Bản án 283/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án; ý kiến trình bày, tranh luận của các đương sự và ý kiến của Kiểm sát viên tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

[1]. Về tố tụng: ngày 19 và 30/01/2026, nguyên đơn bà Võ Thị N và bị đơn ông Võ Văn T1 có đơn kháng cáo bản án sơ thẩm. Đơn kháng cáo của đương sự là trong thời hạn quy định tại Điều 273 của Bộ luật Tố tụng dân sự, do đó Hội đồng xét xử quyết định đưa vụ án ra xét xử phúc thẩm. Trước khi mở phiên tòa phúc thẩm, bị đơn ông Võ Văn T1 có đơn rút toàn bộ yêu cầu kháng cáo. Căn cứ khoản 3 Điều 289, khoản 5 Điều 305 của Bộ luật Tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử đình chỉ xét xử phúc thẩm đối với kháng cáo của bị đơn ông Võ Văn T1. Tại phiên toà, bị đơn bà Lương Thị S và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan vắng mặt. Tuy Nhiên, bà S và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đã được Toà triệu tập hợp lệ nhiều lần và việc vắng mặt của họ không ảnh hưởng đến việc xét xử vụ án nên Hội đồng xét xử căn cứ khoản 2, khoản 3 Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự, tiến hành xét xử vụ án vắng mặt bà S và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Nguyên đơn thay đổi nội dung kháng cáo nhưng nội dung thay đổi không vượt quá phạm vi kháng cáo ban đầu nên Hội đồng xét xử chấp nhận và xem xét nội dung kháng cáo của nguyên đơn theo quy định.

