Bản án 11/2026/DS-STTranh chấp về thừa kế tài sản

, ông B và bà N1 đã có bản khai cụ thể, rõ ràng thể hiện trong hồ sơ vụ án nên việc vắng mặt của những người trên không làm ảnh hưởng đến việc xét xử, 6 giải quyết vụ án. Căn cứ quy định tại khoản 1 Điều 228 của Bộ luật Tố tụng dân sự thì Tòa án vẫn tiến hành xét xử vắng mặt ông B và bà N1 theo quy định. [1.2] Bà H khởi kiện yêu cầu Toà án hủy Hợp đồng tặng cho số 230; đề nghị xác định thửa đất số 53 và tất cả các tài sản có trên đất là di sản thừa kế của cụ Nguyễn Thị H2 để lại chưa được phân chia và đề nghị chia di sản thừa kế là tài sản trên cho các hàng thừa kế theo quy định; đề nghị Tòa án tuyên cơ quan có thẩm quyền chỉnh lý đăng ký biến động đối với GCN số CS08611 đứng tên ông C qua tên của bà H nếu như bà H được nhận kỷ phần thừa kế là hiện vật (nhà và đất đang tranh chấp). Căn cứ khoản 3 và khoản 5 Điều 26 của Bộ luật Tố tụng dân sự thì yêu cầu khởi kiện của bà H là tranh chấp về thừa kế tài sản và tranh chấp hợp đồng dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Toà án. Ngoài ra, việc thay đổi yêu cầu khởi kiện của bà H tại phiên tòa không vượt quá phạm vi yêu cầu khởi kiện ban đầu nên căn cứ khoản 1 Điều 244 của Bộ luật Tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử chấp nhận việc thay đổi yêu cầu khởi kiện của bà H. Vụ án thụ lý trước ngày 01/7/2025, thời gian này ông T và bà K đang cư trú và làm việc tại Mỹ nên căn cứ Điều 37 của Bộ luật Tố tụng dân sự thì Tòa án nhân dân tỉnh Bình Định (nay là Tòa án nhân dân tỉnh Gia Lai) thụ lý, giải quyết vụ án là đúng quy định. [1.3] Về việc xác định người tham gia tố tụng: [1.3.1] Cụ H2 có 04 người con là các ông bà H, H1, T và L; ngoài ra, bà H khởi kiện yêu cầu hủy GCN số CS08611 do Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh B (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh G) cấp cho ông C và hiện nay bà Nguyễn Thị Hạnh N1 đang ở tại nhà đất đang tranh chấp để xem nhà giùm cho ông C và bà N1 có bỏ chi phí vào cải tạo ngôi nhà nên Tòa án xác định những người có tên nêu trên tham gia tố tụng với tư cách là nguyên đơn, bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là phù hợp. [1.3.2] Trong quá trình giải quyết vụ án, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Gia Lai đã có văn bản đề nghị xác minh, thu thập tài liệu chứng cứ yêu cầu bổ sung người tham gia tố tụng là UBND xã P vì cho rằng UBND thị trấn N (cũ) đã thực hiện việc chứng thực văn bản khai nhận di sản của ông T là chưa đúng và UBND huyện P (cũ) cấp GCN cho vợ chồng ông T - bà K chưa đảm bảo theo quy định của pháp luật; căn cứ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn cần phải đưa UBND xã P vào tham gia tố tụng với tư cách là người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của UBND huyện P (cũ) và UBND thị trấn N (cũ) với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

