Bản án 79/2026/DS-STTranh chấp về thừa kế tài sản

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa và căn cứ kết quả tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định như sau:

[1] Về xác định di sản thừa kế và hàng thừa kế:

Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án và lời trình bày thống nhất của các đương sự, diện tích đất thực tế đo đạc là 647,6 m2 thuộc thửa số 206 và một phần thửa số 67, tờ bản đồ số 113 xã X, huyện X, tỉnh Đồng Nai (nay là xã X, thành phố Đ) theo bản Trích lục và đo vẽ hiện trạng khu đất bản đồ địa chính do Văn phòng đăng ký đất đai tỉnh Đ – Chi nhánh X đo vẽ, ký phát hành ngày 04/11/2024 là tài sản chung hợp pháp của vợ chồng cụ Nguyễn Văn Q (chết ngày 14/9/1987) và cụ Phạm Thị N1 (chết ngày 18/7/1997). Do hai cụ chết không để lại di chúc, di sản nêu trên được chia thừa kế theo pháp luật quy định tại Điều 650, Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015. Hàng thừa kế thứ nhất của hai cụ gồm 06 người con: Nguyễn Thị V, Nguyễn Thị T, Nguyễn Thị C, Nguyễn Thị V1, Nguyễn Thị Tố N và Nguyễn Văn N2.

Do đó, di sản được chia đều thành 06 kỷ phần bằng nhau, mỗi kỷ phần tương đương với diện tích đất là: 647,6 m2 : 6 = 107,933 m2 (sau đây làm tròn theo quy tắc toán học đến hai chữ số thập phân là 107,93 m2). Theo Chứng thư thẩm định giá có trong hồ sơ, đơn giá đất được định giá theo thị trường là 3.000.000 đồng/m2; Tại phiên tòa, các đương sự thống nhất đơn giá đất được định giá theo thị trường tại thời điểm xét xử sơ thẩm là 3.000.000 đồng/m2. Giá trị mỗi kỷ phần thừa kế bằng tiền tương đương: 107,93 m2 x 3.000.000 đồng/m2 = 323.790.000 đồng.

[2] Xét hiệu lực Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất ngày 09/5/2009 giữa bà Nguyễn Thị V và ông Trần Đình T1: 4 Ngày 09/5/2009, bà Nguyễn Thị V lập giấy viết tay chuyển nhượng cho ông Trần Đình T1 diện tích đất theo thỏa thuận ban đầu là ngang 10m, dài 30m, thực tế đo đạc hiện nay xác định là 327,7 m2 với giá 34.000.000 đồng. Tại thời điểm chuyển quyền sử dụng đất, di sản chưa được phân chia, việc bà V tự ý định đoạt toàn bộ diện tích 327,7 m2 là hành vi vượt quá quyền hạn hợp pháp của mình.

Tuy nhiên, cần xem xét các tình tiết khách quan sau:

Thứ nhất, về quyền định đoạt phần di sản của ông Nguyễn Văn N2: Ông Nguyễn Văn N2 là người bị bệnh, không có khả năng tự chăm sóc bản thân và không có khả năng lao động tạo thu nhập nuôi sống bản thân. Ông N2 được bà V trực tiếp đưa về nhà riêng chăm sóc, lo liệu thuốc men từ năm 2007 cho đến khi qua đời ngày 13/11/2013. Quá trình này đã được các đồng thừa kế thừa nhận tại Biên bản hòa giải thành ngày 11/10/2013 tại UBND xã X (Bút lục số 10) với nội dung các đồng thừa kế thống nhất giao phần thừa kế của bà V và ông N2 cho bà V đứng tên trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đổi lại bà V có nghĩa vụ tiếp tục nuôi dưỡng ông N2. Thực tế, số tiền bán đất cho ông T1 đã được bà V chi dùng hoàn toàn vào mục đích chính đáng là chữa bệnh, trang trải sinh hoạt và lo hậu sự cho ông N2.

Do đó, để bảo đảm tính công bằng và tôn trọng sự thỏa thuận tự nguyện của các đương sự năm 2013, Hội đồng xét xử xác định bà V được trọn quyền định đoạt đối với 02 kỷ phần thừa kế (kỷ phần của bà V và kỷ phần của ông N2), tổng diện tích bà V được định đoạt hợp pháp là: 107,93 m2 x 2 = 215,86 m2.

Thứ hai, về hiệu lực một phần của hợp đồng: Theo quy định tại Điều 130 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự vô hiệu một phần khi một phần của giao dịch vô hiệu nhưng không ảnh hưởng đến hiệu lực của các phần còn lại. Việc bà V bán diện tích 327,7 m2 vượt quá phần quyền hợp pháp của mình 215,86 m2, nên hợp đồng chuyển nhượng ngày 09/5/2009 vô hiệu đối với phần diện tích vượt quá quyền định đoạt là: 327,7 m2 - 215,86 m2 = 111,84 m2 theo quy định tại Điều 122, Điều 127, Điều 128 của Bộ luật Dân sự năm 2005. Phần diện tích tương ứng với quyền định đoạt hợp pháp của bà V là 215,86 m2 cần được công nhận để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bên nhận chuyển nhượng ngay tình.

Thứ ba, về việc giải quyết hậu quả của hợp đồng vô hiệu một phần: Nguyên đơn yêu cầu buộc vợ chồng ông T1 tháo dỡ công trình, trả lại đất bằng hiện vật.

