Bản án 236/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa và căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa Hội đồng xét xử, xét thấy:

[1]. Về thủ tục tố tụng: Đơn kháng cáo các đương sự nằm trong thời hạn luật định. Việc thụ lý kháng cáo đúng quy định của pháp luật nên được xem xét 10 giải quyết theo trình tự phúc thẩm.

[2]. Quan hệ pháp luật: Nguyên đơn khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế của cụ Nguyễn Văn S và cụ Trần Thị T6. Vì vậy quan hệ pháp luật trong vụ án này là tranh chấp về thừa kế tài sản theo quy định tại khoản 5 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[3]. Quá trình giải quyết vụ án, nguyên đơn đề nghị chia di sản thừa kế và đề nghị hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 01314/QSDĐ/567/QĐUB ngày 13/12/2000 do UBND huyện L cấp cho bà Nguyễn Thị D đối với các thửa đất thổ cư, đất vườn và đất ruộng. Cấp sơ thẩm xác định Chủ tịch UBND xã S là người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan trong vụ án (BL 235) là đúng vì theo quy định tại Điều 5, khoản 1 Điều 23 Nghị định số 151/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 của Chính phủ quy định thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với trường hợp trên là của Chủ tịch UBND cấp xã. Trong bản án sơ thẩm lại xác định UBND xã S là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án là không đúng.

Tuy nhiên, tại cấp sơ thẩm Chủ tịch UBND xã S đã tham gia tố tụng, có bản tự khai trình bày quan điểm về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quan điểm về việc giải quyết vụ án. Sai xót trên không ảnh hưởng đến quyền lợi của các đương sự và không ảnh hưởng bản chất của vụ án, cấp phúc thẩm xác định lại tư cách đương sự như trên mà không hủy án sơ thẩm thẩm. Đề nghị cấp sơ thẩm nghiêm túc rút kinh nghiệm.

[4]. Nội dung vụ án: Nguyên đơn yêu cầu chia di sản thừa kế đối với các thửa đất bao gồm: Thửa đất số 1146, tờ bản đồ số 15, diện tích 1056m2 (trong đó có 200m2 đất ở và 856m2 đất vườn), diện tích đất ở và đất trồng cây lâu năm thực tế sử dụng là 1257,1m2; Thửa đất số 205, tờ bản đồ số 22, diện tích 200m2, loại đất vườn, diện tích thực tế sử dụng là 200m2; Thửa số 1142.1, tờ bản đồ số 15, diện tích 352m2, loại đất vườn, diện tích đất thực tế sử dụng là 265,8m2, hiện trạng thửa đất đã bị tách ra làm 2 phần (1 phần 206,6m2, 1 phần 59,2m2) và chia diện tích đất nông nghiệp tại các thửa: Thửa đất số 1135.3, tờ bản đồ số 15, diện tích 196m2; Thửa đất số 1143, tờ bản đồ số 15, diện tích 73m2; Thửa đất số 1144, tờ bản đồ số 15, diện tích 73,1m2; Thửa đất số 73.66, tờ bản đồ số 15, diện tích 360m2 (xứ đồng Cây Trâm đã bị Nhà nước thu hồi toàn bộ, tiền bồi thường bà D đang sử dụng); Thửa đất số 233, tờ bản đồ số 22, diện tích 339m2; Thửa đất số 640.1, tờ bản đồ số 15, diện tích 108m2; Thửa đất số 913.2, tờ bản đồ số 16, diện tích 140,6m2; Thửa đất số 914, tờ bản đồ số 16, diện tích 80,3m2; Thửa đất số 498.1, tờ bản đồ số 16, diện tích 360m2 xứ đồng Nhà Sắn (đã bị Nhà nước thu hồi 265,5m2 và tiền bồi thường bà D đang sử dụng, hiện còn 94,5m2); Thửa đất số 272, tờ bản đồ số 21, diện tích 264m2 xứ đồng Bà Đ; Thửa đất số 941, tờ bản đồ số 22, diện tích 96m2 xứ đồng Ngọc K; Thửa đất số 719.1, tờ bản đồ số 15 (thực tế là thửa số 262, tờ bản đồ số 22), diện tích 264,8m2 xứ đồng Nhà Sổ; Thửa đất số 940, tờ bản đồ số 22, diện tích 280,9m2 xứ đồng Ngọc K; Thửa đất số 216, tờ bản đồ số 22, diện tích 284m2 xứ đồng Ngọc K. Địa chỉ các thửa đất đều tại thôn H, xã S, tỉnh Phú Thọ theo Giấy CNQSD đất số R615498, số vào sổ cấp Giấy CNQSD đất số 01314/QSDĐ/567/QĐUB, do UBND huyện L cấp ngày 13/12/2000 mang tên bà Nguyễn Thị D. Đồng thời yêu cầu huỷ giấy chứng 11 nhận quyền sử dụng đất nêu trên. Sau khi xét xử sơ thẩm, vụ án có kháng cáo với nội dung sau: Nguyên đơn bà Nguyễn Thanh T, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Nguyễn Thị D2, Nguyễn Thị H kháng cáo với nội dung khi chia thửa đất số 1146 tờ bản đồ 15 cấp sơ thẩm tính công sức cho bị đơn bằng 02 suất thừa kế theo pháp luật là không có căn cứ và khi chia đề nghị chia bằng hiện vật đối với toàn bộ diện tích đất của thửa số 1146 tờ bản đồ 15 cho nguyên đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, không đồng ý nhận thanh toán theo giá trị đất. Không đồng ý thanh toán giá trị tường rào bao loan cho bị đơn. Bị đơn kháng cáo đề nghị cấp phúc thẩm bác yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn vì các thửa đất trên đã được bố mẹ cho bị đơn.

[5]. Cấp phúc thẩm thấy rằng: [5.1]. Về hàng thừa kế: Qua xác minh tại địa phương và các đương sự thừa nhận: Cụ Nguyễn Văn S và cụ Trần Thị Tác S2 được 04 người con chung gồm: Bà Nguyễn Thị D, bà Nguyễn Thị D2, bà Nguyễn Thanh T và bà Nguyễn Thị H. Ngoài ra, cụ S và cụ T6 không có người con đẻ và con nuôi nào khác. Bố mẹ cụ S và cụ T6 đã chết trước thời điểm hai cụ chết. Do vậy xác định hàng thừa kế thứ nhất của cụ Nguyễn Văn S và cụ Trần Thị T6 gồm: Bà Nguyễn Thị D, bà Nguyễn Thị D2, bà Nguyễn Thanh T và bà Nguyễn Thị H. [5.2]. Về thời hiệu chia di sản thừa kế: Cụ Nguyễn Văn S chết năm 2011 và cụ Trần Thị T6 chết năm 2007. Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản thừa kế là 30 năm đối với bất động sản kể từ thời điểm mở thừa kế.

Vì vậy, thời hiệu chia di sản thừa kế của hai cụ là vẫn còn. [5.3]. Về di sản thừa kế: [5.3.1]. Đối với các tài sản đang tranh chấp: - Thửa đất số 1146, tờ bản đồ số 15, có diện tích thực tế là 1257,1m2 (trong đó: 200m2 đất ở trị giá 2.500.000đ/1m2; 1057,1m2 đất trồng cây lâu năm trị giá 1.200.000đ/1m2), trên đất có các tài sản: 01 ngôi nhà cấp 4 lợp ngói 85m2 trị giá 81.260.000đ; 01 nhà bếp mái lợp tôn 18m2 trị giá 11.721.600đ; lán tôn 20m2 trị giá 2.000.000đ; sân gạch 124m2 trị giá 9.920.000đ; bể nước 2,5m2 trị giá 1.000.000đ; giếng đào trị giá 10.509.188đ; nhà vệ sinh 3,0m2 trị giá 1.100.000đ, 42,51m tường rào xây gạch chỉ cao 1,6m trị giá 11.640.555đ + gắn lưới B40 cao 0,9m trị giá 3.240.000đ; 20m tường rào xây gạch chỉ, cao 1,6m trị giá 5.476.620đ; 17,33m tường rào xây gạch xi cao 1,6m trị giá 5.113.407đ; 20,38m tường rào xây gạch xi, cao 2,0m trị giá 6.013.353đ; 41,17m tường rào xây gạch xi giáp đất nhà ông Nguyễn Văn T8 trị giá 12.145.000đ; 99m2 lối đi đổ bê tông trị giá 12.046.320đ; 02 trụ cổng trị giá 2.888.350đ + 02 cánh cổng sắt trị giá 2.240.000đ; 08 cây cau trị giá 800.000đ; 04 cây mít đường kính thân dưới 9cm trị giá 1.200.000đ; 01 cây mít đường kính thân trên 40cm trị giá 1.500.000đ; 03 cây nhãn trị giá 6.300.000đ; 02 cây vải đường kính thân trên 30cm trị giá 4.800.000đ; 01 cây vải đường kính thân dưới 30cm trị giá 12 2.100.000đ; 01 cây trám trị giá 840.000; 01 cây ổi trị giá 330.000đ; 01 cây tranh trị giá 150.000đ. Đối với phần diện tích tăng thêm (Theo giấy CNQSD đất diện tích thửa đất 1056m2, diện tích thực tế là 1257,1m2): Qua xác minh tại địa phương thì phần diện tích tăng thêm là do sai số do đạc, đất sử dụng ổn định, phù hợp với quy hoạch của địa phương, không có tranh chấp với các hộ liền kề và đã được đăng ký biến động theo Bản đồ hệ toạ độ VN2000. - Đối với thửa 1142.1, tờ bản đồ số 15, diện tích được cấp giấy CNQSD đất là 352m2, đất vườn; diện tích thực tế là 265,8m2 trị giá 1.200.000đ/1m2, trên đất không có tài sản gì. Đối với phần diện tích giảm (Theo giấy CNQSD đất diện tích thửa đất 352m2, diện tích thực tế là 265,8m2): Qua xác minh tại địa phương và xác nhận của các đương sự thì phần diện tích bị giảm là do gia đình đã hiến đất để làm mương thoát nước và thửa đất hiện nay bị mương thoát nước tách ra làm 2 phần: 01 phần có diện tích là 59,2m2 và 01 phần có diện tích là 206,6m2). - Đối với thửa 205, tờ bản đồ số 22, có diện tích là 200m2 đất vườn (CLN) trị giá 1.200.000đ/1m2. Diện tích đo hiện trạng do đương sự chỉ dẫn là 200m2. Trên đất bà D có xây dựng: 21,41m tường rào xây gạch xi, cao trung bình 2,4m và 15,22m tường xây gạch xi, cao 1,6m. - Đối với các thửa đất nông nghiệp: + Thửa 1135.3, tờ bản đồ số 15, diện tích 192m2, đất lúa (LUC), xứ đồng Bóng Chám. Diện tích đo hiện trạng do đương sự chỉ dẫn là 196m2, trị giá 60.000đ/1m2. Trên đất không có tài sản gì. + Thửa 941, tờ bản đồ số 15, diện tích 96m2, đất lúa (LUC), xứ đồng Nhà Sổ, trị giá 60.000đ/1m2. Trên đất không có tài sản gì. + Thửa 233, tờ bản đồ số 22, diện tích 339m2, đất lúa (LUC), xứ đồng Nhà Sổ, trị giá 60.000đ/1m2. Trên đất không có tài sản gì. + Thửa 216, tờ bản đồ số 22, diện tích 284m2, đất lúa (LUC), xứ đồng Nhà Sổ, trị giá 60.000đ/1m2. Trên đất không có tài sản gì. + Thửa 940, tờ bản đồ số 15, diện tích 120m2, đất lúa (LUC). Diện tích đo hiện trạng và theo bản đồ 299 là 280,9m2, trị giá 60.000đ/1m2. Trên đất không có tài sản gì. Qua xác minh tại địa phương thì phần diện tích tăng thêm là do sai số do đạc, đất sử dụng ổn định, phù hợp với quy hoạch của địa phương, không có tranh chấp với các hộ liền kề. + Thửa 719.1, tờ bản đồ số 15, do các đương sự chỉ dẫn, diện tích được cấp giấy CNQSD đất là 192m2, đất lúa (LUC). Diện tích đo hiện trạng là 264,8m2, trị giá 60.000đ/1m2. Trên đất không có tài sản gì. Qua xác minh tại địa phương thì phần diện tích tăng thêm là do sai số do đạc, đất sử dụng ổn định, phù hợp với quy hoạch của địa phương, không có tranh chấp với các hộ liền kề và do cán bộ địa chính vào sổ nhầm dẫn đến ghi nhầm số thửa và tờ bản đồ. Thực tế thửa đất gia đình bà D sử dụng là thửa 262, tờ bản đồ số 22 và đã được 13 đăng ký biến động theo Bản đồ hệ toạ độ VN2000. + Thửa 1143, tờ bản đồ số 15, diện tích thực tế 73m2, đất ĐRM, trị giá 60.000đ/1m2. Trên đất có 55m2 nhà xưởng lợp tôn. + Thửa 1144, tờ bản đồ số 15, diện tích thực tế 73,1m2, đất ĐRM, trị giá 60.000đ/1m2. Trên đất có 72.9m2 nhà xưởng lợp tôn. + Thửa 914, tờ bản đồ số 16, diện tích thực tế 80,3m2, đất ĐRM, trị giá 60.000đ/1m2. Trên đất có 42m2 sân bê tông. + Thửa 913.2, tờ bản đồ số 16, diện tích thực tế 140,6m2, đất ĐRM trị giá 60.000đ/1m2. Trên đất có 9m2 phần nhà tạm lợp tôn và 5m2 bể nước. + Thửa 498.1, tờ bản đồ số 16, diện tích được cấp GCNQSD đất là 360m2; diện tích thực tế 94,5m2, đất LUC, xứ đồng Nhà Sắn, trị giá 60.000đ/1m2. Trên đất không có tài sản gì. Đối với phần diện tích giảm (Theo giấy CNQSD đất diện tích thửa đất 360m2, diện tích thực tế là 94,5m2): Qua xác minh tại địa phương và xác nhận của các đương sự thì phần diện tích bị giảm là do Nhà nước thu hồi để làm dự án đường từ nút giao thông lập thể đường C - Lào Cai đến trung tâm H5 cũ. Tại phiên toà sơ thẩm, bà T, H, D2 đều đồng ý để cho bà D được hưởng toàn bộ phần di sản thừa kế (số tiền được Nhà nước đền bù tại thửa đất này) của cụ T6, cụ S nên cần được chấp nhận. + Thửa 272, tờ bản đồ số 21, diện tích 264m2, đất ĐRM, xứ đồng Ông H4. Diện tích đo hiện trạng sử dụng là 264m2, trị giá 60.000đ/1m2. Trên đất không có tài sản gì. + Thửa 73.66, tờ bản đồ số 15, diện tích được cấp GCNQSD đất là 360m2: Qua xác minh tại địa phương và xác nhận của các đương sự thì thửa đất này đã bị Nhà nước thu hồi để làm dự án khu tái định cư khu công nghiệp S 2 theo Quyết định số 563/QĐ-UBND ngày 04/11/2025 của UBND xã S, tỉnh Phú Thọ và bà D là người đang quản lý số tiền bồi thường đất. + Thửa 640.1, tờ bản đồ số 15, diện tích được cấp GCNQSD đất là 108m2. Các đương sự xác nhận Nhà nước đã thu hồi làm khu tái định cư giải phóng mặt bằng đường dây 500KV Sơn La - H, tiền bồi thường về đất là 4.644.000đ (bà D là người nhận tiền bồi thường) theo Quyết định số 1001/QĐ-UBND ngày 28/6/2012 của UBND huyện S, tỉnh Vĩnh Phúc. Tại phiên toà sơ thẩm, bà T, H, D2 đều đồng ý để cho bà D được hưởng toàn bộ phần di sản thừa kế (số tiền được Nhà nước đền bù tại thửa đất này) của cụ T6, cụ S nên cần được chấp nhận. + Đối với thửa đất số 981.1, tờ bản đồ số 15, diện tích 72m2, đất LUC, các đương sự xác nhận trên thực tế không có, không sử dụng thửa đất này và không đề nghị Toà án xem xét giải quyết nên cấp sơ thẩm không xem xét giải quyết là phù hợp. Các đương sự đều thừa nhận sơ đồ hiện trạng các thửa đất và các tài sản trên đất kèm theo Biên bản xem xét thẩm định tại chỗ của Tòa án nhân dân khu vực 11- Phú Thọ được mô tả nêu trên là đúng với thực tế, quá trình sử dụng 14 không mua thêm đất của các hộ liên kế và nhất trí với giá trị tài sản do Hội đồng định giá quyết định.

Vì vậy, cấp sơ thẩm áp dụng diện tích theo hiện trạng và giá trị các tài sản như trên để làm căn cứ giải quyết vụ án là phù hợp. Tại cấp phúc thẩm các đương sự đều thống nhất đối với số liệu, giá trị các tài sản trên và không có ý kiến gì. [5.3.2]. Về di sản thừa kế: Qua xác minh tại địa phương và sự thừa nhận của các đương sự thì các thửa đất đang tranh chấp gồm: Thửa đất số 1146, 1142.1 tờ bản đồ 25 và thửa số 205 tờ bản đồ 22 tại thôn H, xã S, tỉnh Phú Thọ có nguồn gốc của hai cụ Nguyễn Văn S và Trần Thị T6 tạo dựng được. Các thửa đất nông nghiệp: Tại thời điểm chia đất nông nghiệp là chia theo Nghị định 64/1993/NĐ-CP ngày 27/9/1993 và xác định thời điểm đó vợ chồng cụ S, bà D và các con bà D cùng sinh sống nên hộ gia đình được chia đất nông nghiệp gồm cụ S, cụ T6, bà D, chị H3, chị H2 và chị H1. Các thửa đất ở, đất vườn, đất nông nghiệp được UBND huyện L (cũ) cấp giấy chứng quyền sử dụng đất đứng tên bà Nguyễn Thị D ngày 13/12/2000, như vậy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp khi cụ S và cụ T6 vẫn còn sống (cụ S chết năm 2011, cụ T6 chết năm 2007). Qua xác minh thì địa phương không cung cấp được hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trên. Bà D trình bày khi bố mẹ cho đất thì các cụ chỉ nói bằng miệng không có văn bản gì. Ngoài ra, bà D cũng không cung cấp được tài liệu gì thể hiện việc khi cụ S và cụ T6 còn sống đã tặng cho bà D các thửa đất trên và các cụ đã biết việc bà D được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trên mà không có ý kiến gì. Ngoài ra, khi còn sống các cụ S, cụ T6 vẫn quản lý các thửa đất trên.

Vì vậy, không có căn cứ nào khẳng định bà D được cụ S và cụ T6 tặng cho các thửa đất trên và việc UBND huyện L (cũ) cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 13/12/2000 cho bà D đối với các thửa đất trên là không đúng đối tượng. Cấp sơ thẩm chấp nhận yêu cầu về việc hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với các thửa đất trên là có căn cứ và kháng cáo của bị đơn không được chấp nhận. Đối với việc bị đơn đề nghị áp dụng Án lệ số 03/2016 ngày 06/4/2016 của Hội đồng Thẩm phán Toà án Tối cao, Hội đồng xét xử thấy rằng: Án lệ quy định: “Trường hợp cha mẹ đã cho vợ chồng người con một diện tích đất và vợ chồng người con đã xây dựng nhà kiên cố trên diện tích đất đó để làm nơi ở, khi vợ chồng người con xây dựng nhà thì cha mẹ và những người khác trong gia đình không có ý kiến phản đối gì; vợ chồng người con đã sử dụng nhà, đất liên tục, công khai, ổn định và đã tiến hành việc kê khai đất, được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì phải xác định vợ chồng người con đã được tặng cho quyền sử dụng đất”. Trong quá trình giải quyết vụ án, các đương sự đều thừa nhận trước khi cụ T6 và cụ S chết thì các cụ và bà D vẫn ở trên ngôi nhà 5 gian do các cụ xây dựng từ trước. Đến năm 2023 (sau khi các cụ chết) thì bà D mới tháo dỡ nhà của các cụ để xây dựng nhà mới. Do vậy, cấp sơ thẩm không áp dụng Án lệ trên là có căn cứ. Qua xác minh tại địa phương và các đương sự thừa nhận, tại thời điểm 15 chia đất nông nghiệp năm 1993, gia đình cụ S cụ T6 gồm: Cụ S, cụ T6, bà D, chị H3, chị H2, chị H1. Định mức đất màu thời điểm đó là 48m2/01 nhân khẩu, đất lúa được giao là 336m2/01 nhân khẩu (theo định mức tối thiểu, còn diện tích giao cụ thể thì căn cứ vào quỹ đất của từng thôn), việc giao đất nông nghiệp tại thời điểm đó chỉ thể hiện tổng diện tích theo ruộng được chia mà không thể hiện từng nhân khẩu trong hộ được chia ruộng nào, diện tích bao nhiêu; chị H1 được chia 2 thước đất màu (48m2), còn đất lúa chị H1 đã chuyển về nhà chồng từ năm 1995. Đối với thửa đất 73.66 tờ bản đồ 15 đã bị Nhà nước thu hồi với tổng diện tích là 360m2, số tiền bồi thường bà D là người trực tiếp nhận và sử dụng (khi giải quyết vụ án, Toà án đã tiến hành xem xét thẩm định tại chỗ, nhưng đến cuối năm 2025 thì thửa đất đã bị Nhà nước thu hồi toàn bộ). Do vậy, cần xác định phần diện tích đất đã bị thu hồi này vào tiêu chuẩn đất nông nghiệp của bà D được chia. Các đương sự không yêu cầu chia đối với thửa 640.1, diện tích 108m2 và 1 phần đã bị thu hồi tại thửa 498.1, diện tích 265,5m2. Như vậy, tổng diện tích đất nông nghiệp còn lại là 2546,2m2 được xác định là của cụ S, cụ T6, bà D, chị H2, chị H3 và 48m2 của chị H1, tiêu chuẩn của mỗi người là (2546,2m2- 48m2)/5 = 499,64m2.

Do đó, diện tích đất nông nghiệp của cụ S, cụ T6 để lại là 499,64m2 x 2 = 999,28m2, được chia cho các hàng thừa kế. Như vậy, cấp sơ thẩm xác định di sản của S và cụ T6 để lại là Thửa đất số 1146, 1142.1 tờ bản đồ 25, thửa số 205 tờ bản đồ 22 và 999,28m2 đất nông nghiệp là có căn cứ. [5.3.3]. Về công sức đóng góp: Quá trình giải quyết vụ án, các đương sự đều thừa nhận bà D lấy chồng và về nhà chồng từ năm 1973, đến năm 1984 thì về ở chung cùng với các cụ cho đến khi các cụ chết. Trong quá trình ở cùng các cụ, bà D có công trực tiếp chăm lo, chăm sóc các cụ khi già yếu; có công tôn tạo, duy trì (đổ đất, xây tường rào) và quản lý, trông nom các thửa đất 1146, 1142.1, 205 và nộp thuế sử dụng đất hàng năm để làm tăng giá trị quyền sử dụng đất nên trước khi chia di sản, cấp sơ thẩm xem xét trích một phần công sức cho bà D bằng 02 suất thừa kế được hưởng tại thửa 1146 và bằng 01 suất thừa kế tại thửa 1142.1 và thửa 205 là phù hợp. Nên kháng cáo của nguyên đơn và người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan không được chấp nhận. Đối với diện tích đất nông nghiệp: Những người sử dụng đất hàng năm đều canh tác và thu hoạch cây trồng, hiện trạng các thửa đất không có ai tôn tạo gì. Do vậy, không có công sức, quản lý, tôn tạo khối di sản là diện tích đất nông nghiệp. [5.3.4]. Về cách chia và hình thức chia di sản: - Bà T, bà D2, bà H đề nghị nếu các bà được chia di sản thì các bà đều đề nghị được sử dụng chung, đề nghị này của bà T, bà D2, bà H là phù hợp quy định của pháp luật nên được chấp nhận. - Thửa đất 1146, tờ bản đồ số 15 diện tích 1257,1m2 (trong đó có 200m2 16 đất thổ cư và 1057,1m2 đất trồng cây lâu năm) được chia làm 6 phần: Bà D được chia 3 phần (1 phần hưởng di sản và 2 phần được tính công sức), gồm 100m2 đất thổ cư và 528,5m2 đất trồng cây lâu năm. Bà T, bà H, bà D2 được chia chung 3 phần gồm 100m2 đất thổ cư và 528,5m2 đất trồng cây lâu năm. Cấp sơ thẩm căn cứ vào nhu cầu, hiện trạng các công trình trên đất, diện tích đất các hàng thừa kế được chia để chia cho bà D được chia đất nhiều hơn bà T, bà H, bà D2 và bà D phải thanh toán giá trị tương ứng để không làm ảnh hưởng đến các công trình chính trên đất là phù hợp.

Tuy nhiên, tại phúc thẩm phía bà T, bà H, bà D2 đề nghị được chia bằng đất, không đồng ý để bà D thanh toán bằng giá trị đối với diện tích đất chênh lệch và nếu chia đất mà thửa đất sau khi chia không được vuông vắn, khó khăn trong quá trình sử dụng đất thì các bà cũng đồng ý nhận đất, đây là tình tiết mới tại cấp phúc thẩm nên cấp phúc thẩm sẽ chia bằng hiện vật cho các hàng thừa kế đối với diện tích đất mà họ được hưởng. Nên kháng cáo này của nguyên đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan được chấp nhận. - Thửa 1142.1, tờ bản đồ số 15, diện tích 265,8m2 đất trồng cây lâu năm và thửa 205, tờ bản đồ số 22, diện tích 200m2 đất trồng cây lâu năm được chia làm 5 phần: bà D được chia 2 phần (1 phần hưởng di sản và 1 phần được tính công sức) là 186,32m2. Bà T, bà H, bà D2 được chia, mỗi bà 1 phần là 93,16m2 và để đảm bảo diện tích theo hạn mức quy định tại Quyết định số 116/2025/QĐ- UBND ngày 01/12/2025 của Ủy ban nhân dân tỉnh P, cấp sơ thẩm chia cho D sử dụng toàn bộ thửa 205; bà T, bà H, bà D2 sử dụng chung thửa 1142.1. Sau khi cân đối bà D sử dụng diện tích chênh lệch là 13,68m2.

Do đó, bà D có trách nhiệm thanh toán giá trị bằng tiền cho bà T, bà H và bà D2, mỗi bà là 13,68m2/3 = 4.56m2 x 1.200.000đ/1m2 = 5.472.000đ là phù hợp. - Về đất nông nghiệp: Phần của bà H được hưởng di sản do cụ S và cụ T6 để lại là 249,82m2 trị giá 14.989.200 đồng.

Tuy nhiên, bà Hợp đồng Ý để cho bà T, bà D2 sử dụng toàn bộ nên cần giao cho bà T, bà D2 quản lý, sử dụng diện tích này và bà T, bà D2 thanh toán giá trị tương ứng cho bà H bằng tiền. Phần của bà T, bà D2 được hưởng di sản do cụ S và cụ T6 để lại, mỗi người là 249,82m2 trị giá 14.989.200 đồng. Trong quá trình giải quyết, bà T, bà D2 đề nghị giao cho các bà được sử dụng chung. Xét yêu cầu này là hoàn toàn tự nguyện nên cần chấp nhận. Như vậy, tổng diện tích đất nông nghiệp bà T, bà D2 được chia bao gồm: 2 suất của 2 bà là 499,64m2 + 1 suất sử dụng của bà H là 249,82m2 = 749,46m2.

Do đó, giao cho bà T, bà D2 được sử dụng, quản lý các thửa đất 233, tờ bản đồ số 22, diện tích 339m2; thửa đất 1135.3, tờ bản đồ 15, diện tích 196m2; thửa đất 913.2, tờ bản đồ số 16, diện tích 140,6m2 và Thửa 914, tờ bản đồ số 16, diện tích 80,3m2. Tổng cộng là 755,9m2 (sử dụng chênh lệch tăng so với phần được hưởng là 6,44m2). Phần của bà D, chị H3, chị H2, chị H1 được giao theo nhân khẩu là 499,64m2 x 3 + 48m2 của chị H1 = 1546,92m2 và bà D được hưởng di sản là 249,82m2. Tổng diện tích được giao và được hưởng là 1796,74m2 và giao cho bà 17 D quản lý, sử dụng các diện tích đất nông nghiệp gồm: Thửa 73.66, tờ bản đồ số 15, diện tích 360m2 (thửa đất đã bị thu hồi toàn bộ diện tích vào tháng 12/2025); thửa 498.1, tờ bản đồ số 16, diện tích 94,5m2; Thửa đất số 262, tờ bản đồ số 22, diện tích 264,8m2; Thửa đất số 1143, tờ bản đồ số 15, diện tích 73m2; Thửa đất số 1144, tờ bản đồ số 15, diện tích 73,1m2; Thửa đất số 272, tờ bản đồ số 21, diện tích 264m2; Thửa đất số 940, tờ bản đồ số 22, diện tích 280,9m2; Thửa đất số 216, tờ bản đồ số 22, diện tích 284m2; thửa 941, tờ bản đồ số 22, diện tích 96m2. Tổng diện tích bà D được giao và được hưởng là 1790,3m2 (sử dụng chênh lệch giảm so với phần được giao và được hưởng là 6,44m2). Bà T và bà D2 được giao sử dụng phần diện tích đất nông nghiệp lớn hơn phần diện tích được hưởng là 6,44m2 (sử dụng vào phần diện tích của bà D). Do vậy, bà T, bà D2 có trách nhiệm thanh toán chênh lệch diện tích bằng tiền cho bà D là 6,44m2 x 60.000đ/1m2 = 386.400đ (kỷ phần của mỗi người phải thanh toán cho bà D là 193.200đ). - Đối với phần di sản của cụ T6, cụ S là số tiền được Nhà nước bồi thường do thu hồi tại thửa đất nông nghiệp số 640.1, tờ bản đồ số 15; thửa đất số 498.1, tờ bản đồ số 16 (diện tích thu hổi 265,5m2) mà bà D là người nhận tiền bồi thường và bà T, bà D2, bà H tự nguyện để lại cho bà D được quyền sử dụng toàn bộ phần di sản đó nên cần chấp nhận; thửa đất số 981.1 được ghi trong Giấy CNQSD đất nhưng thực tế thì không có đất và các đương sự không yêu cầu nên cấp sơ thẩm không xem xét giải quyết là phù hợp. - Đối với giếng đào trị giá 10.509.188đ: Tại phiên toà sơ thẩm, các đương sự đều xác nhận là giếng do cụ T6 và cụ S để lại và đều thống nhất: nếu trường hợp bà T, bà D2, bà H sử dụng giếng thì sẽ thanh toán cho bà D giá trị ½ chiếc giếng và ngược lại bà D sử dụng giếng thì sẽ thanh toán cho bà T, bà D2, bà H giá trị ½ chiếc giếng. Xét, thoả thuận của các bên là hoàn toàn tự nguyện nên cần chấp nhận. - Đối với các tài sản trên thửa đất 1146, tờ bản đồ số 15, các đương sự đều xác định là tài sản do bà D xây dựng. Khi bà D xây dựng, không có ai có ý kiến phản đối hoặc có đơn thư khiếu nại, đề nghị tạm dừng. Do vậy, khi chia di sản của các cụ để lại là đất mà người thừa kế nào được hưởng phần đất có các tài sản trên đất là của bà D thì cần phải có trách nhiệm thanh toán giá trị tài sản cho bà D là phù hợp. - Đối với cây cối lâm lộc trên đất của các cụ để lại: Các đương sự đều thống nhất không yêu cầu chia, sau này ai được hưởng phần đất có cây cối lâm lộc thì có trách nhiệm tự thu hoạch. Xét các yêu cầu này của các bên là hoàn toàn tự nguyện nên cần chấp nhận. Như vậy, bà T, bà D2, bà H được quản lý, sử dụng thửa đất số 1142.1 tờ bản đồ 15 có diện tích 265,8m2 (đất trồng cây lâu năm); 628,55m2 (trong đó 100m2 đất thổ cư, 528,55m2 đất trồng cây lâu năm) thuộc thửa đất số 1146 tờ bản đồ 15 và các tài sản trên đất gồm: 12,63m tường rào xây gạch xi trị giá 3.725.850đ; 23,05m tường rào xây gạch chỉ gắn lưới B40 trị giá 8.067.500đ; bể nước trị giá 1.000.000đ; giếng trị giá 10.509.188đ; nhà vệ sinh trị giá 18 1.100.000đ; 41.17m tường rào xây gạch xi giáp đất nhà ông Nguyễn Văn T8 trị giá 12.145.000đ; sân gạch 10,8m2 trị giá 864.000đ, 2,3m2 lán tôn trị giá 230.000đ. Tổng giá trị công trình trên đất 37.641.538đ. Bà T, bà D2, bà H phải thanh toán giá trị tài sản trên đất cho bà D là 37.641.538đ – ½ x 10.509.188đ = 32.386.944đ. Kỷ phần của mỗi bà phải thanh toán chênh lệch tài sản cho bà D là 32.386.944đ/3 = 10.795.648đ. Tại phiên tòa, bà T đồng ý thanh toán toàn bộ giá trị còn lại của lán tôn cho bà D vì khi chia 2,3m2 mái tôn sẽ làm ảnh hưởng đến toàn bộ lán tôn, việc tự nguyện của bà T là phù hợp với quy định, bà T sẽ phải thanh toán thêm cho bà D 1.770.000đồng (2.000.000đ – 230.000đ) giá trị lán tôn còn lại. Bà T phải thanh toán chênh lệch cho bà D số tiền là: 10.795.648đ - 5.472.000đ - 193.200đ + 1.770.000đ = 6.900.000đ (Làm tròn). Bà D2 phải thanh toán chênh lệch cho bà D số tiền là: 10.795.648đ - 5.472.000đ - 193.200đ = 5.130.000đ (Làm tròn). Bà H phải thanh toán chênh lệch cho bà D số tiền là: 10.795.648đ - 5.472.000đ = 5.323.000đ (làm tròn). Bà T, bà D2 mỗi bà phải thanh toán chênh lệch tài sản cho bà H là: 14.989.200đ/2 = 7.494.600đ. [5.3.5]. Đối với việc xây dựng nhà xưởng của anh Nguyễn Mạnh Chí T5 trên các thửa đất nông nghiệp 1143, 1144, 914 và 913.2 là do anh mượn đất của bà D để tự ý xây dựng, anh sẽ tự nguyện tháo dỡ nếu có ai yêu cầu. Quá trình giải quyết vụ án, các đương sự không yêu cầu giải quyết đối với các công trình mà anh T5 đã xây dựng nên cấp sơ thẩm không xem xét giải quyết là phù hợp, sau này các đương sự có yêu cầu sẽ được giải quyết bằng một vụ việc khác.

Tuy nhiên, việc xây dựng nhà xưởng trên đất sản xuất nông nghiệp là việc sử dụng đất trái mục đích cấp sơ thẩm kiến nghị UBND xã S ra Quyết định xử lý hành chính đối với hành vi xây dựng trái phép trên đất sản xuất nông nghiệp là chưa có đủ căn cứ vì trong hồ sơ chưa đủ tài liệu để ra Quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với anh T5. Trong trường hợp này chỉ cần kiến nghị UBND xã S xem xét xử lý theo quy định của pháp luật đối với hành vi trên. Cấp phúc thẩm sẽ điều chỉnh lại kiến nghị này cho phù hợp.

[6]. Trong phần quyết định của bản án sơ thẩm có nội dung xác nhận thời gian chết, xác nhận di sản của hai cụ, xác định hàng thừa kế của cụ S, cụ T6; công nhận việc tự nguyện cho phần di sản của các bên; xác nhận các đương sự không yêu cầu chia tài sản trên đất là cây cối lâm lộc... Đây là những nội dung đã được nhận định trong phần nhận định của Tòa án, không cần thiết phải quyết định trong quyết định của bản án.

Vì vậy, cấp phúc thẩm sẽ điều chỉnh lại cách tuyên cho phù hợp.

[7]. Về chi phí tố tụng: Số tiền xem xét thẩm định tại chỗ và định giá tài sản là 37.000.000đ, bà T đã tạm ứng. Do vậy, Buộc bà D, bà D2, bà H phải thanh toán trả bà T số tiền tạm ứng chi phí xem xét thẩm định tại chỗ và định giá tài sản mà bà T đã nộp tạm ứng tương ứng với phần diện tích được chia (trừ 19 phần bà T phải chịu), cụ thể như sau: Buộc bà D2, bà H, mỗi người phải thanh toán trả bà T số tiền 6.512.000đ; bà D phải thanh toán trả bà T số tiền là 17.464.000đ.

[8].

Từ những phân tích nhận định nêu trên, Hội đồng xét xử không chấp nhận kháng cáo của bị đơn, chấp nhận một phần kháng cáo của nguyên đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là bà D2, bà H nên đề nghị của Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ tại phiên tòa có căn cứ được chấp nhận, Hội đồng xét xử sửa bản án dân sự sơ thẩm theo phân tích ở trên.

[9]. Không chấp nhận kháng cáo nên người kháng cáo phải chịu án phí dân sự phúc thẩm theo quy định, do bà D là người cao tuổi và đơn xin miễn án phí dân sự phúc thẩm nên bà D không phải chịu; các đương sự khác không phải chịu án phí phúc thẩm.