Bản án 928/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ đã được xem xét tại phiên tòa, kết quả tranh tụng tại phiên tòa; Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về tố tụng: [1.1] Phiên tòa phúc thẩm được triệu tập lần thứ hai, phía bị đơn gồm ông Nguyễn Văn T, ông Nguyễn Văn Đ, ông Nguyễn Văn G, ông Nguyễn Văn T2, ông Nguyễn Văn S, bà Nguyễn Thị Mộng Đ1, ông Nguyễn Văn T3, bà Nguyễn Thị Mộng T4, bà Nguyễn Thị Mộng T5, bà Nguyễn Thị T15, bà Nguyễn Thị Minh T7, đều có đơn yêu cầu giải quyết vắng mặt nhưng không xác nhận chữ ký; Ủy ban nhân dân phường B có văn bản xin vắng mặt tham dự phiên tòa; các đương sự còn lại vắng mặt không rõ lý do. Tại phiên tòa, Kiểm sát viên, Luật sư và các đương sự có mặt, thống nhất xét xử vụ án. Căn cứ Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự, Tòa án tiến hành xét xử phúc thẩm vụ án vắng mặt các đương sự nêu trên. [1.2] Theo quy định tại Điều 272 Bộ luật Tố tụng dân sự thì đơn kháng cáo phải có chữ ký hoặc điểm chỉ của người có kháng cáo. Trong vụ án này, Tòa án cấp sơ thẩm nhận được đơn kháng cáo của ông H3, bà C1, bà S1 và bà N1 qua đường bưu điện. Mặc dù, đơn kháng cáo có chữ ký của đương sự, nhưng do đương sự đang ở nước ngoài và đơn được lập, ký tại nước ngoài mà không có chứng thực chữ ký của cơ quan có thẩm quyền, không được hợp pháp hóa lãnh sự, nên chưa đủ căn cứ để xác định đơn kháng cáo đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định pháp luật. Ngoài ra, Tòa án cấp sơ thẩm chưa thu thập tài liệu, chứng cứ để xác định ông H3, bà C1, bà S1 và bà N1 có quốc tịch Việt Nam không đã chấp nhận đơn xin miễn tạm ứng án phí phúc thẩm của ông H3, bà C1, bà S1 với lý do các ông, bà nêu trên là người cao tuổi là chưa đủ căn cứ.

Do đó, Hội đồng xét xử không xét các đơn kháng cáo của ông H3, bà C1, bà S1 và bà N1. 15

[2] Về nội dung: [2.1] Tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ vụ án thể hiện, các bên đương sự trình bày thống nhất các nội dung sau: - Cụ Nguyễn Văn T11 (sinh năm 1918, chết năm 1979) và cụ Lê Thị T12 (sinh năm 1922, chết năm 2000) trong thời gian sống chung có sinh được 09 người con gồm: + Ông Nguyễn Văn T1, sinh năm 1940 (chết năm 2020); có vợ là bà Phạm Thị T6. Ông T1 và bà T6 có 09 người con gồm các ông, bà: Nguyễn Văn T, Nguyễn Văn Đ, Nguyễn Văn G, Nguyễn Văn T2, Nguyễn Văn S, Nguyễn Thị Mộng Đ1, Nguyễn Văn T3, Nguyễn Thị Mộng T4, Nguyễn Thị Mộng T5. + Ông Nguyễn Văn H4, sinh năm 1942 (chết năm 2014); có vợ là bà Đặng Thị N2, (chết ngày 10/10/2024). Ông H4 và bà N2 có 04 người con gồm các ông, bà Nguyễn Thị T10, Nguyễn Thị L1, Nguyễn Thị L2, Nguyễn Thành Q. + Ông Nguyễn Văn M, sinh năm 1948 (chết ngày 04/12/2023). Hàng thừa kế thứ nhất của ông M gồm bà Nguyễn Loan Mai T8 và ông Nguyễn Thành T9. + Bà Nguyễn Thị C1, sinh năm 1950; + Ông Nguyễn Văn N, sinh năm 1955; + Bà Nguyễn Thị H2, sinh năm 1957; + Ông Nguyễn Văn H3, sinh năm 1960; + Bà Nguyễn Thị S1, sinh năm 1963; + Bà Nguyễn Thị N1, sinh năm 1966. Cha mẹ của cụ Nguyễn Văn T11 và cụ Lê Thị Thủ Đ4 đã chết trước năm 1975. - Phần đất tranh chấp gồm các thửa đất số 1233, 214, 83 và 1124 thuộc các tờ bản đồ 14, 15, 41 có tổng diện tích là 43.923,3m2 tọa lạc tại xã L, huyện B, tỉnh Bình Dương nay thuộc phường B Thành phố Hồ Chí Minh đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Nguyễn Văn T1 và bà Phạm Thị T6. [2.2] Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định: [2.2.1] Hồ sơ vụ án thể hiện các ông, bà gồm Nguyễn Thị C1, Nguyễn Văn H3, Nguyễn Thị S1 và Nguyễn Thị N1 có địa chỉ cư trú tại nước ngoài. Ngày 05/02/2022, các ông bà nêu trên đã có giấy ủy quyền cho bà Nguyễn Hồng N4 tham gia tố tụng tại cấp sơ thẩm, nhưng ngày 11/9/2023 đã có văn bản đơn phương chấm dứt thực hiện giấy ủy quyền đối với bà N4 (BL 45-48, 149). Ngày 11/9/2023, các đương sự tiếp tục có giấy ủy quyền cho ông Lê Hoàng Danh P1 tham gia tố tụng tại Tòa án (BL 147-148). Ngoài ra, ông H3, bà C1, bà S1 và bà N1 đều có Bản tự khai và đơn đề nghị giải quyết và xét xử vắng mặt (BL 117, 119, 120, 122, 123, 135, 138, 140, 141, 142). Theo nội dung xác nhận của Tòa án cấp sơ thẩm thì các văn bản trên không do đương sự nộp trực tiếp tại Tòa án, mà 16 Tòa án nhận được qua bưu điện (văn bản đến) và nội dung đơn chỉ có chữ ký của đương sự. Xét, tại khoản 5 Điều 477 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 quy định: Tòa án xét xử vắng mặt đương sự ở nước ngoài trong trường hợp đã nhận được kết quả thực hiện các phương thức tống đạt, thông báo văn bản tố tụng của Tòa án cho đương sự ở nước ngoài quy định tại Điều 474 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Trong vụ án này, mặc dù các đương sự ở nước ngoài có đơn xin xét xử vắng mặt, nhưng không có tài liệu, chứng cứ xác định Tòa án đã thực hiện việc tống đạt văn bản tố tụng cho ông H3, bà C1, bà S1 và bà N1 và không có căn cứ chứng minh chữ ký, chữ viết trong đơn xin xét xử vắng mặt là của các đương sự. Do vậy, Tòa án cấp sơ thẩm xét xử vắng mặt ông H3, bà C1, bà S1 và bà N1 là không đảm bảo về tố tụng và ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự (ông H3, bà C1, bà S1 và bà N1 là hàng thừa kế thứ nhất của cụ T11 và cụ T12). [2.2.2] Theo nguyên đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan (là các con, cháu của cụ T11 và cụ T12) thì nguồn gốc phần đất tranh chấp là do cụ T11 và cụ T12 khai phá vào năm 1976. Theo bị đơn bà T6 thì phần đất tranh chấp là do vợ chồng ông T1, bà T6 tự khai phá vào năm 1976. Bản án sơ thẩm nhận định nguyên đơn không có tài liệu, chứng cứ chứng minh nguồn gốc đất, bị đơn đã quản lý sử dụng đất từ năm 1975, đăng ký kê khai cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu vào năm 1994 nhưng cha mẹ và các anh, chị, em không có ý kiến; quá trình quản lý sử dụng, ông T1 có chuyển nhượng một phần diện tích đất cho ông H4 (cũng là con của cụ T11 và cụ T12), từ đó xác định phần đất tranh chấp không phải là di sản thừa kế của cụ T11 và cụ T12.

