Bản án 34/2026/HNGĐ-PTTranh chấp về chia tài sản sau khi ly hôn

8 - Về thủ tục tố tụng:

[1] Quan hệ tranh chấp của vụ án là về chia tài sản sau khi ly hôn thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án. Do vụ án có kháng cáo nên thuộc thẩm quyền của Tòa Hôn nhân và gia đình phúc thẩm Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng quy định tại khoản 1 Điều 28, khoản 2 Điều 38 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Kháng cáo của bị đơn – bà Nguyễn Thị B nộp trong thời hạn luật định nên được chấp nhận xem xét theo trình tự xét xử phúc thẩm (Điều 273 của Bộ luật Tố tụng dân sự).

[3] Do ông Nguyễn Văn B1 chết ngày 30/8/2024 nên Toà án cấp sơ thẩm đưa vợ và các con của ông B1 vào tham gia tố tụng trong vụ án với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là đúng quy định của pháp luật. Cụ thể: Vợ của ông B1 là Nguyễn Thị M; các con chung là: Chị Nguyễn Thị M1, sinh năm 1993, anh Nguyễn Văn M2, sinh năm 1995 và chị Nguyễn Thị H, sinh năm 1998.

Tuy nhiên, Toà án sơ thẩm lại xác định anh Nguyễn Hoàng Q1 (là con rể của ông B1 và bà Nguyễn Thị M) tham gia tố tụng trong vụ án tại giai đoạn sơ thẩm là không đúng nên cần xác định lại con trai của ông B1, bà M là anh Nguyễn Văn M2, sinh năm 1995 vào tham gia tố tụng trong vụ án với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

[4] Tại phiên toà người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan – Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai Thủy N2 vắng mặt, đề nghị xét xử vắng mặt; những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan khác: Bà Nguyễn Thị T1, bà Bùi Thị C1, chị Trần Thảo V, chị Trần Thị L, anh Trần Văn V1, anh Trần Văn Q, chị Trần Thị N, chị Trần Thị Đ1 và người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chị Trần Thị N vắng mặt nhiều lần không có lý do mặc dù đã được Toà án triệu tập hợp lệ. Hội đồng xét xử quyết định xét xử vắng mặt họ theo quy định tại khoản 3 Điều 296 của Bộ luật Tố tụng dân sự. - Xét kháng cáo của bị đơn – bà Nguyễn Thị B.

[5] Ông Đ và bà B đều xác nhận có hai tài sản trong thời kỳ hôn nhân là: Thửa đất số 323, tờ bản đồ 12, diện tích đất 745m2, địa chỉ: Thôn A xã G, huyện T, thành phố Hải Phòng (nay là Tổ dân phố A G, phường B, thành phố Hải Phòng). Thửa số 465, tờ bản đồ số 12, diện tích đất ở 734m2, địa chỉ: Thôn A xã G, huyện T, thành phố Hải Phòng (nay là Tổ dân phố A G, phường B, thành phố Hải Phòng).

Tuy nhiên, theo lời trình bày của ông Đ hai thửa đất này đều là tài sản chung của vợ chồng ông Đ, bà B. Còn bà B và các con chung của ông Đ, bà B lại cho rằng thửa đất số 323, tờ bản đồ 12 là thửa đất được cấp cho hộ gia đình bà B khi gia đình đi vùng kinh tế mới nên là tài sản chung của cả hộ gia đình. Đối với diện tích đất 734m2, tại thửa số 465, tờ bản đồ số 12 có nguồn gốc là nhận chuyển nhượng của vợ chồng ông N1 và bà C1, các con chung cũng có đóng góp.

