Bản án 113/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

Sau khi nghiên cứu các tài liệu chứng cứ có trong hồ sơ vụ án đã được thẩm tra tại phiên tòa, căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa; sau khi nghe đại diện Viện kiểm sát phát biểu quan điểm, Hội đồng xét xử nhận định:

[1]. Về tố tụng: Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là cụ Nguyễn Văn L và cụ Bằng Thị S đều có tên trong đơn kháng cáo, tuy nhiên, đơn chỉ có chữ ký tên cụ L nên HĐXX xác định chỉ có cụ L kháng cáo hợp lệ nên được xem xét theo trình tự phúc thẩm.

[2]. Về nội dung: Nguyên đơn chị Nguyễn Thị Hồng N khởi kiện yêu cầu Toà án giải quyết chia di sản thừa kế của bố đẻ là ông Nguyễn Văn L2 để lại, gồm QSD đất tại các thửa: 78, 268, 335 tờ bản đồ số 7, tại tổ A phường Q, tỉnh Thái Nguyên. Tại phiên toà sơ thẩm, nguyên đơn rút yêu cầu khởi kiện đối với thửa số 268 và 335, chỉ yêu cầu chia thừa kế thửa 78, diện tích 269,1m2 đất ở. Bị đơn bà Âu Thị C nhất trí yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, đề nghị chia thừa kế thửa số 78 là di sản của chồng bà là ông L2 để lại. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cụ Nguyễn Văn L và cụ Bằng Thị S là bố mẹ đẻ của ông L2 không nhất trí yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, đề nghị được lấy lại toàn bộ thửa 78 vì lý do trước đây chỉ cho ông L2 một phần, ông L2 tự ý làm thủ tục cấp QSD toàn bộ thửa 78 tên ông L2, sau đó ông L2 tặng cho con là chị N 200m2 hai cụ không biết, hai cụ xác định chị N là con gái đi lấy chồng thì không được hưởng thừa kế và phần đất ông L2 tặng cho.

[3]. Xét kháng cáo của cụ Nguyễn Văn L đề nghị xác định tổng diện tích 469,1m2 của thửa 78 mang tên ông L2 vẫn thuộc QSD của cụ L và cụ S, không nhất trí chia thừa kế cho bà C và chị N, Hội đồng xét xử thấy: Thửa đất số 78, TBĐ số 7 phường Q đã được được Ủy ban nhân dân thành phố T cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số W163941, ngày 25/11/2002 mang tên hộ ông (bà) Nguyễn Văn L2 với diện tích 469,1m2 đất ở tại đô thị có nguồn gốc được bố mẹ đẻ là cụ L và cụ S cho. Cụ L và cụ S cho rằng hai cụ cho ông L2 đất để làm nhà ở nhưng chỉ cho phần đất tại vị trí mà vợ chồng ông L2 làm nhà, diện tích khoảng 100m2, phần còn lại hai cụ không cho, ông L2 tự ý làm thủ tục cấp GCNQSD đất toàn bộ diện tích 469,1m2. 5

Tuy nhiên, tại biên bản lấy lời khai của cụ L và cụ S (BL 97), hai cụ khẳng định khi ông L2 xây dựng gia đình thì ông L2 sống cùng vợ con ở cạnh nhà hai cụ. Thửa đất ông L2 làm nhà là của bố mẹ cho. Sau khi ông L2 chết, di sản của ông L2 có các thửa đất có nhà, vườn, đất ruộng. Hai cụ đề nghị chia di sản thừa kế của ông L2 theo quy định của pháp luật. Như vậy, lời khai của hai cụ đã thừa nhận nguồn gốc và toàn bộ đất của ông L2 được bố mẹ cho, khi ông L2 chết thì trở thành di sản thừa kế, hai cụ đồng ý chia thừa kế theo pháp luật. Toà án cấp sơ thẩm đã thu thập hồ sơ cấp GCNQSD đất thửa 78 của ông L2. Tại phiên toà sơ thẩm, người đại diện theo uỷ quyền của cụ L và cụ S xác nhận nguồn gốc đất đúng là của hai cụ nhưng cho rằng chỉ cho một phần diện tích nhưng hồ sơ không có tài liệu nào thể hiện nội dung này. Cụ L, cụ S và người đại diện theo uỷ quyền cũng không đưa ra được căn cứ chứng minh việc hai cụ chỉ cho ông L2 một phần diện tích khoảng 100m2 trong thửa

