Bản án 37/2026/DS-STTranh chấp về thừa kế tài sản

[1]. Về tố tụng: 16 [1.1]. Quan hệ pháp luật tranh chấp và thẩm quyền giải quyết:

Căn cứ vào đơn khởi kiện của nguyên đơn, yêu cầu phản tố của bị đơn, yêu cầu độc lập của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, Hội đồng xét xử xác định đây là quan hệ tranh chấp “Chia thừa kế; Thực hiện nghĩa vụ về tài sản do người chết để lại; Hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; Xác định tài sản chung trong hộ; Công nhận hợp đồng chuyển nhượng, hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất; Công nhận quyền sử dụng đất; Hủy hợp đồng đặt cọc; Hợp đồng vay tài sản” và thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Tháp theo quy định tại Khoản 2, 9 Điều 26, điểm a Khoản 1 Điều 37 Bộ luật tố tụng dân sự. [1.2]. Về sự có mặt của đương sự: Bà Phạm Thị N2, bà Ngô Thị Huế P, anh Phạm Hoàng H1, chị Phạm Thị Cẩm H2, bà Nguyễn Thị N3, anh Ngô Hoàng T, anh Ngô Hoàng K, Ủy ban nhân dân xã T, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đ đã được triệu tập hợp lệ đến lần thứ hai nhưng vẫn vắng mặt không lý do nên Hội đồng xét xử căn cứ vào Điều 228 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 xét xử vắng mặt những người nêu trên.

[2]. Về nội dung:

Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, xét thấy: [2.1]. Về nhân thân của cụ Lê Thị T4 và xác định người thừa kế: Các đương sự thống nhất: cụ Lê Thị T4 có chồng là cụ Ngô Văn T5 (mất năm 1972) và có 05 người con gồm bà Ngô Thị M, bà Ngô Thị S, bà Ngô Thị Q, bà Ngô Thị B (mất năm 2024) và ông Ngô Văn H4 (mất năm 1975). Bà B có hai con là ông Ngô Văn M2 và bà Ngô Thị Tuyết M1; ông H4 có vợ là bà Phạm Thị N2 và bốn người con là ông Ngô Văn N, bà Ngô Thị Cẩm H, bà Ngô Thị Quế P1 và bà Ngô Thị H5 (mất năm 2008). Phần của bà H5 được chuyển cho hai con của bà là anh Phạm Hoàng H1 và chị Phạm Thị Cẩm H2. Căn cứ Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015, hàng thừa kế thứ nhất của cụ T4 gồm 05 người con. Do ông H4 mất trước cụ T4 nên căn cứ Điều 652 Bộ luật Dân sự, phần của ông H4 được chia theo thừa kế thế vị cho các con của ông. Do bà B và bà H5 mất sau thời điểm mở thừa kế nên phần của họ trở thành di sản của chính họ và được chia cho hàng thừa kế của họ theo Điều 609 Bộ luật Dân sự. Từ đó, di sản của cụ T4 được chia làm 05 phần bằng nhau: Bà Ngô Thị M, bà Ngô Thị S và bà Ngô Thị Q mỗi người hưởng 1/5 phần. Phần của bà B chia đều cho ông Ngô Văn M2 và bà Ngô Thị Tuyết M1 (mỗi người 1/10). Phần của ông H4 chia đều cho các con ông gồm: ông Ngô Văn N, bà Ngô Thị Cẩm H, bà Ngô Thị Quế P1 và hàng thừa kế của bà Ngô Thị H5 (mỗi kỷ phần 1/20; phần bà H5 được chia cho anh Phạm Hoàng H1 và chị Phạm Thị Cẩm H2, mỗi người 1/40). [2.2] Về nguồn gốc di sản thừa kế của cụ Lê Thị T4: Căn cứ hồ sơ đăng ký ruộng đất theo Chỉ thị 299/TTg của Thủ tướng Chính phủ (thực hiện giai đoạn 1980–1988), đây là tài liệu gốc phản ánh nguồn gốc xác lập quyền sử dụng đất ban đầu. Tại Sổ mục kê ruộng đất ngày 03/6/1983 (BL 149– 17 151) và Sổ mục kê ruộng đất ngày 16/6/1985 (BL 152–160), cơ quan quản lý nhà nước đều ghi nhận chủ sử dụng là cá nhân cụ Lê Thị T4. Thời điểm xác lập quyền theo Chỉ thị 299 (1983–1985), ông Ngô Văn N (sinh năm 1969) mới 14–16 tuổi, bà Ngô Thị Cẩm H (sinh năm 1970) mới 13–15 tuổi. Thực tiễn đời sống cũng cho thấy ở độ tuổi này họ đang đi học, sống phụ thuộc vào gia đình, khả năng lao động còn hạn chế để tham gia khai phá, tạo lập hay đóng góp vào khối tài sản hơn 2,4 ha đất nông nghiệp. Ngược lại, cụ Lê Thị T4 (chủ hộ) và bà Phạm Thị N2 (sinh năm 1944) mới là những lao động chính, trực tiếp canh tác, quản lý và duy trì khối tài sản này. Xét Đơn xin đăng ký quyền sử dụng ruộng đất ngày 30/11/1996 (BL 162), thể hiện tên người đăng ký duy nhất là cụ Lê Thị T4, điều này cho thấy rõ ý chí chủ quan của chính chủ sử dụng đất. Danh sách các tổ chức, cá nhân được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (BL 161) cũng cho thấy chính quyền địa phương đã thẩm tra và công nhận quyền sử dụng của cụ T4. Việc Ủy ban nhân dân huyện C3 Giấy chứng nhận năm 1997 cho “Hộ bà Lê Thị T4” căn cứ vào sổ hộ khẩu tại thời điểm cấp (gồm 4 người) là thực hiện theo Điều 73 Luật Đất đai năm 1993, quy định việc cấp Giấy chứng nhận cho hộ gia đình.