Xét thấy, tại biên bản hòa giải ngày 26/5/2026, phía nguyên đơn đã xác định là trong trường hợp Tòa án hủy hợp đồng tặng cho nhà đất giữa vợ chồng T với ông C, phía nguyên đơn thống nhất không đề nghị UBND thị trấn N (cũ) bồi thường do việc kê khai hàng thừa kế của cụ H2 là do ông T khai nhận, không có liên quan đến ủy ban. Căn cứ của Tòa án nhân dân tối cao “...Trường hợp việc giải quyết tranh chấp hợp đồng có liên quan đến nghĩa vụ giải thích của Công chứng viên theo quy định tại điểm d khoản 2 Điều 17 của Luật Công chứng sửa đổi năm 2018, trách nhiệm 7 bồi thường thiệt hại cho người yêu cầu công chứng của tổ chức hành nghề công chứng thì Tòa án xem xét đưa tổ chức hành nghề công chứng vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan” và căn cứ điểm b khoản 2 Điều 106 của Luật Đất đai năm 2013 thì nhà nước thu hồi GCN đã cấp trong trường hợp cấp đổi GCN đã cấp (tức là GCN số CH08175 đã bị thu hồi khi thực hiện việc cấp GCN số CS08611). Ngoài ra, tại phiên tòa, nguyên đơn cũng đã thay đổi yêu cầu khởi kiện, không yêu cầu hủy GCN số CS08611 mà đề nghị Tòa án tuyên cơ quan có thẩm quyền chỉnh lý đăng ký biến động đối với GCN số CS08611 đứng tên ông C qua tên của bà H nếu như bà H được nhận kỷ phần thừa kế là hiện vật (nhà và đất đang tranh chấp).

Do đó, trong trường hợp này, Tòa án không đưa UBND xã P vào tham gia tố tụng với tư cách là người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của UBND thị trấn N (cũ) (là tổ chức thực hiện việc chứng thực Hợp đồng số 230) và UBND huyện P (cũ) (là tổ chức thực hiện việc cấp GCN số CH08175) là phù hợp.

[2] Về nội dung: [2.1] Theo nội dung biên bản hòa giải ngày 26/5/2026 và tại phiên tòa các ông bà H, N, T1, P thống nhất các nội dung sau: - Cụ H2 có 04 người con ruột là các ông bà H, H1, T và L; ngoài ra, cụ H2 không có con riêng, con nuôi nào khác; cha mẹ của hai cụ chết trước hai cụ và cả hai cụ chết không để lại di chúc. Căn cứ quy định tại Điều 651 của Bộ luật Dân sự thì các ông bà H, H1, T và L được xác định là người thừa kế theo pháp luật của cụ H2. - Nhà và đất đang tranh chấp có nguồn gốc do cụ H2 tạo lập và sử dụng ổn định trước năm 1975 cho đến khi qua đời năm 2009. Nhà đất được cấp sổ lần đầu vào ngày 20/8/2020, ông T và bà K là người đứng tên trong GCN; ngày 19/4/2021, ông T và bà K tặng cho con trai là ông C toàn bộ nhà đất theo Hợp đồng tặng cho số 230 và hiện nay ông C đã được cấp GCN số CS08611. - Về chi phí xây dựng ngôi nhà và các tài sản có trên đất: Ngôi nhà và tất cả các tài sản có trên đất là tài sản của cụ H2, thuộc di sản của cụ H2 chưa được phân chia. - Theo GCN số CS08611, thửa đất số 53 có diện tích 315,9m2 (trong đó có 300m2 đất ở và 15,9m2 đất trồng vây hàng năm khác). Theo kết quả đo vẽ ngày 07/5/2026, thửa đất số 53 có diện tích là 299,1m2. Các bên thống nhất lấy kết quả đo vẽ ngày 07/5/2026 để tính giá trị thửa đất số 53 và thống nhất yêu cầu tính diện tích đo vẽ 299,1m2 theo giá trị đất ở; về các kết quả định giá các tài sản khác, các ông bà thống nhất theo biên bản định giá và đo đạc, không có ý kiến gì. - Thống nhất phân chia thừa kế nhà đất nêu trên, bà H nhận hiện vật (bao gồm kỷ phần của bà H1, bà H với bà H1 sẽ tính toán, phân chia sau, không yêu cầu giải quyết trong vụ án này) và đồng thời thối lại giá trị cho bà L, ông T. [2.2] Các ông bà H, N, T1, P không thống nhất nội dung liên quan đến việc tính toán công sức quản lý, trông coi di sản của ông T; bị đơn yêu cầu chia di sản của cụ H2 thành 05 phần, phần của ông T 02 phần (gồm 01 kỷ phần của ông T được nhận 8 và 01 kỷ phần từ công sức, đóng góp của ông T chăm lo mẹ, ngôi nhà); các bà H, L và H1 không đồng ý trích trừ lại cho ông T 01 kỷ phần thừa kế về công sức, đóng góp của ông T chăm lo mẹ, ngôi nhà và đề nghị không xem xét công sức quản lý, trông coi di sản của ông T. [2.3] Căn cứ nội dung biên bản hòa giải ngày 26/5/2026 và qua tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử phân chia di sản thừa kế của cụ H2 là quyền sử dụng và các tài sản gắn liền với đất của thửa đất số 53 như sau: [2.3.1] Theo biên bản định giá tài sản ngày 07/5/2026, giá trị đất của thửa đất số 53 là 15.000.000 đồng/m2 x 299,1m2 = 4.486.500.000 đồng. Tổng giá trị tài sản trên đất là: 225.224.344 đồng; bao gồm: - Nhà: 134,5m2 x 3.708.000 đồng/m2 x 40% = 199.490.400 đồng. - Giếng nước: 3.884.000 đồng. - Cây cối, hoa màu trên đất: 553.000 đồng. - Nhà vệ sinh: 3,2m2 x 556.000 đồng/m2 x 40% = 711.680 đồng. - Tường rào: 49,37m2 x 498.000 đồng/m2 x 40% = 9.834.504 đồng. - Mái hiên trước: 23,9m2 x 781.000 đồng/m2 x 40% = 7.466.360 đồng. - Mái hiên sau: 21m2 x 391.000 đồng/m2 x 40% = 3.284.400 đồng. Tổng giá trị di sản của cụ H2 là: 4.486.500.000 đồng + 225.224.344 đồng = 4.711.724.344 đồng. [2.3.2] Ông T cũng như gia đình ông T sống với cụ H2 cho đến khi cụ qua đời vào năm 2009; sau khi cụ H2 chết, gia đình ông T tiếp tục ở tại nhà đất đang tranh chấp, trông coi, quản lý nhà đất cho đến nay.