78. Tại cấp sơ thẩm, cụ L và cụ S (người đại diện theo uỷ quyền là ông L1) không yêu cầu giám định chữ ký mang tên hai cụ trong hồ sơ cấp GCNQSD đất cho ông L2. Tại phiên toà phúc thẩm, cụ L và người đại diện theo uỷ quyền là ông L1 cũng xác nhận cụ có được ký hồ sơ cấp đất cho ông L2 nhưng là chỉ ký để cho tạm một phần làm nhà ở, những diện tích khác trong thửa 78 mặc dù biết ông L2 được cấp GCNQSD nhưng hai cụ và ông L1 không có ý kiến gì vì tin lời ông L2 khi còn sống nói rằng đất đó sau này vẫn của bố mẹ và sẽ cho ông L1. Lời trình bày của người kháng cáo như trên là không có cơ sở chấp nhận. Toà án cấp sơ thẩm xác định ông L2 có toàn QSD thửa 78 nên việc ông L2 có quyền tặng cho con gái là chị N 200m2 trong thửa 78 là có căn cứ. Nay, ông L2 chết không để lại di chúc. Bà C xác định mặc dù GCNQSD đất tên ông L2 cấp trong thời kỳ hôn nhân và mang tên Hộ ông Nguyễn Văn L2 nhưng thửa 78 là tài sản riêng của ông L2, bà không có ý kiến gì, chỉ đề nghị Toà án chia thừa kế thửa 78 theo pháp luật nên Toà án cấp sơ thẩm xác định thửa đất số 78, diện tích thực tế còn 252m2 là di sản của ông L2 là có căn cứ. Xét về hàng thừa kế thứ nhất của ông L2, ông L2 có 01 người con là chị N, có vợ hợp pháp là bà C, bố mẹ đẻ của ông L2 là cụ L và cụ S đều còn sống nên án sơ thẩm xác định có 4 người nêu trên thuộc hàng thừa kế thứ nhất của ông L2 là có căn cứ. Do ông L2 chết không để lại di chúc nên di sản thừa kế của ông L2 cần được chia theo quy định của pháp luật. Cụ L không đồng ý chia cho chị N và bà C với lý do chị Nhất L3 phận gái, đi lấy chồng thì an phận nhà chồng, bà C không qua lại với gia đình cụ sau khi ông L2 chết, HĐXX thấy: Lý do cụ L đưa ra là không có cơ sở, không đúng với quy định của pháp luật về thừa kế, cụ thể là quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015. Do vậy, kháng cáo của cụ L về việc đề nghị xác định thửa 78 là tài sản của hai cụ và việc không đồng ý chia thừa kế cho chị N và bà C là không có căn cứ chấp nhận. Bản án sơ thẩm nhận định ông L2 có quyền tặng cho con gái 200m2 đất tại thửa 78, diện tích thực tế còn lại 252m2 chia thừa kế cho 4 người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của ông L2 và xác định diện tích đủ điều kiện để chia bằng hiện vật cho 4 người là có cơ sở. 6 Về cách chia hiện vật, theo sơ đồ kèm theo bản án, chị N, bà C, cụ L và cụ S, mỗi người được QSD 01 ô đất có diện tích 63m2 tại thửa 78, trong đó, cạnh chiều ngang bám đường giao thông mỗi ô là 3m là phù hợp với điểm a khoản 2 Điều 12 Quyết định số 43 ngày 30/10/2024 của UBND tỉnh T tại thời điểm xét xử sơ thẩm.

Tuy nhiên, ngày 05/6/2026, UBND tỉnh T đã ban hành Quyết định số 55/2026/QĐ-UBND ban hành Quy định giấy tờ khác về quyền sử dụng đất có trước ngày 15 tháng 10 năm 1993; hạn mức giao đất, công nhận quyền sử dụng đất đối với các loại đất; hạn mức nhận chuyển quyền sử dụng đất nông nghiệp của cá nhân; diện tích đất để xây dựng công trình phục vụ trực tiếp sản xuất nông nghiệp; điều kiện và diện tích tối thiểu được tách thửa, hợp thửa đối với các loại đất; xác định diện tích đất ở đối với các trường hợp chưa xác định cụ thể diện tích đất ở trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, Quyết định có hiệu lực thi hành từ ngày 06/6/2026, thay thế Quyết định số 43 ngày 30/10/2014. Theo đó, tại Điều 12 về Điều kiện cụ thể và diện tích tối thiểu được tách thửa đất: “1. …..

2. Đối với đất ở a) Thửa đất tách thửa phải có ít nhất một cạnh tiếp giáp với đường giao thông công cộng hiện có hoặc được người sử dụng đất liền kề đồng ý cho đi qua để kết nối với đường giao thông công cộng hoặc có ít nhất một cạnh tiếp giáp với lối đi do người sử dụng đất tự thỏa thuận và phải đảm bảo kích thước tối thiểu của chiều bám mặt đường giao thông hoặc lối đi không nhỏ hơn 4 m, cụ thể: Tại các phường: Diện tích tối thiểu không bao gồm phần diện tích đất hạn chế quyền sử dụng của thửa đất được hình thành từ việc tách thửa và các thửa đất sau khi tách không nhỏ hơn 50 m2 và phải đảm bảo kích thước tối thiểu của chiều bám mặt đường giao thông hoặc lối đi không nhỏ hơn 4 m”… Như vậy, tại thời điểm xét xử phúc thẩm, cần áp dụng theo điểm a khoản 2 Điều 12 Quyết định số 55 của UBND tỉnh mới đảm bảo điều kiện cấp QSD đất cho các đương sự. Xem xét hiện trạng diện tích đất 252m2 thửa số 78 trên sơ đồ do Toà án cấp sơ thẩm thẩm định, thấy rằng: Thửa đất này có hai cạnh đều bám mặt đường giao thông, cạnh bám đường theo chiều sâu (từ điểm 6 – 19) có độ dài 22,2m, hoàn toàn có đủ điều kiện để chia đất cho các đương sự theo cạnh này. Mặt khác, đối với tài sản trên đất thuộc quyền sở hữu của bà C và quyền thừa kế của các đồng thừa kế, bà C và chị N (đại diện theo uỷ quyền là ông Lưu Bình D) không yêu cầu giải quyết; ông L1 đại diện theo uỷ quyền của cụ L và cụ S tại phiên toà phúc thẩm trình bày nguyện vọng muốn giữ lại ngôi nhà trên đất. Bà C và chị N đồng ý nhận kỷ phần thừa kế ít hơn để chia cho hai cụ phần đất có nhà và các công trình trên đất nên HĐXX thấy cần sửa lại cách chia hiện vật cho các đồng thừa kế, cụ thể như sau: 7 Chia cho chị N và bà C phần đất trống, trong đó, chị N được hưởng 60m2, bà C được hưởng 57,4m2. Chị N và bà C đều không yêu cầu nhận giá trị chênh lệch từ cụ L và cụ S. Chia cho cụ L và cụ S phần đất có ngôi nhà và các công trình bếp, kho mái fibro, trong đó, để đảm bảo giữ nguyên ngôi nhà không bị phá dỡ, chia cho cụ L phần diện tích đất gồm trọn vẹn ngôi nhà là 78,4m2, chia cho cụ S phần diện tích đất có bếp và kho mái fibro là 56,2m2. Tổng diện tích đất hai cụ được chia là 134,6m2, nhiều hơn định mức kỷ phần hai cụ được hưởng là 8,6m2. Như đã phân tích ở trên, do cụ L muốn giữ nguyên ngôi nhà nên diện tích đất chia cho cụ gắn với ngôi nhà nhiều hơn diện tích đất chia cho cụ S nên cụ L có trách nhiệm trích chia giá trị phần diện tích đất chênh lệch là 11,1m2 cho cụ S theo kết quả định giá của Hội đồng định giá cấp sơ thẩm là 3.190.000 đồng/m2 x 11,1m2 = 35.409.000đ. Cụ S được quyền sở hữu số tiền 35.409.000đ do cụ L trích chia. Đối với tài sản trên đất, các đương sự không yêu cầu giải quyết về giá trị nên Hội đồng xét xử không xem xét, giải quyết. Với những phân tích như trên, Hội đồng xét xử thấy, mặc dù không có căn cứ chấp nhận kháng cáo của cụ L, bản án sơ thẩm giải quyết là đúng đường lối nhưng do tại thời điểm xét xử phúc thẩm phát sinh quy định mới của cơ quan quản lý Nhà nước về đất đai trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên nên cần sửa lại bản án sơ thẩm về cách chia hiện vật là di sản cho các đồng thừa kế theo hướng như trên.

[4]. Án phí: 4.1. Án phí dân sự sơ thẩm: Do sửa án về cách chia hiện vật nên nghĩa vụ án phí dân sự sơ thẩm cũng có sự thay đổi. Cụ thể: Chị N phải chịu án phí đối với phần di sản được hưởng, tính trên giá trị của diện tích 60m2 x 3.190.000đ = 191.400.000đ, mức án phí là 5% của số tiền này = 9.570.000đ. Bà C, cụ L và cụ S là người cao tuổi và có đơn xin miễn án phí nên HĐXX miễn án phí dân sự sơ thẩm cho bà C, cụ L và cụ S. 4.2. Án phí phúc thẩm: Do sửa án sơ thẩm, đồng thời cụ L là người cao tuổi có đơn xin miễn án phí nên căn cứ Điều 12 Nghị quyết 326 của Uỷ ban thường vụ Quốc Hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án, miễn án phí dân sự phúc thẩm cho cụ Nguyễn Văn L.

[5]. Xét đề nghị của đại diện Viện Kiểm sát tại phiên toà về việc sửa cách tuyên bản án sơ thẩm là có cơ sở.