Tuy nhiên, việc ghi tên “hộ” chỉ mang ý nghĩa hành chính về quản lý nhân khẩu và quyền sử dụng đất chung, không đồng nghĩa với việc xác lập quyền sở hữu tài sản hay quyền định đoạt cho những thành viên không có công tạo lập. Theo Điều 7 Nghị quyết số 03/2012/NQ-HĐTP, khi giải quyết tranh chấp về tài sản chung của hộ gia đình, Tòa án phải xem xét đến công sức đóng góp của từng thành viên trong việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản. Quan điểm này được khẳng định trong Án lệ số 04/2016/AL và Án lệ số 14/2017/AL, rằng khi Nhà nước cấp Giấy chứng nhận cho “hộ gia đình”, quyền sử dụng đất thuộc sở hữu chung của các thành viên trong hộ tại thời điểm cấp nhưng khi giải quyết tranh chấp, không mặc định chia đều mà phải căn cứ vào công sức đóng góp thực tế. Từ các căn cứ trên, Hội đồng xét xử nhận định: quyền sử dụng đất có nguồn gốc từ cụ Lê Thị T4, được xác lập và duy trì bởi công sức của cụ T4 và bà Phạm Thị N2 nên khi cấp đất cho hộ cụ T4 và bà N2 có quyền ngang nhau trong việc sở hữu và định đoạt đối với quyền sử dụng đất được cấp.

Tuy nhiên, ông N và bà H cũng có công sức đóng góp vì từ khi đăng ký đến khi cấp đất năm 1997 lúc này ông N 28 tuổi bà H 27 tuổi và cụ T4 lúc này đã 77 tuổi, không còn khả năng lao động nên bà N2, ông N và bà H là người có công chính cải tạo, bồi thố và duy trì đối với phần đất này đến khi cụ T4 mất năm 2002. Từ đó xác định bà N2, bà H và ông N có một phần công sức đóng góp tương đương 1/2 trong khối tài sản chung của hộ.

