Bản án 51/2026/DS-STTranh chấp về thừa kế tài sản

7

[1] Về tố tụng: Về thời hiệu khởi kiện, quan hệ tranh chấp và thẩm quyền giải quyết vụ án: Theo quy định tại khoản 1 Điều 623 quy định “...Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, ..., kể từ thời điểm mở thừa kế...”. Cụ Đỗ Thanh T1 chết ngày 01/6/2015, cụ Nguyễn Thị T3 chết ngày 01/6/2019. Ngày 02/10/2025 ông V nộp đơn khởi kiện tại Tòa án yêu cầu chia di sản của cụ T1, cụ T3 để lại vẫn còn trong thời hạn quy định nên thời hiệu khởi kiện vẫn còn. Tài sản tranh chấp và các đương sự có nơi cư trú trên địa bàn xã K, thành phố Hải Phòng. Căn cứ khoản 5, khoản 9 Điều 26, Điều 35 và Điều 39 của Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS), Hội đồng xét xử xác định quan hệ tranh chấp trong vụ án là “Tranh chấp về thừa kế tài sản”, vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 10 - Hải Phòng.

[2] Trong quá trình giải quyết vụ án ông V uỷ quyền cho bà Đoàn Thị Kiều T; Bà P, bà V1, bà Y, ông H, ông S vắng mặt và có đơn xin xét xử vắng mặt. Căn cứ Điều 227, 228, 238 của Bộ luật tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử vẫn tiến hành xét xử vắng mặt bà P, bà V1, bà Y, ông H, ông S là phù hợp pháp luật.

[3] Quá trình giải quyết vụ án, thu thập xác minh tài liệu chứng cứ và tại phiên tòa, các đương sự đều thừa nhận: Cụ Đỗ Thanh T1 và cụ Nguyễn Thị T3 kết hôn, chung sống với nhau và có 06 người con gồm: Ông V, Bà P, bà V1, bà Y, ông H, ông S, ngoài những người con trên thì ông cụ T1, cụ T3 không có người con đẻ, con riêng, con nuôi nào khác và không phải thực hiện nghĩa vụ tài sản với ai. Cha mẹ ruột cụ T1, cụ T3 đều đã chết trước các cụ. Theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 xác định hàng thừa kế thứ nhất của cụ T1 gồm: Cụ T3, ông V, bà P, bà V1, bà Y, ông H, ông S; Hàng thừa kế thứ nhất của cụ T3 gồm: Ông V, bà P, bà V1, bà Y, ông H, ông S. Những người trên không thuộc trường hợp bị truất quyền thừa kế, do vậy đều được thừa kế phần di sản của cụ T1, cụ T3.

[4] Về nguồn gốc di sản:

Căn cứ vào các tài liệu do UBND xã T (nay là UBND xã K) cung cấp: Thửa đất số 222, tờ bản đồ số 03 (nay là thửa đất 133, tờ bản đồ số 94) tại thôn K, xã K, thành phố Hải Phòng có nguồn gốc đất ông cha để lại cho cụ Đỗ Thanh T1 và cụ Nguyễn Thị T3 đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 18/3/1997 với diện tích 860m2 mang tên cụ Đỗ Văn T2 (tên đúng của chủ sở hữu đất là Đỗ Thanh T1). Theo kết quả đo đạc hiện trạng thửa đất tổng diện tích đất là 859,7m2, căn cứ vào nguồn gốc, hồ sơ địa chính thửa đất qua các thời kỳ xác định diện tích đất sử dụng hợp pháp của cụ T1, cụ T3 là 859,7m2 (trong đó có 300m2 đất ở, 559,7m2 đất trồng cây lâu năm). Diện tích đất trên không bị trừ đất 03 vào của ai, hàng năm ông V là người đóng thuế. Diện tích đất hợp pháp giảm 0,3m2 so với giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (860m2) là do sai số trong công tác đo đạc, diện tích đất từ trước đến nay không tranh chấp với ai, không tranh chấp với các 8 hộ liền kề và không lấn chiếm đất của nhà nước. Đến thời điểm này thì diện tích đất trên không có việc chuyển nhượng, tặng cho ai.

[5] Theo kết quả thẩm định tại chỗ và định giá tài sản xác định: Đất ở nông thôn: 300m2, có giá 12.000.000 đồng/m2, tổng trị giá 3.600.000.000 đồng. Đất trồng cây lâu năm (tính bằng 50% giá đất ở): 559.7m2, có giá 6.000.000 đồng/m2, tổng trị giá 3.358.200.000 đồng. Tổng cộng là 6.958.200.000 đồng T4 trên trên đất có các tài sản bao gồm: 01 nhà cấp 4 xây năm 2020 diện tích 53,9m2 lợp tôn lạnh, 01 bể phốt sau nhà cấp 4 diện tích 2,1m2 sâu 1,2m xây năm 2020, 01 mái tôn thường trước cửa nhà cấp 4 diện tích 86,7m2; 01 tôn vách xung quanh tường bao giáp nhà ông H1, ông T5 dài 7m cao 2m, diện tích 34m2; 01 sân trạt bê tông trước nhà cấp 4 diện tích 86,7m2, xây năm 2020; 01 sân trạt bê tông phía phía dưới xung quanh nhà cấp 4 của ông B, bà C có diện tích 124,4m2 xây năm 2018; 01 sân bê tông từ sân chính ra ao diện tích 13,2m2, xây năm 2020; 01 kè ao diện tích 196,2m2. Tổng giá trị tài sản trên đất là: 89.477.673 đồng.

[6] Các đương sự đều xác định di sản thừa kế của cụ T1, cụ T3 để lại là diện tích đất 859,7m2 tại thửa đất số 222 tờ bản đồ số 03 (nay là thửa đất 133, tờ bản đồ số 94) tại thôn K, xã K, thành phố Hải Phòng và toàn bộ các tài sản trên đất. Ngoài ra các cụ không còn khối di sản nào khác. Nên xác định tổng giá trị di sản thừa kế của cụ T1, cụ T3 để lại là 7.047.677.673 đồng. Trong đó giá trị di sản của cụ T1 là 3.523.838.836 đồng, giá trị di sản của cụ T3 là 3.523.838.836 đồng. Do cụ T1 và cụ T3 chết không để lại di chúc. Sau khi các cụ chết thì các con của các cụ có họp phân chia di sản thừa kế, tuy nhiên không có sự thống nhất với nhau nên đề nghị phân chia di sản của cụ T1, cụ T3 theo quy định của pháp luật. Đối với văn bản phân chia di sản thừa kế thì các bên chưa thực hiện và nay không có sự thống nhất, cũng như chưa đăng ký biến động diện tích đất trên bản đồ địa chính theo như sự thỏa thuận phân chia nên xác định di sản là diện tích đất trên của cụ T3, cụ T1 chưa được chia nên cần chia di sản của cụ T3, cụ T1 theo quy định của pháp luật.

[7] Tại đơn khởi kiện cũng như quá trình giải quyết vụ án ông V cho rằng bà P, bà V1, bà Y, ông H, ông S không chăm sóc cụ T3 nên không được hưởng phần di sản của cụ T3 mà chỉ được hưởng phần di sản của cụ T1. Tòa án đã tiến hành xác minh, làm việc với những người do ông V đề nghị gồm: bà Nguyễn Thị T6 (Nguyên là trưởng phụ nữ xã), ông Trần Văn Q (trưởng thôn K), bà Trần Thị H2, ông Nguyễn Văn T7, bà Vũ Thị T8, ông Đỗ Đình H3 là họ hàng và là hàng xóm của cụ T1, cụ T3 đều xác định: Khi còn sống thì cụ T1 và cụ T3 ở với nhau, không có người con nào ở cùng các cụ. Cụ T1 là giáo viên, còn cụ T3 là hộ lý, các cụ đều có lương hưu. Sau khi cụ T1 chết thì cụ T3 ở một mình, sau đó cụ T3 ra ở nhà ông V và ông V là người trực tiếp chăm sóc cụ đến lúc cụ chết, còn những người con khác thì thỉnh thoảng có về thăm cụ. Những người con của cụ 9 T1, cụ T3 không có điều tiếng gì với nhau, cũng như không có điều tiếng hay hành vi gì liên quan đến việc con cái đối xử tệ bạc với bố mẹ (cụ thể là cụ T1 và cụ T3), tất cả các con của hai cụ cũng không có hành vi vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng gì. Bà V1, bà P, bà Y đều xác định các bà và ông S, ông H do điều kiện ở xa nhưng thỉnh thoảng các bà vẫn về thăm và chăm sóc bố mẹ, các bà cũng đều thừa nhận ông V là người trực tiếp chăm sóc các cụ là chính. Do vậy những người con của cụ T1, cụ T3 không thuộc trường hợp không được hưởng thừa kế theo Điều 621 của Bộ luật dân sự. Do vậy những người con của cụ T1, cụ T3 đều được hưởng thừa kế của các cụ.

[8] Đối với các tài sản trên đất thì các đương sự đều đề nghị đối với di sản là các tài sản trên đất thì khi phân chia vào phần đất của ai thì người đó được hưởng và không đề nghị giải quyết. Nên các tài sản trên đất không đặt ra giải quyết.

[9] Quá trình giải quyết vụ án, thu thập tài liệu chứng cứ các đương sự đều xác định ông V ở gần các cụ và là người trực tiếp chăm sóc các cụ đến lúc các cụ chết, trông nom di sản thừa kế, đóng thuế hàng năm. Hơn nữa tại biên bản thỏa thuận phân chia di sản thì các thừa kế đều xác định ông V có nhiều công sức nên phân chia cho ông V 3 phần thừa kế, ông V đề nghị tính công sức cho ông nên cần trích công sức trông nom quản lý, duy trì di sản thừa kế cho ông V bằng 1 suất thừa kế bằng 994.028.572 đồng.

[10] Giá trị di sản thừa kế của cụ T1, cụ T3 còn lại để phân chia là 5.964.171.429 đồng (giá trị đất). Trong đó giá trị di sản của cụ T1 là 2.982.085.714 đồng, giá trị di sản của cụ T3 là 2.982.085.714 đồng. Chia giá trị di sản thừa kế cho hàng thừa kế thứ nhất của cụ T1 là: Cụ T3, ông V, bà P, bà V1, bà Y, ông H, ông S. Mỗi thừa kế được hưởng là 426.012.245 đồng. Chia giá trị di sản của cụ T3 là 3.408.097.959 đồng cho hàng thứ nhất của cụ T3 gồm: Ông V, bà P, bà V1, bà Y, ông H, ông S. Mỗi thừa kế được hưởng là 568.016.327 (làm tròn số) đồng. Tổng giá trị bà P, bà V1, bà Y, ông H, ông S được hưởng là 994.028.572 đồng. Ông V được hưởng là 1.988.057.144 đồng.

[10] Xét hình thể, kích thước diện tích đất trên đều có thể phân chia bằng hiện vật cho các thừa kế, các thừa kế đều có nhu cầu nhận bằng hiện vật nên cần chia cho các thừa kế được hưởng bằng hiện vật là đất. Cụ thể như sau: Tổng giá trị di sản được hưởng của bà P, bà V1, bà Y, ông H, ông S mỗi người được hưởng là 994.028.572 đồng, quy ra diện tích đất mỗi người được hưởng là 122,8 m2. Tổng giá trị di sản được hưởng của ông V là 1.988.057.144 đồng, quy ra diện tích đất ông V được hưởng 245,7m2. 10

[11] Đối với các tài sản trên đất thì các đương sự nhất trí vào phần đất của ai được phân chia thì người đó được hưởng và không phải tính giá trị cho các thừa kế khác. Hiện tại trên đất công trình là nhà cấp 4, xét thấy ông V là con trưởng và là người chăm sóc các cụ nên cần giao phần diện tích đất có ngôi nhà cấp 4 cho ông V quản lý, sử dụng.

