Bản án 24/2026/HNGĐ-STVụ án ly hôn về mâu thuẫn gia đình

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên toà và căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về tố tụng: Đây là quan hệ tranh chấp về ly hôn, chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn và thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo khoản 1 điều 28 BLTTDS. Đối với kiến nghị của Viện kiểm sát cho rằng Tòa án có vi phạm trong việc xác định căn cứ pháp luật khi lập biên bản về việc không hòa giải được ngày 02/06/2026 xác định vụ án thuộc trường hợp không được hòa giải theo khoản 2 điều 206 Bộ luật tố tụng dân sự là chưa phù hợp. Hội đồng xét xử xét thấy: Việc chị D và anh D1 chung sống như vợ chồng và đã có con chung với nhau, nhưng không thực hiện nghĩa vụ đăng ký kết hôn theo quy định của luật hôn nhân gia đình. Hành vi này là vi phạm nghiêm trọng điều cấm của luật nên Tòa án không được hoà giải theo quy định tại khoản 2 điều 206 BLTTDS. Mặt khác, theo hướng dẫn tại khoản 2 điều 15 Nghị quyết số 05/2012/NQ – HĐTP ngày 03/12/2012 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn thi hành một số quy định trong phần thứ hai “ Thủ tục giải quyết vụ án tại Tòa án cấp sơ thẩm” thì Tòa án không được hòa giải vụ án này 4 nếu việc hòa giải này thành thì chị D và anh D1 tiếp tục quay về đoàn tụ chung sống với nhau mà không đăng ký kết hôn là việc đồng tình và cổ súy cho các hành vi vi phạm pháp luật. Nếu việc hòa giải để các bên thống nhất ly hôn và thỏa thuận được các vấn đề cần giải quyết trong vụ án thì Tòa án cũng không thể căn cứ vào kết quả đó để ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn và sự thỏa thuận của các đương sự được. Do vậy, H1 đồng xét xử vẫn xác định: Đây là vụ án thuộc trường hợp không được hòa giải theo khoản 2 điều 206 Bộ luật tố tụng dân sự và lập biên bản về việc không tiến hành hòa giải là đúng quy định của pháp luật nên không chấp nhận kiến nghị này của Viện kiểm sát.

[2] Về hôn nhân: Chị Va Thị D và anh Thao Văn D1 đến với nhau trên cơ sở tự nguyện, được hai bên gia đình tổ chức cưới hỏi theo phong tục địa phương từ năm 2017 nhưng không đăng ký kết hôn tại UBND xã theo quy định của pháp luật. Quá trình chung sống nảy sinh nhiều bất đồng, không hoà hợp được. Nguyên nhân là do tính tình không hợp, quan điểm sống khác nhau. Vì thế, từ đầu năm 2026 hai anh chị đã sống ly thân nhau không ai quan tâm đến ai. Điều này hoàn toàn phù hợp với lời khai của các đương sự, xác nhận của trưởng bản và UBND xã P. Cả chị D và anh D1 đều xác định tình cảm vợ chồng không còn nên đều đồng ý ly hôn.

Xét thấy, chị D và anh D1 có đủ điều kiện kết hôn theo quy định của luật hôn nhân và gia đình, nhưng chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn thì không làm phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa vợ và chồng.

Vì vậy, cần căn cứ khoản 1 điều 14 Luật Hôn nhân và Gia đình và hướng dẫn tại điểm c khoản 3 Nghị quyết số 35/2000/ NQ - QH 10 ngày 09/6/2000 của Quốc Hội về việc thi hành luật hôn nhân và gia đình để tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng giữa chị D và anh D1 để giải phóng cho nhau là cần thiết và phù hợp pháp luật.

[3] Về con chung: Chị D và anh D1 có 01 con chung tên là Thao Thị N H, sinh ngày 04/5/2019. Chị D có nguyện vọng giao cháu H cho anh D1 trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục cho đến tuổi thành niên (Đủ 18 tuổi). Xét hoàn cảnh thực tế cháu H hiện đang ở cùng bố và có nguyện vọng được ở với bố, anh D1 đồng ý trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng cháu H cho đến tuổi thành niên (Đủ 18 tuổi). Để đảm bảo điều kiện phát triển ổn định bình thường cho con trẻ, tránh sự xáo trộn trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày, nghĩ nên chấp nhận yêu cầu của chị D và anh D1, giao cháu H cho anh D1 trực tiếp nuôi dưỡng đến tuổi thành niên là phù hợp với điều kiện hoàn cảnh thực tế, nguyện vọng của các bên và các quy định của pháp luật. Vấn đề cấp dưỡng nuôi con chung, chị D và anh D1 đều không yêu cầu Toà án giải quyết nên miễn xét.

[4] Về tài sản chung, công nợ chung: Chị D và anh D1 không yêu cầu Toà án giải quyết nên miễn xét.

[5] Về án phí: Chị Va Thị D thuộc hộ nghèo nên được miễn tiền án phí hôn nhân gia đình sơ thẩm. Vì các lẽ trên, 5