Bản án 98/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án đã được thẩm tra tại phiên tòa, căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa; sau khi nghe đại diện Viện kiểm sát phát biểu quan điểm, Hội đồng xét xử nhận định:

[1]. Về tố tụng: Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là bà Trần Thị P và bà Trần Thị B1 kháng cáo hợp lệ nên được xem xét theo trình tự phúc thẩm. Bị đơn bà Dương Thị T1 và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Nguyễn Thị Quỳnh L1 kháng cáo quá hạn, đã được Hội đồng xét kháng cáo quá hạn của Toà án nhân dân tỉnh Thái Nguyên ra Quyết định không chấp nhận kháng cáo quá hạn số 03/2026/QĐ-PT ngày 16/3/2026 nên kháng cáo của bà T1 và bà L1 không được xem xét theo trình tự phúc thẩm.

[2]. Về nội dung: Nguyên đơn bà Trần Thị H khởi kiện yêu cầu Toà án giải quyết chia di sản thừa kế của ông Trần Văn C1 là bố nuôi của bà để lại theo quy định của pháp luật, gồm tài sản có trong khối tài sản chung mà ông C1 và vợ là bà Dương Thị T1 (là mẹ nuôi của bà H) có được trong thời kỳ hôn nhân, có nguồn gốc là do ông bà nội tặng cho và đã được UBND huyện P cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 06/8/1993, cấp đổi ngày 15/12/2008 số giấy chứng nhận AN 933943, mang tên ông Trần Văn C1, gồm: Thửa đất số 385, tờ bản đồ số 14, diện tích 6.220m2; trong đó đất thổ cư 600m2; đất trồng cây lâu năm 5.620m2. Trên đất có 01 nhà 5 gian (cấp 4), 04 gian bếp, công trình phụ gồm chuồng trâu, chuồng lợn, nhà tắm. Năm 2015 mẹ bà xây thêm 03 gian nhà thờ. Đất canh tác: Tổng là 3.666,5m2, gồm các thửa: 119, diện tích 280m2; thửa 239, diện tích 790m2; thửa 121, diện tích 540m2; thửa 83, diện tích sau khi thu hồi 333,5m2 còn 496,5m2; thửa 222, diện tích 780m2 đều thuộc tờ bản đồ 14 và thửa 90, tờ bản đồ 26 diện tích 780m2. Bị đơn bà Dương Thị T1 (Q) nhất trí yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn và đề nghị xác định bà T1 có ½ quyền tài sản trong khối tài sản chung với ông C1, còn lại ½ đề nghị chia thừa kế của ông C1 theo quy định của pháp luật. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Nguyễn Thị Quỳnh L1 không nhất trí yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, đề nghị xem xét quyền lợi của bà L1 là vợ có mối quan hệ hôn nhân thực tế với ông C1, có nhiều đóng góp vào khối tài sản chung với ông C1 và quyền hưởng thừa kế của chị Trần Mỹ L là con chung của bà và ông C1 theo quy định. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là bà Trần Thị P và bà Trần Thị B1 có đơn yêu cầu độc lập, đề nghị công nhận cho mỗi bà quyền sử dụng 1000m2 đất, 11 trong đó có 100m2 đất ở và 900m2 đất trồng cây lâu năm tại thửa 385, TBĐ 14 vì tài sản của ông C1 có nguồn gốc của bố mẹ đẻ ông C1, đồng thời là bố mẹ của bà P và bà B1 để lại. Những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan khác không có yêu cầu gì.

