Bản án 52Tranh chấp về thừa kế tài sản

: Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên toà, ý kiến của các đương sự, Kiểm sát viên, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về tố tụng, quan hệ tranh chấp, thẩm quyền giải quyết: Ông Phạm Văn H khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế là thửa đất số 802, 864 tờ bản đồ số 05, địa chỉ: Thôn X, xã L, huyện K, tỉnh Hải Dương (nay là thôn X, xã N, thành phố Hải Phòng). Cụ H1 có yêu cầu độc lập yêu cầu Tòa án phân chia tài sản của Hy trong khối tài sản chung giữa cụ H1, cụ Đ. Căn cứ khoản 5 Điều 26, khoản 2 Điều 28, khoản 1 Điều 35 và khoản 1 Điều 39 của Bộ luật Tố tụng dân sự xác định đây là “tranh chấp chia di sản thừa kế là quyền sử dụng đất, Công nhận tài sản trong khối tài sản chung của vợ chồng” nên vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của TAND khu vực 10 - Hải Phòng. Bị đơn ông Phạm Văn K và người có quyền lợi, 6 nghĩa vụ liên quan ông Phạm Văn V, bà Phạm Thị L, bà Phạm Thị M đã được Tòa án triệu tập hợp lệ đến lần thứ 2 nhưng vẫn vắng mặt không có lý do.

Căn cứ vào khoản 2 Điều 227 của Bộ luật tố tụng dân sự, HĐXX tiến hành xét xử vắng mặt bị đơn và những người có quyền lợi liên quan là phù hợp với quy định của pháp luật.

[2]. Về thời hiệu khởi kiện: Cụ Đặng Thị Đ mất ngày 16/03/2005. Ngày 18/9/2025, ông Phạm Văn H có đơn khởi kiện yêu cầu Tòa án chia di sản thừa kế của cụ Đ. Căn cứ Điều 623 của Bộ luật dân sự, thời hiệu yêu cầu chia di sản thừa kế là 30 năm đối với bất động sản kể từ thời điểm mở thừa kế. Do vậy, thời hiệu khởi kiện thừa kế trong vụ án vẫn còn.

[3]. Về xác định di sản thừa kế và các hàng thừa kế [3.1]. Nguyên đơn khởi kiện yêu cầu Tòa án chia di sản thừa kế của cụ Đặng Thị Đ là quyền sử dụng đất thuộc thửa đất số 802, 864, tờ bản đồ số 05, địa chỉ: thôn X, xã N, thành phố Hải Phòng được UBND huyện K cấp GCNQSD đất số R 731028 ngày 04/5/2002 mang tên cụ Phạm Văn H1 và cụ Đặng Thị Đ, trên đất có 01 căn nhà cấp 4 (xây năm 1975) và một số tài sản trên đất. Bị đơn ông K và những người có quyền lợi liên quan cụ H1, ông V, bà L, bà M đều thừa nhận thửa đất số 802, 864, tờ bản đồ số 05 mang tên cụ Phạm Văn H1 và cụ Đặng Thị Đ là tài sản chung của hai cụ trong thời kỳ hôn nhân.

Tuy nhiên, bị đơn ông K và người có quyền lợi liên quan ông V, bà L, bà M cho rằng năm 1992, do bà L bỏ chồng có về xây 02 gian nhà ở góc vườn và được cụ H1, cụ Đ nói miệng cho 1/2 diện tích đất, nay cụ H1 tự định đoạt cho ông H toàn bộ diện tích này nên ông K, ông V, bà L, bà M không đồng ý và yêu cầu chia di sản thừa kế của cụ Đ theo quy định của pháp luật. [3.2]

Căn cứ vào tài liệu chứng cứ được thu thập trong quá trình giải quyết vụ án thì thấy: Theo bản đồ sổ mục kê 299, thửa đất tranh chấp là thửa số 167, diện tích 641m2, tờ bản đồ số 4, loại đất T chủ sử dụng đất là Phạm Văn H1. Bản đồ năm 1993 và hồ sơ đề nghị cấp GCNQSDĐ gồm: đơn xin cấp GCNQSDĐ; Thông báo về việc tự kiểm tra đất dân cư...do cụ H1, cụ Đ đề nghị cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Tại Bản đồ và sổ mục kê năm 2010 thửa đất đang tranh chấp đều thể hiện chủ sử dụng cụ Phạm Văn H1 không có việc tách đất, cho đất có tên bà L. Mặt khác, cụ H1 xác định: Năm 1992 con gái cụ là bà L do trục trặc việc gia đình, vợ chồng cụ có xây tạm 02 gian nhà ở góc vườn cho bà L ở, sau đó một vài năm bà L cùng với con vào tỉnh Kon Tum làm ăn, sinh sống từ đó không về, 02 gian nhà ở góc vườn cụ H1 cho người phá đi. Quá trình giải quyết vụ án và tại phiên tòa cụ H1 xác định vợ chồng cụ không cho đất bà L, mà chỉ cho ở tạm vì quan điểm của các cụ "chỉ cho đất con trai, không cho đất con gái". Thực tế từ thời điểm bà L chuyển vào tỉnh Kon Tum làm ăn, sinh sống đã tạo lập về chỗ ở, từ đó không về, đến năm 2002 thời điểm cụ Đ còn sống khi làm giấy chứng nhận 7 quyền sử dụng đất cụ Đ, cụ H1 làm hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên cụ H1, cụ Đ. Mặt khác, quá trình giải quyết vụ án Tòa án nhiều lần triệu tập, thông báo về phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận công khai chứng cứ và hòa giải tuy nhiên bà L, bà M đều vắng mặt, không cung cấp tài liệu chứng cứ cho yêu cầu của mình. Ngoài ra, tại thời điểm Tòa án xem xét thẩm định tại chỗ không còn 02 gian nhà như chị L đã khai.

