Bản án 175/2026/DS-PTTranh chấp về quyền sở hữu và các quyền khác đối với tài sản

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên toà và căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên toà, ý kiến của Viện kiểm sát, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về tố tụng: Đơn kháng cáo của nguyên đơn, kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân huyện Lập Thạch,tỉnh Vĩnh Phúc (nay là Viện kiểm sát nhân dân khu vực 11 – Phú Thọ) làm trong hạn luật định, hợp lệ nên được Hội đồng xét xử chấp nhận để xem xét theo thủ tục phúc thẩm. Về quan hệ pháp luật và thẩm quyền giải quyết: Tòa án nhân dân huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc (nay là Tòa án nhân dân khu vực 11 - Phú Thọ) đã thụ lý, giải quyết vụ án đúng thẩm quyền và quan hệ pháp luật tranh chấp theo quy định tại khoản 3, khoản 9 Điều 26; điểm a khoản 1 Điều 35; điểm a khoản 1 Điều 39 của Bộ luật Tố tụng dân sự. Đối với những người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của ông H1 là cụ Nguyễn M,anh Nguyễn Bình N,chị Nguyễn Thị B H2,chị Nguyễn Thị Thu H3 đã được Tòa án triệu tập hợp lệ hai lần nhưng vắng mặt.

Vì vậy, Hội đồng xét xử căn cứ vào khoản 3 Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự xét xử vắng mặt theo quy định. Tại phiên tòa, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ rút toàn bộ kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc (nay là Viện kiểm sát nhân dân khu vực 11 – Phú Thọ). Do đó căn cứ điểm b khoản 1 Điều 289 Bộ luật tố tụng dân sự, đình chỉ xét xử phúc thẩm đối với kháng nghị số 08/QĐ-VKS-DS ngày 12/10/2024 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc (nay là Viện kiểm sát nhân dân khu vực 11 – Phú Thọ). Không xem xét đối với nội dung kháng nghị, chỉ xem xét đối với nội dung kháng cáo theo quy định.

[2] Về nội dung vụ án: Nguyên đơn ông Nguyễn Văn B đang đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với thửa đất ruộng số 180, tờ bản đồ 17A (theo bản đồ 299) và là thửa 164, tờ bản đồ 40 (theo bản đồ VN 2000), diện tích 274m2 tại xứ đồng Cổng, thôn M, xã X, huyện L, tỉnh Vĩnh Phúc(cũ). Tuy nhiên trên thực tế gia đình bị đơn là bà Nguyễn Thị Lan H(có chồng là ông Nguyễn Kim H1,chết năm 2022) đã quản lý, sử dụng thửa đất ruộng này từ năm 1995 và đào thành ao từ năm 2000. Bà H rằng, thửa đất này có nguồn gốc của cụ Nguyễn Văn T(là bố ông B)đã đổi cho bố chồng bà là cụ Nguyễn M năm 1995 (có giấy đổi ruộng do cụ M cấp) để lấy thửa đất số 764, tờ bản đồ 14 tại cánh đồng S, thôn M, xã X, huyện L, tỉnh Vĩnh Phúc(cũ). Ông B đồng ý với quan điểm trên vì theo ông không có việc đổi ruộng giữa cụ T cụ M.Vì vậy, ông B kiện đòi gia đình bà Hphải trả lại cho ông thửa đất số 180, tờ bản đồ 17A (theo bản đồ 299); đồng thời khôi phục trả lại nguyên trạng thửa đất như trước khi đào thành ao và bồi thường cho ông 4 năm từ năm 2020 đến 2024 ông không có đất ruộng canh tác, mỗi năm 2 vụ lúa, 01 vụ màu với tổng số tiền là 18.200.000 đồng.