[6] Về nguồn gốc thửa đất số 465, tờ bản đồ 12: Theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số vào sổ cấp GCN: 00737/H/2005 ngày 21/11/2005 do Ủy ban nhân 9 dân huyện T cấp đứng tên người sử dụng đất ông Nguyễn Văn Đ, vợ là bà Nguyễn Thị B được quyền sử dụng diện tích đất ở 734,0m2, địa chỉ: thôn A, xã G, huyện T, thành phố Hải Phòng, nguồn gốc sử dụng đất: nhận quyền sử dụng đất do chuyển nhượng. Thửa đất này ông Đ và bà B đều trình bày nhận chuyển nhượng của vợ chồng ông Trần Văn N1 (đã chết năm 2020) và bà Bùi Thị C1. Quá trình giải quyết vụ án tại Toà án cấp sơ thẩm, nguyên đơn ông Đ đã rút yêu cầu khởi kiện về việc phân chia đối với thửa đất này và rút yêu cầu về buộc gia đình bà C1 phải trả ngõ đi có chiều rộng 1,5m, chiều dài 11m của thửa đất số 465, tờ bản đồ 12 cho ông Đ, bà B. Về yêu cầu này của ông Đ thì bà B (nêu tại Đơn kháng cáo); bà C1 cùng các con của bà C1, ông N1 đều có quan điểm, cần phải tách ra giải quyết bằng một vụ án khác. Toà án cấp sơ thẩm đình chỉ xét xử đối với các yêu cầu này của nguyên đơn ông Đ, không xem xét, giải quyết là có căn cứ theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 217 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[7] Về nguồn gốc thửa đất số 323, tờ bản đồ 12: [7.1] Theo Ủy ban nhân dân phường B, thành phố Hải Phòng (cũ là Ủy ban nhân dân xã G, huyện T, thành phố Hải Phòng) cho biết: Ngày 25/8/1983, Ủy ban nhân dân xã G được thành lập, chính quyền chia đất thành các ô, người dân có nhu cầu sử dụng đất thì có thể lựa chọn các ô đất đã chia này. Đến năm 1995, Ủy ban nhân dân xã G lập Sổ đăng ký ruộng đất để quản lý đất đai tại địa phương. Theo Sổ đăng ký ruộng đất năm 1995 và Bản đồ địa chính số 12 năm 1996 (được Sở địa chính công nhận ngày 22/4/1996) thì tại trang 62, số thửa số 323, tờ bản đồ 12, diện tích 745m2, loại đất ở đứng tên chủ sử dụng là Nguyễn Văn Đ. Năm 2000, Ủy ban nhân dân xã G tiến hành lập hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho công dân trên địa bàn xã. Ngày 29/12/2000 thì Ủy ban nhân dân huyện T đã cấp giấy chứng nhận cho hộ ông Nguyễn Văn Đ được quyền sử dụng diện tích đất 745m2, tại thửa đất số 323, tờ bản đồ số 12, địa chỉ: Thôn B, xã G, huyện T, thành phố Hải Phòng; còn hộ ông Nguyễn Văn Đ gồm những thành viên nào thì Ủy ban nhân dân phường B không nắm được đề nghị Toà án xác minh tại Công an phường B. [7.2] Theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số vào sổ cấp GCN: 00318 QSDĐ/HPTNGĐQ1 ngày 29/12/2000 do Ủy ban nhân dân huyện T cấp đứng tên hộ ông Nguyễn Văn Đ được quyền sử dụng diện tích đất 745,0m2 (trong đó 200m2 đất ở, 545m2 đất vườn), địa chỉ: thôn B, xã G, huyện T, thành phố Hải Phòng. Tại trang 4 của Giấy chứng nhận tại phần “Những thay đổi sau khi cấp giấy chứng nhận” có nội dung: Ngày 17/10/2012: địa chỉ thửa đất: thôn B nay đính chính lại là thôn A. Diện tích 545,0m2 đất vườn nay đính chính lại là đất ở (Hồ sơ 1190). Ngày 22/12/2017: Người sử dụng đất thay đổi tên từ hộ ông Nguyễn Văn Đ thành ông Nguyễn Văn Đ vợ là bà Nguyễn Thị B (theo Biên bản kiểm tra ngày 20/12/2017 của Văn phòng Đ2 Chi nhánh huyện T). Ngày 15/3/2024: đã tặng cho 12,8m2 diện tích đất ở để làm đường giao thông, diện tích còn lại là 732,2m2 (theo hồ sơ số 00249 - dự án nông thôn mới). 10 [7.3] Văn phòng Đ2 – Chi nhánh huyện T cung cấp hồ sơ đăng ký biến động đất đai, gồm các tài liệu: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Đơn đăng ký biến động đất đai, tài sản gắn liền với đất, Biên bản kiểm tra theo nội dung đơn đề nghị của hộ ông Nguyễn Văn Đ, tại xã G, Sổ hộ khẩu gia đình, Biên bản họp gia đình. Người viết đơn đăng ký biến động là ông Nguyễn Văn Đ; Sổ hộ khẩu gia đình ngày 08/4/1997, tên chủ hộ: ông Nguyễn Văn Đ, vợ là bà Nguyễn Thị B, con là chị Nguyễn Thị T1. Theo Biên bản họp gia đình ngày 20/12/2017, tại Ủy ban nhân dân xã G thì các thành viên trong gia đình gồm có: ông Nguyễn Văn Đ, bà Nguyễn Thị B và con gái là bà Nguyễn Thị T1.

