Bản án 36/2026/HNGĐ-PTVụ án ly hôn về mâu thuẫn gia đình

6

Căn cứ vào các tài liệu có trong hồ sơ vụ án đã được thẩm tra tại phiên tòa, căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên tòa trên cơ sở xem xét đầy đủ, toàn diện các tài liệu chứng cứ, lời trình bày của các đương sự và ý kiến của Kiểm sát viên, Hội đồng xét xử xét thấy: [I] Về quan hệ hôn nhân: Bà Bùi Thị T và ông Nguyễn Ngọc H kết hôn trên cơ sở tự nguyện, có đăng ký kết hôn vào ngày 07/01/1999 tại Ủy ban nhân dân xã T, huyện K (nay là phường B, thị xã B), tỉnh Đắk Lắk. Bà T có đơn khởi kiện yêu cầu ly hôn, giải quyết nuôi con chung, cấp dưỡng và chia tài sản chung vợ chồng.

Tuy nhiên, tại phiên tòa sơ thẩm, bà Bùi Thị T đã rút một phần yêu cầu khởi kiện xin ly hôn, nuôi con và cấp dưỡng. Tòa án cấp sơ thẩm đình chỉ xét xử đối với phần yêu cầu này là đúng quy định. Nội dung này không có kháng cáo, không bị kháng nghị nên đã có hiệu lực pháp luật. [II] Về nội dung chia tài sản của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân: Xét yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn bà Bùi Thị T và kháng cáo của bị đơn ông Nguyễn Ngọc H, Hội đồng xét xử thấy rằng:

[1] Đối với thửa đất số 89, tờ bản đồ số 34; các thửa đất số 02, 03, 04, tờ bản đồ số 22; thửa đất số 110, tờ bản đồ số 19 và thửa đất số 294, tờ bản đồ số 14: [1.1] Về nguồn gốc quyền sử dụng đất: Căn cứ hồ sơ cấp GCNQSDĐ do Chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai thị xã B cung cấp thể hiện các thửa đất trên đã được UBND huyện K cấp GCNQSDĐ cho bố mẹ ông H là cụ Nguyễn Thị L4 và Nguyễn Ngọc Đ1 (Thửa 89 được cấp GCN năm 1991, thửa 294 được cấp năm 1995, thửa 110 được cấp năm 1996, thửa 02, 03, 04 được cấp năm 2002). Sau khi cụ Nguyễn Ngọc Đ1 chết, mẹ và các anh chị em trong gia đình ông H lập “Văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế” ngày 25/10/2011 tại Văn phòng C tỉnh Đắk Lắk, chia các thửa đất nêu trên cho ông H. Sau đó, ông H làm đơn kê khai cấp đổi, cấp lại GCNQSDĐ đối với các thửa đất còn lại do nhận thừa kế. Ngày 07/3/2012, UBND thị xã B các GCNQSDĐ số BE 449144, thửa đất số 110, tờ bản đồ số 19, diện tích 4010 m2; GCNQSDĐ số BE 449145, thửa đất số 03, tờ bản đồ số 22, diện tích 5095 m2; GCNQSDĐ số BE 449146, thửa đất số 02, tờ bản đồ số 22, diện tích 1710 m2; GCNQSDĐ số BE 449147, thửa đất số 89, tờ bản đồ số 34, diện tích 1270 m2; GCNQSDĐ số BE 449148, thửa đất số 04, tờ bản đồ số 22, diện tích 1280 m2; GCNQSDĐ số BE 449152, thửa đất số 294, tờ bản đồ số 14, diện tích 3301 m2, tại phường B, tỉnh Đắk Lắk cho ông Nguyễn Ngọc H. Các Đơn kê khai cấp GCNQSDĐ của ông Nguyễn Ngọc H đều không kê khai cấp cho vợ chồng, các GCNQSDĐ cấp đổi, cấp lại cũng cấp cho cá nhân ông Nguyễn Ngọc H. Quá trình giải quyết vụ án và tại phiên tòa, bà Bùi Thị T thừa nhận nguồn gốc quyền sử dụng các thửa đất trên là do ông H được nhận thừa kế riêng và đề nghị được chia công sức đóng góp trong quá trình chung sống. Cấp sơ thẩm nhận định do ông H và bà T cùng nhau quản lý, canh tác, sử dụng nên xác định toàn bộ quyền sử dụng đất trên là tài sản chung của vợ chồng ông H, bà T và chia cho ông H 60%, chia cho bà T 40% giá trị quyền sử dụng đất là không đánh giá đúng nguồn gốc, xâm phạm đến quyền lợi của ông H. 7 Tại các Hợp đồng tín dụng do nguyên đơn cung cấp thể hiện vợ chồng ông H bà T đã cùng ký vay vốn ngân hàng, thế chấp các thửa đất trên để lấy tiền bổ sung vốn trồng trọt, sản xuất, chăm sóc cà phê, đầu tư máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất nông nghiệp. Như vậy, bà T đã cùng ông H có công sức duy trì, quản lý, tạo lập tài sản mới. Bà T đề nghị được chia 30% giá trị quyền sử dụng đất là không phù hợp bởi cả hai bên đều có công sức trong quản lý, tạo lập tài sản. Những tài sản tạo lập mới thì bà T đã được chia 50% giá trị là đảm bảo quyền lợi của bà. Tại phiên tòa, ông H đồng ý chia cho bà T 25% giá trị quyền sử dụng đất là tự nguyện nên cần ghi nhận. Do giá trị tài sản ông H được nhận lớn hơn bà T nên để đảm bảo công tác Thi hành án, cần ưu tiên chia bằng hiện vật. [1.2] Đối với các công trình xây dựng và cây trồng gắn liền với đất được tạo lập trong thời kỳ hôn nhân bằng nguồn thu nhập chung của vợ chồng, Tòa án cấp sơ thẩm chia đều mỗi bên 50% giá trị là có căn cứ, các bên không kháng cáo nên cần giữ nguyên. [1.3] Việc phân chia tài sản cụ thể như sau: Quyền sử dụng đất có nguồn gốc do ông H nhận thừa kế, đáng lẽ phải ưu tiên chia toàn bộ các thửa đất nêu trên cho ông H.

Tuy nhiên, ông H và bà T đều làm nông, nên để bảo đảm hai bên đều có chỗ ở ổn định, có đất sản xuất tạo thu nhập ổn định cuộc sống nên cần chia cho bà T và ông H mỗi người một phần diện tích đất (trong đó đều có đất ở và nhà ở) của thửa đất số 89, tờ bản đồ số 34, đồng thời chia cho bà T thửa đất số 110, các thửa đất còn lại chia cho ông H. Xét nguồn gốc tài sản, cần ưu tiên nguyện vọng của ông H xin được nhận ngôi nhà xây làm nơi thờ cúng.

Do đó, Hội đồng xét xử phúc thẩm chia lại như sau: a/ Thửa đất số 89, tờ bản đồ số 34: Theo GCNQSDĐ số BE 449147 cấp ngày 07/2/2012 cho ông Nguyễn Ngọc H thì thửa đất số 89 có diện tích là 1.270 m2 (gồm 400 m2 đất ở và 870 m2 đất trồng cây hàng năm). Chứng thư thẩm định giá của Công ty cổ phần T11 xác định tổng giá trị đất theo diện tích này là 7.107.870.000 đồng.

Tuy nhiên, tại trích đo địa chính của Công ty TNHH Đ4 (Chi nhánh E) thể hiện thửa đất số 89 có diện tích thực tế là 1.266,7 m2; được phân tách thành thửa số 01 (diện tích 606,7 m2) và thửa số 02 (diện tích 660,0 m2).

