Bản án 06/2026/KDTM-PTThế chấp

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên toà và căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên toà, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về thủ tục tố tụng: Đơn kháng cáo của nguyên đơn và bị đơn trong hạn luật định, hợp lệ nên được xem xét theo thủ tục phúc thẩm. Về quan hệ pháp luật và thẩm quyền giải quyết: Tòa án nhân dân thành phố Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc (nay là Tòa án nhân dân khu vực 9 - Phú Thọ) đã thụ lý, giải quyết vụ án đúng thẩm quyền và quan hệ pháp luật tranh chấp theo quy định tại khoản 1 Điều 30; điểm b khoản 1 Điều 35; điểm a khoản 1 Điều 39 của Bộ luật Tố tụng dân sự. Về xác định tư cách tham gia tố tụng của đương sự: Tòa án cấp sơ thẩm xác định chị Nguyễn Thị Hồng M và cháu Lại Hoàng M T3 (vợ và con của anh Lại Đăng T, con bà N, chết năm 2012) tham gia tố tụng với tư cách người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của anh T là không chính xác vì tại thời điểm Tòa án cấp sơ thẩm thụ lý vụ án này (ngày 18/4/2019) anh T đã chết. Do vậy cần xác định chị M, cháu T3 tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan. Chị Lại Thị G là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có đơn yêu cầu độc lập yêu cầu hủy Hợp đồng thế chấp. Tòa án cấp sơ thẩm thụ lý yêu cầu độc lập trong trường hợp này là không đúng, bởi lẽ, đây chỉ là quan điểm phản bác và cùng quan điểm với bị đơn nên không được coi là yêu cầu độc lập của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

Tuy nhiên, quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm đã xác định lại và đình chỉ yêu cầu độc lập này, trả lại tiền tạm ứng án phí cho chị G là phù hợp. Tại phiên tòa phúc thẩm, những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan là Văn phòng công chứng và các công chứng viên đã được Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ hai nhưng vắng mặt không có lý do chính đáng.

Vì vậy, Hội đồng xét xử phúc thẩm căn cứ vào khoản 3 Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự xét xử vắng mặt các đương sự trên theo quy định.

[2] Xét kháng cáo của nguyên đơn Ngân hàng Thương mại Cổ phần V, Hội đồng xét xử xét thấy: [2.1] Về hiệu lực của Hợp đồng tín dụng: Ngân hàng Thương mại Cổ phần V Chi nhánh V2, Phòng G1 ký Hợp đồng tín dụng số M1200863 ngày 12/9/2012; Khế ước nhận nợ số M1200863/02 ngày 03/5/2013; Khế ước nhận nợ số M1200863/03 ngày 06/5/2013 với bà Vũ Tuyết N (có đăng ký hộ kinh doanh); mục đích bổ sung vốn kinh doanh. Trên cơ sở đó, Ngân hàng đã giải ngân cho bà N 2 lần với tổng số tiền: 1.000.000.000 đồng, cụ thể: 11 Ngày 03/5/2013, Ngân hàng giải ngân cho bà N 400.000.000 đồng với lãi suất trong hạn 13,4%/ năm, thời hạn vay 9 tháng. Ngày 06/5/2022 Ngân hàng giải ngân cho bà N 600.000.000 đồng với lãi xuất 13,4/ năm, thời hạn vay 9 tháng. Hợp đồng tín dụng, các Khế ước nhận nợ trên đều thỏa thuận mức lãi suất này sẽ được cố định trong 3 tháng đầu và điều chỉnh theo định kỳ 1 tháng /1 lần, mức lãi suất điều chỉnh bằng lãi suất tiết kiệm kỳ hạn 12 tháng tại thời điểm điều chỉnh cộng biên độ tối thiểu 5,3%/ năm. Tại thời điểm xét xử sơ thẩm, Ngân hàng đang áp dụng mức lãi suất trong hạn là 10,50%; lãi suất quá hạn là 15,75%. Quá trình thực hiện Hợp đồng tín dụng, bà N đã trả lãi đối với các khoản vay là 68.033.571 đồng; không trả được khoản gốc nào. Tính đến thời điểm xét xử sơ thẩm (19/9/2024), bà N còn nợ Ngân hàng Thương mại Cổ phần V tổng số tiền là 2.958.524.484đ, trong đó nợ gốc là 1.000.000.000đ, lãi trong hạn là 12.463.889đ, lãi quá hạn là 1.946.060.595đ.

Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ và lời thừa nhận của các đương sự đã khẳng định các Hợp đồng tín dụng, Khế ước nhận nợ đều được các bên ký kết hoàn toàn tự nguyện, không bị ép buộc, không bị lừa dối; các chủ thể ký kết đều đúng thẩm quyền và có đầy đủ năng lực hành vi dân sự. Hình thức Hợp đồng tuân thủ đúng quy định pháp luật; các điều khoản trong Hợp đồng không vi phạm điều cấm, không trái đạo đức xã hội. Do vậy các Hợp đồng tín dụng được ký kết giữa Ngân hàng Thương mại Cổ phần V với bà Vũ Tuyết N đều hợp pháp và có hiệu lực thi hành. Mức lãi suất mà các bên thỏa thuận về nợ gốc, nợ lãi trong hạn, lãi quá hạn trong các Hợp đồng tín dụng đều phù hợp với Luật các tổ chức tín dụng. Do vậy Tòa án cấp sơ thẩm căn cứ vào Hợp đồng tín dụng, Luật các tổ chức tín dụng, Nghị quyết số 01/2019/NQ-HDTP ngày 11/01/2019 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao chấp nhận yêu cầu khởi kiện của Ngân hàng Thương mại Cổ phần V buộc bà N phải trả cho Ngân hàng số tiền 2.958.524.484 đồng là có căn cứ.