Xét thấy, nguyên đơn và bị đơn đều cho rằng nguồn gốc phần đất là do khai hoang, nhưng không đương sự nào cung cấp được tài liệu, chứng cứ chứng minh ai là người khai hoang. Tòa án cấp sơ thẩm căn cứ vào việc ông T1 đăng ký, kê khai quyền sử dụng lần đầu vào năm 1994 để chấp nhận lời trình bày của bà T6 về nguồn gốc đất là do vợ chồng bị đơn khai hoang, nhưng tại bản kê cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 12/4/1994, ông T1 kê khai nguồn gốc đất là do ông, bà để lại. Do vậy, để có đủ cơ sở xem xét lời trình bày của đương sự thì Tòa án cần xác minh, thu thập tài liệu chứng cứ tại cơ quan quản lý đất đai có thẩm quyền để làm rõ nguồn gốc phần đất tại thời điểm ông T1 đăng ký, kê khai quyền sử dụng đất. [2.2.3] Ngoài ra, quan hệ tranh chấp trong vụ án được xác định là “Tranh chấp về thừa kế tài sản” do cụ T11 và cụ T12 để lại, nhưng quá trình giải quyết vụ án Tòa án cấp sơ thẩm chưa nhận định đánh giá, xem xét về thời hiệu khởi kiện chia thừa kế; chưa thu thập tài liệu, chứng cứ về việc cụ T11, cụ T12 có để lại di chúc không? Trường hợp phần đất tranh chấp có đủ căn cứ được xác định là di sản thừa kế của cụ T11 và cụ T12 để lại thì những người thừa kế có yêu cầu như thế nào về việc phân chia thừa kế? Ông H3, bà C1, bà S1 và bà N1 đang có quốc tịch Việt Nam hay nước ngoài…là chưa đủ căn cứ để giải quyết vụ án. 17

[3] Từ những nhận định nêu trên, Hội đồng xét xử xét thấy Tòa án cấp sơ thẩm chưa thu thập đầy đủ, tài liệu chứng cứ khi giải quyết vụ án mà cấp phúc thẩm không thể khắc phục được. Do vậy, Hội đồng xét xử chấp nhận quan điểm của đại diện Viện Công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh tham gia phiên tòa; Chấp nhận một phần yêu cầu kháng cáo của người có kháng cáo; Hủy bản án sơ thẩm, chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết lại vụ án theo quy định pháp luật.

[4] Bản án sơ thẩm bị hủy do vi phạm thủ tục tố tụng, chưa thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ nên Hội đồng xét xử chưa xem xét đến nội dung vụ án.

[5] Chi phí tố tụng và án phí sơ thẩm sẽ được Tòa án cấp sơ thẩm xem xét khi giải quyết lại vụ án.

[6] Về án phí dân sự phúc thẩm: Do hủy bản án sơ thẩm nên người có kháng cáo không phải chịu.