Bản án 202/2026/KDTM-PTVận chuyển hàng hoá, hành khách bằng đường sắt

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, đã được thẩm tra công khai tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

[1]. Về tố tụng: [1.1]

Căn cứ vào đơn khởi kiện của nguyên đơn cùng các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ thì yêu cầu của nguyên đơn thuộc tranh chấp hợp đồng vận chuyển phát sinh trong hoạt động kinh doanh thương mại. Bị đơn có địa chỉ tại Phường Tân Phong, Thành phố Hồ Chí Minh nên Tòa án nhân dân Khu vực 6, Thành phố Hồ Chí Minh thụ lý giải quyết là đúng quy định của pháp luật. Nguyên đơn kháng cáo bản án sơ thẩm, đơn kháng cáo còn trong hạn luật định nên thẩm quyền giải quyết thuộc thẩm quyền của Tòa Kinh tế - Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, căn cứ theo Điều 38 Bộ luật Tố tụng Dân sự.

[2]. Về nội dung: [2.1] Căn cứ Hợp đồng vận chuyển hàng hoá số 02/01-18/HDVC ngày 01/01/2018 cùng lời trình bày của nguyên đơn và bị đơn tại phiên toà thể hiện nội dung hợp đồng như sau: Bị đơn có trách nhiệm vận chuyển hàng nhập và xuất từ cảng về nhà máy của nguyên đơn và từ trụ sở nhà máy của nguyên đơn đến cảng xuất khẩu. Hàng hóa là nguyên vật liệu sản xuất giày nhập khẩu và thành phẩm giày xuất khẩu. Phương thức giao nhận: Bị đơn nhận container và seal do hãng tàu cấp sẽ vận chuyển container rỗng đến nhà máy, bàn giao container rỗng, seal hãng tàu cấp cho nguyên đơn. Sau khi nguyên đơn thực hiện hoàn tất việc đóng hàng vào container và niêm seal, nguyên đơn thông báo cho tài xế xe kéo container ra khỏi nhà 7 máy, có camera giám sát và trong quá trình này, tài xế không được tiếp xúc với hàng hoá. Nguyên đơn sẽ giao container đã niêm seal cho tài xế và tài xế bàn giao container này tại cảng theo nguyên tắc nhận container tại cổng nhà máy như thế nào thì bàn giao tới cảng xuất tại Thành phố Hồ Chí Minh theo đúng hiện trạng nhận. Bị đơn vận chuyển hàng từ nhà máy của nguyên đơn đến cảng tại Thành phố Hồ Chí Minh, sau khi bàn giao container được xem là hoàn tất. Việc vận chuyển từ cảng Thành phố Hồ Chí Minh đến cảng tại Trung Quốc sẽ do bên mua thuê tàu. Về bản chất hợp đồng giữa nguyên đơn và bên mua là hợp đồng FOB, theo quy định của tập quán thương mại quốc tế khi hàng hóa bàn giao qua lan can tàu, người bán đã bàn giao đầy đủ hàng hóa và rủi ro cho người mua.