Tuy nhiên, tại Biên bản lấy lời khai ngày 15/5/2026, ông Đ xác nhận tại Biên bản họp gia đình vào hồi 08 giờ ngày 20/12/2017, ông Đ đã tự ký tên của bà B và con chung là bà T1; thực tế không có cuộc họp gia đình này. Tại phiên toà phúc thẩm bà B và chị T1 trình bày không biết gì về Biên bản họp gia đình vào hồi 08 giờ ngày 20/12/2017, chữ ký tên “Nguyễn Thị B”, “Nguyễn Thị T1” tại mục “Chữ ký các thành viên trong gia đình” không phải do họ ký và viết ra. Những người con khác của ông Đ, bà B là ông A, bà T3 và ông B1 không có chữ ký tại biên bản này. [7.4] Tại hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên chủ sử dụng hộ ông Nguyễn Văn Đ: tại các tài liệu “Biên bản thẩm tra hiện trạng sử dụng đất” không ghi ngày, tại mục nguồn gốc sử dụng đất ghi: Đất vùng kinh tế mới sử dụng từ năm 1985; tại tài liệu là “Đơn kê khai”, tại mục nguồn gốc sử dụng đất ghi: “đất được cấp theo chế độ vùng kinh tế mới”. [7.5] Theo Công văn số: 1301/CAP ngày 12/6/2026 của Công an phường B thì: Căn cứ cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và hồ sơ cư trú lưu trữ tàng thư của Công an phường B không có đủ tài liệu, thông tin để xác nhận chính xác thành viên trong hộ gia đình ông Nguyễn Văn Đ và bà Bùi Thị B2 tại các mốc thời điểm năm 1983, 2000 và năm 2017 bao gồm những thành viên nào.

[8] Kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản đối với thửa đất số 323, tờ bản đồ số 12: Thửa đất vẫn có hiện trạng như thời điểm được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại các mốc giới ở các cạnh hướng Đông, T4, N3. Mốc giới phía Bắc có thay đổi do hiến đất để mở rộng đường xóm. Tài sản trên thửa đất số 323, tờ bản đồ số 12 gồm có 01 nhà cấp 4 một tầng thò thụt, lợp ngói xi măng, nền lát gạch men, cửa cánh phản gỗ tạp, xây dựng năm 1991; 01 bể nước xây đá xanh bên dưới, trên xây gạch ba banh, 01 bể nước tường gạch có bó trát; 01 bếp, 01 nhà tắm, 01 lán tôn mạ màu trước khu công trình phụ. Tổng giá trị tài sản trên đất: 37.062.000 đồng. Giá đất là 5.000.000 đồng/m2. Tại phiên toà phúc thẩm các đương sự không yêu cầu giải quyết tài sản trên đất.

[9] Từ những nội dung trên, Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng: Về nguồn gốc thửa đất số 323, tờ bản đồ 12 do hộ gia đình ông Đ, bà B2 tự sử dụng từ năm 1983 khi xã G được thành lập. Theo hồ sơ lưu trữ tại Ủy ban nhân dân xã G bao gồm (Sổ đăng ký ruộng đất năm 1995 và Bản đồ địa chính số 12 năm 1996) thì tại trang 11 62, thửa số 323, tờ bản đồ 12, diện tích 745m2, loại đất ở đứng tên chủ sử dụng là Nguyễn Văn Đ. Ngày 29/12/2000 thì Ủy ban nhân dân huyện T cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số vào sổ: 00318 QSDĐ/HPTNGĐQ1 chứng nhận hộ ông Nguyễn Văn Đ được quyền sử dụng 745m2 (trong đó 200m2 đất ở và 545m2 đất vườn – ngày 17/10/2012 đính chính diện tích 545,0m2 đất vườn thành đất ở), tại thửa số 323, tờ bản đồ số 12, địa chỉ: Thôn B, xã G, huyện T, thành phố Hải Phòng. Như vậy, tại thời điểm năm 2000, cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận lần đầu cho hộ gia đình ông Đ thì hộ gia đình ông Đ gồm các thành viên: Ông Đ, bà B2, các con chung: ông Nguyễn Văn B1, ông Nguyễn Văn A, bà Nguyễn Thị T và bà Nguyễn Thị T1 nên thửa đất này thuộc quyền sử dụng chung của ông Đ, bà B2 và 04 người con chung nêu trên. Đến ngày 22/12/2017, Văn phòng Đ2 Chi nhánh huyện T đính chính tại trang 4 của giấy chứng nhận: Người sử dụng đất thay đổi tên từ hộ ông Nguyễn Văn Đ thành ông Nguyễn Văn Đ vợ là bà Nguyễn Thị B, căn cứ vào Biên bản họp gia đình ngày 20/12/2017.

