Bản án 103/2026/DS-STTranh chấp về thừa kế tài sản

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa và sau khi nghe đương sự tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về quan hệ pháp luật tranh chấp: Theo đơn khởi kiện và đơn khởi kiện bổ sung nguyên đơn yêu cầu chia di sản thừa kế của cha mẹ để lại; bị đơn có yêu cầu phản tố yêu cầu chia tài sản chung của hộ gia đình. Căn cứ khoản 2, 5 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự, đây là tranh chấp dân sự về thừa kế tài sản và chia tài sản chung thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.

[2] Về thẩm quyền xét xử: Đối tượng tranh chấp là bất động sản tọa lạc tại xã P, thành phố Cần Thơ nên vụ án thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân khu vực 13- Cần Thơ theo quy định tại Điều 35, điểm c khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[3] Về thủ tục tố tụng: Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Lê Thị L, Lâm Tâm N4 có đơn xin xét xử vắng mặt nên Hội đồng xét xử căn cứ Điều 228 Bộ luật Tố tụng dân sự xét xử vắng mặt đương sự.

[4] Về nội dung vụ án: [4.1] Về tài sản tranh chấp: Quá trình giải quyết vụ án và tại phiên tòa, các đương sự thống nhất tài sản tranh chấp trong vụ án là phần đất theo kết quả đo 8 đạc thực tế có tổng diện tích 3.210,6 m2 tại các thửa 715, 722, 699 (tại Mảnh trích đo địa chính số 17/CHK ngày 16/01/2025 của Công ty cổ phần B2). Phần đất này được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số vào sổ CH00131 ngày 03/4/2013; số CH00329 ngày 01/8/2013 và số CH00575 ngày 17/01/2014 cùng cấp cho hộ bà Võ Thị X.

Tuy nhiên, các đương sự đều xác nhận tài sản này có nguồn gốc là của ông Lê Văn B1 và bà Võ Thị X, không phải tài sản chung của hộ gia đình nên xác định đây là di sản thừa kế của ông B1 và bà X. Nguyên đơn có yêu cầu chia thừa kế phần đất diện tích 8.212 m2 tại thửa 675 tuy nhiên đã rút lại yêu cầu khởi kiện nên đình chỉ xét xử đối với yêu cầu này. [4.2] Về thời điểm mở thừa kế và người thừa kế: Nguyên đơn Lê Văn H trình bày ông Lê Văn B1 chết năm 2001, bị đơn Lê Thị E và những người liên quan trình bày ông B1 chết năm 2000. Tuy nhiên căn cứ trích lục khai tử ngày 23/8/2024 của Ủy ban nhân dân xã H, huyện P, tỉnh Hậu Giang (cũ) có căn cứ xác định ông B1 chết vào ngày 10/12/1999. Đối với bà Võ Thị X chết vào ngày 16/6/2016. Khi ông B1 và bà X chết đều không để lại di chúc. Ông B1 và bà X có tất cả 10 người con ruột, không có con riêng, con nuôi, cha mẹ ông B1 và bà X đều đã chết. Căn cứ Điều 651 Bộ luật Dân sự, Hội đồng xét xử xác định hàng thừa kế thứ nhất của ông Lê Văn B1 và bà Võ Thị X gồm 10 người là: Lê Thị B, Lê Thị T, Lê Văn N, Lê Thị M, Lê Thị N1, Lê Thị N2, Lê Thị L, Lê Hoàng N3, Lê Văn H, Lê Thị E. [4.3] Về phân chia di sản thừa kế: Di sản thừa kế là quyền sử dụng đất có tổng diện tích 3.210,6 m² được xác định là tài sản chung của ông Lê Văn B1 và bà Võ Thị X để lại, các đương sự đều thống nhất không có di chúc nên việc phân chia di sản được thực hiện theo quy định về thừa kế theo pháp luật. Căn cứ khoản 1 Điều 650 và khoản 2 Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015, di sản được chia đều cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất. Trong vụ án này, hàng thừa kế thứ nhất gồm 10 người con của ông B1 và bà X, do đó về nguyên tắc mỗi người được hưởng một suất thừa kế bằng nhau. Khi phân chia di sản, cần xem xét đồng thời giữa giá trị quyền sử dụng đất và hiện vật được giao để đảm bảo mỗi suất thừa kế có giá trị tương đương, phù hợp quy định tại Điều 660 Bộ luật Dân sự năm 2015. 9

Tuy nhiên, trong quá trình giải quyết vụ án các đương sự đã có sự thỏa thuận về việc chuyển giao suất thừa kế, cụ thể: bà Lê Thị M tự nguyện giao toàn bộ suất thừa kế được hưởng cho ông Lê Văn H; bà Lê Thị T, bà Lê Thị N1, bà Lê Thị B, bà Lê Thị L và ông Lê Hoàng N3 tự nguyện giao suất thừa kế của mình cho bà Lê Thị N2. Việc chuyển giao này là hoàn toàn tự nguyện, không trái quy định của pháp luật, phù hợp với quyền định đoạt tài sản của cá nhân được quy định tại Điều 117 và Điều 192 Bộ luật Dân sự năm 2015 nên có cơ sở chấp nhận.