Tuy nhiên, sau khi hàng được giao đến cảng tại T7, Trung Quốc thì bên mua phát hiện số lượng hàng không đủ nên nguyên đơn phải tiếp tục gửi các lô hàng khác để đền bù vào số hàng bị thiếu và yêu cầu bị đơn bồi thường thiệt hại do bị mất hàng. [2.2] Nguyên đơn xác định khởi kiện tranh chấp về bồi thường thiệt hại do bị đơn vi phạm hợp đồng vận chuyển trong quá trình vận chuyển container có chứa hàng hoá từ nhà máy của Công ty A đến cảng P2, Thành phố Hồ Chí Minh theo Hợp đồng vận chuyển số 02/01-18/HDVC ngày 01/01/2018; buộc Công ty A1 thực hiện nghĩa vụ bồi thường toàn bộ thiệt hại cho Công ty A số tiền là 1.606.326.661 đồng. Trong quá trình giải quyết tại cấp phúc thẩm, nguyên đơn xuất trình các chứng cứ là bản dịch thư điện tử, trong đó thể hiện nội dung nguyên đơn và bên mua trao đổi về việc số lượng hàng giao bị thiếu, bị mất. Ngoài ra, nguyên đơn căn cứ vào bản án hình sự phúc thẩm số 94/2022/HS-PT ngày 22/02/2022 của Toà án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh, xác định việc mất hàng hoá trong container mà bên bị đơn nhận vận chuyển do hành vi “Trộm cắp tài sản” của tài xế của Công ty TNHH Giao nhận Vận tải Quốc tế B, là công ty được bị đơn thuê để vận chuyển hàng từ nhà máy nguyên đơn đến cảng P2. [2.3] Do Toà án nhân dân Khu vực 6 chỉ chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện nên nguyên đơn kháng cáo và cho rằng Toà án cấp sơ thẩm buộc bị đơn bồi thường cho nguyên đơn số tiền hàng bị mất theo Kết luận định giá tài sản ngày 16/9/2019 của Hội đồng định giá thường xuyên trong tố tụng hình sự tỉnh Bình Dương đối với đơn hàng ngày 10/5/2018 và không chấp nhận yêu cầu buộc bồi thường đối với đơn hàng ngày 18/5/2018 là không đánh giá khách quan các tài liệu, chứng cứ gây ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn. Nguyên đơn đề nghị Hội đồng xét xử xem xét chấp nhận bồi thường giá trị thực tế của lô hàng bị mất lần thứ nhất vào ngày 10/5/2018 là 808.042.468 đồng, bồi thường giá trị của lô hàng bị mất lần thứ hai vào ngày 18/5/2018 là 798.284.193 đồng, tổng cộng là 1.606.326.661 đồng. [2.4] Để chứng minh giá trị đơn hàng thực tế và xác định việc bị đơn đã làm mất hàng trong quá trình vận chuyển từ nhà máy đến cảng P2, nguyên đơn đã nộp cho Toà án cấp phúc thẩm các chứng cứ để chứng minh việc nhận đặt hàng và giá mua bán đối với đối tác nước ngoài bằng các bản dịch đơn đặt hàng, hoá đơn thương mại và vận đơn. Nguyên đơn xác định nguyên đơn được bên mua thông báo việc mất hàng qua email, ngoài ra bên mua không cung cấp cho nguyên đơn biên bản kiểm tra 8 hàng hoá, biên bản kiểm tra tình trạng container tại hải quan sở tại hoặc cơ quan có thẩm quyền nào khác để xác nhận container bị mở và xảy ra việc mất hàng. [2.5] Công ty B cung cấp chứng cứ gồm: Phiếu giao nhận container số 01693 ngày 10/5/2018, thể hiện container chứa hàng do Công ty A giao tài xế mang số [Mã Container 1], số seal: [Mã seal 2], số lượng hàng có trong container là 419 thùng; Phiếu giao nhận container số 043808 ngày 11/5/2018 do cảng ICD P2 phát hành, thể hiện số container [Mã Container 1], số seal: [Mã seal 2], trọng lượng container là 7,2 tấn. [2.6] Đối với việc vận chuyển đơn hàng ngày 10 tháng 5 năm 2018:

Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ do nguyên đơn, bị đơn nộp trong quá trình xét xử phúc thẩm cùng những lời trình bày tại phiên toà, Hội đồng xét xử nhận thấy trên thực tế quá trình vận chuyển hàng theo đơn đặt hàng của Công ty A với đối tác Trung Quốc được thực hiện như sau: Sau khi Công ty A xếp hàng vào container số [Mã Container 1], số seal (kẹp chì niêm phong): [Mã seal 2], tài xế của Công ty B sẽ nhận container vận chuyển đến cảng P2. Tại cảng, container được kiểm tra tình trạng khi giao nhận và cân trọng tải. Bên mua hàng của Công ty A thuê công ty tàu biển Panapilna để vận chuyển hàng đến cảng T7, Trung Quốc. Tại Phiếu giao nhận container của hải quan Việt Nam thể hiện đã nhận container có chứa hàng hoá số [Mã Container 1], số seal: [Mã seal 2] vào lúc 0:55 ngày 11/5/2018, đã được hải quan Việt Nam cho phép thông quan. Các tài liệu do nguyên đơn giao nộp được dịch từ bản tiếng Anh sang tiếng Việt, nguyên đơn cam kết bản dịch đã dịch đúng với nội dung bản gốc, đồng thời nguyên đơn cũng thừa nhận hàng hoá đã được Công ty A xếp vào container có số hiệu và số seal như đã nêu trên đối với đợt vận chuyển vào ngày 10/5/2018. Trên “Chứng từ xác nhận đặt chỗ vận tải (Booking Receipt Notice)”, “Giấy chứng nhận nhận hàng (Panalpina FCR)” thể hiện bên nhận hàng đã nhận container đúng với số hiệu và số seal đã được thông quan “trong tình trạng có vẻ ngoài tốt và tình trạng hoàn hảo”. Như vậy, có cơ sở để xác định tài xế của Công ty B đã nhận và giao đến cảng P2 container chứa hàng đúng số hiệu và số seal. “Seal” được hiểu là kẹp chì niêm phong của container, số seal gồm một dãy các số, hoặc có cùng chữ và số. Mỗi container sẽ được niêm phong một số seal duy nhất, không trùng với bất kỳ số seal nào khác, mục đích đảm bảo container không được thay thế bằng seal khác trong quá trình vận chuyển. Bản án hình sự phúc thẩm số 94/2022/HS-PT ngày 22/02/2022, xác định “tài xế Bùi Trung H (tên giả là Hà Văn N) đã được Công ty B giao cho xe đầu kéo biển số [Mã biển số 1] đến Công ty A để nhận cont loại 40 feet số cont [Mã Container 1] chứa 3.928 đôi giày (410 thùng carton) được niêm phong bằng seal số [Mã seal 1] để vận chuyển đến cảng IDC P2 xuất khẩu đi T7, Trung Quốc.” Qua xem xét các tài liệu, chứng cứ cho thấy có sự khác nhau về số seal của container được nêu trong bản án hình sơ thẩm, phúc thẩm với số seal của container đã được vận chuyển đến cảng P2 và sau đó là cảng T7, Trung Quốc. 9 Trong trường hợp này, bản án hình sự phúc thẩm đã có hiệu lực pháp luật nên được xem là chứng cứ không phải chứng minh. Tài xế Bùi Công Hiếu (tên giả Hà Văn N) được xác định phạm tội “Trộm cắp tài sản” của Công ty A, tuy nhiên số ký hiệu kẹp chì niêm phong (seal) container được xác định trong bản án hình sự không trùng khớp với số ký hiệu kẹp chì niêm phong (seal) của container mà Công ty A1, Công ty B nhận vận chuyển cho Công ty A. Các chứng cứ khởi kiện đều được nguyên đơn giao nộp cho Toà án, do đó khi có sự không thống nhất về các chứng cứ này thì nguyên đơn phải có nghĩa vụ cung cấp thêm các chứng cứ khác chứng minh lỗi từ phía bị đơn để buộc bị đơn phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại.

