Bản án 38/2026/DS-STTranh chấp về thừa kế tài sản

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, đã được xem xét tại phiên tòa và căn cứ kết quả tranh tụng, Tòa án nhân dân khu vực 3- Hải Phòng nhận định: - Về tố tụng:

[1] Quan hệ tranh chấp của vụ án là tranh chấp thừa kế tài sản, yêu cầu tuyên bố hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất vô hiệu, bị đơn có nơi cư trú tại phường H, thành phố Hải Phòng.

Vì vậy, vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Toà án nhân dân khu vực 3- Hải Phòng theo các khoản 3, 5 Điều 26, Điều 35, điểm a khoản 1 Điều 39 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Tại phiên tòa, người đại diện hợp pháp của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Ủy ban nhân dân phường H vắng mặt, có đơn đề nghị xét xử vắng mặt; những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan (ông Trần Văn S, ông Nguyễn Quang T2, ông Nguyễn Quang D) vắng mặt, mặc dù đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai.

Vì vậy, Hội đồng xét xử quyết định xét xử vắng mặt các đương sự nêu trên theo khoản 2 Điều 227, khoản 1, 3 Điều 228 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[3] Tại phiên toà, nguyên đơn rút một phần yêu cầu khởi kiện về việc chia di sản thừa kế đối với tài sản gắn liền với thửa đất

76. Xét việc rút một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là tự nguyện, căn cứ khoản 2 Điều 244 của Bộ luật Tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử chấp nhận và đình chỉ xét xử đối với phần yêu cầu nguyên đơn đã rút. - Về yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn:

[4] Theo trích lục khai tử và lời trình bày của các đương sự: Cụ Nguyễn Quang H3 mất năm 1986 và cụ Phạm Thị X1 mất năm 2003, các cụ đều không có di chúc. Tại đơn xin tách đất thổ cư ngày 12/12/2003, bà T1, bà M, bà H1, ông T2, ông Đ thống nhất phân chia thửa đất 76 cho bà T1, bà M, bà H1, ông T2, ông Đ nhưng không có ý kiến, không được sự đồng ý của ông D, chị L, các đương sự đều thống nhất đề nghị phân chia lại di sản theo quy định của pháp luật, nên chấp nhận. Căn cứ điểm a khoản 1 Điều 650 của Bộ luật Dân sự, Hội đồng xét xử xem xét yêu cầu chia di sản thừa kế của cụ H3, cụ X1 theo trường hợp thừa kế theo pháp luật.

[5] Về diện và hàng thừa kế: Các đương sự thống nhất về quan hệ huyết thống, nhân thân của cụ H3, cụ X1, ông Đ, bà N, như sau: Cụ H3 và cụ X1 có 06 người con là: Bà Nguyễn Thị T1; bà Nguyễn Thị H1; bà Nguyễn Thị M; ông Nguyễn Quang T2; Ông Nguyễn Quang Đ, mất năm 2022, có vợ là bà Nguyễn Thị T và 03 người con là chị Nguyễn Kim T3, chị Nguyễn Kim X và anh Nguyễn Quang Triều P; Bà Nguyễn Thị N (tên gọi khác là Nguyễn Thị N1) (mất năm năm 1994); bà N1 chung sống với ông Nguyễn Quang D và có 01 con chung là chị Nguyễn Thị L. 9 Theo lời khai của các đương sự (bà T, bà T1, bà H1, bà M, bà H4) thì bà N1 và ông D chung sống với nhau từ khoảng năm 1989 (lúc này bà N1 18 tuổi), nhưng không đăng ký kết hôn. Tại Công văn số 301/UBND-VP ngày 29/01/2026, UBND phường H cung cấp: Tiến hành tra cứu Sổ đăng ký kết hôn của UBND phường H từ năm 1987 đến năm 1993 và Sổ đăng ký kết hôn của UBND phường H năm 1994, không có trường hợp đăng ký kết hôn nào của ông Nguyễn Quang D với bà Nguyễn Thị N (tên gọi khác: Nguyễn Thị Na . Chị L là con của bà N1 không ý kiến phản đối. Ông D không ý kiến. Như vậy, có đủ căn cứ xác định bà N1 chung sống với ông D từ năm 1989 nhưng không có đăng ký kết hôn, nên không được pháp luật công nhận là vợ chồng theo Điều 8 của Luật Hôn nhân và gia đình năm 1986. Ngoài ra, các đương sự thống nhất trình bày: Cụ H3 và cụ X1 không còn người con đẻ, con nuôi nào khác. Ông Đ, bà N1 không có bố mẹ nuôi, không có con đẻ, con nuôi nào khác. Theo các điều 613, 651 của Bộ luật Dân sự, những người được hưởng thừa kế của cụ H3 gồm: Cụ X1, bà T1, bà H1, bà M, ông T2, ông Đ và bà N1. Trong đó, bà T, chị T3, chị X, anh P được hưởng phần di sản mà ông Đ được hưởng của cụ H3. Chị L được hưởng phần di sản mà bà N1 được hưởng của cụ H3. Theo các điều 613, 651, 652 của Bộ luật Dân sự, những người được hưởng thừa kế của cụ X1 (phần di sản của cụ X1 và phần di sản cụ X1 được hưởng của cụ H3) gồm: Bà T1, bà H1, bà M, ông T2, ông Đ và chị L. Trong đó bà T, chị T3, chị X, anh P được hưởng phần di sản mà ông Đ được hưởng của cụ X1. Bà N1 chết trước cụ X1 nên chị L được hưởng phần di sản của bà N1 được hưởng của cụ X1, nếu còn sống (thừa kế thế vị). Như vậy, những người được hưởng thừa kế của cụ X1 và cụ H3 đều gồm những người: Bà T1, bà H1, bà M, ông T2, bà T, chị T3, chị X, anh P, chị L.

Vì vậy, không cần chia từng phần di sản của mỗi cụ cho những người thừa kế mà chia khối di sản chung của hai cụ cho những người thừa kế, cũng không ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của những người thừa kế.

[6] Xác định di sản thừa kế: Theo cung cấp của UBND phường H: Tại Bản đồ địa chính và sổ mục kê năm 1998 thể hiện thửa đất 76, tờ bản đồ 75, diện tích 656,9 m2, loại đất ở (T), đứng tên chủ sử dụng là cụ Phạm Thị X1; thửa đất đủ điều kiện cấp GCN QSD đất khi hoàn tất các thủ tục về thừa kế theo quy định của pháp luật. Mặt khác, các đương sự đều thừa nhận thửa đất 76 là tài sản chung của cụ X1 và cụ H3, phù hợp với Điều 15 của Luật Hôn nhân và gia đình năm 1959, Điều 14 của Luật Hôn nhân và gia đình năm 1986.

Vì vậy, có căn cứ xác định quyền sử dụng thửa đất 76 là di sản của cụ H3 và cụ X1, theo Điều 612 của Bộ luật Dân sự. Theo kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ hiện trạng thửa đất 76 có diện tích 630,9 m2. Theo cung cấp của UBND phường H: Thửa đất 76 không có tranh chấp về ranh giới, mốc giới với các hộ liền kề, có việc thay đổi diện tích thửa đất 76 theo hồ sơ địa chính và hiện trạng sử dụng đất là do sai số đo đạc. Các đương sự là bà H1, bà M và bà T1 (người trực tiếp quản lý thửa đất từ sau khi cụ H3 và cụ X1 10 mất) cũng khẳng định hiện trạng thửa đất 76 từ trước đến nay không có gì thay đổi, không có việc tranh chấp về ranh giới, mốc giới với các hộ liền kề.

[7] Theo lời khai của các đương sự và tài liệu, chứng cứ là Đơn xin chuyển quyền sử dụng đất thổ cư ngày 13/5/2009, Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất theo mẫu (có xác nhận của UBND phường H ngày 13/5/2009), Hợp đồng chuyển nhượng đất thổ cư (viết tay) thể hiện: Ngày 13/5/2009, bà T1, bà H1, bà M chuyển nhượng một phần thửa đất 76, với diện tích 40,5 m2 cho vợ chồng ông S, bà H2. Bà T1 là người ký tên tại mục đại diện bên chuyển nhượng. Giá chuyển nhượng ghi trong hợp đồng là 40.000.000 đồng, tuy nhiên thực tế các bên thỏa thuận và giao cho nhau tiền chuyển nhượng là 60.000.000 đồng. Kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ xác định diện tích đất chuyển nhượng là 41 m2. Xét, bà T1, bà H1, bà M tự ý chuyển nhượng một phần di sản của cụ H3, cụ X1, trong khi các đồng thừa kế chưa phân chia di sản thừa kế của hai cụ theo quy định của pháp luật, chưa được sự đồng ý của các đồng thừa kế khác, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các đồng thừa kế khác, là vi phạm điều cấm của pháp luật, theo các điều 609, 610, 611, 613, 614 của Bộ luật Dân sự.

Vì vậy, hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất được ký kết giữa bà T1 và vợ chồng ông S, bà H2 bị vô hiệu theo các điều 117, 123 của Bộ luật Dân sự; cần chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về việc tuyên bố hợp đồng trên vô hiệu. Việc đề nghị Tòa án công nhận hợp đồng của ông S, bà H2 không được chấp nhận.

[8] Giải quyết hậu quả của hợp đồng nêu tại mục

[7] vô hiệu: Theo Điều 131 của Bộ luật Dân sự, vợ chồng ông S, bà H2 phải trả lại diện tích đất 41 m2 thuộc thửa đất 76 nêu tại mục

[7] cho các đồng thừa kế để thực hiện việc phân chia di sản theo quy định. Trên diện tích đất này vợ chồng ông S xây dựng 01 căn nhà cấp

4. Quá trình giải quyết vụ án vợ chồng ông S không yêu cầu phải trả lại giá trị của căn nhà này. Tại phiên tòa, bà H2 yêu cầu bà T1 phải trả lại giá trị căn nhà cho vợ chồng bà. Xét việc thay đổi quan điểm của bà H2 trong phạm vi giải quyết hậu quả của hơp đồng vô hiệu theo yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, nên chấp nhận giải quyết yêu cầu này của bà H2, buộc người thừa kế được chia phần đất có căn nhà của ông S, bà H2 phải trả giá trị căn nhà cho ông S, bà H2, theo kết quả thẩm định giá là 76.822.520 đồng. Theo chứng thư thẩm định giá của Công ty Cổ phần T6 và Thẩm định giá doanh nghiệp (do các đương sự thống nhất lựa chọn tổ chức thẩm định giá) giá trị tài sản quyền sử dụng thửa đất 76 là 18.982.815 đồng/m2. Giá trị đất chuyển nhượng tại thời điểm hiện nay là 18.982.815 đồng/m2 x 41 m2 = 778.295.415 đồng. Bà T1, bà H1, bà M tự ý định đoạt một phần di sản của cụ H3, cụ X1. Vợ chồng ông S, bà H2 vẫn nhận chuyển nhượng một phần thửa đất 76 mặc dù biết nguồn gốc là do bố mẹ các bà để lại nhưng không tìm hiểu những người thừa kế của cụ H3, cụ X1.

Vì vậy, cần xác định lỗi của bà T1, bà H1, bà M ngang với lỗi của vợ chồng ông S. Theo bà T1, bà H1, bà M thì số tiền nhận chuyển nhượng được chia đều cho 3 bà, ông Đ, chị L, nhưng không có tài liệu, chứng cứ chứng minh việc 11 ông Đ, chị L được chia tiền. Chị L trình bày không nhận tiền, không biết việc chuyển nhượng và không có trách nhiệm liên quan đến việc chuyển nhượng đất của 3 bà với vợ chồng ông S. Bà T đồng ý cùng có trách nhiệm với bà T1, bà H1, bà M trong việc chuyển nhượng đất cho vợ chồng ông S.

Vì vậy, căn cứ các điều 131, 288 của Bộ luật Dân sự cần buộc bà T1, bà H1, bà M và bà T phải liên đới trả cho vợ chồng ông S số tiền là: 60.000.000 đồng (tiền chuyển nhượng) + (778.295.415 đồng – 60.000.000 đồng) : 2 (thiệt hại phát sinh) = 389.147.707 đồng, trong đó phần nghĩa vụ của mỗi người là 97.286.927 đồng (đã làm tròn).

[9] Theo Kết quả xem xét thẩm định tại chỗ và lời trình bày của các đương sự: Tài sản gắn liền với đất tại thửa đất 76 gồm: 01 căn nhà 60,6 m2 do ông T2 xây dựng; 01 căn nhà 41 m2 do vợ chồng ông S, bà H2 tạo dựng; một số cây cối, bể nước, tường bao trên đất do bà T1 tạo dựng; 01 cây me của hai cụ. Bà T1 không yêu cầu Tòa án giải quyết đối với tài sản đã tạo dựng trên đất. Đối với cây me của hai cụ, các đương sự thống nhất giao cho người được chia phần đất có cây me nên chấp nhận.

[10] Phân chia di sản thừa kế của cụ H3 và cụ X1: [10.1] Xét bà T1 là người quản lý trông coi di sản của hai cụ từ sau khi hai cụ mất và nộp thuế sử dụng đất.

Vì vậy, cần tính công sức của bà T1 khi phân chia di sản thừa kế của hai cụ. Căn cứ các điều 651 của Bộ luật Dân sự, di sản của cụ H3 và cụ X1 được chia cho 6 suất thừa kế và công sức của bà T1. Như vậy, cần chia mỗi suất thừa kế là 90 m2 đất (về giá trị là 18.982.815 đồng/m2 x 90 m2 = 1.708.453.350 đồng) và công sức của bà T1 là 90,9 m2 đất. Bà T1 được chia tổng số đất là 180,9 m2 (về giá trị là 3.433.991.233 đồng). [10.2] Xét việc bà T1 và bà M yêu cầu chia chung một phần đất; chị T3, chị X, anh P đồng ý tặng cho phần di sản được chia cho bà T; bà H đồng Ý tặng cho bà T phần đất được chia trên hiện trạng; là tự nguyện, phù hợp với quy định của pháp luật tại Điều 194 của Bộ luật Dân sự, nên chấp nhận. [10.3] Căn cứ hiện trạng xây dựng công trình trên đất, đảm bảo sự phù hợp với vị trí, kích thước hiện trạng thửa đất, phù hợp với quy định của pháp luật tại Điều 660 của Bộ luật Dân sự, Điều 220 của Luật Đất đai năm 2024 và Điều 11 Quyết định số 31/2024/QĐ-UBND ngày 26/10/2024 của UBND thành phố H, cần chia di sản thừa kế của cụ H3 và cụ X1 đối với thửa đất 76 bằng hiện vật cho các đồng thừa kế, cụ thể như sau: Bà T1, bà M được chia chung một phần đất có diện tích 290,9 m2, tại vị trí có căn nhà cấp 4 của ông S, bà H2, gồm các mốc (1b, 2a, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 10a, 10b, 1b). Trong đó: Phần diện tích đất của bà T1 là 200,9 m2, phần diện tích đất của bà M là 90 m2. Ông T2 được chia phần đất có diện tích 94 m2 (tại vị trí có căn nhà do ông T2 tạo dựng), gồm các mốc (1a, 1b, 10b, 13b, 1a). Do các đương sự không cung cấp được địa chỉ của ông T2 và Tòa án không xác minh được địa chỉ của ông T2.

Vì vậy, phần tài sản thừa kế của ông T2 được chia, Hội đồng xét xử tạm giao cho 12 bà T1 quản lý. Quyền, nghĩa vụ của ông T2 sẽ được Tòa án giải quyết bằng một vụ án khác khi có yêu cầu (căn cứ điểm a khoản 3 Điều 6 Nghị quyết số 04/2017/NQ- HĐTP ngày 05/5/2017 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao). Bà T được chia diện tích đất 156 m2, gồm các mốc (1,1a, 13b, 13a, 1). Trong đó, phần diện tích đất bà T được chia thừa kế là 19,5 m2; phần diện tích đất bà T nhận tặng cho của chị T3, chị X, anh P mỗi người được chia là 19,5 m2, phần diện tích đất bà T nhận tặng cho của bà H1 được chia là 78 m2. Chị L được chia phần đất có diện tích 90 m2, gồm các mốc (13, 13a, 13b, 10b, 10a, 10, 11, 12, 13). Đồng thời các đương sự được sở hữu tài sản gắn liền với đất được phân chia. Do phần đất mà bà H1, bà T, chị T3, chị X, anh P được chia có 02 cạnh tiếp giáp với ngõ đi, ở vị trí thuận lợi hơn các diện tích đất mà các đương sự khác được chia, nên về hiện trạng diện tích đất ít hơn diện tích đất được chia. Đương sự nào được chia có diện tích nhiều hơn so với suất thừa kế được chia thì có trách nhiệm trả giá trị diện tích đất chênh lệch cho cho bà T, chị T3, chị X, anh P và bà H1. Cụ thể: Ông T2 có trách nhiệm trả cho bà T (gồm cả phần nhận tặng cho của chị T3, chị X, anh P) và bà H1, mỗi người là 18.982.815 đồng/m2 x 2 m2 = 37.965.630 đồng. Bà T1 có trách nhiệm trả cho bà T (gồm cả phần nhận tặng cho của chị T3, chị X, anh P) và bà H1, mỗi người số tiền là 18.982.815 đồng/m2 x 10 m2 = 189.828.150 đồng. Bà T1 và bà M có nghĩa vụ liên đới trả cho ông S, bà H2 giá trị căn nhà cấp 4 trên phần đất được chia là 76.822.520 đồng. - Về án phí dân sự sơ thẩm:

[11] Bà T, bà T1, bà H1, bà M là người cao tuổi, có đơn xin miễn án phí, thuô ̣c đối tượng được miễn án phí theo điểm đ khoản 1 Điều 12, Điều 14 của Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 ngày 30 tháng 12 năm 2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Ngày 26/12/2025, Tòa án có Thông báo số 281/2025/TB-TA miễn án phí sơ thẩm cho bà T. Ngày 12/01/2026, Tòa án có Thông báo số 18/2026/TB-TA miễn án phí sơ thẩm cho bà T1, bà H1, bà M.

[12] Ông T2, chị L phải chịu án phí dân sự sơ thẩm tương ứng với giá trị tài sản thừa kế được phân chia.

[13] Bà T phải chịu án phí dân sự sơ thẩm đối với giá trị phần di sản thừa kế mà chị T3, chị X, anh P, chị L được chia, tặng cho bà T.

[14] Ông S, bà H2 phải chịu án phí dân sự sơ thẩm đối với yêu cầu tuyên bố hợp đồng vô hiệu của nguyên đơn được chấp nhận. - Về chi phí tố tụng:

[15] Nguyên đơn tự nguyện chịu toàn bộ chi phí thẩm định tại chỗ và thẩm định giá tài sản, không yêu cầu giải quyết, nên không xét. 13