Do đó, việc ông K, bà L, bà M cho rằng cụ H1, cụ Đ đã cho bà L 1/2 thửa đất từ năm 1992 là không có căn cứ pháp lý nên không được Hội đồng xét xử chấp nhận. [3.3]. Kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ, hiện trạng thửa đất có diện tích 556.8m2. Kết quả xác minh, thu thập chứng cứ xác định hiện trạng thửa đất được giới hạn bởi tường xây của các hộ liền kề và đường ngõ xóm, không có tranh chấp, hiện trạng thửa đất giảm 37,2 m2 so với giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là do sai số do đo đạc. Nguyên đơn, đề nghị Tòa án chia di sản thừa kế theo hiện trạng thửa đất đã được Tòa án đã xem xét, thẩm định. Do vậy, di sản thừa kế của cụ Đ xác định trong khối tài sản chung của cụ H1, cụ Đ có diện tích 556.8m2 đất, thuộc thửa đất số 802, 864, tờ bản đồ số 05 (theo bản đồ đo đạc năm 1993), trên đất có 01 căn nhà cấp 4 (xây năm 1975), 01 bể nước và cây cối trên đất. Kết quả định giá tài sản ngày 05/03/2026 của Hội đồng định giá Ủy ban N xác định: Đất ở theo giá thị trường chuyển nhượng đất tại khu vực, vị trí đất ở nông thôn có giá là 6.000.000 đồng/m2, đất nông nghiệp (đất trồng cây lâu năm, hàng năm, nuôi trồng thủy sản) có giá là: 1.000.000 đồng/m2. Nhà cửa, vật kiến trúc gia đình ông Phạm Văn H1 đang sử dụng là tài sản chung thuộc tài sản yêu cầu phân chia: 76.338.349 đồng; Cây cối hoa màu ông Phạm Văn H1 đang sử dụng có giá trị là: 16.184.000 đồng. Tổng giá trị công trình, vật kiến trúc thuộc tài sản yêu cầu phân chia: 92.522.349đồng. [3.4]. Về loại đất: Thửa đất số 802, 864, tờ bản đồ số 05, diện tích được UBND huyện K cấp GCNQSD đất số R 731028 ngày 04/5/2002 mang tên cụ Phạm Văn H1 và cụ Đặng Thị Đ, diện tích 594m2, trong đó có 300m2 đất ở, 71m2 đất vườn thừa hợp pháp, 48m2 đất trồng cây hàng năm và 175m2 đất ao thừa hợp pháp. Trên cơ sở tài liệu chứng cứ thu thập thể hiện. Kết quả xem xét thẩm định tại chỗ hiện trạng thửa đất có diện tích 556,8m2, giảm so với giấy chứng nhận quyền sử dụng đất 37,2 m2. Tòa án đã tiến hành xác minh về biến động về diện tích đất của cụ H1, cụ Đ trong quá trình sử dụng đất thì được chính quyền địa phương cung cấp: diện tích đất theo hiện trạng giảm so với Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho cụ H1, cụ Đ là do sai số về đo đạc. Do vậy, quyền sử dụng đất của cụ H1, cụ Đ được xác định theo hiện trạng là 556.8m2 (trong đó có 300m2 đất ở, 119 m2 đất trồng cây lâu năm và 137,8m2 nuôi trồng thủy sản). Kết quả định giá tài sản của Hội đồng định giá UBND xã N kết luận: Tổng giá trị tài sản là quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền trên đất của cụ H1, cụ Đ là: 8 2.056.800.000đ (đất ở, đất trồng cây lâu năm), tài sản thuộc di sản thừa kế ( Nhà cửa, vật kiến trúc gia đình ông Phạm Văn H1 đang sử dụng) có giá trị còn lại là: 92.522.349đồng. Tổng giá trị đất và công trình, tài sản trên đất là 2.149.322.349đồng.