Tuy nhiên, Hội đồng xét xử nhận thấy, ông T1 đã nhận đất, xây dựng hàng rào gạch kiên cố, chuồng trại chăn nuôi ổn định và sử dụng liên tục suốt hơn 16 năm qua (từ năm 2009 đến nay). Nếu buộc ông T1 phải tháo dỡ công trình kiên cố để trả lại diện tích đất chênh lệch 111,84 m2 bằng hiện vật sẽ gây thiệt hại kinh tế lớn và làm xáo trộn đời sống của người dân, không phù hợp với thực tế. Đồng thời, tại phiên tòa bà V trình bày nếu nhận lại đất từ ông T1 thì cũng sẽ làm thủ tục về giấy tờ hợp lệ để bán lấy tiền thanh toán cho bà V kỷ phần thừa kế mà bà V được hưởng. Từ những tình tiết trên, Hội đồng xét xử giao toàn bộ diện tích 327,7 m2 cho ông Trần Đình T1 tiếp tục sử dụng. Đổi lại, ông T1 có nghĩa vụ thanh toán giá trị quyền sử dụng đất bằng tiền đối với phần diện tích vượt kỷ phần và phần diện tích chưa hoàn tất nghĩa vụ tài chính cho các đương sự tương ứng theo đơn giá hiện tại.

[3] Tính toán nghĩa vụ thanh toán của ông Trần Đình T1: 5 Theo hợp đồng năm 2009, giá chuyển nhượng là 34.000.000 đồng, ông T1 mới thanh toán 20.000.000 đồng, còn thiếu 14.000.000 đồng. Áp dụng tinh thần hướng dẫn tại Mục 2 Chương II của Nghị quyết số 02/2004/NQ-HĐTP ngày 10/08/2004 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, phần diện tích chưa thanh toán tiền phải được quy đổi gánh chịu nghĩa vụ tài chính theo giá thị trường tại thời điểm xét xử sơ thẩm (3.000.000 đồng/m2). Tỷ lệ diện tích đất ông T1 thanh toán tiền năm 2009: 20.000.000 đồng/34.000.000 đồng = 58,82%. Diện tích đất tương ứng ông T1 đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính năm 2009: 327,7 m2 x 58,82\% = 192,76 m2. Diện tích đất ông T1 chưa thanh toán tiền: 327,7 m2 - 192,76 m2 = 134,94 m2. Phân bổ nghĩa vụ thanh toán bằng tiền của ông T1 như sau: Đối với 4 đồng thừa kế bà T, bà C, bà V1, bà N: Ông T1 được nhận quyền sử dụng đất vượt quá quyền định đoạt hợp pháp của bà V, phần vượt quá là 111,84 m2. Số tiền ông T1 phải thanh toán trả lại cho 4 đồng thừa kế tính theo giá thị trường hiện nay là: 111,84 m2 x 3.000.000 đồng/m2 = 335.520.000. Chia đều cho 4 người, mỗi đồng thừa kế được nhận: 335.520.000 đồng : 4 = 83.880.000 đồng. Đối với bị đơn bà Nguyễn Thị V: Diện tích đất thuộc quyền định đoạt hợp pháp của bà V là 215,86 m2.

Tuy nhiên, diện tích thực tế ông T1 đã trả tiền năm 2009 chỉ tương ứng 192,76 m2.

Do đó, diện tích đất thuộc quyền của bà V mà ông T1 chưa thanh toán là: 134,94 m2 (diện tích đất ông T1 chưa thanh toán) - 111,84 m2 (diện tích đất quy đổi ra tiền ông T1 thanh toán cho 4 đồng thừa kế bà T, bà C, bà V1, bà N) = 23,1 m2. Ông T1 có nghĩa vụ thanh toán cho bà V số tiền quy đổi theo giá hiện tại là: 23,1 m2 x 3.000.000 đồng/m2 = 69.300.000 đồng.

[4] Về việc phân chia diện tích di sản còn lại: Tổng diện tích đất di sản là 647,6 m2, sau khi khấu trừ diện tích công nhận và giao cho ông T1 quản lý sử dụng là 327,7 m2, diện tích đất còn lại ngoài thực địa là: 647,6 m2 - 327,7 m2 = 319,9 m2. Xét nguyện vọng thống nhất của bà T, bà C, bà V1, bà N, Hội đồng xét xử giao toàn bộ diện tích 319,9 m2 này (thuộc thửa đất số 206, tờ bản đồ số 113 xã X, nay là xã X) cho 4 đồng thừa kế gồm bà T, bà C, bà V1 và bà N đồng sở hữu và sử dụng chung theo hình thức hiện vật.

[5] Về chi phí tố tụng: Chi phí đo đạc, xem xét, thẩm định tại chỗ là 4.788.000 đồng và chi phí định giá tài sản là 45.000.000 đồng, tổng cộng là 49.788.000 đồng, bà T đã nộp thay.

Căn cứ vào tỷ lệ phần quyền tài sản được nhận trong vụ án, nghĩa vụ chịu chi phí được phân bổ đều cho các đương sự hưởng thừa kế, bà V chịu 2 phần, các bà T, C, V1, Nữ mỗi người chịu 1 phần, mỗi phần tương ứng với số tiền 8.298.000 đồng (49.788.000 đồng : 6 phần). Như vậy, bà V có nghĩa vụ hoàn trả lại số tiền chi phí tố tụng cho bà T là 16.596.000 đồng; các bà C, V1, N mỗi người có nghĩa vụ hoàn trả lại số tiền chi phí tố tụng cho bà T là 8.298.000 đồng. 6

[6] Về án phí: Căn cứ điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội: Miễn toàn bộ tiền án phí dân sự sơ thẩm cho các đương sự là người cao tuổi có đơn xin miễn án phí gồm: Bà Nguyễn Thị V, Nguyễn Thị T, bà Nguyễn Thị C, bà Nguyễn Thị V1 và bà Nguyễn Thị Tố N. Ông Trần Đình T1 phải chịu 300.000 đồng án phí dân sự sơ thẩm đối với phần yêu cầu độc lập không được chấp nhận.