[3]. Xét kháng cáo của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là bà Trần Thị P và bà Trần Thị B1 về việc đề nghị chấp nhận yêu cầu độc lập của bà P và bà B1 về việc trích chia cho hai bà mỗi người 1000m2 có trong tổng diện tích đất tại thửa 285, tờ bản đồ 14, Hội đồng xét xử thấy: Ông Trần Văn C1 là anh ruột của bà P và bà B1, là con đẻ của cụ Trần Văn T3 và cụ Hà Thị T4. Năm 1993, ông C1 được UBND huyện P cấp GCNQSD đất mang tên Trần Văn C1, trong đó có thửa đất số 385, tờ bản đồ số 14, diện tích 6.220m2 đất thổ cư lâu dài. Năm 2008 được cấp đổi GCNQSD đất thửa 385, tờ bản đồ số 14, diện tích 6.220m2, gồm đất ở và đất trồng cây lâu năm. Quá trình giải quyết vụ án, bà P và bà B1 xác định thửa đất này có nguồn gốc của bố mẹ để lại. Điều này hoàn toàn phù hợp với thông tin về nguồn gốc đất có trong hồ sơ cấp GCNQSD đất cấp cho ông C1 mà Toà án cấp sơ thẩm thu thập được và cũng phù hợp với lời khai của các đương sự khác. Tại cấp sơ thẩm, bà P và bà B1 đều không yêu cầu giải quyết chia thừa kế của bố mẹ để lại, hai bà chỉ yêu cầu được chia mỗi người 1000m2 theo lời hứa của mẹ khi còn sống, thể hiện tại BL 399-401. Toà án cấp sơ thẩm đã lập biên bản làm việc với bà P và bà B1, trên cơ sở ý kiến của hai bà, Toà án xác định quan hệ pháp luật theo yêu cầu của bà P và bà B1 là đòi tài sản là QSD đất.

Tuy nhiên, tại cấp phúc thẩm, bà P và bà B1 xác định yêu cầu của hai bà là đề nghị trích chia cho mỗi bà được hưởng 1000m2 đất tại thửa 385 của bố mẹ để lại theo đúng lời hứa của mẹ, còn việc xác định quan hệ pháp luật là gì thì hai bà không hiểu biết. HĐXX sau khi làm rõ ý chí của các đương sự có kháng cáo, thấy rằng, bản chất yêu cầu khởi kiện của bà P và bà B1 là được hưởng một phần thừa kế di sản là QSD đất của bố mẹ để lại, nay thửa đất đã được cấp QSD đất cho ông C1 đứng tên toàn bộ nên hai bà không nhất trí. Yêu cầu khởi kiện của hai bà cần được xác định là quan hệ pháp luật về thừa kế, nội dung này phát sinh tại cấp phúc thẩm. Tại cấp sơ thẩm, do các đương sự không yêu cầu giải quyết chia thừa kế nên Toà án không xem xét, giải quyết.

Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật về nguyên tắc hai cấp xét xử, do yêu cầu này chưa giải quyết tại cấp sơ thẩm nên HĐXX phúc thẩm không có căn cứ để giải quyết. Tài sản mà nguyên đơn, bị đơn và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có tranh chấp trong vụ án này vẫn cùng là một đối tượng QSD đất; hơn nữa, các đương sự có tranh chấp đều cùng thuộc diện thừa kế nên Toà án cấp phúc thẩm không có căn cứ để tách ra giải quyết bằng vụ án khác.

Do đó, cần phải huỷ án sơ thẩm, giao hồ sơ vụ án về TAND Khu vực 2 Thái Nguyên để giải quyết theo thủ tục sơ thẩm mới đảm bảo quyền, nghĩa vụ của các đương sự.

[4]. Về án phí: 4.1. Án phí dân sự sơ thẩm: Được xác định lại khi giải quyết lại vụ án. 12 4.2. Án phí phúc thẩm: Kháng cáo của bà P và bà B1 được chấp nhận nên hai bà không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm.

[5]. Xét đề nghị của Luật sư bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nguyên đơn và quan điểm của người đại diện theo uỷ quyền của bị đơn về việc giữ nguyên bản án sơ thẩm là không có căn cứ; đề nghị của Luật sư bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Nguyễn Thị Quỳnh L1 về việc đề nghị giải quyết theo quy định của pháp luật là có cơ sở.

[6]. Xét đề nghị của đại diện VKS về việc huỷ bản án sơ thẩm là có cơ sở.