Bản án 1Các tranh chấp khác

[1] Về tố tụng: [1.1] Theo quy định tại khoản 1 Điều 30 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, tranh chấp kinh doanh, thương mại là "Tranh chấp phát sinh trong hoạt động kinh doanh, thương mại giữa cá nhân, tổ chức có đăng ký kinh doanh với 4 nhau và đều có mục đích lợi nhuận". Khoản 1 Điều 6 Nghị quyết số 03/2012/NQ-HĐTP ngày 03/12/2012 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dân: cá nhân, tô chức có đăng ký kinh doanh là cá nhân, tô chức đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật. [1.2] Hợp đồng hợp tác đầu tư kinh doanh số 01-17/HĐHT-ĐKKD ngày 11/7/2017 được ký kết giữa bà Nguyễn Thị T - chủ Doanh nghiệp tư nhân T2 (có đăng ký kinh doanh) với ông Lâm Đỗ Anh K (không có đăng ký kinh doanh). Như vậy, quan hệ tranh chấp không phát sinh giữa các chủ thể đều có đăng ký kinh doanh nên đây không phải là tranh chấp kinh doanh, thương mại theo khoản 1 Điều 30 Bộ luật Tố tụng dân sự, mà là tranh chấp dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự. Việc Tòa án cấp sơ thẩm thụ lý và giải quyết vụ án kinh doanh, thương mại là không đúng, vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng.

[2] Về nội dung: [2.1] Bà Nguyễn Thị T khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết: hủy Hợp đồng hợp tác đầu tư kinh doanh số 01-17/HĐHT-ĐKKD (viết tắt là Hợp đồng số 01) ngày 11/7/2017 giữa Doanh nghiệp tư nhân T2 (viết tắt Doanh nghiệp T2) với ông Lâm Đỗ Anh K; bị đơn là ông K có yêu cầu phản tố trường hợp chấm dứt hợp đồng thì nguyên đơn phải chịu phạt vi phạm số tiền là 2.000.000.000 đồng theo Điều 6 của Hợp đồng số 01. [2.2]

Căn cứ vào Hợp đồng số 01 được xác lập ngày 11/7/2017 giữa bà Nguyễn Thị T - chủ Doanh nghiệp tư nhân T2 với ông Lâm Đỗ Anh K; nội dung hợp đồng thể hiện hai bên thỏa thuận góp vốn để khai thác đất, cát trong ngành xây dựng tại khu vực xã B, huyện L, tỉnh Đồng Nai; phía bà T - chủ Doanh nghiệp tư nhân T2 góp vốn 27.753m2 đất thuộc thửa số 26, 29 (thửa mới là 43, 45), tờ bản đồ số 06, tọa lạc tại xã B, huyện L, tỉnh Đồng Nai; ông K góp vốn phần làm giấy phép khai thác đất, cát trên diện tích đất nêu trên và các chi phí liên quan đến việc xin cấp giấy phép khai thác.

Xét thấy, có căn cứ xác định đây là hợp đồng hình thành trong tương lai, tương ứng với vai trò, nhiệm vụ của mỗi bên khi thực hiện các thủ tục xin cấp phép hoạt động theo quy định của pháp luật và phụ thuộc vào việc được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp phép.

Tuy nhiên, theo quy định của Luật Đầu tư và Mục 62 của Phụ lục 4 được ban hành theo Luật Đầu tư, thì ngành nghề đầu tư, kinh doanh theo nội dung và mục đích của Hợp đồng 01 là loại ngành nghề đầu tư, kinh doanh có điều kiện. Điều kiện kinh doanh khai thác khoáng sản được quy định tại khoản 2 Điều 53 của Luật Khoáng sản 2010, Tòa án sơ thẩm chưa thu thập chứng cứ để xác định tại thời điểm ký Hợp đồng số 01 (ngày 11/7/2017), bà T là chủ Doanh nghiệp T2 đáp ứng đủ các nguyên tắc, điều kiện do Luật Khoáng sản quy định, đặc biệt là quy định về vốn pháp định và các điều kiện về quy hoạch thăm dò, khai thác khoáng sản. 5 Mặt khác, hồ sơ vụ án thể hiện, sau khi ký Hợp đồng số 01, ông K có thực hiện các thủ tục như: lập các hồ sơ, kế hoạch bảo vệ môi trường; phương án cải tạo đất, kết hợp thu hồi vật liệu san lấp... đối với thửa đất số 26, 29 (thửa mới là 43, 45), tờ bản đồ số 06, tọa lạc tại xã B, huyện L, tỉnh Đồng Nai mà các bên thỏa thuận đầu tư khai thác và theo các văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền tỉnh Đồng Nai liên quan đến dự án cải tạo đất nông nghiệp kết hợp thu hồi đất, cát làm vật liệu san lấp của Doanh nghiệp tư nhân T2 (chứng cứ do ông K cung cấp), nội dung cũng chỉ dừng lại ở mức độ xem xét, báo cáo; tuy nhiên, Tòa án cấp sơ thẩm không thu thập đầy đủ chứng cứ chứng minh ông K có thực hiện nộp các thủ tục này cho cơ quan quản lý, chưa thu thập chứng cứ xác định lý do chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền đồng ý phê duyệt phương án đầu tư mà tuyên hủy Hợp đồng hợp tác đầu tư kinh doanh số 01-17/HĐHT- ĐKKD ngày 11/7/2017 ký kết giữa bà Nguyễn Thị T - chủ Doanh nghiệp tư nhân T2 với ông Lâm Đỗ Anh K là chưa đủ căn cứ vững chắc.

[3] Về lỗi vi phạm hợp đồng và tiền phạt: Tòa án cấp sơ thẩm căn cứ vào 02 Phiếu báo phát và 02 Thông báo yêu cầu bà Nguyễn Thị T cung cấp hồ sơ, giấy tờ để ông K thực hiện thủ tục xin cấp giấy phép cải tạo và khai thác đất, cát làm vật liệu san lấp để từ đó xác định hợp đồng không thực hiện được là do lỗi hoàn toàn của bà T và buộc bà T phải chịu phạt vi phạm hợp đồng theo Điều 6 của Hợp đồng số 01 là chưa đủ căn cứ. Bởi lẽ, 02 Phiếu báo phát do ông K cung cấp chỉ là bản phô tô, thể hiện thời điểm chuyển đi ngày 01/4/2019; trong khi Thông báo (lần 1) yêu cầu bổ sung hồ sơ được lập ngày 02/4/2019, sau thời điểm chuyển phát, là không phù hợp về mặt thời gian. Ngoài ra, tại phần người nhận của 02 Phiếu báo phát không có chữ ký xác nhận đã nhận; phía nguyên đơn cũng không thừa nhận việc đã nhận được các Thông báo nêu trên.

Do đó, việc Tòa án cấp sơ thẩm sử dụng các chứng cứ này để xác định hợp đồng không thực hiện được do lỗi hoàn toàn của nguyên đơn là chưa đảm bảo giá trị chứng minh, vi phạm các quy định tại Điều 93 và Điều 108 Bộ luật Tố tụng dân sự về chứng cứ và đánh giá chứng cứ.

[4] Tòa án cấp sơ thẩm chưa thu thập đầy đủ các tài liệu, chứng cứ, dẫn đên việc đánh giá chứng cứ phiên diện, chưa phản ánh đúng bản chât vụ án.

Do đó, kháng nghị của Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai là có căn cứ để chấp nhận.