Xét thấy, ngoài ông T thì 03 người con còn lại của cụ H2 đều lập gia đình ở xa, lúc cụ H2 còn sống thì gia đình ông T là người trực tiếp chăm sóc cụ H2 trong việc sinh hoạt, ăn uống hằng ngày; sau khi cụ H2 chết thì nhờ sự trông coi, quản lý di sản của gia đình ông T làm cho giá trị di sản không bị giảm sút. Căn cứ theo quy định tại Điều 618 của Bộ luật Dân sự và Án lệ số 05/2016/AL được Hội đồng Thẩm phán Tòa án tối cao thông qua ngày 06/4/2016 và được công bố theo Quyết định số 220/QĐ-CA ngày 06/4/2016 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao thì Hội đồng xét xử chấp nhận một phần yêu cầu của bị đơn, ông T được thanh toán công sức trông coi, quản lý di sản.

Tuy nhiên, ngoài nhà đất đang tranh chấp thì vợ chồng ông T không ở chỗ ở nào khác cho đến khi qua Mỹ; việc gia đình ông T giữ gìn, cải tạo ngôi nhà trong quá trình trông coi, quản lý là phù hợp với thực tế sử dụng nhà đất vì ngôi nhà mang lại giá trị về chỗ ở cho gia đình ông T, gia đình ông T cũng được hưởng lợi về việc trông coi, quản lý di sản.

Do đó, không thể chia giao cho ông T 01 kỷ phần từ công sức, đóng góp của ông T như yêu cầu của bị đơn vì không tương xứng với công sức T đã bỏ ra.

Do đó, Hội đồng xét xử chỉ chấp nhận công sức trông coi, quản lý di sản của ông T bằng tổng giá trị các tài sản gắn liền với đất là 225.224.344 đồng. 9 [2.3.3] Sau khi trừ công sức trông coi, quản lý di sản của ông T, kỷ phần thừa kế của cụ H2 còn lại là 4.711.724.344 đồng - 225.224.344 đồng = 4.486.500.000 đồng. Di sản của cụ H2 để lại được chia kỷ phần thừa kế cho hàng thừa kế thứ nhất gồm 04 người; các ông bà H, H1, T và L mỗi người được nhận: 4.486.500.000 đồng/4 = 1.121.625.000 đồng. Riêng ông T được nhận là 1.121.625.000 đồng + 225.224.344 đồng = 1.346.849.344 đồng. [2.4] Tại Văn bản khai nhận di sản ngày 28/5/2020, ông T và bà K đã khai nhận người thừa kế theo pháp luật hàng thứ nhất của cụ H2 chỉ có một mình ông T là con ruột, ngoài ra cụ H2 không có người con đẻ hoặc con nuôi nào khác là không phù hợp với nhận định tại mục [2.1], đã bỏ sót những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo pháp luật của cụ H2 là các bà H, H1 và L. Mặt khác, tại thời điểm khai nhận nêu trên, các bà H, H1 và L không có bất kỳ văn bản nào từ chối nhận di sản của cụ H2. Bị đơn cho rằng khi nghe thông tin dự án đường sắt mở rộng năm 2019, vì sợ ngôi nhà của mẹ để lại chưa được cấp GCN nên anh chị em ông T có bàn tính việc làm thủ tục cấp GCN đã nhờ dịch vụ làm giấy tờ. Khi biết có người đang sinh sống ở nước ngoài sẽ rất khó khăn cho việc cấp GCN nên anh chị em bàn nhau khai nhận chỉ có mình ông T là con của cụ H2 để cho dễ làm thủ tục. Đồng thời, các anh chị em cũng thống nhất căn nhà này làm nơi thờ tự và giao cho cháu đích tôn là ông Nguyễn Văn C (con ông T) nên sau khi được cấp GCN, vợ chồng ông T đã làm thủ tục tặng cho nhà đất đang tranh chấp cho ông C. Toàn bộ quá trình làm thủ tục cấp GCN năm 2020 và thủ tục tặng cho nhà đất cho ông C năm 2021 đều được thực hiện công khai, thuận tình của tất cả anh chị em của ông T.

Tuy nhiên, phía bị đơn không cung cấp được tài liệu, chứng cứ chứng minh cho nội dung trình bày trên.

Từ những phân tích trên, căn cứ quy định tại các Điều 123, 130 của Bộ luật Dân sự thì Văn bản khai nhận di sản ngày 28/5/2020 của ông T và bà K thuộc trường hợp vô hiệu toàn phần do không kê khai đủ người thừa kế của cụ H2 theo quy định, vi phạm điều cấm của luật. Trên cơ sở Văn bản khai nhận di sản ngày 28/5/2020, ông T và bà K đã được cấp GCN số CH08175, sau đó ông T và bà K tặng cho ông C toàn bộ nhà đất theo Hợp đồng số 230, ông C đã được cấp GCN số CS08611. Như nhận định trên, Văn bản khai nhận di sản ngày 28/5/2020 thuộc trường hợp vô hiệu toàn phần do vi phạm điều cấm của luật nên Hợp đồng số 230 vô hiệu toàn phần và một trong các căn cứ để cấp GCN số CH08175 là Văn bản khai nhận di sản ngày 28/5/2020, GCN số CS08611 là Hợp đồng số 230 nên 02 GCN trên thuộc trường hợp phải hủy do cấp không đúng quy định; lỗi này thuộc về ông T và bà K (người khai nhận di sản thừa kế), không phải là các cơ quan cấp GCN.

Do đó, bà H khởi kiện yêu cầu Toà án hủy GCN số CS08611 và hủy Hợp đồng tặng cho số 230 là có căn cứ.

Tuy nhiên, theo nội dung biên bản hòa giải ngày 26/5/2026 và tại phiên tòa các con của cụ H2 đều thống nhất phân chia thừa kế nhà 10 đất nêu trên, bà H nhận hiện vật (bao gồm kỷ phần của bà H1, bà H với bà H1 sẽ tính toán, phân chia sau, không yêu cầu giải quyết trong vụ án này) và đồng thời thối lại giá trị cho bà L, ông T. Mặc khác, tại phiên tòa nguyên đơn thay đổi nội dung khởi kiện, không yêu cầu hủy GCN số CS08611 mà đề nghị tuyên cơ quan có thẩm quyền chỉnh lý đăng ký biến động đối với GCN số CS08611 đứng tên ông C qua tên của bà H nếu như bà H được nhận kỷ phần thừa kế là hiện vật (nhà và đất đang tranh chấp).

Vì vậy, Hội đồng xét xử xét thấy không cần thiết phải hủy GCN số CS08611 và vô hiệu Hợp đồng tặng cho số 230; giao đất và tài sản gắn liền với thửa đất số 53 cho bà H và bà H có nghĩa vụ thối lại cho ông T số tiền 1.346.849.344 đồng, bà L số tiền 1.121.625.000 đồng.

[3] Về chi phí định giá tài sản và xem xét, thẩm định tại chỗ 12.000.000 đồng, các ông bà H, H1, T và L mỗi người phải chịu 3.000.000 đồng; bà H đã tạm ứng chi phí trên nên các ông bà H1, T và L mỗi người phải trả lại cho bà H 3.000.000 đồng.

[4] Về án phí dân sự sơ thẩm: Căn cứ quy định tại Điều 2 của Luật Người cao tuổi; điểm đ khoản 1 Điều 12 và điểm a khoản 7 Điều 27 của Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án. Ông T sinh năm 1962 và bà L sinh năm 1965 thuộc trường hợp người cao tuổi nên được miễn tiền án phí dân sự sơ thẩm. Đối với yêu cầu hủy hợp đồng tặng cho, bà H phải chịu 300.000 đồng; đối với yêu cầu chia thừa kế, các bà H, H1 mỗi người phải chịu [36.000.000 đồng + 3% x (1.121.625.000 đồng – 800.000.000 đồng) = 45.648.750 đồng] (làm tròn số là 45.649.000 đồng). Tổng cộng, bà H phải chịu (300.000 đồng + 45.649.000 đồng) = 45.949.000 đồng, được trừ 6.000.000 đồng tiền tạm ứng án phí đã nộp theo Biên lai thu số 0001930 ngày 12/4/2024 của Cục thi hành án dân sự tỉnh Bình Định (nay là Thi hành án dân sự tỉnh Gia Lai) nên bà H còn phải chịu 39.949.000 đồng; bà H1 phải chịu 45.649.000 đồng.

[5] Luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn đề nghị Hội đồng xét xử chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn và đồng thời không chấp nhận chia công sức bảo quản di sản tương đương với 01 kỷ phần thừa kế theo yêu cầu của bị đơn là phù hợp với một phần nhận định của Hội đồng xét xử.

[6] Tại phiên toà, đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Gia Lai đề nghị chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về chia di sản thừa kế của cụ H2 cho các đồng thừa kế là ông T, bà H, bà L, bà H1 và một phần công sức của vợ chồng ông T, bà K tương đương với một kỷ phần thừa kế; giao toàn bộ nhà và đất cho bà H quản lý, sở hữu; buộc bà H có nghĩa vụ thanh toán cho vợ chồng ông T, bà K giá trị di sản được chia tương ứng với 02 kỷ phần là 1.884.689.600 đồng, thanh toán cho bà L và bà H1 mỗi người là 942.344.800 đồng là phù hợp với một phần nhận định của Hội đồng xét xử.

Vì các lẽ trên; 11