[3] Xét kháng cáo của nguyên đơn ông Nguyễn Văn B,Hội đồng xét xử xét thấy: [3.1] Đối với nội dung kháng cáo đề nghị Tòa án xem xét buộc gia đình bà Nguyễn Thị H,ông H1phải trả lại cho nguyên đơn thửa đất số 180, tờ bản đồ 17A (theo bản đồ 299), nay là thửa 164, tờ bản đồ 40 (theo bản đồ VN 2000), diện tích 274m2 tại xứ đồng Cổng, thôn M, xã X, huyện L, tỉnh Vĩnh Phúc(cũ), Hội đồng xét xử xét thấy: [3.1.1] Về nguồn gốc thửa đất tranh chấp: Căn cứ các tài liệu chứng cứ có trong hồ sơ vụ án và lời trình bày của các đương sự, Hội đồng xét xử nhận thấy: Thửa đất số 180, tờ bản đồ 17A, diện tích 274m2 tại xứ đồng Cổng có nguồn gốc được xác định tại sổ mục kê, bản đồ 299, đứng tên cụ Nguyễn Văn T(bố ông Nguyễn Văn B).Năm 1999, cụ T cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với thửa đất này. Năm 2011 cụ T. Đến ngày 22/12/2020, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vcũ đã cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sang tên cho ông Nguyễn Văn Btheo V bản phân chia di sản thừa kế lập ngày 26/11/2020 của gia đình cụ Tsau khi cụ T. Hiện nay theo bản đồ VN 2000 thì thửa đất này là thửa số 164, tờ bản đồ 40, diện tích 274m2 . [3.1.2] Về quá trình sử dụng thửa đất tranh chấp: Mặc dù thửa đất trên có nguồn gốc của cụ Nguyễn Văn T theo lời trình bày của cụ M vợ chồng bà H gia đình bà Hđã quản lý, sử dụng thửa đất trên từ năm 1995, khi cụ T thửa đất này để lấy thửa đất số 764, tờ bản đồ 14, tại cánh đồng Sửu. Các đương sự đều xác định, thửa đất này ban đầu là đất ruộng, nằm giữa vị trí hai cái ao nên trở thành ruộng trũng. Quá trình quản lý, sử dụng, khoảng năm 2000 đến năm 2002 gia đình bà Hđào thành ao. Sự việc này được chính quyền địa phương xác nhận tại Biên bản xác minh ngày 24/9/2024. Như vậy, có đủ cơ sở để khẳng định gia đình bà H,ông H1đã quản lý, sử dụng diện tích đất này từ trước những năm 2000. Hiện nay, gia đình bà Hvẫn đang tiếp tục quản lý sử dụng đối với thửa đất số 180, tờ bản đồ 17A, diện tích 274m2 tại xứ đồng Cổng, đứng tên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là ông Nguyễn Văn B. [3.1.3] Về giao dịch đổi đất ruộng giữa cụ M cụ T. Mặc dù ông B rằng giữa cụ T cụ M có giao dịch đổi ruộng đất nhưng bản thân ông lại không có ý kiến gì đối với Văn bản có tên “Giấy đổi ruộng” mà cụ M định là do chính tay cụ T và được ông H1cung cấp cho Tòa khi còn sống. Tại Giấy đổi ruộng thể hiện nội dung: “Tôi Nguyễn Văn Tcó một thửa ruộng ở xứ đồng Cổng diện tích là 11 thước ....ở dưới ao ông T2.Tôi đã đồng ý đổi thửa ruộng này cho ông Nguyễn Văn M là anh ruột để lấy một mảnh ruộng ở xứ đồng Sửu ....Nay hai anh em đã thỏa thuận đổi cho nhau từ năm 1995 và tôi canh tác ruộng đổi từ năm ấy đến nay và ông M sử dụng ruộng ở đồng Cổng từ năm đó đến nay”. Như vậy, mặc dù Giấy đổi ruộng không xác định ngày, tháng, năm viết giấy cũng như không thể hiện cụ thể thửa đất đổi là thửa nào, nhưng qua nội dung của văn bản này đã thể hiện thời điểm đổi ruộng là năm 1995; vị trí thửa ruộng của cụ T cho cụ M tại xứ đồng Cổng, có vị trí dưới ao cụ T2,có diện tích 11 thước (theo cách tính Bắc bộ tương đương 264 m2 ). Quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cấp phúc thẩm xác minh tại chính quyền địa phương thể hiện: Thửa đất các đương sự đang tranh chấp là thửa số 180, tờ bản đồ 17A, diện tích 274m² (bản đồ 299) có vị trí nằm giữa 2 diện tích đất ao là thửa 181, tờ bản đồ 17A, diện tích 464m2 của hộ gia đình cụ Nguyễn Văn T2(đứng tên trên sổ mục kê là Nguyễn Văn O– con trai cụ T2.Ông O có tên gọi khác là Nguyễn Quang T3)và thửa 179, tờ bản đồ 14, diện tích 472m2 (thửa đất này trước đây Uỷ ban cho ông Nguyễn Văn T, sau đó chuyển cho ông Nguyễn Kim H1 thầu lại vào năm 2000). Như vậy, vị trí và diện tích của thửa đất mà các bên đang tranh chấp có đặc điểm và vị trí tương đồng với thửa đất mà cụ T định tại Giấy đổi ruộng là của cụ đã đổi cho cụ M.Điều đó khẳng định, việc đổi đất giữa cụ T cụ M có thật. Theo đó cụ T đổi thửa đất số 180, tờ bản đồ 17A, diện tích 274m² (bản đồ 299), tại xứ đồng Cổng thuộc quyền quản lý, sử dụng của cụ cho cụ M lấy một thửa đất khác ở xứ đồng S. Về thửa đất của cụ M đổi cho cụ T:Tại biên bản lấy lời khai lần đầu của cụ M hiện, cụ khẳng định thửa đất của cụ đã đổi cho cụ T thửa số 756, tờ bản đồ 14, diện tích 242m2 tại xứ đồng Sửu; còn vợ chồng ông H1,bà H định: Thửa đất mà cụ M cho cụ T là thửa số 764, tờ bản đồ 14 tại xứ đồng Sửu. Tòa án cấp sơ thẩm chỉ căn cứ vào lời khai của cụ M bỏ qua lời khai của ông H1,bà H như các tài liệu, chứng cứ mà địa phương cung cấp để xác định thửa đất của cụ M đổi cho cụ T thửa 756, tờ bản đồ 14 là chưa chính xác. Bởi lẽ, tại biên bản lấy lời khai lần 2 vào ngày 05/6/2026 của cụ M vợ cụ là bà T1đã thể hiện: Thực tế cụ M thể nhớ thửa đất cụ đã đổi cho cụ T thửa số bao nhiêu, tờ bản đồ bao nhiêu, mà cụ chỉ nhớ thửa đất đó có diện tích khoảng hơn 200m2, có vị trí nằm cạnh thửa đất có diện tích khoảng 70m2 tại xứ đồng S. Tòa án cấp phúc thẩm xác minh tại chính quyền địa phương thể hiện: Theo sổ mục kê và bản đồ 299, hộ ông Nguyễn Văn M được quản lý sử dụng 6 thửa đất gồm: Thửa số 575, tờ bản đồ 14, diện tích 210m2 (đất Lúa); thửa số 764, tờ bản đồ 14, diện tích 310m2 (đất Lúa); thửa số 774, tờ bản đồ 14, diện tích 33m2 (đất Lúa); thửa số 818.1, tờ bản đồ 10, diện tích 912m2 (đất Lúa); thửa số 756, tờ bản đồ 14, diện tích 242m2 (đất Lúa); thửa số 387, tờ bản đồ 17A, diện tích 144m2 (đất ruộng màu - ĐRM). Đối với hộ ông Nguyễn Văn T được quản lý sử dụng 8 thửa đất gồm: Thửa số 585, tờ bản đồ 14, diện tích 105m2 (đất Lúa); thửa số 577, tờ bản đồ 14, diện tích 165m2 (đất ruộng màu); thửa số 762, tờ bản đồ 14, diện tích 395m2 (đất Lúa); thửa số 763, tờ bản đồ 14, diện tích 222m2 (đất Lúa); thửa số 356.2, tờ bản đồ 14, diện tích 725m2 (đất Lúa); thửa số 180, tờ bản đồ 17A, diện tích 274m2 (đất Lúa); thửa số 206.1, tờ bản đồ 17A, diện tích 200m2 (đất thổ cư); thửa số 206.2, tờ bản đồ 17A, diện tích 1023m2 (đất Vườn). Quá trình sử dụng đất: Đến năm 1999, khi kê khai đăng ký cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, các hộ đã tự kê khai bao gồm các thửa đất ở và các thửa đất nông nghiệp. Theo đó, ngoài các diện tích đất đã được đăng ký tại sổ mục kê như trên thì hộ gia đình cụ Mvà cụ T sự thay đổi đối với thửa 764, diện tích 310m2, tờ bản đồ 14 tại xứ Đcụ thể như sau: Khi kê khai, thửa số 764, diện tích 310m2, tờ bản đồ 14 tại xứ Đ của cụ Nguyễn Văn M đã được tách thành 2 thửa là thửa số 764.1 có diện tích 70m2 cấp cho cụ Nguyễn Văn M và thửa số 764, diện tích 242m2 cấp cho cụ Nguyễn Văn T(thể hiện tại sổ mục kê trang số 142 ghi chú: Thửa 764 Nguyễn Văn M,diện tích 310m2 (ghi chú một dòng nhỏ 70m2), loại đất LM; bên dưới dòng Nguyễn Văn Mghi chú thêm một dòng chữ nhỏ Nguyễn V. Tư, diện tích 242m2).

Căn cứ vào việc kê khai và đề nghị cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của các hộ gia đình, UBND huyện L(cũ) đã cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho cụ M cụ T các diện tích trên, (Hồ sơ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với cụ M cụ T nay chính quyền địa phương không còn lưu trữ). Đối với thửa 764.1, diện tích 70m2 hiện đang do bà Nguyễn Thị Minh H4 (con gái cụ M)quản lý sử dụng; còn thửa 764, diện tích 242m2 hiện đang do ông Nguyễn Văn B quản lý sử dụng.

Do đó, việc ông H1,bà H bày thửa đất cụ M cho cụ T là thửa số 764, diện tích 310m2 nhưng chỉ đổi 242m2, còn khoảng 70m2 thì cụ M sử dụng là có căn cứ, phù hợp với các tài liệu chứng cứ thu thập được. Như vậy, mặc dù Tòa án cấp sơ thẩm khi đánh giá chứng cứ đã có sự nhầm lẫn, chưa chính xác khi xác định đối tượng đất đổi là thửa 756 thay vì là thửa 764, tờ bản đồ 14 nhưng không làm thay đổi bản chất của sự việc là giữa cụ T cụ M có việc đổi đất và thửa đất mà các bên đang tranh chấp là thửa 180, tờ bản đồ 17A (bản đồ 299) tại xứ đồng Cổng có nguồn gốc của cụ T,đã được đổi cho cụ M,từ đó không chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là có căn cứ. Do vậy không nhất thiết phải sửa án sơ thẩm nhưng Tòa án cấp sơ thẩm cần nghiêm túc rút kinh nghiệm trong việc đánh giá chứng cứ khi giải quyết vụ án để đảm bảo sự thật khách quan. [3.1.4]

Từ những phân tích nhận định nêu trên, Hội đồng xét xử nhận thấy: Có căn cứ xác định thửa đất đang tranh chấp (thửa đất số 180, tờ bản đồ 17A, nay là thửa số 164, tờ bản đồ 40 (theo VN B),diện tích 274m2 ) có nguồn gốc là của cụ T,khi còn sống cụ T đổi cho cụ M lấy 242m2 thửa số 764, tờ bản đồ 14 và cụ T bao giờ có ý kiến về việc gia đình cụ Msử dụng thửa đất. Cụ M,ông H1,bà H quản lý, sử dụng lâu dài, đào ao, làm thay đổi hiện trạng cùng với hai ao bên cạnh thành một ao lớn không xác định được ranh giới cụ thể. Khi đào ao cụ T,ông B nhưng không có ý kiến gì. Nay ông B kiện đòi lại đất, yêu cầu khắc phục nguyên hiện trạng thửa đất là không có căn cứ. [3.2] Đối với yêu cầu của nguyên đơn về việc bồi thường số tiền bị thiệt hại do 4 năm từ năm 2020 đến 2024 không có đất ruộng canh tác, mỗi năm 2 vụ lúa, 01 vụ màu với tổng số tiền là 18.200.000 đồng, Hội đồng xét xử xét thấy: Như phân tích ở trên, việc ông B lại thửa đất số 180, tờ bản đồ 17A, nay là thửa số 164, tờ bản đồ 40 (theo VN B),diện tích 274m2 không được chấp nhận nên ông B phải là chủ sử dụng hợp pháp, có quyền quản lý, sử dụng đối với thửa đất này. Do vậy, quyền lợi của ông không bị xâm phạm, không có thiệt hại xảy ra. Việc yêu cầu bồi thường số tiền bị thiệt hại do 4 năm từ năm 2020 đến 2024 không có đất ruộng canh tác, mỗi năm 2 vụ lúa, 01 vụ màu với tổng số tiền 18.200.000 đồng của ông B không có căn cứ. Tòa án cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu bồi thường của ông là đúng quy định. Điều đó đồng nghĩa với việc toàn bộ nội dung kháng cáo của ông B có căn cứ, không được chấp nhận.

[4] Ý kiến của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ tại phiên tòa, không chấp nhận kháng cáo của nguyên đơn là có căn cứ, cần chấp nhận.

[5] Về chi phí tố tụng: Chi phí thẩm định, định giá tài sản hết 6.600.000đ. Yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn không được chấp nhận nên Tòa án cấp sơ thẩm buộc ông B chịu chi phí tố tụng là có căn cứ.

[6] Về án phí: [6.1] Án phí sơ thẩm: Tòa án cấp sơ thẩm buộc ông Nguyễn Văn B phải chịu 300.000 đồng án phí dân sự sơ thẩm không giá ngạch và 910.000đ án phí giá ngạch đối với yêu cầu bồi thường là có căn cứ. Tổng số tiền án phí ông B nộp là 1.210.000 đồng nhưng được trừ vào số tiền 300.000 đồng đã nộp theo biên lai số: AA/2020/0001753 ngày 03/6/2021 tại Chi cục thi hành án dân sự huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc (cũ). Ông B phải nộp 910.000 đồng. [6.2] Án phí phúc thẩm: Kháng cáo của nguyên đơn không được chấp nhận nên phải chịu án phí dân sự phúc thẩm theo quy định của pháp luật.