[2]. Xét nội dung kháng cáo của nguyên đơn, Hội đồng xét xử xem xét các vấn đề như sau: [2.1]. Về xác định hàng thừa kế: Quá trình giải quyết vụ án, các đương sự đều thống nhất ông Võ Đ4 và bà Nguyễn Thị Đào S1 được 04 người con: bà Võ Thị L1, bà Võ Thị H, ông Võ Văn T1 và bà Võ Thị N. Ông Đ4 mất ngày 19/5/1976 và bà Đ2 mất ngày 16/5/1998 đều không để lại di chúc. Bà Võ Thị L1 mất ngày 10/11/2022 và có các người con: bà Nguyễn Thị T2, bà Nguyễn Thị L, ông Nguyễn Lê T3, ông Nguyễn Lê T4, bà Nguyễn Thị V. Nay, nguyên đơn bà Võ Thị N khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế của cha mẹ để lại nên các ông, bà H, T1, N và các con của bà L1 là những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của ông Đ4, bà Đ2. [2.2]. Về xác định di sản thừa kế để chia theo yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn bà Võ Thị N: [2.2.1]. Theo đơn khởi kiện và đơn khởi kiện bổ sung, nguyên đơn bà Võ Thị N trình bày, năm 1996, hộ gia đình bà Nguyễn Thị Đ2 gồm 8 nhân khẩu đã 7 được Nhà nước cân đối giao đất gồm các thửa 522, 524, 600a, 539a, 540a, 11a và 165. Nay, bà yêu cầu chia di sản thừa kế với phần đất nông nghiệp có tổng diện tích 6.005m2, một nhân khẩu được 750,625m2 đất và thửa số 165, tờ bản đồ 367D, diện tích 1.100m2 tọa lạc tại thôn P, xã H, huyện P, tỉnh Phú Yên. Tại Biên bản tự khai ngày 07/11/2022 (BL 23), nguyên đơn bà Võ Thị N trình bày, bà không yêu cầu chia thừa kế đối với các thửa đất đã được cân đối, chỉ yêu cầu chia thừa kế quyền sử dụng đất đối với thửa đất số 165, tờ bản đồ 367D, diện tích 1.100m2, tọa lạc tại thôn P, xã H, huyện P, tỉnh Phú Yên (nay là Phú Sen Đ3, xã P, tỉnh Đắk Lắk); Đơn yêu cầu định giá tài sản và xem xét thẩm định tại chỗ ngày 16/10/2023 (BL 156), bà N chỉ yêu cầu xem xét thẩm định đối với thửa đất số 165, tờ bản đồ số 367D, diện tích 1.100m2 nên Tòa án cấp sơ thẩm chỉ xem xét, giải quyết đối với thửa đất số 165 theo yêu cầu của nguyên đơn. Sau khi Tòa án tiến hành phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải, ngày 30/10/2023, bà N có đơn khởi kiện bổ sung yêu cầu chia thừa kế đối với diện tích đất nông nghiệp đã được Nhà nước cân đối cho bà Đ2 chia cho 8 nhân khẩu là 750.625m2. Tại phiên tòa sơ thẩm ngày 31/10/2024 (BL 239), nguyên đơn bà Võ Thị N xác định chỉ yêu cầu khởi kiện đối với thửa đất số 165, tờ bản đồ 367-D, diện tích 1.100m2 nên Tòa án cấp sơ thẩm xem xét chia thừa kế đối với diện tích thửa số 165 này. Tại cấp phúc thẩm, bà N kháng cáo đề nghị Tòa án xem xét chia thừa kế đối với toàn bộ diện tích đất Nhà nước cân đối giao cho hộ bà Nguyễn Thị Đ2 gồm 8 nhân khẩu (6.005m2/8 = 750,625m2) là vượt quá phạm vi khởi kiện ban đầu nên Hội đồng xét xử không xem xét yêu cầu kháng cáo này của nguyên đơn; đối với diện tích 1.100m2 thuộc thửa đất số 165, tờ bản đồ 367-D, Hội đồng xét xử xem xét theo yêu cầu của người kháng cáo. [2.2.2]. Căn cứ Sổ mục kê đất được Sở địa chính phê duyệt ngày 29/12/1996 (BL 114) thì thửa đất số 165, tờ bản đồ 367-D, diện tích 1.100m2 (trong đó có 200m2 đất QHTC, 200m2 đất T và 700m2 đất vườn) do bà Nguyễn Thị Đ2 đứng tên chủ sử dụng đất. Tại Công văn số 571/CV-UBND ngày 17/4/2023 (BL 95) và Công văn số 713/CV-UBND ngày 03/7/2023 (BL 103), UBND xã H Tây đều khẳng định thửa đất số 165, tờ bản đồ 367-D, diện tích 1.100m2 do bà Nguyễn Thị Đ2 kê khai vào sổ mục kê năm 1996 là một trong những thửa đất được Nhà nước cân đối theo Nghị định 64/CP và giao cho 08 nhân khẩu (bà Nguyễn Thị Đ2, ông Võ Văn T1, bà Lương Thị S, ông Võ Văn T12, bà Võ Thị H1, ông Võ Đình P, bà Võ Thị Đ, ông Võ Đình T5), trong đó bà Đ2 là chủ hộ. Phần diện tích đất này, sau khi bà Nguyễn Thị Đ2 chết, ông Võ Văn T1 kê khai ở các thửa đất số 165 - diện tích 700m2, thửa số 931 - diện tích 250m2 và thửa 930 - diện tích 150m2, đều thuộc tờ bản đồ 367D và được cấp GCNQSDĐ đối với thửa số 931, tờ bản đồ số 367-D, diện tích 250m2 đất ở. Ủy ban nhân dân xã H đã lục lại hồ sơ lưu tại xã nhưng không tìm thấy văn bản việc lập thừa kế đối với thửa đất đề nghị cấp giấy. Đồng thời, tại Công văn số 1699/UBND ngày 20/9/2023 (BL 132), UBND huyện P cũng nêu rõ: Thửa đất số 165, tờ bản đồ số 367-D tọa lạc tại thôn P, xã H, huyện P do bà Nguyễn Thị Đ2 đứng tên kê khai và được Nhà nước giao đất 8 theo Nghị định 64/1993/NĐ-CP của Chính phủ với tổng diện tích 1.100m2, trong đó 200,0m2 đất ở, 200,0m2 đất quy hoạch thổ cư, 700,0m2 đất vườn. Năm 2014, ông Võ Văn T1 được UBND huyện P cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở có số phát hành BT 174990 với diện tích 250,0m2, tại thửa số 931, tờ bản đồ số 367-D, số vào sổ CH 00029, cấp ngày 09/6/2014, diện tích còn lại 850,0m 2 (gồm 150,0m2 đất quy hoạch thổ cư và 700,0m2 đất vườn) theo hồ sơ địa chính do bà Nguyễn Thị Đ2 đứng tên kê khai với tổng diện tích 1.100,0m2. Nội dung này, phù hợp với Sổ mục kê đất, các Công văn số 571, 713 của UBND xã H nêu trên, phù hợp với hồ sơ, tài liệu cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông T1, bà S (các BL 116 - 127) về nguồn gốc đất; theo đó, tại Đơn đề nghị cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và các tài sản khác gắn liền với đất đối với thửa đất số 165, tờ bản đồ số 367D, ông Võ Văn T1 khai “Nguồn gốc sử dụng: cha mẹ để lại” (BL 127).

Vì vậy, có cơ sở xác định, ông T1, bà S đã tự ý kê khai xin cấp GCNQSDĐ đối với thửa số 931, tờ bản đồ số 367-D, diện tích 250m2 đất ở là một phần trong tổng diện tích thửa số 165, tờ bản đồ số 367D được Nhà nước được nhà nước cân đối giao chung cho 08 nhân khẩu. [2.2.3].

Tuy nhiên, tại Bản vẽ hiện trạng nhà và đất ngày 13/11/2024 (BL 268) thể hiện hiện trạng sử dụng đất theo chỉ dẫn của đương sự thì tài sản yêu cầu chia thừa kế có tổng diện tích đất là 1.639,6m2 thuộc các thửa đất số 161, 163, 164, 165, tờ bản đồ 367D và Biên bản xem xét thẩm định tại chỗ ngày 13/11/2024 và 25/10/2023 (BL 250, 173) thể hiện trên thửa đất số 163, 164 có 01 ngôi nhà 01 tầng do ông T1, bà S xây dựng năm 1994, 01 ngôi nhà do vợ chồng ông Võ Đình T5 xây dựng năm 2002, 01 ngôi nhà do vợ chồng bà Võ Thị H1 xây dựng năm 2000. Trong khi đó, tại Biên bản xác minh ngày 05/02/2025 (BL 297) và Biên bản xác minh ngày 09/01/2026 (BL 325), UBND xã P, tỉnh Phú Yên (trước đây là UBND xã H, huyện P) cung cấp thông tin: Theo sổ mục kê được Sở địa chính phê duyệt ngày 29/12/1996 và Bản đồ đo đạc năm 1993 thì thửa đất số 161, chủ sử dụng đất là ông Lê Hoàng L2; thửa đất số 163 là đất vườn do UBND xã quản lý; thửa 164 đất công ích xã, loại đất hai lúa do UBND xã quản lý; thửa 165, diện tích 1.100m2, chủ sử dụng đất là bà Nguyễn Thị Đ2. Chủ sử dụng đất thửa số 161 ông Lê Hoàng L2 chưa xảy ra tranh chấp với các chủ đất liền kề để yêu cầu UBND giải quyết và việc gia đình ông T1 xây dựng nhà trên các thửa đất 163, 164 (do ủy bản quản lý) từ năm 1994 đến nay thì UBND xã không có xử lý vi phạm hành chính, theo hồ sơ quản lý tại xã thì cũng không có hợp đồng cho thuê. Hội đồng xét xử thấy, mặc dù thực tế gia đình ông T1 sử dụng đất có sự chồng lấn ranh giới các thửa đất liền kề nhưng các bên chưa phát sinh tranh chấp, chính quyền địa phương không có ý kiến gì về việc hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất do UBND quản lý và chưa được cơ quan có thẩm quyền giải quyết bằng bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật. Hiện trạng đất theo chỉ dẫn trích đo của đương sự không trùng khớp với bản đồ địa chính thửa đất 165, tờ bản đồ 367D mà nhà nước đã cân đối cho hộ gia đình bà Nguyễn Thị Đ2 (BL 102), không phù hợp với các tài liệu, chứng cứ mà Hội đồng xét xử đã phân tích, đánh giá tại mục [2.2.2] của bản án.

Do đó, Tòa án cấp sơ thẩm căn cứ hồ sơ gốc mà Nhà nước đã cân đối thửa số 165, tờ bản đồ 367D theo Nghị định 64/CP cho hộ bà Nguyễn Thị Đ2 năm 1996 và hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BT 9 174990, tại thửa số 931, tờ bản đồ số 367-D, số vào sổ CH 00029, cấp ngày 09/6/2014, trong đó có 250,0m² diện tích đất ở, 850m2 diện tích đất vườn, là một phần thửa đất số 165, tờ bản đồ số 367D, diện tích 1.100m2 (đã được ông Võ Văn T1 kê khai ở các thửa đất số 165 - diện tích 700m2, thửa số 931 - diện tích 250m2 và thửa 930 - diện tích 150m2), tờ bản đồ số 367D để làm căn cứ xác định di sản của bà Nguyễn Thị Đ2 là có cơ sở.

Tuy nhiên, Tòa án cấp sơ thẩm xác định di sản của bà Nguyễn Thị Đ2 là 1/8 diện tích 250m2 đất ở nông thôn (tương ứng với 31,25m2) và 1/8 diện tích 850m2 đất vườn (tương ứng với 106,25m2) là không phù hợp, bởi lẽ: Nghị định 64-CP ngày 27/9/1993 của Chính phủ chỉ điều chỉnh việc cân đối giao đất nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân ổn định lâu dài vào mục đích sản xuất nông nghiệp chứ không điều chỉnh đối với đất ở. Theo hồ sơ kê khai do bà Đ2 đứng tên chủ sử dụng đất tại Sổ mục kê đất năm 1996 thể hiện có 200m2 đất T, 200m2 đất QHT và 700m2 đất vườn nhưng không xác định là đất trồng cây lâu năm hay đất trồng cây hàng năm.

Do đó, Hội đồng xét xử cấp phúc thẩm xác định di sản của bà Nguyễn Thị Đ2 là toàn bộ diện tích 250m2 đất ở nông thôn và 1/8 diện tích 850m2 đất vườn (tương ứng với 106,25m2) thuộc thửa đất số 165, tờ bản đồ 267D, tọa lạc tại Phú Sen Đ, P, tỉnh Đắk Lắk (trước đây là Phú Sen Đ3, Hòa Định T11, huyện P, tỉnh Phú Yên). [2.3]. Về xác định giá trị di sản và kỷ phần thừa kế: Như Hội đồng xét xử đã nhận định tại mục [2.2] của bản án thì di sản thừa kế của bà Nguyễn Thị Đ2 để lại là 250m2 đất ở và 106,25m2 đất vườn thuộc thửa đất số 165, tờ bản đồ số 367D tọa lạc tại thôn P, xã H, huyện P, tỉnh Phú Yên (nay là Phú Sen Đ3, xã P, tỉnh Đắk Lắk). Trong thời hạn chuẩn bị xét xử phúc thẩm, nguyên đơn bà Nguyễn Thị N2 có đơn đề nghị định giá lại do thời điểm định giá tại cấp sơ thẩm (ngày 25/10/2023) đã quá lâu, giá đất có nhiều biến động. Tòa án cấp phúc thẩm thực hiện ủy thác và Tòa án nhân dân Khu vực 13, tỉnh Đắk Lắk tiến hành định giá lại đối với thửa số 931, tờ bản đồ số 367-D, số vào sổ CH 00029, cấp ngày 09/6/2014 cho ông Võ Văn T1, bà Lương Thị S. Tại Biên bản định giá tài sản ngày 24/7/2026 (do Tòa án nhân dân khu vực 13, tỉnh Đắk Lắk thực hiện) xác định: - Theo bảng giá Nhà nước thì giá đất ở là 800.000đ/m2, giá đất vườn liền kề đất ở là 160.000đ/m2. Như vậy giá trị di sản đất ở là 800.000đ x 250m2 = 200.000.000đ; giá trị di sản đất vườn là 160.000đ x 106,25m2 = 17.000.000đ. Tổng giá trị di sản là 217.000.000đ; - Theo giá thị trường thì giá đất ở là 5.000.000đ/m2, giá đất vườn liền kề đất ở là 1.000.000đ/m2. Như vậy giá trị di sản đất ở là 5.000.000đ x 250m2 = 1.250.000.000đ; giá trị di sản đất vườn là 1.000.000đ x 106,25m2 = 106.250.000đ. Tổng giá trị di sản là 1.356.250.000đ. Tại phiên toà, nguyên đơn đề nghị khi xác định giá trị di sản thừa kế, đề nghị Hội đồng xét xử áp dụng giá thị trường, bị đơn ông Võ Văn T1 đề nghị áp dụng theo giá Nhà nước cùng theo Biên bản định giá tài sản ngày 24/7/2026.

Tuy nhiên, đây là vụ án dân sự được tính án phí dân sự có giá ngạch nên Hội đồng xét xử xác định trị giá tài sản tranh chấp là giá thị trường theo Biên bản 10 định giá tài sản ngày 24/7/2026 do Tòa án nhân dân khu vực 13, tỉnh Đắk Lắk thực hiện. Quá trình giải quyết vụ án, những người thuộc hàng thừa kế gồm bà Võ Thị H và các con của bà Võ Thị L1 đều từ chối nhận di sản nên di sản được chia theo pháp luật cho 02 đồng thừa kế là ông Võ Văn T1 và bà Võ Thị N. Xét công sức đóng góp của ông Võ Văn T1 trong quá trình kê khai, quản lý di sản nên phần công sức ông T1 được hưởng tương đương 01 kỷ phần thừa kế. Như vậy, di sản thừa kế được chia làm 3 kỷ phần, mỗi kỷ phần có giá trị 1.356.250.000đ : 3 = 452.083.333đ. Tại Quyết định số 46/2024/QĐ-UBND ngày 10/10/2024 của UBND tỉnh P (nay là tỉnh Đắk Lắk) quy định điều kiện và diện tích tối thiểu của việc tách thửa đất, hợp thửa đất đối với từng loại đất trên địa bàn tỉnh thì diện tích tối thiểu được tách thửa đối với đất nông nghiệp là 1000m2 nên di sản của bà Đ2 không đủ để chia theo hiện vật. Đồng thời, hiện nay, hộ gia đình ông T1 đang quản lý, sử dụng, sinh sống, xây dựng công trình, vật kiến trúc trên thửa đất số 165, tờ bản đồ số 376D nên Hội đồng xét xử quyết định giao hiện vật cho ông T1, buộc ông T1 thối trả lại trị giá di sản là quyền sử dụng đất cho bà N tương ứng 01 kỷ phần là 452.083.333đ.

[3]. Từ các phân tích, nhận định trên, Tòa án cấp phúc thẩm chấp nhận một phần kháng cáo của nguyên đơn bà Võ Thị N; sửa một phần Bản án dân sự sơ thẩm số 03/2026/DS-ST ngày 12 tháng 01 năm 2026 của Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk.

[4]. Về án phí dân sự phúc thẩm: kháng cáo của nguyên đơn bà Võ Thị N được chấp nhận nên bà N không phải chịu. Ông Võ Văn T1 rút kháng cáo trước khi mở phiên tòa thì phải chịu án phí theo quy định nhưng do ông là người cao tuổi nên được miễn.

[5]. Về chi phí tố tụng: do sửa bản án sơ thẩm nên Hội đồng xét xử tính lại chi phí tố tụng. Tổng chi phí xem xét thẩm định tại chỗ, chi phí bản vẽ, chi phí định giá tài sản 02 lần là 12.740.000đ. Ông T1 được nhận 02 kỷ phần, bà N được nhận 01 kỷ phần thừa kế nên ông T1 phải chịu tương ứng số tiền là 8.494.000đ (làm tròn), bà N phải chịu tương ứng số tiền là 4.246.000đ (làm tròn). Bà N đã nộp số tiền 12.740.000đ nên ông T1 phải thanh toán lại cho bà N số tiền 8.494.000đ.

[6]. Về án phí dân sự sơ thẩm: ông Võ Văn T1 và bà Võ Thị N là người cao tuổi, có đơn xin miễn án phí nên thuộc trường hợp được miễn án phí theo quy định.