Bản án 232/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên toà và căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên toà, Hội đồng xét xử nhận định:

[1]. Về hình thức: Đơn kháng cáo của bà Nguyễn Thị C1 trong thời hạn luật định, đơn hợp lệ được Hội đồng xét xử xem xét, giải quyết.

[2] Về thủ tục tố tụng: Quá trình giải quyết vụ án, Tòa án đã triệu tập các đương sự đến tham dự phiên tòa và các đương sự đã nhận được văn bản của Tòa án hợp lệ. Tuy nhiên một số đương sự vắng mặt tại phiên tòa hoặc đã ủy quyền cho người khác tham gia tố tụng theo quy định của pháp luật. Do vậy Tòa án đưa vụ án ra xét xử vắng mặt là phù hợp quy định của pháp luật.

[3] Về quan hệ pháp luật và thẩm quyền giải quyết: Ông Trần Đăng K có đơn khởi kiện yêu cầu tuyên bố hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất vô hiệu, hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, trả lại tài sản và chia di sản thừa kế là quyền sử dụng đất. Do vậy quan hệ pháp luật tranh chấp được xác định là Tranh chấp về giao dịch dân sự và thừa kế tài sản theo quy định tại khoản 3, khoản 5 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Bị đơn cư trú và tài sản tranh chấp là bất động sản tại xã V, tỉnh Phú Thọ nên vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân Khu vực 10 - Phú Thọ theo quy định tại các Điều 35, Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[4] Về yêu cầu khởi kiện của ông Trần Đăng K và nội dung kháng cáo của bà Nguyễn Thị C1: [4.1] Về nguồn gốc và quá trình sử dụng đất: Căn cứ lời khai của các đương sự trong quá trình giải quyết vụ án và các tài liệu chứng cứ có đủ cơ sở xác định tài sản tranh chấp là thửa số 37, tờ bản đồ số 03 diện tích 258,2m2 (theo bản đồ 299) tức là thửa số 829, tờ bản đồ 06 diện tích 252,2m2(theo bản đồ VN2000); còn diện tích đất đo thực tế là 251,7m2 có nguồn gốc là tài sản chung của cụ Trần Văn P2 và cụ Vũ Thị T3 (bố mẹ đẻ nguyên đơn). Cụ thể đó là: bản tự khai ngày 06/5/2025 của cụ Phùng Thị N1 (BL86- 87): “Cụ P2 và cụ T3 có tài sản là thửa đất số 241a, diện tích 216m2…..”; bản tự khai ngày 28/02/2025 của bà Nguyễn Thị C1 (BL59) xác nhận “Trong quá trình chung sống, cụ P2, cụ T3 có tạo dựng được tài sản là 10 thửa đất mà vợ chồng con cái tôi đã sinh sống….”; Biên bản xác minh ngày 13/4/2026 tại UBND xã V, nguyên cán bộ địa chính của UBND xã L (cũ) cho biết: Thửa đất số 37, tờ bản đồ số 03, diện tích 258,2m2 đã được cấp giấy chứng nhận ngày 26/12/2002 đứng tên hộ ông Trần Đình Đ là của cụ Trần Văn P2 và cụ T3 (vợ cả ông P2) có từ trước, sau khi cụ T3 chết, cụ P2 kết hôn với cụ N1, sau đó cụ N1 ra ở riêng trên nhà đất khác, không liên quan đến thửa đất đang tranh chấp. Từ đó có đủ căn cứ xác định thửa đất trên là tài sản của cụ Trần Văn P2 và cụ Vũ Thị T3, điều này có nghĩa là quan điểm của phía ông Trần Đăng K cho rằng thửa đất trên là tài sản của riêng cụ Trần Văn P2 là không có cơ sở. Về thời hiệu chia thừa kế của cụ Trần Văn P2 và cụ Vũ Thị T3: Tại khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: “1. Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản……., kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hiệu này thì di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó.”

Căn cứ vào quy định trên thì cụ Vũ Thị T3 chết năm 1976, tính đến thời điểm khởi kiện năm 2024 đã hết thời hiệu khởi kiện chia di sản thừa kế theo quy định của pháp luật. Hiện bà Nguyễn Thị C1 (là bị đơn) có yêu cầu Toà án xem xét thời hiệu khởi kiện chia thừa kế đối với di sản của cụ T3 để lại.

Xét thấy, hộ ông Trần Đình Đ, bà Nguyễn Thị Chà L4 người trực tiếp quản lý, sử dụng phần diện tích đất do cụ T3 để lại ổn định, công khai, liên tục thửa đất, hàng năm vợ chồng ông Đ, bà C là người nộp thuế đất; đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp GCN; các đồng thừa kế khác không có tranh chấp trong thời gian dài.