Tuy nhiên, các chứng cứ nguyên đơn giao nộp không chứng minh được số hàng bị mất theo thông báo từ đối tác của nguyên đơn là số hàng hoá trong container đã được nêu tại bản án hình sự phúc thẩm số 94/2022/HS-PT ngày 22/02/2022. Mặt khác, trong trường hợp để xác định việc mất hàng khi container được giao đến cảng Trung Quốc, nguyên đơn cần phải yêu cầu bên mua cung cấp biên bản kiểm tra hiện trường phát hiện sự cố mất hàng hoá, biên bản giám định… xác định container đã bị mở seal. Từ những chứng cứ này, Hội đồng xét xử xét thấy chưa đủ cơ sở để buộc bị đơn phải bồi thường cho nguyên đơn 2.265 đôi giày bị mất do quá trình vận chuyển đơn hàng ngày 10 tháng 5 năm 2018. [2.7] Đối với việc vận chuyển đơn hàng ngày 18 tháng 5 năm 2018: Tại phiên toà phúc thẩm ngày 22/6/2026, nguyên đơn đề nghị rút một phần yêu cầu khởi kiện đối với số tiền 798.284.193 đồng, là thiệt hại do bị mất 1.770 đôi giày của đợt vận chuyển ngày 18/5/2018. Bị đơn không đồng ý yêu cầu này của nguyên đơn, vì vậy căn cứ điểm a khoản 1 Điều 299 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi bổ sung 2025, Hội đồng xét xử không chấp nhận việc rút một phần yêu cầu khởi kiện này của nguyên đơn.

Xét thấy, Toà án cấp sơ thẩm nhận định nguyên đơn không đưa ra được tài liệu, chứng cứ và không chứng minh được việc bị đơn đã làm mất 1.770 đôi giày trong quá trình vận chuyển đơn hàng ngày 18 tháng 5 năm 2018 nên không có cơ sở chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là có căn cứ. Tại phiên toà phúc thẩm, nguyên đơn không cung cấp thêm được chứng cứ mới để chứng minh việc mất hàng vào ngày vận chuyển 18/5/2018, nên Hội đồng xét xử phúc thẩm không có cơ sở để xem xét kháng cáo của nguyên đơn. [2.8] Từ những nhận định như trên, Hội đồng xét xử xét thấy không có cơ sở chấp nhận toàn bộ yêu cầu kháng cáo của nguyên đơn, đồng thời cần thiết phải sửa một phần bản án sơ thẩm về việc không chấp nhận yêu cầu kháng cáo của nguyên đơn buộc bị đơn bồi thường thiệt hại số tiền 808.042.468 đồng đối với đơn hàng ngày 10/5/2018, do phát sinh tình tiết mới từ những chứng cứ nguyên đơn, bị đơn giao nộp tại phiên toà phúc thẩm.

[3] Về án phí: Do sửa bản án sơ thẩm nên người kháng cáo không phải chịu án phí phúc thẩm, căn cứ theo quy định tại khoản 2 Điều 148 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015. Về án phí sơ thẩm, nguyên đơn phải chịu án phí đối với toàn 10 bộ yêu cầu không được Toà án chấp nhận. Bị đơn không phải chịu án phí sơ thẩm. Vì các lẽ trên, Căn cứ khoản 2 Điều 308 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2025;