Vì vậy, cần xác định lại giá trị quyền sử dụng đất theo diện tích thực tế của thửa đất số 89 là: 3.401.652.700 đồng (phần diện tích 606,7 m2) + 3.688.460.000 đồng (phần diện tích 660,0 m2) = 7.090.113.000 đồng (Đã làm tròn). Chia cho ông H diện tích 606,7m2 đất (trong đó 200 m2 đất ở đô thị và 406,7 m2 đất trồng cây hàng năm), có tứ cận như sau: Đông giáp đất bà L, ông H1; Tây giáp phần đất chia cho bà T; Nam giáp đất ông T6; Bắc giáp đường L. Đất có giá trị là 200 m2 x 6.066.000 đồng/m2 = 1.213.200.000 đồng; 406,7 m2 x 5.381.000 đồng/m2 = 2.188.452.700 đồng, tổng giá trị đất là 1.213.200.000 đồng + 2.188.452.700 đồng = 3.401.652.700 đồng. Tài sản gắn liền trên đất là 01 ngôi nhà 2 tầng trị giá 1.118.625.000 đồng. Chia cho bà T diện tích 660m2 đất (trong đó 200 m2 đất ở đô thị và 460 m2 đất trồng cây hàng năm) có tứ cận như sau: Đông giáp phần đất chia cho ông H; Tây giáp đường liên thôn; Nam giáp đất ông T6; Bắc giáp đường L. Đất có giá trị (200 m2 x 6.066.000 đồng/m2 = 1.213.200.000 đồng, 460 m2 x 5.381.000 đồng/m2 = 8 2.475.260.000 đồng), tổng giá trị đất là 3.688.460.000 đồng. Tài sản gắn liền trên đất gồm nhà xây ốp gỗ, nhà để xe, sân xi măng, cổng, hàng rào, giếng nước có tổng trị giá là 1.185.215.000 đồng. Tổng giá trị quyền sử dụng thửa đất số 89, tờ bản đồ số 34 là 7.090.113.000 đồng, bà T được quyền hưởng 25% tương ứng 1.772.528.000 đồng, ông H được hưởng 75% tương ứng 5.317.585.000 đồng. Do bà T nhận đất trị giá 3.688.460.000 đồng nên phải trả cho ông H số tiền: 3.688.460.000 đồng - 1.772.528.000 đồng = 1.915.932.000 đồng. Tổng giá trị tài sản trên thửa đất số 89, tờ bản đồ số 34 là: 1.118.625.000 đồng (tài sản trên đất chia cho ông H) + 1.185.215.000 đồng (tài sản trên đất chia cho bà T) = 2.303.840.000 đồng, mỗi bên được hưởng 50% giá trị là 1.151.920.000 đồng. Do bà T nhận tài sản trị giá 1.185.215.000 đồng nên phải trả chênh lệch tài sản cho ông H số tiền là: 1.185.215.000 đồng - 1.151.920.000 đồng = 33.295.000 đồng Như vậy, bà T có nghĩa vụ thanh toán cho ông H số tiền là: 1.915.932.000 đồng + 33.295.000 đồng = 1.949.227.000 đồng (1). b/ Đối với thửa đất số 02, 03, 04; tờ bản đồ số 22 có tổng diện tích 8.085m2 đất: Các thửa đất này có vị trí liền kề. Để bảo đảm tính liền thửa, thuận tiện cho việc quản lý, chăm sóc, sử dụng, cần chia 03 thửa đất trị giá 7.648.410.000 đồng và tài sản trên đất gồm 240 cây sầu riêng, 67 cây cà phê, 01 nhà rẫy, 01 giếng khoan trị giá 1.070.026.000 đồng cho ông H tiếp tục quản lý, sử dụng. Bà T được hưởng 25% giá trị đất (7.648.410.000 đồng x 25% = 1.912.102.500 đồng) và 50% giá trị tài sản (1.070.026.000 đồng x 50% = 535.013.000 đồng). Do ông H nhận toàn bộ hiện vật nên ông H phải có nghĩa vụ thanh toán lại cho bà T tổng số tiền là: 1.912.102.500 đồng + 535.013.000 đồng = 2.447.115.500 đồng (2). c/ Đối với thửa đất số 110, tờ bản đồ số 19: Chia toàn bộ thửa đất số 110, diện tích 4.010 m2, đất trị giá 1.856.630.000 đồng và tài sản trên đất gồm 108 cây sầu riêng, 340 cây cà phê, 01 giếng khoan trị giá 223.653.000 đồng cho bà T. Ông H được hưởng 75% giá trị đất (1.856.630.000 đồng x 75% = 1.392.472.500 đồng) và 50% giá trị tài sản (223.653.000đ x 50% = 111.826.500 đồng). Do bà T nhận toàn bộ hiện vật nên có nghĩa vụ thanh toán cho ông H tổng số tiền là: 1.392.472.500 đồng + 111.826.500 đồng = 1.504.299.000 đồng (3). d/ Đối với thửa đất số 294, tờ bản đồ số 14: Chia cho ông H toàn bộ thửa đất số 294, diện tích 3.301 m2 đất trị giá 1.528.363.000 đồng và tài sản gắn liền trên đất gồm 107 cây sầu riêng, 01 giếng khoan, 01 đường điện 3 pha trị giá 584.280.000 đồng. Do bà T được hưởng 25% giá trị đất (1.528.363.000đ x 25% = 382.090.750 đồng) và 50% giá trị tài sản (584.280.000đ x 50% = 292.140.000 đồng) nên ông H có nghĩa vụ thanh toán lại cho bà T tổng số tiền là: 382.090.750 đồng + 292.140.000 đồng = 674.231.000 đồng (đã làm tròn) (4).