[12] Theo quy định của Luật đất đai thì diện tích đất ở tối thiểu tại khu vực đất tranh chấp là 60m2. Do vậy trong trường hợp các thừa kế nào mà nhận giá trị phần di sản là diện tích mà lớn hơn giá trị được hưởng thì phải trả giá trị chênh lệch tiền đất cho các thừa kế khác. Bà P, bà V1, bà Y đề nghị nhận bằng hiện vật và được giao chung cùng một phần đất, hơn nữa tổng diện tích đất ở là 300m2 nếu giao đều cho 6 thừa kế thì sẽ không đảm bảo diện tích tối thiểu của diện tích đất ở để cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Nên cần giao cho bà P, bà V1, bà Y được quản lý, sử dụng chung phần diện tích đất được hưởng, các bà không đề nghị trả giá trị chênh lệch nếu có.

[13] Giao bằng hiện vật là đất cho các thừa kế như sau: - Giao cho ông V được quản lý, sử dụng diện tích đất 245,7m2 (Trong đó 85,7m2 đất ở, 160m2 đất trồng cây lâu năm) trị giá 1.988.057.144 đồng tại thửa đất số 222 tờ bản đồ số 03 (nay là thửa đất 133, tờ bản đồ số 94) tại thôn K, xã K, thành phố Hải Phòng và các tài sản trên đất từ các điểm B1, A9, A10, A11, A12, A13, A14, A15, B6, B1. - Giao cho ông S được quản lý, sử dụng diện tích đất 122,8m2 (Trong đó 60m2 đất ở, 62,8m2 đất trồng cây lâu năm) trị giá 1.096.800.000 đồng tại thửa đất số 222 tờ bản đồ số 03 (nay là thửa đất 133, tờ bản đồ số 94) tại thôn K, xã K, thành phố Hải Phòng và các tài sản trên đất từ các điểm B2, A8, B1, B6, B5, B2. - Giao cho ông H được quản lý, sử dụng diện tích đất 122,8 m2 (Trong đó 60m2 đất ở, 62,8m2 đất trồng cây lâu năm) trị giá 1.096.80.000 đồng tại thửa đất số 222 tờ bản đồ số 03 (nay là thửa đất 133, tờ bản đồ số 94) tại thôn K, xã K, thành phố Hải Phòng và các tài sản trên đất từ các điểm B3, A7, B2, B5, B4, B3. - Giao cho bà P, bà V1, bà Y được quản lý, sử dụng diện tích đất 368,4m2 (Trong đó 94,3m2 đất ở, 274,1m2 đất trồng cây lâu năm) trị giá 2.776.200.000 đồng tại thửa đất số 222 tờ bản đồ số 03 (nay là thửa đất 133, tờ bản đồ số 94) tại thôn K, xã K, thành phố Hải Phòng và các tài sản trên đất từ các điểm A4, A5, A6, B3, B4, A16, A17, A18, A1, A2, A3, A4. Do phần đất giao cho ông S, ông H phải đảm bảo diện tích đất ở tối thiểu là 60m2 nên giá trị di sản thừa kế sau khi quy đổi ra diện tích đất của ông S, ông H được giao lớn hơn phần giá trị di sản ông S, ông H mỗi người được hưởng, còn phần giá trị di sản thừa kế sau khi quy đổi ra diện tích đất của bà P, bà V1, bà Y nhỏ hơn giá trị được hưởng, tuy nhiên bà V1, bà P, bà Y đều đề nghị không trả giá trị chênh lệch nên không xem xét. 11

[14] Về án phí: Theo quy định tại Điều 147 của Bộ luật Tố tụng dân sự, Nghị quyết số: 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Toà án. Đương sự phải chịu án phí dân sự sơ thẩm tương ứng với giá trị phần tài sản được chia. Ông V, bà P, bà Y, bà V1 thuộc người cao tuổi và có đơn xin miễn tiền án phí nên được miễn án phí theo quy định. Ông H, ông S phải chịu án phí dân sự sơ thẩm theo quy định.

[15] Về chi phí thẩm định tại chỗ và định giá tài sản: Ông V đề nghị giải quyết theo quy định của pháp luật. Do các thừa kế cùng được hưởng thừa kế nên đều phải chịu chi phí xem xét thẩm định và định giá tài sản theo tỉ lệ giá trị được phân chia.