Vì vậy, việc ông N cho rằng đất là tài sản chung chia đều cho 4 người trong hộ là có cơ sở pháp lý và thực tiễn một phần. Như vậy, quyền tài sản thực sự phải thuộc về những người có công trực tiếp tạo lập và duy trì khối tài sản, đó là cụ Lê Thị T4 1/2, bà N2 1/4, ông N 1/8 và bà H 1/8 trên tổng giá trị tài sản của hộ. 18 [2.3]. Về diện tích và giá trị di sản:

Căn cứ vào Bản trích đo địa chính (Kết quả đo đạc hiện trạng) do Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai huyện G (nay là Khu vực V) lập, diện tích thực tế của các thửa đất đang tranh chấp là 24.682,4 m².

Căn cứ vào Chứng thư thẩm định giá số 339/2025/193 ngày 26/8/2025 của Công ty TNHH T6, tổng giá trị định giá là 12.423.000.000 đồng (Mười hai tỷ, bốn trăm hai mươi ba triệu đồng), trong đó: Giá trị quyền sử dụng đất: 11.448.150.100 đồng. Giá trị tài sản trên đất (công trình, cây trồng): 974.548.000 đồng. Căn cứ Điều 168 Bộ luật Dân sự năm 2015, tài sản trên đất do ông Ngô Văn N và các thành viên trong hộ đầu tư sau khi cụ T4 mất được các đương sự thống nhất thừa nhận nên thuộc quyền sở hữu của hộ ông N, không phải là di sản.

Do đó, di sản của cụ T4 chỉ bao gồm 1/2 giá trị quyền sử dụng đất 11.448.150.100 đồng là 5.724.075.000 đồng. Các đương sự không có khiếu nại về kết quả định giá nên Hội đồng xét xử sử dụng giá trị này làm căn cứ phân chia di sản. Đối với việc cụ T4 khi còn sống có chuyển nhượng cho ông Trần Hoàng L1 hai thửa đất 1016 và 1020 nay tương ứng là 339 và 337 với tổng diện tích đo đạc thực tế 3.781,70m2 có giá trị qua định giá là 1.159.320.000 đồng ông L1 có cơ sở chứng minh đã giao tiền cho cụ T4 bằng giấy tay và thực tế ông L1 đã sử dụng đất từ năm 1996 được bị đơn là ông N, người liên quan bà H thừa nhận, đại diện nguyên đơn là ông L không thừa nhận nhưng không yêu cầu giám định nên xác định cụ T4 đã chuyển nhượng đất cho ông L1 khi còn sống và hộ ông N chỉ thực hiện nghĩa vụ làm thủ tục chuyển nhượng cho ông L1 nên không xem hai thửa đất trên là di sản của cụ T4 để chia. Đối với các thửa đất 1236, 1237 bà H cho rằng cụ T4 tặng cho và bà mua của cụ T4 nhưng không có cơ sở chứng minh nên đây vẫn là di sản để phân chia, hộ ông N chuyển nhượng cho bà H như nhận định hợp đồng chuyển nhượng có căn cứ nên ông N phải thanh toán cho các thừa kế về giá trị các thửa đất đã chuyển nhượng. Như vậy, giá trị di sản của cụ T4 còn lại 5.724.075.000 đồng - 1.159.320.000 đồng = 4.564.755.000 đồng.

[3]. Về nội dung: [3.1]. Đối với yêu cầu của nguyên đơn bà Ngô Thị M và các đồng thừa kế phía nguyên đơn về việc hủy các hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho người thứ ba. Như đã phân tích tại mục [2.2], 1/2 các thửa đất đang tranh chấp là di sản do cụ Lê Thị T4 để lại năm 2002. Việc ông Ngô Văn N khai nhận mình là người thừa kế duy nhất, không có sự tham gia của các đồng thừa kế khác, không làm phát sinh quyền định đoạt toàn bộ di sản đối với ông N. 19 Sau khi được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất dưới tên “Hộ ông Ngô Văn N” năm 2003, ông N và một số thành viên trong hộ đã chuyển nhượng đất cho những người thứ ba gồm: Bà Ngô Thị Cẩm H, ông Trần Hoàng L1, bà Ngô Thị Quế P1, chị Nguyễn Thị Ngọc S1, anh Huỳnh Hữu Đ, chị Nguyễn Thị Huế D, chị Phạm Thị T1, anh Phạm Đăng T2 và chị Trần Hồng H3. Các giao dịch được công chứng hợp lệ, bên nhận chuyển nhượng đã thanh toán đầy đủ, được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nhận đất và sử dụng đất ổn định. Căn cứ Điều 133, Điều 117 và Điều 122 Bộ luật Dân sự năm 2015, cùng Điều 26 Luật Đất đai năm 2013, những người nhận chuyển nhượng đều là người thứ ba ngay tình, giao dịch đáp ứng điều kiện có hiệu lực, được pháp luật bảo vệ quyền lợi.

Vì vậy, Hội đồng xét xử không chấp nhận yêu cầu của nguyên đơn về việc hủy các hợp đồng chuyển nhượng và hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho bà Ngô Thị Cẩm H, ông Trần Hoàng L1, chị Nguyễn Thị Ngọc S1. [3.2]. Đối với yêu cầu của những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đề nghị công nhận các hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất: Các đương sự gồm bà Ngô Thị Cẩm H, ông Trần Hoàng L1, chị Nguyễn Thị Ngọc S1, anh Huỳnh Hữu Đ, chị Nguyễn Thị Huế D, anh Phạm Đăng T2, chị Phạm Thị T1 và chị Trần Hồng H3 yêu cầu công nhận các hợp đồng chuyển nhượng và tặng cho quyền sử dụng đất đã ký với ông Ngô Văn N và các đồng sở hữu liên quan đến các thửa đất mà họ đang nhận chuyển nhượng. Hội đồng xét xử xét thấy: Các hợp đồng được lập tại tổ chức hành nghề công chứng có thẩm quyền; bên nhận chuyển nhượng đã thanh toán đầy đủ tiền; sau đó được cơ quan nhà nước cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo đúng trình tự pháp luật và sử dụng đất ổn định. Những người nhận chuyển nhượng đều là người thứ ba ngay tình theo Điều 133 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Vì vậy, Hội đồng xét xử chấp nhận và công nhận hiệu lực pháp luật của toàn bộ các hợp đồng chuyển nhượng và hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất mà bà Ngô Thị Cẩm H, ông Trần Hoàng L1, chị Nguyễn Thị Ngọc S1, anh Huỳnh Hữu Đ, chị Nguyễn Thị Huế D, anh Phạm Đăng T2, chị Phạm Thị T1 và chị Trần Hồng H3 xác lập với hộ ông Ngô Văn N. [3.3]. Đối với yêu cầu của chị Trần Hồng H3 về việc hủy hợp đồng đặt cọc và yêu cầu hoàn trả tiền đặt cọc Ngày 10/11/2022, chị H3 đặt cọc 3.000.000.000 đồng để nhận chuyển nhượng thửa đất 297. Bên nhận đặt cọc không thực hiện việc ký hợp đồng chuyển nhượng. Do ông Ngô Văn N chỉ có kỷ phần thừa kế nhỏ, không có quyền định đoạt toàn bộ thửa đất 297, giao dịch đặt cọc vô hiệu theo Điều 123 Bộ luật Dân sự năm 2015. Các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận theo Điều 131 Bộ luật Dân sự. 20 Ông N và chị H3 đã thống nhất ông N hoàn trả tiền cọc cho chị H3, chị H3 không yêu cầu bồi thường. Hội đồng xét xử ghi nhận việc ông N trả lại cho chị H3 3.000.000.000 đồng khi án có hiệu lực pháp luật. [3.4]. Đối với yêu cầu của anh Võ Khánh L2 về nghĩa vụ trả nợ vay Ngày 21/10/2022, ông Ngô Văn N vay của anh L2 2.000.000.000 đồng, lãi suất 1,66%/tháng, có công chứng. Đến hạn, ông N không trả nợ. Hợp đồng vay đáp ứng điều kiện có hiệu lực theo Điều 463 và Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015. Việc thế chấp thửa đất 1235 vô hiệu do ông N không có quyền định đoạt toàn bộ di sản, nhưng nghĩa vụ vay tiền vẫn phát sinh. Ông N thừa nhận khoản nợ. Ông N đồng ý trả số tiền đã vay cho anh L2.

Do đó, Hội đồng xét xử chấp nhận yêu cầu của anh Võ Khánh L2, buộc ông Ngô Văn N phải trả cho anh Võ Khánh L2: (i) Tiền gốc: 2.000.000.000 đồng; (ii) Tiền lãi: với mức lãi suất 1,66%/tháng kể từ ngày 21/10/2022 đến ngày thi hành án (tạm tính đến ngày xét xử là 43 tháng với số tiền lãi là 1.427.600.000 đồng, số tiền lãi cụ thể sẽ được xác định tại thời điểm thi hành án). Tổng cộng: 3.427.600.000 đồng (ba tỷ, bốn trăm hai mươi bảy triệu sáu trăm ngàn đồng).

[4]. Về xác định số kỷ phần, giá trị mỗi kỷ phần và phương thức chia di sản: [4.1]. Về xác định số kỷ phần, giá trị mỗi kỷ phần: Như đã phân tích tại mục [2.1], di sản của cụ Lê Thị T4 được chia làm 05 kỷ phần theo pháp luật tương ứng với 05 người con của cụ (hoặc hàng thừa kế thế vị của họ). Xét thấy ông Ngô Văn N đã có công quản lý, gìn giữ di sản từ năm 2002 đến nay (khoảng 23 năm), đã bảo vệ và duy trì khối tài sản, nên căn cứ Điều 661 Bộ luật Dân sự năm 2015, ông N được hưởng thêm 01 kỷ phần.

Do đó, tổng số kỷ phần để chia là: 05 kỷ phần (theo pháp luật) + 01 kỷ phần (do công quản lý, duy trì khối di sản) = 06 kỷ phần, mỗi kỷ phần trị giá: 4.564.755.000 đồng : 6 = 760.792.500 đồng. Cụ thể: Bà Ngô Thị M, bà Ngô Thị S, bà Ngô Thị Q mỗi người hưởng 01 kỷ phần = 760.792.500 đồng. Bà Ngô Thị Tuyết M1 và ông Ngô Văn M2 mỗi người hưởng 1/2 kỷ phần của bà Ngô Thị B 760.792.500 đồng : 2 = 380.396.250 đồng. Ông Ngô Văn N hưởng 1/4 kỷ phần của ông Ngô Văn H4 + 01 kỷ phần công quản lý = 190.198.125 đồng + 760.792.500 đồng = 950.990.625 đồng. Bà Ngô Thị Cẩm H và bà Ngô Thị Quế P1 mỗi người hưởng ¼ kỷ phần của ông Ngô Văn H4 = 190.198.125 đồng. Anh Phạm Hoàng H1 và chị Phạm Thị Cẩm H2 mỗi người hưởng 1/8 kỷ phần ông H4 = 95.099.062 đồng. [4.2]. Về phương thức chia di sản: 21 Đối với các thửa đất đã được chuyển nhượng hợp pháp cho người thứ ba ngay tình (bà Ngô Thị Cẩm H, ông Trần Hoàng L1, bà Nguyễn Thị Ngọc S1, ông Huỳnh Hữu Đ, bà Nguyễn Thị Huế D, bà Phạm Thị T1, ông Phạm Đăng T2, chị Trần Hồng H3), Hội đồng xét xử giữ nguyên hiện trạng, không chia bằng hiện vật, mà chỉ tính giá trị các thửa đất này vào tổng giá trị di sản để chia bằng tiền cho các đồng thừa kế. Đối với các thửa đất chưa chuyển nhượng (thửa 81, thửa 297, thửa 1235), xét thấy đủ điều kiện chia bằng hiện vật theo yêu cầu của một số đồng thừa kế. Ông Ngô Văn N đang quản lý, sinh sống và có nhà trên thửa 81, nên Hội đồng xét xử giao ông N nhận thửa đất này cùng 1235 ông N đang canh tác và có cây trồng của ông N để đảm bảo tính ổn định sử dụng. Đối với thửa 297 là đất ruộng nên chia cho S, Q, bà M vì những thừa kế này xin nhận chung đảm bảo cho mục đích sử dụng, giá trị thửa đất 1.676.208.000 đồng. Như vậy, buộc ông N giao cho bà S, Q, bà M tổng số tiền chênh lệch cho 3 người là 606.169.500 đồng. Ông N giao cho bà M1, và ông M2 mỗi người 380.396.250 đồng. Bà Ngô Thị Cẩm H, bà Ngô Thị Quế P1, anh Phạm Hoàng H1 và chị Phạm Thị Cẩm H2 không có yêu cầu phân chia thừa kế nên tạm giao kỷ phần họ được hưởng cho ông N tiếp tục quản lý, khi nào có tranh chấp sẽ thụ lý giải quyết bằng vụ án khác. Đối với phần tài sản chung ½ còn lại trong hộ đã xác định cho bà N2, ông N, bà H các bên không tranh chấp nên Hội đồng xét xử không xét, nếu các bên có tranh chấp sẽ thụ lý giải quyết bằng vụ án khác.