Tuy nhiên, Biên bản họp gia đình ngày 20/12/2017 không đầy đủ các thành viên trong gia đình. Những người có chữ ký tại biên bản này là ông Đ, bà B, bà T1 đều xác nhận chữ ký, chữ viết của bà B và bà T1 tại Biên bản này là không đúng chữ ký, chữ viết của họ. Như vậy, có căn cứ để xác nhận Biên bản họp gia đình ngày 20/12/2017 lập không phản ánh đầy đủ ý chí của các thành viên trong gia đình, không đúng ý chí của những người có tên (bà B, bà T1); thực chất không có cuộc họp gia đình vào ngày 20/12/2017 nhưng ngày 22/12/2017, Văn phòng Đ2 Chi nhánh huyện T lại căn cứ vào chính Biên bản này để đính chính tại trang 4 của giấy chứng nhận: Người sử dụng đất thay đổi tên từ hộ ông Nguyễn Văn Đ thành ông Nguyễn Văn Đ vợ là bà Nguyễn Thị B là không đúng quy định của pháp luật. Toà án cấp sơ thẩm căn cứ vào nội dung đính chính này để xác định thửa đất là tài sản chung của ông Đ, bà B và chỉ phân chia cho ông Đ, bà B là đã làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các thành viên khác trong gia đình (các con chung của ông Đ, bà B) nên kháng cáo của bà Nguyễn Thị B là có căn cứ, cần chấp nhận kháng cáo của bà B, sửa bản án sơ thẩm theo hướng: Huỷ nội dung đính chính tại mục “Những thay đổi sau khi cấp giấy chứng nhận”, nội dung cụ thể: “Ngày 22/12/2017 – Người sử dụng đất thay đổi tên từ hộ ông Nguyễn Văn Đ thành ông Nguyễn Văn Đ vợ là bà Nguyễn Thị B theo Biên bản kiểm tra ngày 20/12/2017 của Văn phòng Đ2 Chi nhánh huyện T”. Chia tài sản chung cho ông Đ, bà B và các con chung của ông Đ, bà B theo quy định tại khoản 25 Điều 3 của Luật Đất đai sửa đổi, bổ sung năm 2024. Diện tích còn lại của thửa đất sau khi đã hiến đất làm đường là 732,2m2 (đính chính tại trang 4 của giấy chứng nhận do ngày 15/3/2023 ông Đ, bà B đã hiến diện tích 12,8m2 để làm đường). Toà án không phân chia đối với phần diện tích 44,6m2 ông Đ, bà B sử dụng vượt so với diện tích được cấp tại giấy chứng nhận. Tại phiên toà phúc thẩm, bà B, ông Đ và các con chung thống nhất trình bày phần tài sản trên đất có 01 nhà cấp 4 một tầng và các công trình xây dựng khác, giá trị còn lại không lớn nên không yêu cầu Toà án phân chia. Bà B cùng các con chung đồng ý nhận chung phần tài sản được phân chia nên thửa đất số 12 thửa số 323, tờ bản đồ số 12 được phân chia như sau: 732,2m2 : 6 = 122m2, mỗi thành viên trong hộ gia đình được chia diện tích đất là 122m2.

Tuy nhiên, để đảm bảo giá trị sử dụng của diện tích đất được phân chia, tại phiên toà phúc thẩm bà B và những người được phân chia đất có mặt đều đồng ý chia cho ông Đ được quyền sử dụng diện tích đất 129,3m2; diện tích đất còn lại: 602,9m2 bà B và 04 người con chung được quyền sử dụng chung (theo các mốc giới, có sơ đồ kèm theo bản án) theo quy định tại Điều 33, 38, 59, 62 của Luật Hôn nhân và Gia đình; các Điều 209, 212, 213, 218, 219 của Bộ luật Dân sự; khoản 2 Điều 308, Điều 309 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[10] Về án phí dân sự sơ thẩm: Ông Đ, bà B, ông A, bà T, bà T1 và những người thừa kế của ông B1 (bà M, chị M1, anh M2, chị H) phải chịu án phí phân chia tài sản chung theo quy định tại Điều 147 của Bộ luật Tố tụng dân sự; điểm b khoản 2 Điều 27 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH

14. Do ông Đ, bà B là người cao tuổi, có đơn xin miễn án phí nên miễn án phí cho ông Đ, bà B theo quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH 14; Điều 2 của Luật Người cao tuổi.

[11] Về án phí phúc thẩm: Do bản án dân sự bị sửa nên bà B không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm theo quy định tại khoản 2 Điều 148 của Bộ luật Tố tụng dân sự; khoản 2 Điều 29 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH 14.

[12] Các quyết định khác của Bản án sơ thẩm không có kháng cáo, kháng nghị Hội đồng xét xử phúc thẩm không xem xét.