Bản án 115/2026/DS-PTCác yêu cầu khác về dân sự

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa; căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên tòa và quan điểm của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Nguyên tham gia phiên toà, Hội đồng xét xử nhận định: Về thủ tục tố tụng:

[1] Đơn kháng cáo của các đương sự và kháng nghị của Viện kiểm sát trong thời hạn luật định, được xem xét theo trình tự phúc thẩm.

[2] Về tư cách tham gia tố tụng: Trong đơn khởi kiện, người khởi kiện gồm: Bà Nguyễn Thị T2, Nguyễn Thị H2, Nguyễn Thị P, Nguyễn Thị Đ, Nguyễn Thị H3, Nguyễn Thị H4 đều ký đơn khởi kiện đối với bị đơn là ông Nguyễn Đình C, bà Lê Thị T, Toà án cấp sơ thẩm chỉ thông báo nộp tạm ứng án phí với bà Nguyễn Thị P, không thông báo nộp tạm ứng án phí hoặc thông báo miễn nộp tạm ứng án phí cho những người còn lại, nhưng trong Thông báo thụ lý vụ án và Bản án lại xác định bà T2, H2, Đ là nguyên đơn là vi phạm quy định tại Điều 195 Bộ luật tố tụng dân sự. Do Toà án cấp sơ thẩm không Thông báo nộp tạm ứng án phí, nên bà T2, H2, Đ là người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan tham gia tố tụng với bên nguyên đơn, có quyền, nghĩa vụ của nguyên đơn theo quy định tại khoản 3 Điều 73 Bộ luật tố tụng dân sự, vì vậy quyền và nghĩa vụ của họ không bị ảnh hưởng. Hội đồng xét xử xác định bà Nguyễn Thị P là nguyên đơn, bà Nguyễn Thị T2, Nguyễn Thị H2, Nguyễn Thị Đ, Nguyễn Thị H3, Nguyễn Thị H4 là người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan. Toà án cấp sơ thẩm cần nghiêm túc rút kinh nghiệm.

[3] Người kháng cáo gồm bà T2, H2, H5 vắng mặt nhưng có đơn đề nghị xét xử vắng mặt, nên Hội đồng xét xử quyết định xét xử vắng mặt những người kháng cáo nêu trên. Về nội dung:

[4] Ngày 15/3/2019, cụ Nguyễn Thị T6 lập di chúc để lại diện tích đất 2.403,5 m2 tại thửa đất số 10, tờ bản đồ số 12, UBND thành phố T cấp giấy 8 chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 27/5/2004 mang tên Nguyễn Thị T6 cho anh Nguyễn Đình H là cháu đích tôn của cụ. Di chúc có bà Lê Thị Thu H6 và bà Hoàng Thị V H6 là người làm chứng, được UBND phường T, thành phố T chứng thực cùng ngày 15/3/2019. Nguyên đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan tham gia tố tụng với bên nguyên đơn là hàng thừa kế thứ nhất của cụ H8, cụ T6 cho rằng Di chúc cụ T6 lập và được UBND phường T chứng thực ngày 15/3/2019 vô hiệu. Xét thấy: Về nguồn gốc thửa đất định đoạt trong di chúc:

[5] Thửa đất số 12, tờ bản đồ số 10, diện tích 5.365 m2 thuộc phường T, thành phố T, tỉnh Thái Nguyên, UBND thành phố T cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 27/5/2004 mang tên cụ Nguyễn Thị T6 có nguồn gốc nhận chuyển nhượng của cụ Nguyễn Thị Đ1 năm 1994. Thời điểm nhận chuyển nhượng đất, cụ H8 là chồng cụ T6 làm hợp đồng sang tên cho bà Nguyễn Thị T2, ông Nguyễn Đình C là con đẻ của các cụ. Trong đơn xin bán nhà và hoa màu ngày 25/3/1994, mặc dù ông C, bà T2 là người được sang tên, nhưng đại diện bên mua vẫn là cụ Nguyễn Đình H8 (bút lục từ 212-215; 240, 241). Thực tế diện tích đất này vẫn do cụ H8, cụ T6 quản lý, ngày 11/10/1996, cụ T6 đứng đơn khởi kiện tranh chấp một phần diện tích thửa đất tại bờ ao mua của cụ Đ1 với bà Lương Thị L1. Tại bản án số 58, ngày 11/10/1996 của Toà án nhân dân thành phố Thái Nguyên xác định: Bờ ao chiều rộng 02 mét dài 25 mét thuộc quyền sử dụng của gia đình bà T6 (bút lục số 341). Ngày 10/11/2003, cụ Nguyễn Thị Đ1 lập Hợp đồng chuyển nhượng thửa đất số 12, tờ bản đồ số 10, diện tích 5.365 m2 cho cụ Nguyễn Thị T6. Ngày 05/02/2004, bà T2, ông C có đơn gửi Phòng Địa chính thành phố T, UBND phường T, xác định diện tích đất năm 1993 cụ H8 mua của cụ Đ1 đứng tên hai chị em chuyển tên cho mẹ là cụ Nguyễn Thị T6. Ngày 27/5/2004, UBND thành phố T cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mang tên cụ Nguyễn Thị T6. Quá trình giải quyết vụ án các đương sự đều xác định thửa đất số 12, tờ bản đồ số 10, diện tích 5.635 m2 nêu trên là tài sản chung vợ chồng cụ H8, cụ T6. Tại phiên toà phúc thẩm, bà P cho rằng thửa đất trên là tài sản riêng của cụ T6. Về quá trình biến động quyền sử dụng thửa đất:

[6] Năm 1996, cụ H8 chết, ngày 05/7/2007 cụ T6 và 09 người con lập Biên bản phân chia thừa kế, nội dung: Thửa đất số 12, tờ bản đồ số 10 tại phường T, thành phố T, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất UBND thành phố T cấp ngày 27/5/2004 được thống nhất phân chia thừa kế như sau: Mở một con đường rộng 04 mét đi từ đường tàu vào đến sát đất nhà ông L2... được phân chia cho mọi người. Đất đo vẽ chia thành 09 ô bằng nhau, bằng 400 m2 đánh dấu các ô từ trong ra ngoài. 09 ô đất trên thì 09 người con đẻ của mẹ T6 tự gắp thăm, ai gắp số nào thì lấy phần đất ở số đó. Số đất còn lại mẹ T6 được quyền sử dụng... (bút lục số 223). 9

[7] Ngày 09/6/2010, cụ T6 làm hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất cho 09 người con, trong đó 07 người được chia mỗi người 220 m2, 01 người được chia 461 m2, 01 người được chia 438 m2, tổng là 2.439 m2; tách phần đường đi chung là 522,5 m2, diện tích còn lại là 2.403,5 m2. 09 người con của cụ T6 được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và sử dụng theo diện tích nêu trên, không ai có ý kiến phản đối. Bà Đ cho rằng thực tế các con được chia chưa đủ theo thoả thuận phân chia thừa kế năm 2007; Biên bản họp gia đình năm 2008 có thoả thuận phần đất thuộc quy hoạch cụ T6 sẽ tiếp tục chia cho các con khi Nhà nước thu hồi.Tuy nhiên, các đương sự thừa nhận không có cuộc họp gia đình nào, việc lập Biên bản họp gia đình do bà P tự viết theo hướng dẫn của cán bộ địa chính do có một phần đất thoả thuận phân chia nằm vào vùng quy hoạch.

[8] Như vậy, sau khi cụ H8 chết, năm 2007 cụ T6 và đầy đủ hàng thừa kế thứ nhất của cụ H8 đã lập Biên bản phân chia thừa kế, nội dung chia cho 09 người con của cụ H8 mối người 400m2, dành một phần đất làm đường đi chung, phần còn lại của cụ T6. Thực tế 09 người con của cụ T6, cụ H8 đều được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, mặc dù không đều nhau, nhưng tất cả đều nhận được giấy chứng nhận quyền sử dụng đất từ năm 2010 đến khi cụ T6 chết không có ý kiến phản đối, không có tranh chấp. Về hình thức chuyển quyền sử dụng đất từ tài sản chung của cụ T6, cụ H8 sang cho hàng thừa kế sau khi cụ H8 chết bản chất là việc phân chia phần di sản thừa kế của cụ H8 trong khối tài sản chung vợ chồng của cụ T6, cụ H8. Nội dung Biên bản phân chia thừa kế giữa cụ T6 với 09 người con của cụ T6, cụ H8 xác định phần đất còn lại sau khi chia cho 09 người con thuộc quyền sử dụng của cụ T6. Phần diện tích đất cụ T6 định đoạt trong di chúc không vượt quá ½ diện tích đất là tài sản chung vợ chồng theo Điều 66 Luật Hôn nhân và gia đình. Nguyên đơn và người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan kháng cáo cho rằng phần đất cụ T6 tặng cho 09 người con là phần đất của cụ T6, phần còn lại của cụ H8, cụ T6 không có quyền di chúc cho anh H là không có căn cứ chấp nhận. Về di chúc của cụ T6 lập ngày 15/3/2019:

[9] Nguyên đơn và người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan kháng cáo cho rằng bản di chúc cụ T6 lập chỉ có chữ ký của cụ T6, không thể hiện đúng ý chí của cụ, xét thấy: Trước thời điểm lập di chúc chứng thực tại UBND phường T ngày 15/3/2019, ngày 22/02/2019 cụ T6 lập bản di chúc viết tay, nội dung để lại 2.403,5 m2 đất thổ cư còn lại sau khi chia theo Biên bản phân chia thừa kế ngày 05/7/2007 và 1947 m2 đất nông nghiệp cho cháu đích tôn là anh Nguyễn Đình H. Tại phiên toà phúc thẩm, ông C xuất trình bản gốc di chúc viết tay của cụ T6 và Đơn đề nghị của cụ T6 gửi UBND phường T ngày 09/3/2021, các đương sự đều thừa nhận chữ ký, chữ viết Nguyễn Thị T6 do cụ T6 ký và viết (bút lục số 415, 416). 10 Ngày 09/3/2021, Cụ T6 có đơn đề nghị, có xác nhận Tổ dân phố 1, nội dung: Ngày 15/3/2019, tôi có lập bản di chúc để lại cho anh Nguyễn Đình H 2.403,5 m2 đất ở. Nay Nhà nước mở đường Việt Bắc lấy 410 m2, diện tích đất di chúc lại cho anh H còn lại là 1.993,5 m2 và tôi vẫn giữ nguyên các nội dung khác trong bản di chúc. Tôi chỉ chấp nhận duy nhất bản di chúc này là hợp pháp và đúng ý nguyện của tôi, còn những bản di chúc khác có nội dung khác (kể cả tôi đã ký và điểm chỉ) đều không có giá trị pháp lý. Vậy tôi viết đơn này đề nghị UBND phường T xác nhận nội dung này cho tôi để hợp pháp bản di chúc ngày 15/3/2019 đã lưu tại UBND phường T.

[10] Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy: Cụ T6 là người biết chữ, Di chúc cụ T6 lập có xác nhận của người làm chứng và chứng thực của UBND phường T, thành phố T. Nội dung di chúc rõ ràng, thể hiện đúng ý chí của cụ T6, không vi phạm điều cấm của pháp luật, phù hợp với quy định tại Điều 626, 630, 636 Bộ luật dân sự, nên có hiệu lực pháp luật. Ngoài ra cụ T6 còn có bản Di chúc viết tay đề ngày 22/02/2019 và Đơn đề nghị gửi UBND phường T ngày 09/3/2021. Cả 02 văn bản này có nội dung phù hợp với nội dung của Di chúc được UBND phường T chứng thực. Toà án cấp sơ thẩm nhận định di chúc của cụ Nguyễn Thị T6 vô hiệu một phần là không có căn cứ.

Từ những phân tích trên, Hội đồng xét xử không có căn cứ chấp nhận kháng cáo của nguyên đơn bà Nguyễn Thị P, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan bà Nguyễn Thị Đ, Nguyễn Thị H2, Nguyễn Thị T2, Nguyễn Thị H3, Nguyễn Thị H4; có căn cứ chấp nhận kháng cáo của bị đơn ông Nguyễn Đình C, bà Muộn Á H5 là đại diện theo uỷ quyền của bị đơn anh Nguyễn Đình H; chấp nhận kháng nghị của Viện kiểm sát khu vực 1 – Thái Nguyên, sửa Bản án sơ thẩm số 22/2026/DSST ngày 14/4/2026 của Toà án nhân dân Khu vực 1 - Thái Nguyên theo nhận định nêu trên. Về án phí:

[11] Án phí sơ thẩm: Nguyên đơn bà Nguyễn Thị P phải chịu 300.000 đồng án phí dân sự sơ thẩm được trừ vào tạm ứng án phí.

[12] Án phí phúc thẩm: Miễn án phí phúc thẩm cho bà Nguyễn Thị P, Nguyễn Thị Đ, Nguyễn Thị H2, Nguyễn Thị T2, Nguyễn Thị H3. Bà Nguyễn Thị H4 phải chịu án phí dân sự phúc thẩm, được trừ vào tạm ứng án phí. Bị đơn ông Nguyễn Đình C và bà Muộn Ánh H1, đại diện theo uỷ quyền của bị đơn anh Nguyễn Đình H không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm, được hoàn trả tạm ứng án phí phúc thẩm.