Bản án 763/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ đã được xem xét thẩm tra, kết quả hỏi, tranh tụng tại phiên tòa, trên cơ sở xem xét đầy đủ, toàn diện các chứng cứ, ý kiến của các đương sự, ý kiến của Kiểm sát viên. Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định như sau:

[1] Về hình thức: Quyết định kháng nghị số 210/QĐ-VKS-DS ngày 17/12/2025 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Nai và đơn kháng cáo của nguyên đơn bà Võ Thị Bích T nằm trong hạn luật định, hợp lệ nên được Hội đồng xét xử xem xét theo trình tự phúc thẩm.

[2] Về nội dung: [2.1] Nguyên đơn bà Nguyễn Thị H1, bà Võ Thị Bích T, bà Võ Thị B cùng những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan yêu cầu chia di sản thừa kế theo pháp luật đối với quyền sử dụng đất thuộc thửa đất số 301, tờ bản đồ số 4, diện tích 79,8m² tại phường Q, thành phố B, tỉnh Đồng Nai (nay là phường T, tỉnh Đồng Nai) và thửa đất số 103, tờ bản đồ số 10, diện tích 854m² tại xã T, huyện T, tỉnh Bình Dương (nay là phường T, Thành phố Hồ Chí Minh). Nguyên đơn cho rằng hai thửa đất trên có nguồn gốc là tài sản chung của cụ Trần Văn T4 và cụ Võ Thị L3 hoặc là di sản của cụ Trần Văn T4 để lại nên cụ Võ Thị L3 không có quyền lập di chúc định đoạt toàn bộ tài sản cho bà Võ Thị Bích L1. Trong quá trình giải quyết vụ án, nguyên đơn bổ sung yêu cầu hủy các Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp đối với hai thửa đất nêu trên. Bị đơn bà Võ Thị Bích L1 không đồng ý với yêu cầu khởi kiện; cho rằng cả hai thửa đất đều là tài sản riêng của cụ Võ Thị L3; các Giấy chứng nhận quyền 10 sử dụng đất được cấp đúng quy định pháp luật; hai bản di chúc lập ngày 21/11/2012 và ngày 23/11/2012 đều hợp pháp nên đề nghị công nhận hiệu lực của các di chúc và xác định bà là người được hưởng toàn bộ tài sản theo nội dung di chúc. Tòa án cấp sơ thẩm xác định cả hai thửa đất tranh chấp đều là tài sản riêng của cụ Võ Thị L3; chấp nhận yêu cầu phản tố của bà Võ Thị Bích L1, công nhận hai bản di chúc là hợp pháp; không chấp nhận yêu cầu chia di sản thừa kế của nguyên đơn và không xem xét yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do cho rằng yêu cầu này được bổ sung sau thời điểm mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải. [2.2] Hội đồng xét xử nhận thấy, để có căn cứ giải quyết đúng yêu cầu khởi kiện và yêu cầu phản tố trong vụ án này, cần làm rõ nguồn gốc hình thành từng thửa đất tranh chấp; căn cứ xác lập quyền sử dụng đất của cụ Võ Thị L3; xác định hai thửa đất là tài sản riêng của cụ Võ Thị L3, tài sản chung của vợ chồng cụ Trần Văn T4, cụ Võ Thị L3 hay là di sản do người khác để lại; phạm vi quyền định đoạt của cụ Võ Thị L3 đối với từng tài sản; đồng thời làm rõ tính hợp pháp của việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Tuy nhiên, quá trình giải quyết vụ án cho thấy cấp sơ thẩm chưa thu thập, kiểm tra và đánh giá đầy đủ các tài liệu, chứng cứ liên quan đến những vấn đề nêu trên. Cụ thể: Đối với thửa đất số 301, tờ bản đồ số 4, diện tích 79,8m² tại phường Q, thành phố B, tỉnh Đồng Nai, cấp sơ thẩm xác định đây là tài sản riêng của cụ Võ Thị L3 trên cơ sở Quyết định số 840/QĐ-UBND ngày 03/11/2011 của UBND thành phố U về việc giao đất và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Tuy nhiên, hồ sơ vụ án thể hiện thửa đất này được hình thành từ việc Nhà nước thu hồi diện tích 1.126,8m² thuộc thửa đất số 231, tờ bản đồ số 11 để thực hiện Dự án đường ven hồ B, sau đó thực hiện bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư. Tại Quyết định số 2412/QĐ-CT-UBT ngày 18/6/2004 của Chủ tịch UBND tỉnh Đ về việc giải quyết khiếu nại của cụ Võ Thị L3 xác định: “Bà Võ Thị L3 sử dụng 1.288,7m² thuộc thửa 231 tờ bản đồ số 11 ổn định từ năm 1968 đến nay, không có tranh chấp. Năm 2001, Nhà nước thu hồi 1.126,8m²/1.288,7m² đất (trong đó có căn nhà đã được Sở Xây dựng cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà) để xây dựng đường mới ven hồ B, diện tích còn lại 161,9m² nằm rải rác hai bên đường, không thể sử dụng để xây dựng nhà ở; Hội đồng bồi thường thành phố B chưa tính toán bồi thường 200m² đất thổ cư, hỗ trợ di chuyển, nhân khẩu cho bà Võ Thị L3, vì vậy việc khiếu nại của bà là có cơ sở.” Như vậy, nguồn gốc thửa đất số 301, tờ bản đồ số 4, diện tích 79,8m² phường Q, thành phố B, tỉnh Đồng Nai có nguồn gốc từ việc Nhà nước thu hồi toàn bộ diện tích thửa đất số 231, tờ bản đồ số

