Bản án 13/2026/DS-PTTranh chấp về quyền sở hữu và các quyền khác đối với tài sản

Căn cứ vào các tài liệu có trong hồ sơ vụ án và lời trình bày các đương sự tại phiên tòa sơ thấm, phúc thâm, kết quả tranh tụng tại phiên tòa, ý kiến của đại diện Viện kiêm sát nhân dân tỉnh Lai Châu, Hội đồng xét xử phúc thấm nhận định:

[1] Về tố tụng: Đơn kháng cáo của nguyên đơn và bị đơn Vàng Thị T nộp trong thời hạn luật định, hợp lệ theo quy định tại Điều 271, 272, 273 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2]. Về việc xác định quan hệ pháp luật và điều luật áp dụng: [2.1]

Xét thấy, Tòa án cấp sơ thẩm xác định quan hệ pháp luật tranh chấp trong vụ án này là: "Yêu cầu thực hiện nghĩa vụ trả tiền từ hợp đồng nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất" là chưa chính xác và chưa phản ánh đúng bản chất của mối quan hệ tranh chấp thực tế giữa các đương sự. [2.2] Hồ sơ vụ án thế hiện: Ngày 23/6/2011, các bên lập "Hợp đồng mua bán chuyển nhượng quyền sử dụng đất và sở hữu nhà" đối với thửa đất số 01, lô C10 khu dân cư 4C, phường Đoàn Kết, thành phố Lai Châu. Hợp đồng quy định phương thức thanh toán phân kỳ theo 02 giai đoạn, trong đó giai đoạn 1 nguyên đơn ông Vũ Tấn N giao trước cho bị đơn số tiền 600.000.000 đồng; giai đoạn 2 giao nốt số tiền còn lại sau khi hoàn thiện thủ tục công chứng và bàn giao nhà đất.

Tuy nhiên, ngày 24/6/2011 ông Vũ Tấn N đã giao cho bà Vàng Thị T số tiền 600.000.000 đồng theo phiếu chi bà T ghi "Đã nhận đủ số tiền là sáu trăm triệu đồng chẵn" có ký và ghi rõ họ tên mặc dù tại phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm bà T đều khai bà không nhận được số tiền 600.000.000 đồng, bà chỉ ký vào phiếu chi trắng không ghi nội dung trên nên ông N đã đề nghị giám định đối Phiếu chi ngày 24/6/2011. Tại bản Kết luận giám định của Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Lai Châu ngày 06/12/2025 có kết quả dòng chữ "Đã nhận đủ số tiền là sáu trăm triệu đồng chẵn" so với chữ viết của Vàng Thị T trên mẫu so sánh là do cùng một người viết ra. Việc bị đơn bà T đã nhận 600.000.000 đồng phù hợp với phân kỳ theo 02 giai đoạn trong hợp đồng, cụ thể giai đoạn 01 giao số tiền 600.000.000 đồng, giai đoạn 02 giao nốt số còn lại sau khi hoàn thiện thủ tục công chứng và bàn giao nhà đất nhưng bị đơn đã 8 không thực hiện như cam kết mà đã chuyên nhượng toàn bộ nhà và thửa đất nêu trên cho người thứ ba. Như vậy, mục đích thực hiện hợp đồng chuyến nhượng ban đầu đã hoàn toàn không còn và không thể tiếp tục thực hiện trên thực tế. [2.3] Đối chiếu với đường lối xử lý tại Án lệ số: 81/2025/AL của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, trường hợp này được xác định như sau: "Khi các bên giao kết hợp đồng, sau đó việc thực hiện hợp đồng chấm dút hoặc không thể tiếp tục thực hiện và phát sinh nghĩa vụ hoàn trả lại khoản tiền đã nhận; nêu một bên khởi kiện yêu cầu bên kia trả lại khoản tiền này thì tranh chấp đó phải được xác định là tranh chấp dân sự về đòi lại tài sản." [2.4]

Do đó, bản chất khoản tiền 600.000.000 đồng mà ông N đã giao cho bà T, ông H nay đã chuyển hóa thành tài sản thuộc sở hữu hợp pháp của nguyên đơn hiện do các bị đơn chiếm giữ không có căn cứ pháp luật. HĐXX phúc thấm xác định lại quan hệ pháp luật chính xác của vụ án là: "Tranh chấp dân sự về đòi lại tài sản". Việc Tòa án cấp sơ thẩm áp dụng các quy định về hợp đồng dân sự để giải quyết là chưa chuẩn xác, cần sửa đổi bằng việc áp dụng các quy định về bảo vệ quyền sở hữu, cụ thể là khoản 2 Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015.

[3] Về nội dung kháng cáo của các bị đơn bà Vàng Thị T [3.1] Về thời hiệu khởi kiện: Bị đơn Vàng Thị T kháng cáo cho răng giao dịch dân sự diễn ra từ năm 2011, đến năm 2025 nguyên đơn mới khởi kiện là đã hết thời hiệu khởi kiện theo quy định pháp luật. HĐXX phúc thâm nhận thấy lập luận này hoàn toàn không có cơ sở pháp lý đê chấp nhận. Như đã nhận định tại mục, do quan hệ tranh chấp đã được xác định lại là tranh chấp dân sự về đòi lại tài sản theo đúng tinh thần của Án lệ số 81/2025/AL, nên căn cứ vào quy định tại khoản 2 Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015: "Không áp dụng thời hiệu khởi kiện đối với yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu". Tài sản thuộc sở hữu hợp pháp của ai thì người đó có quyền đòi lại bất cứ lúc nào, bên chiếm giữ bất hợp pháp không thể viện dẫn lý do thời gian trôi qua để hợp thức hóa việc chiếm đoạt tài sản.

Vì vậy, kháng cáo đòi áp dụng thời hiệu của bị đơn là vô căn cứ. [3.2] Về việc giao nhận số tiên 600.000.000 đồng: Bà Vàng Thị T kháng cáo cho rằng mình không nhận tiền, chỉ ký vào tờ phiếu chi trắng không có nội dung.

Tuy nhiên, các chứng cứ khách quan có trong hồ sơ vụ án đã bác bỏ hoàn toàn lời khai này của bị đơn, cụ thể: Tại Kết luận giám định số 955/KL- KTHS ngày 01/12/2025 và số 964/KL-KTHS ngày 06/12/2025 của Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Lai Châu đã kết luận khẳng định: Chữ ký mang tên Vang Thị Thiện và dòng chữ có nội dung: "Đã nhận đủ số tiền là sáu trăm triệu đồng chẵn" trên Phiếu chi số 12 ngày 24/6/2011 so với chữ viết, chữ ký của bà 9 Thiện trong bản tự khai là do cùng một người ký và viết ra. Kết quả xác minh tại Công văn số 04/TCS4-QLDN ngày 09/01/2026 của cơ quan Thuế cơ sở 4 tỉnh Lai Châu xác định: Trên hệ thống sổ sách kế toán, báo cáo tài chính và số quỹ tiền mặt năm 2011 của Doanh nghiệp tư nhân Vũ Tấn N đều lưu vết rõ ràng nghiệp vụ chi tiền mặt ngày 24/6/2011 cho bà T để mua nhà đất với số tiền đúng 600.000.000 đồng. Từ những chứng cứ khách quan nêu trên, có đầy đủ căn cứ xác định bà Vàng Thị T đã nhận đủ số tiền 600.000.000 đồng từ nguyên đơn. Việc Tòa án cấp sơ thẩm tuyên buộc bà Vàng Thị T và ông Hoàng Văn H phải có nghĩa vụ liên đới hoàn trả cho ông Vũ Tấn N số tiền này là hoàn toàn đúng pháp luật. Kháng cáo của bị đơn không có căn cứ nên không được chấp nhận.

[4] Về nội dung kháng cáo của nguyên đơn ông Vũ Tuấn N [4.1] Nguyên đơn ông Vũ Tấn N kháng cáo yêu cầu bổ sung số tiền lãi suất phạt vi phạm là 7.351.570.000 đồng (tính theo mức 1,6%/tháng từ năm 2011 đến năm 2025). [4.2] HĐXX phúc thẩm nhận thấy: Yêu cầu tính lãi suất này chỉ được nguyên đơn đưa ra dưới hình thức đơn bổ sung ngay tại phiên tòa sơ thẩm, vượt quá phạm vi khởi kiện ban đầu, chưa được thụ lý và chưa qua các thủ tục tố tụng bắt buộc như hòa giải, tiếp cận công khai chứng cứ tại giai đoạn chuẩn bị xét xử. Mặt khác, xét về nội dung, trong "Giấy mua bán nhà..." ngày 20/6/2011 cũng như "Hợp đồng.." ngày 23/6/2011 có ghi nếu một trong hai bên đơn phương chấm dứt hợp đồng với bất kỳ lý do nào thì sẽ phải thực hiện bồi thường, phạt cho bên còn lại theo quy định của pháp luật, các bên hoàn toàn không có bất kỳ thỏa thuận nào về việc tính lãi suất phạt nếu một bên vi phạm nghĩa vụ. Tòa án cấp sơ thẩm áp dụng khoản 1 Điều 244 Bộ luật Tố tụng dân sự để không chấp nhận yêu cầu bố sung là đúng pháp luật. Kháng cáo của nguyên đơn không có cơ sở để HĐXX chấp nhận.

[5] Về chi phí giám định và án phí dân sự [5.1] Về chi phí giám định chữ ký, chữ viết: Quá trình giải quyết vụ án bà T khai bà không viết giấy mua bán chuyển nhượng nhà đất ngày 20/6/2011 mà giấy này do ông N tự viết và bà chỉ ký Phiếu chi trắng ngày 24/6/2011 không có nội dung nhận đủ số tiền 600 triệu đồng. Tại phiên tòa ông N đã yêu cầu Tòa án trưng cầu giám định chữ ký, chữa viết trong 2 tài liệu trên. Kết quả giám định chữ viết, chữ ký trong Giấy mua bán chuyển nhượng nhà đất ngày 20/6/2011 và Phiếu chi ngày 24/6/2011 đều do một người ký, viết ra là bà Vàng Thị T. Xét thấy việc bổ sung yêu cầu bị đơn chịu chi phí giám định của ông N là ở giai đoạn xét xử nhưng việc trưng cầu giám định là cần thiết cho việc 10 giải quyết vụ án nên có căn cứ chấp nhận theo khoản 1 Điều 244 BLTTDS. TAND khu vực 1- Lai Châu buộc bà T, ông H phải hoàn trả chi phí giám định chữ ký, chữ viết số tiền 6,8 triệu đồng cho ông N là có căn cứ theo quy định tại khoản 4 Điều 161, khoản 1 Điều 162 BLTTDS. Do kháng cáo của bị đơn không được chấp nhận, kết quả giám định chữ viết, chữ ký là căn cứ để giải quyết vụ án nên các bị đơn phải liên đới hoàn trả cho nguyên đơn số tiền chi phí giám định là 6.800.000 đồng theo quy định tại Điều 161, 162 Bộ luật Tố tụng dân sự. [5.2] Về án phí: Do bản án sơ thấm được sửa đổi về phần áp dụng điều luật và quan hệ pháp luật nhưng giữ nguyên kết quả về nghĩa vụ tài sản, các đương sự phải chịu án phí dân sự sơ thấm theo quy định của Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14. Về án phí phúc thẩm tuy không chấp nhận kháng cáo của cả nguyên đơn và bị đơn nhưng cấp phúc thẩm sửa bản án về quan hệ pháp luật và điều luật nên các đương sự không phải chịu án phí phúc thấm. Từ những nhận định trên, HĐXX phúc thâm xét thấy có căn cứ chấp nhận một phần ý kiến của Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tại phiên tòa; áp dụng Khoản 2 Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự để sửa một phần bản án sơ thấm về áp dụng điều luật và quan hệ pháp luật, giữ nguyên quyết định bản án sơ thẩm. Vi các lẽ trên,