[5]. Xét đề nghị của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Tháp phù hợp với một phần nhận định của Hội đồng xét xử nên được chấp nhận một phần.

[6]. Về chi phí tố tụng: Trong quá trình giải quyết vụ án,người đại diện theo uỷ quyền của bà Ngô Thị M là ông Lương Thành L đã nộp tạm ứng chi phí tố tụng gồm chi phí đo đạc, chi phí định giá, chi phí xem xét, thẩm định tại chổ và chi phí thu thập tài liệu chứng cứ là 40.697.122 đồng. Chia đều cho 5 phần mỗi phần là 8.139.424 đồng (làm tròn 8.139.000 đồng). Bà M, ông N, bà Q, bà S mỗi người chịu 1/5, bà M1 và ông M2 cùng chịu 1/5. Bà M đã tạm ứng nên các bên còn lại hoàn trả cho bà M phần của mình chịu.

[7]. Về án phí: Căn cứ Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về án phí, lệ phí Tòa án, Hội đồng xét xử thấy: Các đương sự gồm bà Ngô Thị M, bà Ngô Thị S và bà Ngô Thị Tuyết M1 là người cao tuổi nên được miễn án phí. Bà Ngô Thị Q không phải là công dân Việt Nam (Quốc tích P) nên phải chịu án phí theo giá trị kỷ phần được hưởng. 22 Các đồng thừa kế còn lại phải chịu án phí theo giá trị kỷ phần được hưởng. Ông Ngô Văn N, bà Phạm Thị N2, bà Nguyễn Thị N3, anh Ngô Hoàng T và anh Ngô Hoàng K phải liên đới chịu án phí đối với khoản nghĩa vụ hoàn trả tiền đặt cọc cho chị H3. Ông Ngô Văn N ngoài phần án phí trên, còn phải chịu án phí đối với khoản nghĩa vụ tiền khoản vay của anh L2 theo quy định. Đối với anh Võ Khánh L2, chị Trần Hồng H3, anh Huỳnh Hữu Đ, chị Nguyễn Thị Ngọc S1, ông Trần Hoàng L1, chị Phạm Thị T1, anh Phạm Đăng T2, chị Nguyễn Thị Huế D do yêu cầu được Hội đồng xét xử chấp nhận nên không phải chịu án phí dân sự sơ thẩm, được hoàn lại tạm ứng án phí đã nộp.