[4]. Xác định hàng thừa kế và phân chia di sản thừa kế [4.1]. Ngày 16/3/2005, cụ Đ chết không để lại di chúc, thời điểm mở thừa kế thì di sản của cụ Đ chiếm ½ trong khối tài sản chung cụ H1, cụ Đ. Hàng thừa kế thứ nhất của cụ Đ gồm 6 người: Cụ Phạm Văn H1 (chồng) và 05 người con (ông V, ông K, ông H, bà L, bà M). Quá trình giải quyết vụ án, cụ H1 có yêu cầu độc lập yêu cầu Tòa án xác định tài sản của cụ H1 trong khối tài sản chung của vợ chồng cụ H1, cụ Đ.

Do đó, trị giá tài sản của cụ H1, cụ Đ trong khối tài sản chung xác định mỗi người được 1/2 giá trị tài sản là 1.074.661.175đồng. Di sản thừa kế của cụ Đ được chia thành 6 phần, tương ứng mỗi suất thừa kế là 179.110.196đồng. [4.2]. Phân chia bằng hiện vật: [4.2.1]. Quá trình giải quyết và tại phiên tòa người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cụ H1 tự nguyện cho toàn bộ 1/2 giá trị tài sản và kỷ phần thừa kế cụ H1 được hưởng của cụ Đ cho vợ chồng ông Phạm Văn H. Bị đơn ông K và người có quyền lợi liên quan ông V có quan điểm cho kỷ phần thừa kế các ông được hưởng của cụ Đ cho bà Phạm Thị L. Xét thấy quan điểm tặng cho kỷ phần thừa kế của những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là tự nguyện nên được HĐXX chấp nhận. Đối với bà Phạm Thị M, có quan điểm di sản thừa kế chia theo pháp luật, tuy nhiên một suất thừa kế không đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nên cần giao suất thừa kế của bà M cho ông H quản lý, sử dụng. Ông H có trách nhiệm trả giá trị tài sản đối với suất thừa kế cho bà M là phù hợp. [4.2.2]. Hiện cụ H1 và vợ chồng ông H đang ở tại căn nhà cấp 4 và quản lý, sử dụng thửa đất. Cụ H tuổi đã cao, do vậy để ổn định về chỗ ở cần giao cho cụ H1 bằng hiện vật vào vị trí có căn nhà cấp 4 và một số công trình trên đất hiện cụ H1 ở là phù hợp. Do cụ H1 cho toàn bộ tài sản và kỷ phần của cụ được hưởng cho vợ chồng ông Phạm Văn H. Xét thấy việc cụ H1 tặng cho tài sản và kỷ phần thừa kế được hưởng cho vợ chồng ông H là hoàn toàn tự nguyện nên được Hội đồng xét xử chấp nhận. Để đảm bảo quyền lợi cho các bên đương sự, Hội đồng xét xử chia hiện vật như sau: + Giao cho ông Phạm Văn H 414.4m2 đất (trong đó có: 220m2 đất ở; 89m2 đất trồng cây lâu năm, đất vườn thừa hợp pháp; 105.4m2 đất nuôi trồng thủy sản). Trên đất có 01 căn nhà cấp 4, 01 nhà tắm, 01 sân lát gạch chỉ, 03 cây nhãn, 01 cây trứng gà, 02 cây khế, 01 cây Thị, ngoài ra còn một số cây nhỏ ít giá trị). Tổng giá trên đất: 1.514.400.000đồng + 80.578.345đồng = trị đất và tài sản 9 1.594.978.345đồng. Ông Phạm Văn H có trách nhiệm trả cho bà Phạm Thị M số tiền 179.110.196đồng. + Giao cho Bà Phạm Thị L 142.4m2 (trong đó có: 80m2 đất ở; 30m2 đất trồng cây lâu năm, đất vườn thừa hợp pháp; 32.4m2 đất nuôi trồng thủy sản). Trên đất có 01 bể nước, 04 cây nhãn, 01 cây Mít, 03 cây Cau, 01 cây xoài ngoài ra còn có một số cây nhỏ ít có giá trị). Tổng giá trị đất và tài sản trên đất 542.400.000đồng + 11.944.004đồng = 554.344.004đồng. Giá trị tài sản bà L được giao nhiều hơn các kỷ phần thừa kế được hưởng 17.013.417đồng. Ông H tự nguyện không yêu cầu bà L phải trả chênh lệch về tài sản cho ông H.

[5]. Về án phí, lệ phí thẩm định và định giá tài sản [5.1]. Về chi phí xem xét thẩm định, định giá tài sản: Nguyên đơn ông H tự nguyện chịu cả chi phí xem xét thẩm định tại chỗ và chi phí định giá tài sản. [5.2]. Về án phí: Tại phiên Tòa cụ H1 đề nghị được miễn án phí dân sự sơ thẩm. Căn cứ quy định tại Điều 147 BLTTDS; Luật phí và lệ phí Tòa án; Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc Hội. Đương sự phải chịu án phí theo giá trị tài sản được hưởng theo quy định của pháp luật. Vì các lẽ trên: