Bản án 223/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

[1] Về tố tụng: Sau khi xét xử sơ thẩm, ngày 29 và 30/12/2025 bà Nguyễn Thị M (do người đại diện theo ủy quyền là ông Trịnh Bình T2 thực hiện) và bà Nguyễn Thị Kim L kháng cáo bản án sơ thẩm. Đơn kháng cáo của bà M, bà L được nộp trong thời hạn luật định, hợp lệ theo quy định tại Điều 272 và Điều 273 Bộ luật Tố tụng dân sự, nên được xem xét theo trình tự phúc thẩm.

[2] Xét kháng cáo của bà Nguyễn Thị M và bà Nguyễn Thị Kim L, Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng: [2.1] Nguồn gốc diện tích đất đo đạc thực tế 700,6m² tại thôn C, xã X, tỉnh Đắk Lắk là tài sản do vợ chồng cụ Nguyễn N và cụ Trần Thị M1 tạo lập trong thời kỳ hôn nhân. Cụ M1 chết năm 1989 không để lại di chúc. Các đương sự đều thống nhất hàng thừa kế thứ nhất của cụ M1 gồm cụ Nguyễn N và 08 người con là ông Nguyễn Văn L1, ông Nguyễn Văn S, ông Nguyễn Văn L2 (T1), ông 7 Nguyễn Văn H, bà Nguyễn Thị H1, bà Nguyễn Thị M, bà Nguyễn Thị L3 và bà Nguyễn Thị Kim L. [2.2] Ngày 27/5/2009, cụ N cùng các con gồm ông L1, ông S, ông L2 (T1), ông H, bà H1, bà L3 và bà L lập “Giấy phân chia đất vườn chỗ ở cho các con”, theo đó phần đất tranh chấp được phân chia cho ông H diện tích 10m x 25m, ông S diện tích 05m x 25m và bà L diện tích 07m x 25m. Mặc dù văn bản “Giấy phân chia đất vườn chỗ ở cho các con” ngày 27/5/2009 chưa bảo đảm đầy đủ về hình thức và chưa có sự tham gia của bà Nguyễn Thị M, đồng thời các bên chưa hoàn tất thủ tục đăng ký biến động quyền sử dụng đất, nhưng các tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ thể hiện sau khi phân chia, các đồng thừa kế đã thực tế nhận đất và sử dụng ổn định phần tài sản được giao trong thời gian dài. Bà L đã xây dựng nhà ở kiên cố và được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất riêng từ năm 2010; ông H và ông S cũng trực tiếp quản lý, sử dụng phần đất được phân chia cho đến khi phát sinh tranh chấp. [2.3]

Do đó, có căn cứ xác định từ năm 2009 cụ N đã thể hiện ý chí phân chia phần lớn tài sản chung của vợ chồng cho các con và việc phân chia này đã được các đồng thừa kế thực hiện ổn định trên thực tế.

Vì vậy, dù chưa hoàn toàn phù hợp quy định pháp luật về hình thức, văn bản “Giấy phân chia đất vườn chỗ ở cho các con” ngày 27/5/2009 là căn cứ thể hiện ý chí của cụ N và sự thỏa thuận tự nguyện của các đồng thừa kế, cần được xem xét bảo vệ nhằm bảo đảm sự ổn định trong quan hệ dân sự. [2.4] Đối với ý kiến cho rằng cụ N vẫn đứng tên GCNQSDĐ đối với toàn bộ thửa đất số 131, nên có toàn quyền lập di chúc định đoạt toàn bộ tài sản cho bà M, Hội đồng xét xử thấy rằng: mặc dù năm 2015 cụ N được cấp GCNQSDĐ đối với toàn bộ thửa đất, nhưng thực tế trước đó các đồng thừa kế đã quản lý, sử dụng ổn định theo nội dung phân chia theo “Giấy phân chia đất vườn chỗ ở cho các con” ngày 27/5/2009. Việc cấp GCNQSDĐ đứng tên riêng cụ N chưa phản ánh đầy đủ hiện trạng quản lý, sử dụng thực tế của các đồng thừa kế. Mặt khác, sau khi phân chia cho ông H, ông S và bà L, cụ N vẫn còn quản lý phần diện tích đất còn lại tương ứng khu đất ký hiệu S3, trên phần đất này năm 2014 cụ N xây dựng thêm một căn nhà bằng tài sản riêng của mình. Như vậy, cụ N không định đoạt toàn bộ tài sản từ năm 2009 mà vẫn giữ lại một phần diện tích đất và tài sản riêng để quản lý, sử dụng. [2.5] Đối với bà Nguyễn Thị M, mặc dù không tham gia ký tên trong văn bản “Giấy phân chia đất vườn chỗ ở cho các con” ngày 27/5/2009 và chưa được phân chia tài sản cụ thể tại thời điểm đó, nhưng xét bà M là người Việt Nam định cư ở nước ngoài, trong bối cảnh pháp luật thời điểm đó còn có hạn chế nhất định 8 về quyền nhà ở, đất ở đối với người Việt Nam định cư ở nước ngoài, nên việc cụ N chưa phân chia nhà, đất cho bà M là phù hợp thực tế. Đối với phần tài sản còn lại do cụ N trực tiếp quản lý và tạo lập, cụ N lập di chúc ngày 18/5/2016 để định đoạt cho bà M là phù hợp với ý chí của cụ trước khi chết. Từ đó, có căn cứ xác định Bản di chúc ngày 18/5/2016 chỉ có hiệu lực đối với phần tài sản còn lại do cụ N trực tiếp quản lý, sử dụng và tạo lập sau thời điểm phân chia năm 2009; đối với các phần đất đã được phân chia ổn định cho ông H, ông S và bà L thì cụ N không còn toàn quyền định đoạt như tài sản riêng để tiếp tục giao toàn bộ cho bà M.

Vì vậy, Toà án cấp sơ thẩm xác định di chúc vô hiệu một phần và công nhận hiệu lực đối với phần tài sản còn lại là có căn cứ, đúng pháp luật. Hơn nữa, Toà án cấp sơ thẩm công nhận thực tế của việc phân chia tài sản năm 2009, đồng thời công nhận một phần hiệu lực của di chúc năm 2016 là phù hợp thực tế khách quan của vụ án, bảo đảm hài hòa quyền và lợi ích hợp pháp của các đồng thừa kế, đảm bảo lẽ công bằng. Nếu công nhận toàn bộ di chúc theo yêu cầu kháng cáo sẽ làm ảnh hưởng đến quyền lợi của ông H, ông S và bà L đối với phần tài sản đã được giao và quản lý, sử dụng ổn định trong thời gian dài; ngược lại, nếu không công nhận bất kỳ phần nào của di chúc thì cũng không bảo đảm quyền lợi của bà M đối với phần tài sản còn lại do cụ N trực tiếp quản lý và tạo lập. [2.6] Với những nội dung được phân tích nêu trên, Hội đồng xét xử phúc thẩm không có căn cứ chấp nhận kháng cáo của bà Nguyễn Thị Kim L và người đại diện theo ủy quyền của bà Nguyễn Thị M, giữ nguyên bản án sơ thẩm.

[3] Về án phí dân sự phúc thẩm: Bà Nguyễn Thị Kim L và bà Nguyễn Thị M phải chịu theo quy định pháp luật.

[4] Các quyết định khác của bản án sơ thẩm không có kháng cáo, kháng nghị có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.