Tuy nhiên, theo Hợp đồng tín dụng, các Khế ước nhận nợ và Quyết định áp dụng lãi suất theo từng thời kỳ thì tại thời điểm xét xử sơ thẩm, Ngân hàng đang áp dụng mức lãi suất quá hạn là 15,75%/năm, do vậy việc Tòa án cấp sơ thẩm quyết định buộc bà N phải tiếp tục trả lãi kể từ sau ngày xét xử sơ thẩm (19/9/2024) đối với toàn bộ số tiền còn phải thi hành án cho đến khi thanh toán xong theo mức lãi suất 10%/năm là không có căn cứ, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của phía Ngân hàng. Tại phiên tòa, bị đơn cũng đồng ý với mức lãi suất quá hạn 15,75% theo Hợp đồng tín dụng đã ký kết. Do vậy kháng cáo của nguyên đơn là có căn cứ, cần chấp nhận sửa án sơ thẩm đối với phần lãi suất áp dụng sau ngày xét xử sơ thẩm, buộc bà N phải tiếp tục trả lãi đối với toàn bộ số tiền còn phải thi hành án là 2.958.524.484 đồng theo mức lãi suất quá hạn mà các bên đã thỏa thuận trong Hợp đồng tín dụng là 15,75%. 12 Quan điểm của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ về việc đề nghị áp dụng mức lãi suất chậm thực hiện nghĩa vụ kể từ ngày tiếp theo của ngày xét xử sơ thẩm cho đến khi thi hành án xong là 15,75% trên số tiền nợ gốc chưa trả là không phù hợp với quy định tại điểm a khoản 1 Điều 13 “Quyết định lãi, lãi suất trong bản án, quyết định của Tòa án” của Nghị quyết 01/2019/NQ-HDTP ngày 11/01/2019 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao. Tại điểm a khoản 1 Điều 13 quy định: “…kể từ ngày tiếp theo của ngày xét xử sơ thẩm cho đến khi thi hành án xong, bên phải thi hành án còn phải chịu khoản tiền lãi của số tiền còn phải thi hành án theo mức lãi suất các bên thỏa thuận nhưng phải phù hợp với quy định của pháp luật…”. Trong vụ án này, số tiền còn phải thi hành án của phía bị đơn là 2.958.524.484 đồng (bao gồm cả tiền nợ gốc 1.000.000.000đ, tiền lãi trong hạn là 12.463.889đ và lãi quá hạn là 1.946.060.595đ). Do vậy quan điểm của Viện kiểm sát về việc áp dụng lãi suất quá hạn theo hợp đồng tín dụng trên số tiền nợ gốc là không có căn cứ, không được chấp nhận. [2.2] Xét kháng cáo của bị đơn bà Vũ Tuyết N, Hội đồng xét xử xét thấy: [2.2.1] Về hiệu lực của Hợp đồng thế chấp: Để đảm bảo cho khoản vay trên, Ngân hàng Thương mại Cổ phần V đã ký kết Hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất số TC1105945 ngày 17/3/2011; hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất số TC1105945 ngày 23/9/2011 được công chứng tại Văn phòng C và Phụ lục hợp đồng thế chấp ngày 12/9/2012 được công chứng tại Văn phòng C1 với bà Vũ Tuyết N. Theo đó tài sản thế chấp là thửa đất số 485, tờ bản đồ số 01, diện tích 100m2; địa chỉ: Phường N, thành phố V, tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) đã được cấp giấy chứng nhận QSDĐ, số U480379 cấp ngày 07/10/2002 mang tên hộ ông Lại Đăng T2 và toàn bộ tài sản gắn liền với thửa đất. Căn cứ các tài liệu chứng cứ trong quá trình xác minh và lời trình bày của các đương sự đều thừa nhận, thửa đất trên có nguồn gốc do các cụ là bố mẹ ông T2 để lại cho ông T2. Sau khi ông T2 lập gia đình, hai vợ chồng đã sinh sống ổn định, lâu dài trên đất, đến năm 1994 vợ chồng ông T2, bà N xây nhà trên đất. Thời điểm xây nhà, các con đều còn bé, không có công sức đóng góp gì, đến năm 2002 ông T2 kê khai đề nghị cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và thửa đất đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên hộ ông Lại Đăng T2. Do vậy, cần xác định, mặc dù Giấy chứng nhận đứng tên hộ gia đình nhưng các con ông T2, bà N không có đóng góp gì đối với tài sản trên. Trong thời kỳ hôn nhân, ông T2 đã cùng bà N tôn tạo, duy trì và làm tăng giá trị của tài sản, do vậy cần xác định thửa đất số 485, tờ bản đồ số 01, diện tích 100m2; địa chỉ: Phường N, thành phố V, tỉnh Vĩnh Phúc (cũ), trên có 01 ngôi nhà là tài sản chung vợ chồng của ông T2, bà N. Qua xem xét thẩm định tại chỗ và đo đạc thực tế tài sản thế chấp là thửa đất số 485, tờ bản đồ số 01 có diện tích là 97,7 m2, được giới hạn bởi các mốc 1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,1 (có trích đo địa chính hiện trạng thửa đất kèm 13 theo). So với giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thiếu 2,3 m2, được xác định là do sai số trong quá trình đo đạc; trên đất có một ngôi nhà 01 tầng, 01 gác xép. Sau khi ông T2 chết (2005), bà N đã mang toàn bộ tài sản chung của vợ chồng đi thế chấp đảm bảo cho khoản vay của bà. Như vậy, tại thời điểm ký Hợp đồng thế chấp, tài sản thế chấp là tài sản chung hợp nhất chưa chia của ông T2, bà N. Mặt khác, phần tài sản của ông T2 trong khối tài sản chung vợ chồng trở thành di sản thừa kế chưa chia. Do vậy khi ký Hợp đồng thế chấp đối với tài sản là thửa đất số 485, tờ bản đồ số 01 cùng tài sản trên đất, ngoài bà N cần phải có đầy đủ các thành viên là anh Lại Đăng T, chị Lại Thị G, anh Lại Đăng H1 tham gia ký kết Hợp đồng thế chấp. Mặc dù Hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất ngày 17/3/2011 và ngày 23/9/2011 đều thể hiện có 04 người ký. Bà N, chị G, anh H1 không có ý kiến gì về chữ ký của mình trong các Hợp đồng thế chấp. Tuy nhiên căn cứ vào lời khai của các đương sự cũng như các tài liệu có trong hồ sơ vụ án như biên bản xác minh thời điểm anh T thực hiện cai nghiện, Kết luận giám định số 158/KLGD ngày 18/01/2020 của Phòng K Công an tỉnh V (cũ), Kết luận giám định số 379/KL-KTHS ngày 03/3/2022 của V3 Bộ C3… có đủ cơ sở để khẳng định chữ ký của anh T trong Hợp đồng thế chấp là giả mạo vì tại thời điểm ký Hợp đồng anh T đang thực hiện việc cai nghiện bắt buộc tại Trung tâm Giáo dục Lao động xã hội tỉnh V (cũ). Việc bà N, anh H1, chị G ký vào Hợp đồng thế chấp đã thể hiện ý chí tự nguyện định đoạt tài sản của mình. Do vậy Hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất số TC1105945 ngày 17/3/2011 (ký hiệu A1); hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất số TC1105945 ngày 23/9/2011 (ký hiệu A2) chỉ có hiệu lực đối với phần tài sản thế chấp là quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất của bà N, anh H1, chị G và vô hiệu phần tài sản thế chấp là quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất của anh T. Tòa án cấp sơ thẩm đánh giá tính hiệu lực của Hợp đồng thế chấp vô hiệu một phần đối với phần quyền sử dụng đất và tài sản với đất của anh Lại Đăng T là có căn cứ. Tuy nhiên việc Tòa án cấp sơ thẩm tự chia tài sản chung vợ chồng của ông T2, bà N và chia di sản thừa kế của ông T2 khi chưa có yêu cầu của các đương sự để xác định phần giá trị quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất của anh T là 1/8 và tuyên vô hiệu đối với 1/8/ giá trị của thửa đất số 485, tờ bản đồ số 01 có diện tích là là 97,7 m2 và ngôi nhà trên đất là không đúng quy định pháp luật, do vậy cần sửa bản án sơ thẩm về cách tuyên vô hiệu một phần giá trị tài sản của anh T. Về nguyên tắc khi giải quyết Hợp đồng thế chấp vô hiệu một phần thì phải giải quyết hậu quả của hợp đồng vô hiệu. Tại cấp sơ thẩm mặc dù đã được giải thích nhưng Ngân hàng không đề nghị giải quyết hậu quả của hợp đồng vô hiệu trong vụ án này nên Tòa án cấp sơ thẩm không xem xét là có căn cứ, đúng quy định pháp luật. 14 Sau khi bản án có hiệu lực pháp luật nếu bà N không thực hiện nghĩa vụ trả nợ cho V4 thì giành cho các bên đương sự có quyền thỏa thuận tại thi hành án. Trường hợp các bên không thỏa thuận được thì có quyền khởi kiện về chia tài sản thuộc sở hữu chung, chia di sản thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự và Luật Thi hành án Dân sự để xác định phần tài sản của bà N, chị G, anh H1, anh T. Sau khi phân chia xong Ngân hàng có quyền đề nghị phát mại để thi hành án, nếu tài sản của bà N, chị G, anh H1 không đủ để thu hồi nợ cho VIB thì Ngân hàng có quyền khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại thực tế theo quy định của pháp luật.

[3]

Từ những phân tích, nhận định nêu trên, Hội đồng xét xử xét thấy kháng cáo của bị đơn bà Vũ Tuyết N là không có căn cứ nên không được hội đồng xét xử chấp nhận. Ý kiến của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ tại phiên tòa không chấp nhận kháng cáo của bị đơn là có căn cứ nên được Hội đồng xét xử chấp nhận.

[4] Về chi phí tố tụng: Yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là có căn cứ nên bà Vũ Tuyết N phải chịu số tiền chi phí đo đạc xem xét, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản là 10.000.000đ. Do Ngân hàng TMCP V đã tạm ứng số tiền trên nên cần buộc bà N phải trả lại cho Ngân hàng TMCP V 10.000.000 đồng. - Về chi phí Giám định: Do yêu cầu của chị Lại Thị G về việc giám định chữ ký là có căn cứ nên Ngân hàng TMCP V phải chịu toàn bộ chi phí giám định lần 1 là 3.060.000đ để trả lại cho chị Lại Thị G. Về chi phí giám định lần 2 là 10.000.000đ, Ngân hàng là người yêu cầu giám định và nộp tạm ứng chi phí giám định, kết luận giám định lần 2 giống như kết luận giám định lần 1 nên Ngân hàng phải chịu toàn bộ chi phí giám định lần 2 là 10.000.000đ (Xác nhận Ngân hàng đã nộp và đã chi phí xong). Đối với chi phí giám định chữ ký lần 3 tại cấp phúc thẩm, Ngân hàng tự nguyện chịu nên Hội đồng xét xử không xem xét. [2.5] Về án phí - Án phí kinh doanh thương mại sơ thẩm: Do yêu cầu khởi kiện của Ngân hàng TMCP V được chấp nhận nên bà N phải chịu án phí kinh doanh thương mại sơ thẩm. Tuy nhiên bà N là người cao tuổi có đơn xin miễn án phí. Theo quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 12 nghị quyết 326 quy định về án phí, lệ phí Tòa án nên Tòa án cấp sơ thẩm miễn án phí kinh doanh thương mại sơ thẩm cho bà N và trả lại chị Lại Thị G 300.000 đồng tiền tạm ứng án phí đối với yêu cầu độc lập là có căn cứ, đúng quy định pháp luật. - Án phí phúc thẩm: Yêu cầu kháng cáo của Ngân hàng được chấp nhận nên Ngân hàng TMCP V không phải chịu án phí kinh doanh thương mại phúc thẩm. Bà Vũ Tuyết N phải chịu án phí kinh doanh thương mại phúc thẩm nhưng là người cao tuổi và có đơn xin miễn nên được miễn án phí phúc thẩm.

Vì các lẽ trên; 15