Xét thấy, ông Lê Văn H, bà Lê Thị E, bà Lê Thị N2 đã trực tiếp quản lý, sử dụng ổn định một phần diện tích đất, đã xây dựng nhà ở, công trình kiên cố trên đất từ nhiều năm và không phát sinh tranh chấp trong thời gian dài. Tại phiên tòa, các đương sự cũng đã thống nhất thỏa thuận về việc phân chia cụ thể từng phần diện tích đất theo vị trí hiện trạng sử dụng, đồng thời thỏa thuận việc thanh toán giá trị chênh lệch đối với phần diện tích nhận vượt quá suất thừa kế.

Xét thấy, nội dung thỏa thuận này là tự nguyện, không bị ép buộc, không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội và phù hợp với quy định tại Điều 5 Bộ luật Tố tụng dân sự, Điều 660 Bộ luật Dân sự năm 2015 nên Hội đồng xét xử ghi nhận. Cụ thể: Ông Lê Văn H nhận phần đất có tổng diện tích là 1.006,8 m2 (gồm 403,3 m2 tại vị trí (I) và phần đất tại thửa 699 vị trí giáp thửa 893 có chiều ngang 04 m, chiều dài từ giáp thửa 715 đến bờ kênh H) và có trách nhiệm thanh toán giá trị chênh lệch cho ông Lê Văn N với số tiền 100.000.000 đồng. Bà Lê Thị E nhận phần đất có tổng diện tích 278,9 m2 tại thửa 722 và 715, có chiều ngang trước giáp đường tỉnh 928 là 4,36 m, chiều ngang sau 4,37 m, chiều dài từ lộ đến giáp nền mộ, vị trí đất bên trái giáp thửa 892, bên phải giáp nhà và phần đất của bà Lê Thị N2 đang sử dụng. Ông Lê Văn N nhận phần đất nền mộ có diện tích 65,4 m2. Bà Lê Thị N2 nhận các phần đất còn lại có tổng diện tích 1.859,5 m2 tại các thửa 715, 722, 699. [4.4] Căn cứ thoả thuận phân chia của các đương sự tại phiên toà thì trên phần diện tích đất được giao cho bà Lê Thị E có một phần công trình phụ do bà Lê Thị N2 xây dựng có diện tích 25,8 m2 lấn sang. Tại phiên tòa, bà Lê Thị N2 xác định phần công trình phụ này thuộc quyền quản lý, sử dụng của bà và tự nguyện tháo dỡ để trả lại mặt bằng cho bà Lê Thị E sử dụng theo phần đất được phân chia. Việc tự nguyện tháo dỡ công trình của bà N2 là hoàn toàn phù hợp với quyền định đoạt tài sản của chủ sở hữu theo quy định tại Điều 158 và Điều 192 Bộ luật Dân sự năm 2015, đồng thời đảm bảo việc thi hành án được thuận lợi, 10 tránh phát sinh tranh chấp sau này. Xét thấy sự tự nguyện của bà Lê Thị N2 là không trái pháp luật, không ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của các đương sự khác nên Hội đồng xét xử ghi nhận và buộc bà Lê Thị N2 có trách nhiệm tháo dỡ phần công trình phụ nêu trên để trả lại diện tích đất cho bà Lê Thị E theo đúng ranh giới đã được phân chia. [4.5] Bị đơn Lê Thị E đã có đơn rút yêu cầu phản tố về việc yêu cầu chia tài sản chung của hộ gia đình tại các tại các thửa 722, 715, 699 nên đình chỉ xét xử đối với yêu cầu phản tố của bị đơn.

[5] Về chi phí tố tụng: Tại phiên tòa, nguyên đơn Lê Văn H đồng ý tự nguyện toàn bộ chi phí tố tụng là 5.000.000 đồng nên Hội đồng xét xử ghi nhận.

[6] Về án phí: Ông Lê Văn H, bà Lê Thị E, bà Lê Thị N2, ông Lê Văn N phải chịu án phí dân sự sơ thẩm theo mức tương ứng với giá trị phần tài sản được chia. Hội đồng xét xử căn cứ giá đất do các đương sự thoả thuận tại phiên toà để làm căn cứ tính án phí, cụ thể: đất ONT có giá 1.575.000 đồng/m2, đất CLN có giá 120.000 đồng/m2, đất HNK có giá 90.000 đồng/m2. Theo đó, bà Lê Thị E phải chịu án phí trên tài sản được chia có giá trị 143.757.000 đồng, bà Lê Thị N2 phải chịu án phí trên tài sản được chia có giá trị 293.217.000 đồng. Bà Lê Thị E và Lê Thị N2 được giảm 50% án phí do có hoàn cảnh khó khăn được Uỷ ban nhân dân cấp xã xác nhận; ông Lê Văn H thuộc hộ cận nghèo, ông Lê Văn N là người cao tuổi nên được miễn toàn bộ án phí theo quy định tại các Điều 12, Điều 13 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc Hội.

[7] Về quyền kháng cáo: Các đương sự được quyền kháng cáo theo quy định.