẩm xác định toàn bộ diện tích thuộc hai thửa đất nêu trên là di sản thừa kế chưa chia của cụ T7, cụ N2 là có căn cứ, đúng thực tế khách quan.

[3] Về phương án phân chia di sản thừa kế và công nhận tài sản trên đất: [3.1] Việc Tòa án cấp sơ thẩm phân chia di sản là phù hợp với thực trạng quản lý, sử dụng đất, bảo đảm sự ổn định cuộc sống của các bên và đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, thờ cúng tổ tiên của gia tộc. [3.2] Đối với kháng cáo của bà Lê Thị Minh T: Việc Tòa án cấp sơ thẩm giao cho bà T diện tích 472m² thuộc thửa đất số 20 cùng toàn bộ căn nhà 01 tầng diện tích 122,3m² và các công trình phụ trợ (sân lát gạch, trụ cổng, cửa cổng, mái che, hàng rào) do vợ chồng bà T, ông T9 tạo lập là đã ghi nhận, bảo đảm tối đa công sức quản lý, tôn tạo đất đai và bảo vệ tài sản gắn liền với đất của bà T (bao gồm cả việc trích 15% giá trị di sản để ghi nhận công sức đóng góp), không làm xáo trộn đời sống sinh hoạt thực tế của gia đình bà. [3.3] Đối với ông Nguyễn Đức Đ (người đại diện các đồng thừa kế): Việc giao cho ông Đ sở hữu, sử dụng toàn bộ thửa đất số 21 (diện tích 2.319,0m²) cùng các công trình am thờ gia tiên, nhà cấp 4, nhà kho và giao bổ sung 367m² thuộc thửa đất số 20 là tương xứng với kỷ phần thừa kế mà ông Đ được hưởng và được các đồng thừa kế khác nhường lại, đồng thời phù hợp với trách nhiệm thờ cúng tổ tiên của gia tộc.

[4]

Từ những phân tích, nhận định nêu trên, Hội đồng xét xử phúc thẩm xét thấy: Tòa án cấp sơ thẩm đã xét xử vụ án đúng pháp luật, đánh giá chứng cứ khách quan, toàn diện, phân chia di sản hợp tình, hợp lý, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên đương sự. Nội dung kháng cáo của bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cũng như nội dung kháng nghị của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Huế không có căn cứ pháp luật vững chắc, không đưa ra được chứng cứ, tài liệu nào mới làm thay đổi bản chất vụ án.

Do đó, không có căn cứ chấp nhận kháng cáo, kháng nghị; cần áp dụng khoản 1 Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, giữ nguyên Bản án dân sự sơ thẩm số 14/2026/DS-ST ngày 02/4/2026 của Tòa án nhân dân thành phố Huế.

[5] Về án phí phúc thẩm: Do kháng cáo không được chấp nhận, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan phải chịu án phí phúc thẩm theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, bà T là người cao tuổi nên được miễn.