Bản án 914/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án đã được thẩm tra tại phiên tòa; ý kiến tranh luận tại phiên tòa, ý kiến của đại diện Viện kiểm sát, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về thủ tục tố tụng: [1.1] Tính hợp lệ của kháng cáo: Đơn kháng cáo của ông Nguyễn Văn Khánh C1 được thực hiện đúng theo quy định tại các 271, 272, Điều 273 và 276 của Bộ luật Tố tụng dân sự nên được xem xét theo trình tự phúc thẩm. [1.2] Về sự vắng mặt của các đương sự: Tại phiên tòa phúc thẩm vắng mặt những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan gồm bà Nguyễn Thị H1, bà Nguyễn Thị N, bà Nguyễn Thị C3 nhưng những người này đã được triệu tập hợp lệ và có đơn xin xét xử vắng mặt. Căn cứ các Điều 296 của Bộ luật Tố tụng dân sự Tòa án tiến hành xét xử vắng mặt các đương sự này. [1.3] Phạm vi xét xử phúc thẩm: Căn cứ nội dung đơn kháng cáo của ông Nguyễn Văn Khánh C1, cấp phúc thẩm xem xét lại toàn bộ bản án dân sự sơ thẩm của Toà án nhân dân huyện Tân Thạnh, tỉnh Long An ( nay là Tòa án nhân dân khu vực 2 – Tây Ninh) bị kháng cáo theo quy định tại Điều 293 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Về nội dung: Xét kháng cáo của ông Nguyễn Văn Khánh C1 đề nghị hủy án sơ thẩm, thấy rằng: [2.1] Về chủ thể khởi kiện và người đại diện của nguyên đơn, bà Nguyễn Thị S là người có quyền, lợi ích trực tiếp đối với diện tích 2.000m² đất do ông Nguyễn Văn N3 để lại. Do bà S là người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi nên bà Nguyễn Thị T được Tòa án chỉ định làm người giám hộ theo Quyết định sơ thẩm giải quyết việc dân sự số 03/QĐST-VDS ngày 26/5/2022, quyết định này đã được giữ nguyên tại Quyết định phúc thẩm số 07/QĐPT-DS ngày 01/8/2022. Trong các đơn khởi kiện và trong quá trình giải quyết vụ án, mặc dù có văn bản ghi bà T là người khởi kiện hoặc cách ghi tư cách tố tụng chưa thống nhất, nhưng nội dung yêu cầu đều thể hiện bà T thực hiện việc khởi kiện nhằm bảo vệ quyền, lợi ích của bà S đối với 2.000m² đất và bà T tham gia tố tụng với tư cách người giám hộ, đại diện cho bà S. Cấp sơ thẩm cũng đã xác định bà Nguyễn Thị S là nguyên đơn, bà Nguyễn Thị T là người giám hộ của nguyên đơn.

Vì vậy, sai sót về cách ghi tên, tư cách của người làm đơn không làm thay đổi chủ thể có quyền khởi kiện, 7 không làm ảnh hưởng đến quyền trình bày, cung cấp chứng cứ và tranh tụng của các đương sự, nên không phải là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. [2.2] Đối với tư cách tham gia tố tụng của bà Nguyễn Thị L, hồ sơ thể hiện bà L là vợ ông C1 và có liên quan đến việc quản lý, sử dụng phần đất đang tranh chấp. Việc cấp sơ thẩm có thời điểm xác định bà L vừa là bị đơn, vừa là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan hoặc ghi nhận bà L có yêu cầu phản tố trong khi yêu cầu phản tố do ông C1 đưa ra là chưa chính xác.

Tuy nhiên, bà L đã được tham gia tố tụng, được biết nội dung tranh chấp, được trình bày ý kiến và thống nhất với quan điểm của ông C1, quyền tranh tụng của bà L cũng được đảm bảo. Trong bản án cấp sơ thẩm xác định tư cách tố tụng của bà L là bị đơn trong vụ án là đúng theo khoản 3 Điều 68 BLTTDS năm 2015. [2.3] Đối với việc cấp sơ thẩm không mở lại phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ sau khi điều chỉnh tư cách tham gia tố tụng của bà L, xét thấy các tài liệu, chứng cứ chủ yếu của vụ án đã được công khai, các đương sự đã được tiếp cận, trình bày ý kiến và tham gia tranh tụng tại phiên tòa. Tại cấp phúc thẩm, các đương sự tiếp tục được trình bày đầy đủ quan điểm, cung cấp và tranh luận đối với các chứng cứ.

Do đó, thiếu sót này không làm cho đương sự không thực hiện được quyền, nghĩa vụ tố tụng và không thuộc trường hợp vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng mà cấp phúc thẩm không thể khắc phục được. [2.4] Đối với yêu cầu phản tố, ông C1 yêu cầu bà T trả 50 chỉ vàng 24K và 650 giạ lúa. Mặc dù yêu cầu được xác định là phản tố đối với bà T trong khi nguyên đơn là bà S do bà T đại diện, nhưng yêu cầu này có liên quan trực tiếp đến việc quản lý, sử dụng diện tích 2.000m² đất và nghĩa vụ giao lúa để chăm sóc bà S. Cấp sơ thẩm đã thu thập chứng cứ, lấy lời khai và tạo điều kiện cho các bên tranh tụng về yêu cầu này. Việc xác định chưa chính xác hình thức của yêu cầu là phản tố hay yêu cầu độc lập có thể được cấp phúc thẩm xem xét, đánh giá lại trên cơ sở chứng cứ có trong hồ sơ, không phải là căn cứ bắt buộc hủy án. [2.5] Cấp sơ thẩm viện dẫn các Điều 611, 612, 613, 614, 624, 625, 627, 628, 630 và 631 là các điều của Bộ luật Dân sự nhưng lại ghi là “Bộ luật Tố tụng dân sự” là sai sót về kỹ thuật viện dẫn pháp luật.

Tuy nhiên, nội dung điều luật được áp dụng liên quan đến di sản và di chúc đã được thể hiện trong phần nhận định. Sai sót này không làm thay đổi bản chất vụ án, không ảnh hưởng đến kết quả đánh giá chứng cứ và có thể sửa tại cấp phúc thẩm. [2.6] Xét kháng cáo của ông C1 về nội dung: Các đương sự đều thống nhất phần đất tranh chấp có diện tích 2.000m², nguồn gốc do ông Nguyễn Văn N3 để lại cho bà Nguyễn Thị S. Do bà S bị câm, điếc, không có chồng con nên các anh chị em thống nhất giao ông Nguyễn Văn Khánh C1 đứng tên, quản lý, sản xuất trên đất và hàng năm đong lúa để phục vụ việc chăm sóc, nuôi dưỡng bà S. Tại phiên tòa phúc thẩm, chính ông C1 thừa nhận ông không phải là người được cha cho riêng diện tích 2.000m² đất này, ông được các anh chị em giao đứng tên, quản lý và có trách nhiệm đong lúa hàng năm để nuôi dưỡng bà S. Ông C1 đồng ý giao trả lại diện tích 2.000m² đất cho bà S. Lời thừa nhận này phù hợp với lời khai của bà Nguyễn Thị H1, bà Nguyễn Thị T3, bà Nguyễn Thị T2, ông Nguyễn Văn N2 8 và bà Nguyễn Thị D về nguồn gốc đất và mục đích giao ông C1 quản lý. Đây là tình tiết không phải chứng minh theo Điều 92 Bộ luật Tố tụng dân sự. Việc ông C1 cho rằng đã mua phần đất này bằng 19 chỉ vàng 24K nhưng không xuất trình được hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, giấy giao nhận vàng có nội dung mua bán đất hoặc tài liệu thể hiện bà S hay người đại diện hợp pháp của bà S đồng ý chuyển nhượng đất. Sau thời điểm cho rằng đã mua đất, ông C1 vẫn tiếp tục đong 50 giạ lúa mỗi năm để chăm sóc bà S. Tình tiết này phù hợp với việc ông C1 quản lý, khai thác đất và giao hoa lợi, không phù hợp với lời trình bày cho rằng đã mua phần đất tranh chấp.

Do đó, có đủ căn cứ xác định diện tích 2.000m² đất là tài sản ông N3 để lại cho bà S, ông C1 chỉ là người đứng tên, quản lý và khai thác đất theo sự thống nhất của gia đình. Ông C1 không có quyền xác lập quyền sử dụng riêng đối với phần đất này. [2.7] Cấp sơ thẩm buộc ông C1 và bà L trả cho bà S 220.000.000 đồng, tương ứng giá trị 2.000m² đất.

Tuy nhiên, diện tích đất đã được đo đạc, xác định cụ thể vị trí, ranh giới và diện tích, ông C1 cũng tự nguyện giao trả đất cho bà S. Xét thấy ý chí của ông N3 là để lại cho bà S quyền sử dụng đất chứ không phải để lại một khoản tiền việc giao trả chính diện tích đất bảo đảm tốt hơn quyền lợi lâu dài của bà S. Sự tự nguyện giao trả đất của ông C1 không trái pháp luật, không trái đạo đức xã hội, phù hợp nguồn gốc tài sản và quyền lợi của bà S nên được ghi nhận.

Vì vậy, có căn cứ chấp nhận một phần kháng cáo của ông C1, sửa bản án sơ thẩm, buộc ông C1 giao trả cho bà S quyền sử dụng diện tích 2.000m² đất theo trích đo địa chính. [2.8] Mặc dù diện tích 2.000m² đất do ông Nguyễn Văn Khánh C1 đứng tên quản lý, nhưng trong quá trình giải quyết vụ án xác định bà Nguyễn Thị L là vợ ông C1, cùng quản lý, sử dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức từ phần đất tranh chấp và cùng thống nhất ý kiến với ông C1 trong việc không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.

Do đó, việc buộc ông Nguyễn Văn Khánh C1 và bà Nguyễn Thị L cùng có nghĩa vụ giao trả quyền sử dụng đất cho bà Nguyễn Thị S là phù hợp, đảm bảo thi hành án. [2.9] Ông C1 yêu cầu bà T hoàn trả 50 chỉ vàng 24K, quy thành 270.000.000 đồng và 650 giạ lúa, quy thành tiền 110.500.000 đồng. Đối với 50 chỉ vàng 24K, ông C1 trình bày năm 2006 đã giao 19 chỉ vàng nhưng lại yêu cầu hoàn trả 50 chỉ vàng theo giá trị đất tại thời điểm giải quyết vụ án. Ông C1 không chứng minh được giữa ông và bà T có thỏa thuận vay, mượn, mua bán hoặc thỏa thuận phải hoàn trả vàng. Việc tự quy đổi 19 chỉ vàng thành 50 chỉ vàng theo giá trị đất không dựa trên thỏa thuận của các bên và không có căn cứ pháp luật. Đối với 650 giạ lúa, ông C1 thừa nhận đã giao 50 giạ lúa mỗi năm trong thời gian quản lý, canh tác diện tích 2.000m² đất để phục vụ việc chăm sóc bà S.

Vì vậy, 9 số lúa này là nghĩa vụ phát sinh từ việc ông C1 được khai thác, sử dụng đất, không phải tài sản cho bà T vay hoặc giữ giùm. Lời khai của một số người cho rằng ông C1 đã giao vàng và lúa cho bà T chỉ chứng minh có việc giao tài sản, không chứng minh đây là khoản tiền, vàng hoặc lúa mà bà T phải hoàn trả. Trong khi đó, lời khai của nhiều thành viên trong gia đình và chính lời thừa nhận của ông C1 tại phiên tòa phúc thẩm đều thể hiện việc giao lúa gắn liền với nghĩa vụ bà T quản lý đất và chăm sóc bà S.

Vì vậy, cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu của ông C1 về 50 chỉ vàng 24K và 650 giạ lúa là có căn cứ.

[3]

Từ những phân tích trên, có căn cứ chấp nhận một phần kháng cáo của ông Nguyễn Văn Khánh C1, sửa bản án sơ thẩm giao trả quyền sử dụng diện tích 2.000m² đất cho bà Nguyễn Thị S, không chấp nhận các nội dung kháng cáo về hủy bản án dân sự sơ thẩm và yêu cầu phản tố của ông Nguyễn Văn Khánh C1.

[4] Về chi phí tố tụng: [4.2] Chi phí xem xét thẩm định, định giá tài sản tại cấp sơ thẩm buộc ông Nguyễn Văn Khánh C1 và bà Nguyễn Thị L phải trả lại cho bà T 3.300.000 đồng (Ba triệu, ba trăm nghìn đồng). [4.2] Chi phí đo đạc, thẩm định tại chỗ tại cấp phúc thẩm 28.000.000 đồng, bà Nguyễn Thị S và ông Nguyễn Văn Khánh C1 mỗi người phải chịu 14.000.000 đồng. Bà S đã nộp tạm ứng số tiền trên. Do đó ông Nguyễn Văn Khánh C1 có nghĩa vụ phải trả lại cho bà S số tiền 14.000.000 đồng.

[5] Về án phí dân sự sơ thẩm: Ông C1 và bà L phải liên đới chịu 300.000 đồng án phí dân sự sơ thẩm đối với yêu cầu giao trả đất được chấp nhận; Ông Nguyễn Văn Khánh C1 phải chịu 19.025.000 đồng yêu cầu phản tố không được chấp nhận.

[6] Về án phí dân sự phúc thẩm: Do kháng cáo của ông C1 được chấp nhận một phần nên ông C1 không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm theo quy định tại Điều 147 và khoản 2 Điều 29 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14.

[7] Các phần khác của bản án sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị và không bị sửa có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.