[2] Đối với các thửa đất số 66, 69; tờ bản đồ số 18: Về nguồn gốc đất: Hồ sơ cấp GCNQSDĐ thể hiện nguồn gốc đất là do bố mẹ ông H tặng cho ông H vào năm 2002 theo "Giấy cho con đất" lập tháng 9/2002 có xác nhận của chính quyền địa phương, giấy có nội dung “Vợ chồng tôi có lô đất diện tích trồng cà phê là 2.530m2 nay chia cho con trai tôi là Nguyễn Ngọc H”. Cùng 9 năm 2002 thì đăng ký cấp GCNQSDĐ. Đơn đăng ký quyền sử dụng đất năm 2002 do cụ Nguyễn Ngọc Đ1 (cha ruột ông H) xác lập dưới hình thức ủy quyền. Ngày 18/12/2002, UBND huyện K cấp GCNQSDĐ số V457390, thửa đất số 66, diện tích 1.615m2 và thửa đất số 69, diện tích 770m2 cùng tờ bản đồ số 18 cho hộ ông Nguyễn Ngọc H. Tại phần ghi chú của mẫu Đơn đăng ký cấp GCNQSD đất có hướng dẫn: Chủ sử dụng là cả hai vợ chồng thì ghi họ tên của cả hai người.

Tuy nhiên, trong đơn đăng ký cấp GCNQSD đất chỉ ghi họ tên ông Nguyễn Ngọc H. Hồ sơ cũng thể hiện không đăng ký cấp GCN cho bà T hay thành viên nào khác. Thời điểm này, ông H và bà T mới chỉ có 01 con chung sinh năm 2000.

Do đó, mặc dù GCNQSDĐ cấp cho hộ gia đình nhưng căn cứ nguồn gốc và hồ sơ đăng ký thì có cơ sở xác định hai thửa đất này là tài sản riêng của ông H và kê khai cấp cho cá nhân ông H như Hướng dẫn tại mục 4 Phần III của giải đáp số 01/2017/GĐ-TANDTC ngày 07/4/2017 của Toà án nhân dân tối cao. Tòa án cấp sơ thẩm xác định đây là tài sản chung vợ chồng, không xem xét nguồn gốc tài sản và chia đôi giá trị là không đúng.