11. Diện tích đất này do gia đình 11 bà Võ Thị L3 quản lý, sử dụng ổn định từ năm 1968, trước thời điểm ông Trần Văn T4 (chồng bà Võ Thị L3 và là cha của các đương sự) chết năm 1988. Sau khi Nhà nước thu hồi đất năm 2001, bà Võ Thị L3 đứng tên đại diện hộ gia đình nhận tiền bồi thường và được bố trí đất tái định cư; Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do UBND thành phố U cấp ngày 14/12/2011 cũng xác định bà Võ Thị L3 là “người đại diện cho nhóm người cùng sử dụng đất”. Bị đơn cho rằng thửa đất này do một mình bà Võ Thị L3 tạo lập sau khi ông T4 chết là không có căn cứ. Do thửa đất số 301, tờ bản đồ số 4, diện tích 79,8m² có nguồn gốc từ diện tích đất được quản lý, sử dụng ổn định từ năm 1968, là thời điểm ông Trần Văn T4 còn sống, nên cần làm rõ diện tích đất bị thu hồi là tài sản riêng của bà Võ Thị L3 hay là tài sản chung của vợ chồng ông T4, bà L3; đồng thời làm rõ việc sau khi ông T4 chết, bà Võ Thị L3 đứng tên đại diện hộ gia đình nhận tiền bồi thường, nhận đất tái định cư và được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với tư cách “người đại diện cho nhóm người cùng sử dụng đất” thì nhóm người cùng sử dụng đất gồm những ai, quyền sử dụng đất của từng người được xác lập trên cơ sở nào.

Tuy nhiên, cấp sơ thẩm chưa thu thập đầy đủ hồ sơ thu hồi đất, hồ sơ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, hồ sơ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để làm rõ các tình tiết này, nhưng đã kết luận thửa đất số 301 là tài sản riêng của bà Võ Thị L3 và công nhận bà Võ Thị L3 có quyền lập di chúc định đoạt toàn bộ thửa đất cho bà Võ Thị Bích L1 là chưa đủ căn cứ. Đối với thửa đất số 103, tờ bản đồ số 10, diện tích 854m² tại xã T, huyện T, tỉnh Bình Dương (nay là phường T, Thành phố Hồ Chí Minh), các nguyên đơn cho rằng thửa đất có nguồn gốc là di sản thừa kế của ông bà nội để lại. Tại Đơn đăng ký quyền sử dụng đất ngày 17/12/2001, bà Võ Thị L3 kê khai nguồn gốc thửa đất là “thừa kế cha mẹ năm 1975”. Thời điểm kê khai, ông Trần Văn T4 đã chết; bị đơn và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cho rằng thửa đất này do bà Võ Thị L3 tạo lập sau khi ông T4 chết là không có cơ sở. Hồ sơ vụ án thể hiện ông Trần Văn T4 là người được hưởng di sản thừa kế do cha mẹ để lại; do ông T4 chết trước thời điểm thực hiện việc phân chia di sản nên bà Võ Thị L3 tiếp tục thực hiện thủ tục kê khai, đăng ký cùng với các anh, chị, em của ông T4 và được UBND huyện T, tỉnh Bình Dương cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Như vậy, cần làm rõ thửa đất số 103 có phải là tài sản thừa kế của ông Trần Văn T4 được hưởng từ cha mẹ hay không; trường hợp ông T4 chết trước thời điểm chia di sản thì các con của ông T4 có thuộc trường hợp được hưởng thừa kế thế vị theo quy định của pháp luật hay không; việc bà Võ Thị L3 đứng tên kê khai, đăng ký và được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được thực hiện với tư cách cá nhân hay đại diện cho những người thừa kế.

Tuy nhiên, cấp sơ thẩm chưa thu thập đầy đủ hồ sơ kê khai, đăng ký quyền sử dụng đất; hồ sơ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; hồ sơ về việc nhận thừa kế; chưa làm rõ căn cứ của việc 12 kê khai nguồn gốc đất là “thừa kế cha mẹ năm 1975”, nhưng đã kết luận đây là tài sản riêng của bà Võ Thị L3 và công nhận bà Võ Thị L3 có quyền lập di chúc định đoạt toàn bộ thửa đất cho bà Võ Thị Bích L1 là chưa đủ căn cứ. [2.3] Ngoài ra, mặc dù cấp sơ thẩm không thụ lý bổ sung yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của nguyên đơn theo quy định tại Điều 244 Bộ luật Tố tụng dân sự, nhưng để giải quyết đúng yêu cầu chia di sản thừa kế, cần thiết phải đưa người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của UBND thành phố U, tỉnh Đồng Nai và UBND huyện T, tỉnh Bình vào tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; đồng thời thu thập đầy đủ hồ sơ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để làm rõ căn cứ cấp Giấy chứng nhận đối với hai thửa đất tranh chấp như đã phân tích trên. Bên cạnh đó, ngày 09/9/2025, ông Võ Minh T2 có đơn xin rút yêu cầu khởi kiện. Theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 217 Bộ luật Tố tụng dân sự, Tòa án phải đình chỉ giải quyết đối với phần yêu cầu này; tuy nhiên, bản án sơ thẩm không tuyên đình chỉ là chưa đúng quy định của pháp luật. [2.4]

Từ những phân tích trên, Hội đồng xét xử xét thấy Tòa án cấp sơ thẩm chưa thu thập, xác minh và đánh giá đầy đủ chứng cứ của vụ án.

Do đó, có căn cứ chấp nhận kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Nai và kháng cáo của nguyên đơn; hủy bản án sơ thẩm, giao hồ sơ vụ án cho Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết lại theo quy định của pháp luật.

[3] Về án phí: Án phí dân sự sơ thẩm được giải quyết lại trong quá trình Tòa án cấp sơ thẩm xét xử lại vụ án. Án phí dân sự phúc thẩm: Do kháng cáo được chấp nhận nên bà Võ Thị Bích T không phải chịu.