Do đó, di sản thừa kế đối với phần tài sản của cụ Vũ Thị T3 theo quy định tại Điều 623 Bộ luật Dân sự đã hết thời hiệu, khi hết thời hiệu thì di sản thuộc về người đang chiếm hữu là gia đình ông Đ, bà C1.

Vì vậy, có căn cứ xác định tài sản thuộc quyền của cụ Vũ Thị T3 tương ứng diện tích đất là 125,85m2 (trong đó 100m2 đất ở và 25,85m2 đất vườn) và tài sản trên đất thuộc quyền sử dụng của hộ ông Trần Đình Đ, nay do ông Đ đã chết nên được giao cho các con của ông Đ và bà Chà L4 chị Trần Diệu L1 và anh Trần Nhật D. Do anh Nhật D và chị Trần Diệu L1 đều tự nguyện cho bà C1 nên bà Nguyễn Thị C1 được sử dụng. [4.2] Về việc cấp GCN và chuyển nhượng quyền sử dụng đất: Căn cứ biên bản xác minh ngày 13/4/2026 tại UBND xã V thể hiện: Năm 2002 thực hiện chủ trương cấp GCN, theo thủ tục là cấp GCN đứng tên người đang trực tiếp quản lý sử dụng đất, khi đó gia đình cụ P2 chỉ có vợ chồng ông Đ ăn ở trên thửa đất nên ông Trần Đình Đ (con trai cụ P2) đã làm đơn đăng ký kê khai và được cấp GCN, 11 thực tế gia đình không có việc phân chia di sản thừa kế của cụ P2 và cụ T3. Tại thời điểm đó gia đình cụ P2 không có tranh chấp gì về quyền sử dụng đất. Như vậy, ông Trần Đình Đ được cấp GCN đối với thửa đất số 37, tờ bản đồ số 03 diện tích 258,2m2 ngày 26/12/2002 là chưa phù hợp với các quy định pháp luật. Năm 2011 ông Đ chết, đến năm 2014 bà C1 và các con đã làm thủ tục phân chia thừa kế tài sản của ông Đ nên bà C1 được cấp GCN ngày 24/3/2016 đối với thửa đất số 829, tờ bản đồ 06 diện tích 252,2m2 (theo bản đồ VN2000) đứng tên bà Nguyễn Thị C1 (do nhận thừa kế quyền sử dụng đất của ông Trần Đình Đ). Ngày 31/7/2024 bà Nguyễn Thị C1 và chị Trần Diệu L1 đã làm thủ tục tách thửa đất nói trên làm 02 thửa đất là thửa số 1046, tờ bản đồ số 03, diện tích 89,2m2 và thửa số 1047, tờ bản đồ số 03 diện tích 163m2 đều được cấp GCN đồng sử dụng là bà Nguyễn Thị C1 và chị Trần Diệu L1; Ngày 23/8/2024 bà Nguyễn Thị C1 và chị Trần Diệu L1 đã lập Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng thửa đất số 1046 tờ bản đồ số 03 diện tích 89,2m2 cho bà Nguyễn Thị S .2 Việc lập Hợp đồng chuyển nhượng được lập tại Văn phòng C2, đã đăng ký sang tên và bà S đã nhận đất, xây dựng nhà ở từ năm 2024 đến nay. Tại thời điểm giao dịch, bà Lê Thị S không biết và không thể biết quyền sử dụng đất có tranh chấp, do GCN đứng tên bên chuyển nhượng Nguyễn Thị C .

Căn cứ vào quy định tại Điều 133 15 giao dịch này được pháp luật bảo vệ vì bà Lê Thị S là người thứ ba ngay tình. Mặt khác, việc bà C1, chị L1 chuyển nhượng cho bà S phần diện tích đất nằm trong phạm vi tài sản được hưởng của cụ Vũ Thị T3 do thời hiệu khởi kiện đã hết. Do vậy cần giữ nguyên hiện trạng quyền sử dụng đất của bà Lê Thị S, điều đó có nghĩa là yêu cầu khởi kiện của ông Trần Đăng K về việc Tuyên bố hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa người chuyển nhượng là bà C1, chị L1 với người nhận chuyển nhượng bà Lê Thị S vô hiệu và yêu cầu Huỷ GCN đứng tên bà Lê Thị S không được Hội đồng xét xử chấp nhận. [4.3] Về yêu cầu chia di sản thừa kế: Như đã viện dẫn, phân tích ở trên, di sản thừa kế của cụ Vũ Thị T3 và cụ Trần Văn P2 để lại: Thửa đất số 37, tờ bản đồ số 03 diện tích 258,2m2 đã được cấp đổi theo hệ toạ độ VN2000 và được sử dụng trên thực tế, các hộ sử dụng đất xung quanh không có tranh chấp gì về ranh giới đất nên được xác định diện tích đất theo hiện trạng đo đạc là 251,7m2, trong đó 200m2 đất ở theo định giá là 7.500.000đ/m2 x 200m2 = 1.500.000.000đ và 51,7m2 đất vườn theo định giá là 1.5000.00đ/m2 x 51,7m2 = 77.550.000đ; 01 cây cau ăn quả trị giá 500.000đ, 01 cây hồng xiêm trị giá 550.000đ. Do vậy, tổng tài sản có trị giá là 1.578.600.000đ. 12 Do thời hiệu thừa kế của cụ Vũ Thị T3 đã hết nên xác định tài sản thuộc quyền sử dụng của cụ Vũ Thị T3 tương ứng diện tích đất là 125,85m2 (Trong đó có 100m2 đất ở và 25,85m2 đất vườn) và tài sản trên đất, tổng giá trị là 789.300.000đ thuộc quyền sử dụng hợp pháp của bà Nguyễn Thị C . Xác định di sản thừa kế của cụ Trần Văn P2: Cụ Trần Văn P2 chết năm 2001, tính đến thời điểm khởi kiện vẫn còn thời hiệu yêu cầu chia di sản theo quy định tại Điều 623 Bộ luật Dân sự; còn phần di sản của cụ P2 được xác định là tài sản tương ứng diện tích đất là 125,85m2 (trong đó có 100m2 đất ở và 25,85m2 đất vườn) và tài sản trên đất theo định giá là 789.300.000đ. Trước khi chết cụ Trần Văn P2 không để lại di chúc định đoạt di sản này, do vậy di sản của cụ P2 được chia theo pháp luật cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cụ P2 theo quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự. Do vậy yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về việc chia di sản thừa kế được Hội đồng xét xử chấp nhận một phần đối với di sản thừa kế của cụ Trần Văn P2 để lại. Về hàng thừa kế thứ nhất của cụ P2 bao gồm: Cụ Trần Văn P2 có vợ là cụ N1 và 8 người con gồm: (1) Bà Trần Thị T, (2) ông Trần Đình Đ, (3) ông Trần Đăng K, (4) ông Trần Văn P, (5) ông Trần Quốc T2, (6) bà Trần Thị Kim N, (7) ông Trần Như P1, (8) ông Trần Văn Ả. Ông Trần Đình Đ chết năm 2011 (chết sau cụ P2), ông Đ có vợ là bà Nguyễn Thị C1 và có hai người con là Trần Nhật D (con nuôi) và Trần Diệu L1 (con đẻ); cụ N1 chết ngày 01/6/2025 nên người thừa kế của cụ N1 là ông Trần Như P1 và ông Trần Văn Ả. Như vậy di sản thừa kế của cụ P2 để lại được chia đều làm 09 phần thừa kế (gồm 08 con của cụ P2 và cụ N1), mỗi phần thừa kế được hưởng có trị giá là 87.700.000đ. Hiện nay các đồng thừa kế là bà T, ông K, ông T2, bà N, ông P1 và ông Ả tự nguyện tặng phần thừa kế được hưởng cho ông Trần Văn P và không yêu cầu thanh toán giá trị được hưởng nên ông P được hưởng 08 phần thừa kế. Đối với bà C1, chị L1 và anh D được hưởng 01 phần thừa kế của ông Đ, tuy nhiên vì chị L1 và anh D đều nhất trí cho bà C1 được hưởng phần thừa kế của ông Đ và không yêu cầu thanh toán giá trị tài sản được chia. Xét thấy yêu cầu của các bên là tự nguyện nên cần được chấp nhận. Vì diện tích đất cụ thể được chia cho các đồng thửa kế không đủ điều kiện để làm thủ tục tách thửa và các đồng thừa kế là ông K, bà T, bà N, ông P1, ông T2, ông Ả đều tự nguyện tặng ông P phần thừa kế được chia nên Hội đồng xét xử xem xét giao cho ông Trần Văn P được quyền sử dụng toàn bộ diện tích đất còn lại. Hiện nay bà C1, chị L1 đã chuyển nhượng một phần diện tích đất cho bà Lê Thị S sử dụng là 89,6m2 đất thổ cư nên được trừ vào diện tích đất mà chị L1 13 và anh D được hưởng của cụ T3 để lại (khi chuyển nhượng anh D có biết và không có ý kiến gì); phía chị L1 và anh D còn được hưởng phần di sản hết thời hiệu của cụ T3 để lại là [125,85m2 (Trong đó có 100m2 đất ở và 25,85m2 đất vườn) trừ đi 89,6m2 đất ở (đã chuyển nhượng cho bà S)] còn lại 36,25m2 đất (trong đó 10,4m2 đất ở trị giá 7.500.000đ/m2x 10,4m2 = 78.000.000 đồng và 25,85m2 đất vườn trị giá 1.500.000đ/m2 x 25,28m2 = 38.775.000đ) và 1/2 giá trị tài sản trên đất trị giá 525.000đ, tổng cộng là 117.300.000đ. Hiện nay chị L1 và anh D tặng cho bà C1 nên bà C1 được hưởng tài sản trên trị giá 117.300.000đ. Ngoài ra bà C1, anh D và chị L1 còn 01 kỷ phần thừa kế của cụ P2 để lại trị giá 87.700.000đ. Như vậy bà Nguyễn Thị C1 được chia thừa kế tổng trị giá tài sản là 205.000.000đ. [4.4]. Về nội dung liên quan: - Về nội dung bà Nguyễn Thị C1 cho rằng: Năm 1986 vợ chồng bà đã mua 01 thửa đất thổ cư của các ông Nguyễn Văn H2, Nguyễn Văn P3 và cụ Phùng Thị N2 (thể hiện trong giấy biên nhận ngày 15/8/1986), vợ chồng bà đã làm nhà cấp bốn để cho cụ N1 và 02 con ở trên thửa đất mà vợ chồng bà đã mua để vợ chồng bà được sử dụng toàn bộ phần đất của cụ P3.

Vì vậy, sau đó cụ Trần Văn P2 đã làm đơn đề nghị UBND xã L (cũ) làm thủ tục sang tên đất cho ông Trần Đình Đ đứng tên đối với thửa đất đang tranh chấp để hoán đổi diện tích đất vợ chồng đã mua cho cụ N1 sử dụng.

Căn cứ vào chứng cứ do bà C1 cung cấp thể hiện: Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất lập ngày 15/8/1986 có xác nhận của UBND xã L (cũ) thể hiện người chuyển nhượng là bà Phùng Thị N2 và các con, bên nhận chuyển nhượng đất là cụ Phùng Thị N1.; Nội dung Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất ngày 15/8/1986 thể hiện rõ bên chuyển nhượng đúng như bà C1 trình bày là bà N3 và các con, còn bên nhận chuyển nhượng là cụ N1 không có nội dung gì liên quan đến bà C1 hay ông Đ (chồng bà C1) và không có tài liệu gì dùng làm cơ sở xác định gia đình bà Chà là người nhận chuyển nhượng hay là người trả tiền đối với thửa đất do cụ N1 sử dụng nên việc bà C1 cho rằng thửa đất này gia đình bà mua để hoán đổi thửa đất hiện đang tranh chấp là không có căn cứ; còn về việc ông Trần Đình Đ được cấp GCN năm 2002 là do tự đăng ký kê khai cấp đất lần đầu, không có tài liệu, chứng cứ gì thể hiện việc cụ Trần Văn P2 đồng ý tặng cho ông Đ thửa đất nói trên nên yêu cầu của bà C1 không được Hội đồng xét xử chấp nhận. - Về nội dung bà Nguyễn Thị C1 yêu cầu phân chia di sản thừa kế của cụ Trần Văn P2 ở L nhưng bà C1 không biết trước khi chết cụ P2 có những tài sản gì để lại và không cung cấp được tài liệu chứng minh nên Tòa án cấp sơ thẩm 14 không xem xét. - Tại biên bản lấy lời khai ngày 18/3/2026 bà C1 cho biết: Năm 2004 vợ chồng bà cùng các con ăn ở riêng trên nhà đất do vợ chồng bà tạo lập được, không liên quan gì đến đất tranh chấp, còn đất tranh chấp hiện nay bà là người cầm chìa khoá, trông nom, quản lý nhà đất của các cụ để lại. Toàn bộ tài sản là nhà đất đều giữ nguyên hiện trạng do các cụ để lại, năm 2018 bà đã sửa chữa một phần nhà hết chi phí khoảng hơn 20 triệu đồng. Ngoài ra, vợ chồng bà chăm sóc, nuôi dưỡng bố chồng là cụ P2 từ năm 1990 cho đến khi cụ P2 chết, vợ chồng bà đứng ra lo mai táng và cải táng, xây mồ mả các cụ, các anh em ông K có đóng góp một phần nhưng bà không yêu cầu công sức. Xét thấy yêu cầu của bà C là tự nguyện nên Hội đồng xét xử không xem xét. - Xem xét về nhu cầu sử dụng đất của các bên, thấy rằng: Các đồng thừa kế hiện nay đều có nơi ăn ở khác, thửa đất đang tranh chấp hiện nay đang để không, tài sản trên đất là nhà cấp bốn đang bị hỏng xuống cấp, không sử dụng đất nên cần giao cho người sử dụng đất để trông nom, thờ cúng.

Căn cứ vào diện tích đất thực tế sử dụng, diện tích đất được phân chia thừa kế cũng như nhu cầu sử dụng đất của các bên, Tòa án cấp sơ thẩm đã giao cho ông Trần Văn P được quyền quản lý, sử dụng toàn bộ diện tích thửa đất số 1047 tờ bản đồ 03 diện tích 163m2 (trong đó 110,8m2 đất ở và 52,2m2 đất vườn) theo GCN đứng tên bà Nguyễn Thị C1 (số GCN DP 181430) và chị Trần Diệu L1 (số GCN DP 181429) đều cấp ngày 31/7/2024, diện tích đất thực đo đạc thực tế là 162,1m2 (Trong đó 110,8m2 đất ở và 51,3m2 đất vườn) ở thôn B, xã V, tỉnh Phú Thọ. Buộc ông Trần Văn P có nghĩa vụ thanh toán trả bà Nguyễn Thị C kỷ P4 thừa kế được hưởng là 205.000.000đ là phù hợp. - Về việc phía bà Nguyễn Thị C1 yêu cầu tính công sức duy trì, quản lý di sản bằng 01 suất thừa kế, thấy rằng: Tại phiên tòa phúc thẩm các đương sự (bao gồm: nguyên đơn, bị đơn và người liên quan) đều thừa nhận thửa đất do cụ P2 để lại đã có ranh giới rõ ràng với các hộ liền kề, lúc còn sống cụ P2 đã xây tường rào ngăn cách, khi cụ P2 chết thì gia đình bà C1 đến quản lý, sử dụng vì gia đình bà C1 đã có nhà ở nơi khác nên không thường xuyên sinh sống trên đất. Quá trình sử dụng gia đình bà C1 không tôn tạo hoặc có việc làm tăng giá trị của đất chỉ là quản lý, sử dụng đơn thuần trong lúc các anh em là con của trong gia đình vắng mặt tại địa phương. Mặt khác, việc quản lý, sử dụng thửa đất của gia đình bà Nguyễn Thị C1 đối với thửa đất đã được hưởng phần di sản hết thời hiệu của cụ Vũ Thị T3 nên việc gia đình bà C1 đề nghị tính công sức quản lý di sản bằng 01 suất thừa kế là không phù hợp. Do vậy yêu cầu tính công sức quản lý di 15 sản là không có căn cứ. - Tại phần tranh luận, phía người đại diện theo ủy quyền của bà Nguyễn Thị C1 cho rằng Tòa án cấp sơ thẩm có vi phạm thủ tục tố tụng để đề nghị Hủy bản án sơ thẩm nhưng không đưa ra được tài liệu gì chứng minh. Do vậy, yêu cầu hủy bản án sơ thẩm để giải quyết lại theo thủ tục chung của phía bà Nguyễn Thị Chà L4 không có căn cứ nên không được chấp nhận. Từ những viện dẫn, phân tích như trên Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng: Tòa án cấp sơ thẩm căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án được thu thập khách quan, đúng pháp luật kết hợp với việc xét hỏi công khai tại phiên tòa để quyết định chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của ông Trần Đăng K; giao cho ông Trần Văn P quản lý di sản thừa kế do cụ Trần Văn P2 để lại và buộc ông Trần Văn P2 thanh toán giá trị thừa kế bằng tiền cho bà Nguyễn Thị Chà L4 có căn cứ, phù hợp quy định của pháp luật. Do vậy kháng cáo của bà Nguyễn Thị Chà L4 không có căn cứ nên không được Hội đồng xét xử chấp nhận.

[5]. Tại phiên tòa, đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ đề nghị Hội đồng xét xử phúc thẩm không chấp nhận kháng cáo của bà Nguyễn Thị C1; giữ nguyên Bản án dân sự sơ thẩm của Tòa án nhân dân khu vực 10 – Phú Thọ là có căn cứ, được Hội đồng xét xử phúc thẩm chấp nhận.

[6]. Về án phí: Yêu cầu kháng cáo không được chấp nhận nên bà Nguyễn Thị C1 phải chịu án phí dân sự phúc thẩm. Do bà Nguyễn Thị C1 thuộc đối tượng được miễn án phí nên không phải chịu.