Tuy nhiên, tại phiên tòa, ông H đồng ý với nội dung chia của cấp sơ thẩm và rút kháng cáo đối với 02 thửa đất này nên cần ghi nhận và giữ nguyên việc phân chia. Cụ thể: Giao toàn bộ thửa đất số 66, 69 và tài sản trên đất cho ông H. Tổng giá trị đất là 1.104.255.000 đồng, tài sản trên đất gồm 280 cây cà phê; 72 cây sầu riêng; 50 cây tiêu trị giá 202.236.000 đồng. Tổng giá trị đất và tài sản trên đất là 1.306.491.000 đồng. Ông H phải trả cho bà T 50% giá trị đất và tài sản trên đất là: 653.245.500 đồng (5).

[3] Đối với thửa đất số 86, tờ bản đồ số 22: Được UBND thị xã Buôn Hồ cấp GCNQSDĐ số CĐ652644 ngày 22/9/2016 cho ông Nguyễn Ngọc H, bà Bùi Thị T. Các bên đều thống nhất đây là tài sản chung của vợ chồng. Tòa án cấp sơ thẩm chia mỗi người hưởng 50% giá trị đất và tài sản trên đất là phù hợp quy định tại Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014. Cấp sơ thẩm chia quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền trên thửa đất số 86 cho bà T quản lý, sử dụng là đảm bảo nhu cầu canh tác, tạo thu nhập ổn định cuộc sống nên cần giữ nguyên. Thửa đất số 86 có giá trị đất là 3.877.600.000 đồng, tài sản trên đất gồm 700 cây cà phê; 120 cây sầu riêng; 600 trụ tiêu có giá trị là 344.672.000 đồng, tổng giá trị là 4.222.272.000 đồng. Bà T nhận tài sản nên có nghĩa vụ thanh toán lại cho ông H 50% tổng giá trị là: 4.222.272.000 đồng x 50% = 2.111.136.000 đồng (6).

[4] Đối với thửa đất số 116, tờ bản đồ số 16 và thửa đất số 120, tờ bản đồ số 05, đất chưa được cấp GCNQSD: Quá trình giải quyết vụ án ông H và bà T không thống nhất về nguồn gốc đất, cũng chưa đăng ký kê khai và không cung cấp chứng cứ chứng minh về nguồn gốc như lời trình bày của mình.

Tuy nhiên, ông H và bà T xác nhận 02 thửa đất trên do vợ chồng ông H, bà T đang trực tiếp quản lý, sử dụng ổn định. Đến nay không tranh chấp với ai khác. Tại biên bản hòa giải ngày 02/6/2025, ông H trình bày thửa đất số 120 là tài sản chung do vợ chồng tạo lập trong thời kỳ hôn nhân nên đồng ý chia đôi. Đối với thửa đất số 116, ông H cung cấp tài liệu thể hiện ông H là người sử dụng đất nhưng thực tế vợ chồng ông H, bà T cùng tạo lập tài sản trên đất với giá trị lớn (127 cây sầu riêng trồng năm 2015 trị giá 507.405.132 đồng) nên cấp sơ thẩm xác định 10 các thửa đất trên là tài sản do vợ chồng ông H, bà T tạo dựng, mỗi bên được hưởng 50% giá trị đất và tài sản trên đất là có căn cứ. Thửa đất số 116, tờ bản đồ số 16 có vị trí gần thửa đất số 294 đã giao ông H nên để thuận tiện quá trình canh tác, sử dụng cần giao lại thửa đất số 116, tờ bản đồ số 16, diện tích 3.951,8 m2 đất có giá trị là 1.596.527.000 đồng và toàn bộ tài sản gồm 127 cây sầu riêng trồng năm 2015 trị giá 507.405.132 đồng cho ông H quản lý, sử dụng. Tổng giá trị đất và tài sản trên đất là 2.103.932.000 đồng, do ông H nhận bằng hiện vật nên phải thanh toán lại cho bà T số tiền là: 2.103.932.000đ x 50% = 1.051.966.000 đồng (7). Giao cho bà T toàn bộ thửa đất số 120, tờ bản đồ số 05, diện tích 1.602,6 m2 đất trị giá 626.617.000 đồng, trên đất không có tài sản. Bà T phải thanh toán lại cho ông H số tiền là: 626.617.000đ x 50% = 313.308.500 đồng (8). Hiện nay các thửa đất trên chưa được các bên đăng ký cấp GCNQSDĐ nên để phù hợp với giá trị pháp lý của các thửa đất, cần tuyên tạm giao cho đương sự quản lý, sử dụng đất và thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước là đảm bảo.

[5] Tổng số tiền bà T có nghĩa vụ phải thanh toán cho ông H là: 1.949.227.000 đồng (1) + 1.504.299.000 đồng (3) + 2.111.136.000 đồng (6) + 313.308.500 đồng (8) = 5.877.970.500 đồng. Tổng số tiền ông H có nghĩa vụ phải thanh toán cho bà T là: 2.447.115.500 đồng (2) + 674.231.000 đồng (4) + 653.245.500 đồng (5) + 1.051.966.000 đồng (7) = 4.826.558.000 đồng. Khấu trừ nghĩa vụ của các bên, bà T có nghĩa vụ phải thanh toán lại cho ông H số tiền: 5.877.970.500 đồng - 4.826.558.000 đồng = 1.051.413.000 đồng (Đã làm tròn) [III]

Từ những phân tích và nhận định nêu trên, Hội đồng xét xử phúc thẩm xét thấy cần chấp nhận kháng cáo của bị đơn ông Nguyễn Ngọc H, sửa một phần bản án sơ thẩm như đã nhận định. Các đương sự có quyền và nghĩa vụ liên hệ cơ quan có thẩm quyền để thực hiện tách thửa, đăng ký biến động đối với phần diện tích đất mà mình được nhận theo Bản án và quy định của pháp luật về đất đai. [IV] Về án phí:

[1] Án phí sơ thẩm: Do sửa bản án sơ thẩm nên cần tính lại án phí dân sự sơ thẩm có giá ngạch của các đương sự theo quy định tại điểm b khoản 5 Điều 27 Nghị quyết số 326/2016/NQ-UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án, cụ thể như sau: - Bà Bùi Thị T phải chịu án phí đối với giá trị tài sản được hưởng là 10.751.344.250 đồng. Số tiền án phí phải chịu là: 112.000.000 đồng + 0,1% x (10.751.344.250 đồng - 4.000.000.000 đồng) = 118.751.000 đồng (Đã làm tròn). Được khấu trừ vào số tiền 44.300.000 đồng tạm ứng án phí đã nộp tại Thi hành án dân sự tỉnh Đăk Lăk theo biên lai số 0004247 ngày 28/5/2025 và số 0000140 ngày 12/8/2025. Bà T còn phải nộp số tiền 74.451.000 đồng. 11 - Ông Nguyễn Ngọc H phải chịu án phí đối với giá trị tài sản được hưởng là 19.813.192.750 đồng. Số tiền án phí phải chịu là 112.000.000 đồng + 0,1% x (19.813.192.750 đồng - 4.000.000.000 đồng) = 127.813.000 đồng (Đã làm tròn)

[2] Án phí phúc thẩm: Do kháng cáo được chấp nhận nên bị đơn ông Nguyễn Ngọc H không phải chịu án phí phúc thẩm. [V] Chi phí tố tụng: Đây là chi phí thực tế đã chi trả, các bên không kháng cáo nội dung này nên cần giữ nguyên.