Bản án 516/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

Căn cứ vào kết quả tranh tụng, các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án được xem xét tại phiên tòa, ý kiến của đại diện Viện Công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm tại Hà Nội, Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận thấy:

[1] Kháng cáo của nguyên đơn là Nguyễn Văn T và kháng nghị của Viện trưởng Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ trong thời hạn luật định, đúng quy định tại các điều 271, 272, 273, 278, 279 và 280 Bộ luật Tố tụng dân sự nên hợp lệ, được xem xét theo thủ tục phúc thẩm.

[2] Tại phiên tòa phúc thẩm vắng mặt một số người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; tuy nhiên, phiên tòa đã được mở nhiều lần, các đương sự vắng mặt không có kháng cáo và đã được triệu tập hợp lệ.

Vì vậy, Hội đồng xét xử căn cứ khoản 3 Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự tiếp tục giải quyết vụ án như đề nghị của đại diện Viện Công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm tại Hà Nội.

[3] Về quan hệ tranh chấp và thẩm quyền giải quyết: Căn cứ đơn khởi kiện và trình bày của ông Nguyễn Văn T, ông T đề nghị chia di sản thừa kế của cụ Nguyễn Thị N tại thửa đất số 1133, tờ bản đồ số 01 tại xã S, huyện L, tỉnh Phú Thọ (cũ), thanh toán chi phí tôn tạo đất và xây tường bao; quá trình giải quyết vụ án, bị đơn là bà 11 Nguyễn Thị L đề nghị hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho cụ Nguyễn Thị N. Tòa án cấp sơ thẩm xác định quan hệ tranh chấp trong vụ án là “Tranh chấp chia di sản thừa kế và hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất”, thụ lý giải quyết là đúng quy định tại khoản 3, khoản 4 Điều 34; Điều 37, Điều 38 Bộ luật Tố tụng dân sự và khoản 4 Điều 32 Luật Tố tụng hành chính.

[4] Xét kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ và kháng cáo của ông Nguyễn Văn T, thấy rằng: Tại phiên tòa phúc thẩm, Viện trưởng Viện Công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm tại Hà Nội rút một số nội dung nhận định trong kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ về án phí sơ thẩm, về việc xem xét số tiền nộp thuế của ông Nguyễn Văn T, về việc xem xét Giấy cam kết ngày 02/5/2022 và việc giải quyết diện tích đất 60,4 m2 tăng thêm.

Tuy nhiên, Viện Công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm tại Hà Nội giữ nguyên quyết định về việc đề nghị Tòa án cấp phúc hủy toàn bộ bản án dân sự sơ thẩm, giao hồ sơ cho Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết lại vụ án. Về kháng cáo của nguyên đơn, tại phiên tòa phúc thẩm, ông Nguyễn Văn T giữ nguyên yêu cầu kháng cáo đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm hủy hoặc sửa quyết định của bản án sơ thẩm theo hướng xác định lại chính xác diện hàng thừa kế và chia di sản thừa kế đúng quy định của pháp luật.

[5] Xét việc Tòa án cấp sơ thẩm không giải quyết hết các yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, thấy rằng: Theo đơn khởi kiện và quá trình giải quyết thì nguyên đơn đề nghị chia di sản thừa kế của cụ Nguyễn Thị N là quyền sử dụng đất tại thửa số 1133. Theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho cụ N, thì thửa đất tranh chấp có diện tích là 205m2; diện tích đo đạc thực tế sau khi thẩm định là 265,4m2 (thừa 60,4m2 so với giấy chứng nhận quyền sử dụng đất). Tại Biên bản hòa giải ngày 21/02/2025 thể hiện nguyên đơn đề nghị chia thừa kế đối với thửa đất số 1133, tờ bản đồ số 01; diện tích theo Giấy chứng nhận cấp cho cụ Nguyễn Thị N là 205 m2, diện tích đo đạc thực tế sau khi thẩm định là 265,4 m2. Tại phiên tòa ngày 18/8/2025, nguyên đơn tiếp tục đề nghị chia thừa kế cả phần diện tích tăng thêm là 60,4 m2; đồng thời, giải thích tại đơn khởi kiện, ông đề nghị chia 205 m2 đất là do ông không biết diện tích thực tế lớn hơn diện tích thể hiện trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của cụ N được cấp. Quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm không xác minh, làm rõ phần diện tích tăng thêm này được cụ N, bà N sử dụng từ khi nào, có được sử dụng phù hợp với quy hoạch sử dụng đất không, có lấn chiếm đất đai không, ý kiến của các hộ giáp ranh thế nào; nguyên nhân dẫn đến sai số do đo đạc hay do thay đổi mốc giới trong quá trình sử dụng hoặc lý do khác để từ đó xác định diện tích đất tăng thêm 60,4 m2 có thuộc di sản thừa kế hay không là chưa giải quyết hết các yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. Nhận định của Tòa án cấp sơ thẩm về việc “… tại đơn khởi kiện, quá trình giải quyết vụ án, ông T chỉ đề nghị chia thừa kế diện tích 205 m2 …” là chưa phù hợp với các tài liệu có trong hồ sơ vụ án. Bên cạnh đó, trong phần nhận định của bản án, Tòa án cấp sơ thẩm xác định diện tích đất tăng thêm nằm ngoài giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, không xem xét chia đối với diện tích này và tạm giao cho chị Nguyễn Thị T quản lý, sử dụng; khi nào diện tích này được hợp thức quyền sử dụng thì các đồng thừa kế có quyền thỏa thuận phân chia hoặc đề nghị giải quyết theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, nội dung này không được thể hiện trong phần quyết định của bản án sơ thẩm nên không có cơ sở để Tòa án cấp phúc thẩm xem xét lại. Hơn nữa, quá 12 trình giải quyết vụ án, các đương sự đều khẳng định không xác định được vị trí của diện tích tăng thêm; Tòa án cấp sơ thẩm cũng không xác định diện tích tăng thêm nằm ở vị trí nào, có đúng như “Bản trích đo hiện trạng sử dụng đất nhà bà Nguyễn Thị N” có trong hồ sơ vụ án không, nên nhận định của Tòa án cấp sơ thẩm về việc tạm giao diện tích này cho chị Nguyễn Thị T cũng không có cơ sở để thực hiện khi bản án có hiệu lực pháp luật. Sai sót này không thể khắc phục tại phiên tòa phúc thẩm; bởi vậy, cần hủy bản án sơ thẩm để giải quyết sơ thẩm lại như quan điểm của đại diện Viện Công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm tại Hà Nội.

[6] Về phạm vi yêu cầu khởi kiện của đương sự: Ông Nguyễn Văn T khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế của cụ Nguyễn Thị N là quyền sử dụng thửa đất số 1133, tờ bản đồ số 01 tại xã S, huyện L, tỉnh Phú Thọ (cũ). Quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm xác định thửa đất 1133 là tài sản chung của cụ N và con gái là bà Nguyễn Thị N; từ đó xác định di sản của cụ N là quyền sử dụng ½ thửa đất 1133; còn lại ½ thửa là di sản của bà N. Các đương sự trong vụ án chỉ đề nghị chia di sản của cụ N, không yêu cầu chia di sản của bà N; các đương sự cũng không yêu cầu chia phần di sản cụ N được hưởng của bà N. Như vậy, Tòa án cấp sơ thẩm xem xét, quyết định việc chia di sản thừa kế của cụ N là phù hợp; tuy nhiên, khi giải quyết lại vụ án, cần cân nhắc và làm rõ phần di sản thừa kế của cụ N mà chị T được hưởng và phần di sản của bà N (chưa chia); căn cứ để giao (hoặc tạm giao) phần di sản của bà N cho các thừa kế. Bên cạnh những nội dung nêu trên, khi giải quyết lại vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm cũng cần đánh giá lại các tài liệu, chứng cứ trong vụ án, trong đó có “Giấy cam kết đề ngày 02/5/2022” với nội dung ông T đồng ý cho chị T một phần diện tích đất 6 x 17 m2 để xác định ông T đã định đoạt đối với phần di sản được hưởng từ cụ N hay chưa; xem xét lại nghĩa vụ thanh toán giá trị tài sản giữa các đương sự trong vụ án; quyết định về án phí dân sự sơ thẩm để bảo đảm đúng quy định của pháp luật. Về tố tụng, trong hồ sơ vụ án thể hiện, khi tiến hành phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải, Thẩm phán chỉ lập biên bản về việc hòa giải, không lập biên bản về kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ là không đúng quy định tại Điều 211 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[7] Về án phí phúc thẩm, căn cứ Nghị Quyết 326/2016/UBTVQH ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội “Quy định về mức thu, miễn, giảm, thu nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí”, ông Nguyễn Văn T không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm.