Bản án 91/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

[1] Về tố tụng: Nguyên đơn ông Nguyễn Văn T đã thực hiện quyền, nghĩa vụ của người kháng cáo theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự. Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân khu vực 9 – Ninh Bình ra quyết định kháng nghị đúng thẩm quyền và 18 trong hạn luật định.

Do đó, vụ án được xét xử lại theo trình tự, thủ tục phúc thẩm trong phạm vi kháng cáo, kháng nghị. Tòa án đã triệu tập hợp lệ lần thứ hai nhưng người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là bà Nguyễn Thị X, anh Nguyễn Văn T2, bà Đỗ Thị N, bà Tạ Thị M và ông Trần Quang H2 (người đại diện theo pháp luật của UBND phường H) vắng mặt tại phiên tòa phúc thẩm. Căn cứ khoản 3 Điều 296 của Bộ luật tố tụng dân sự, Tòa án tiến hành phiên tòa phúc thẩm xét xử vắng mặt các đương sự, người đại diện hợp pháp của đương sự có tên nêu trên.

[2] Về nội dung vụ án và yêu cầu kháng cáo, kháng nghị: [2.1] Trên cơ sở lời khai của các đương sự, hồ sơ địa chính của hai thửa đất (bản đồ, sổ mục kê, GCNQSDĐ) và các tài liệu khác có trong hồ sơ vụ án, đủ căn cứ xác định: Thửa đất số 4037, thửa đất số 4012 và ngôi nhà 03 gian trên đất có nguồn gốc là tài sản chung của vợ chồng cụ Nguyễn Văn Đ và cụ Nguyễn Thị T3, đã được cấp GCNQSDĐ đứng tên cụ Đ. Cụ Đ chết ngày 13/8/2028, cụ T3 chết ngày 20/02/2022. Tại thời điểm giải quyết vụ án, người thừa kế thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cụ Đ và cụ T3 gồm có 07 người con là bà Nguyễn Thị B1, ông Nguyễn Văn Q, bà Nguyễn Thị H, bà Nguyễn Thị H3, ông Nguyễn Văn D, ông Nguyễn Văn T và bà Nguyễn Thị T1. [2.2] Xét về quan điểm, ý kiến và tài liệu chứng cứ do nguyên đơn ông Nguyễn Văn T; người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan tham gia tố tụng với bên nguyên đơn gồm bà B1, bà H, bà H3, ông D và bà T1 giao nộp và trình bày: Ông T, bà B1, bà H, bà H3, ông D và bà T1 cung xác định khi còn sống cụ Đ và cụ T3 chưa làm thủ tục chuyển quyền sử dụng, sở hữu tài sản của vợ chồng là thửa đất số 4037, thửa đất số 4012 và ngôi nhà 03 gian xây trên đất cho bất kỳ ai. Sau khi 02 cụ chết, 07 anh chị em ông T chưa họp để phân chia di sản của bố mẹ để lại nên các tài sản nêu trên vẫn còn là di sản thừa kế của hai cụ.

Vì vậy, ông T và người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan đề nghị Tòa án chia di sản thừa kế của cụ Đ theo pháp luật và chia di sản thừa kế của cụ T3 theo di chúc cụ T3 lập ngày 25/8/2019 hoặc chia theo pháp luật nếu di chúc không hợp pháp. Xét về chứng cứ ông T giao nộp là Di chúc của cụ T3 lập ngày 25/8/2019 (bản viết tay): 19 Về hình thức, di chúc của cụ T3 được lập thành văn bản và có người làm chứng; cụ T3 không biết chữ nên đã điểm chỉ vào di chúc. Tại bản kết luận giám định số: 74/KL-KTHS ngày 23/6/2025 Phòng KTHS Công an tỉnh N kết luận: 02 dấu vân tay in dưới dòng chữ "người viết di chúc" không đủ yếu tố giám định. Những người làm chứng tại bản di chúc là các ông Nguyễn Văn T8, Nguyễn Đức H7, Vũ Văn T6, Trần Văn T7 đều không chứng kiến việc lập di chúc, không biết ai viết di chúc và không chứng kiến việc cụ T3 điểm chỉ vào bản di chúc.

Xét thấy, Bản di chúc ngày 25/8/2019 không tuân thủ quy định tại khoản 3 Điều 630, Điều 634 của Bộ luật Dân sự năm 2015 và không có căn cứ để xác định nội dung trong di chúc là ý chí cũng như dấu vân tay là của cụ T3.

Do đó, Bản di chúc ngày 25/8/2019 không hợp pháp, không có giá trị pháp lý. [2.3] Xét về quan điểm, ý kiến và tài liệu chứng cứ do bị đơn ông Nguyễn Văn Q giao nộp và các tài liệu, chứng cứ khác có liên quan: Ông Q xác định cụ Đ chết không để lại di chúc. Sau khi cụ Đ chết, ngày 11/5/2010 cụ T3 và 07 người con đã tiến hành họp phân chia tài sản chung của hai cụ là thửa đất số 4037, thửa đất số 4012 và ngôi nhà 3 gian trên đất cho ông Q, ông D và ông T7. Trong thửa đất số 4012 các bên thỏa thuận để lại một phần đất làm ngõ đi chung; diện tích còn lại chia cho ông Q 110m2 đất ở và 3 gian nhà, ông D 220m2 (đất ở 120m2, V 100m2), ông T7 270m2 (đất ở 120m2, V 150m2). Ngoài ra, cụ T3 còn chuyển quyền sử dụng cái ao cho cháu đích tôn là anh Nguyễn Văn T2 với điều kiện ông Q sống được sử dụng, sau khi ông Q qua đời thì anh T2 mới được sử dụng. Biên bản có 2 dấu vân tay điểm chỉ của cụ T12, có chữ ký của ông Q, ông D, ông T7, bà B1, bà H, bà H3, bà T1; chữ ký của người đại diện cho xóm lập biên bản ông Nguyễn Văn C; có xác nhận của địa chính ông Nguyễn Trọng B2 và có ký tên đóng dấu của Phó Chủ tịch UBND xã N. Để chứng minh cho ý kiến của mình, ông Q đã giao nộp bản photo “Biên bản họp gia đình về việc chia đất cho người thừa kế” ngày 11/5/2010. Trong quá trình làm việc tại công an xã N ngày 27/3/2025 ông Q có xuất trình bản photo biên bản họp gia đình ngày 11/5/2010, ông D và ông T7 có nhìn bản photo biên bản họp gia đình và nói thực hiện đúng như biên bản họp gia đình ngày 11/5/2010 và cam kết giữ nguyên hiện trạng. Sự việc đã được anh Đ2 con trai ông Q ghi âm và ông T7, ông D đã thừa nhận giọng nói trong đoan ghi 20 âm là giọng nói của ông T7, ông D (BL 368: sau khi được Tòa án cung cấp phai ghi âm có thời lượng 58 phút 32 giây thì ông D, ông T7 đã về nghe và xác nhận giọng nói trong phai ghi âm đó là của hai ông ...). Trong quá trình thực hiện quyền khởi kiện ông T7 đã giao nộp bản photo Đơn trình báo mất sổ đỏ ngày 31/7/2019 của bà T3 gửi Ban địa chính xã N, UBND xã N, trong đó có nội dung: “… Chồng tôi là ông Nguyễn Văn Đ chết cách đây hơn 10 năm để lại cho tôi sổ đỏ QSDĐ, trong đó có chia đất đai cho con cái gia đình thỏa thuận đã được địa chính xã, UBND xã xác nhận…”. (có điểm chỉ của cụ T3, xác nhận của trưởng xóm, Công an viên xóm 19 ông Trần Văn C4, Trưởng công an xã M). Tuy là bản photo nhưng đã được ông T7 thừa nhận văn bản này trong Đơn đề nghị thụ lý vụ án lần 2 ngày 28/3/2025 (BL 59): “… Thửa đất số 4037, tờ số 9 đã được cấp GCNQSDĐ nhưng đã bị mất. Sau khi phát hiện bị mất GCNQSDĐ thì ngày 31/7/2019 mẹ tôi là bà Nguyễn Thị T3 đã có đơn trình báo mất GCNQSDĐ gửi UBND, địa chính xã N”. Ngày 03/6/2026 ông Mai Công T13 có xác nhận: nội dung trong bản photo không có gì thay đổi”. Với các tài liệu, chứng cứ nêu trên có thể xác định ông D, ông T7, ông Q và cụ T3 đã thừa nhận có cuộc họp gia đình để phân chia tài sản diễn ra vào ngày 11/5/2010.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Văn C là người viết biên bản họp gia đình cho cụ T3 xác nhận: ông không nhớ chính xác những người tham gia họp gia đình và nội dung họp gia đình; riêng lời khai ngày 06/11/2025 ông C xác nhận có viết biên bản họp gia đình nhưng về nội dung biên bản họp gia đình và những người tham gia biên bản họp gia đình ngày hôm đó ông không biết. Ông Nguyễn Trọng B2 là cán bộ địa chính, ông Nguyễn Hữu S4 là Phó chủ tịch xã N đã ký xác nhận vào biên bản họp gia đình ngày 11/5/2010 nhưng cả hai ông đều không chứng kiến việc lập biên bản, ký biên bản của các thành viên dự họp. Bà B1, bà H, bà H3 và bà T1 không thừa nhận Biên bản họp gia đình ngày 11/5/2010. Không có tài liệu chứng cứ chứng minh ý chí và chữ ký trong Biên bản họp gia đình ngày 11/5/2010 là của các bà. Cho đến nay thửa đất số 4037, thửa đất số 4012 và ngôi nhà 03 gian trên đất chưa đăng ký biến động theo quy định của Luật đất đai mà vẫn đang đứng tên cụ Đ. Căn cứ Điều 122, Điều 692 Bộ luật Dân sự năm 2005; Điều 117, Điều 503 Bộ luật Dân sự năm 2015, bản photo 21 Biên bản họp gia đình ngày 11/5/2010 không có giá trị pháp lý, không phát sinh hiệu lực. [2.4] Hiện tại thửa đất số 4037, thửa đất số 4012 và ngôi nhà 03 gian trên đất vẫn còn là di sản thừa kế của cụ Đ và cụ T3.

Do đó, Bản án sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là không có căn cứ. Để bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự, Hội đồng xét xử phúc thẩm chấp nhận kháng cáo của ông Nguyễn Văn T và kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân khu vực 9 – Ninh Bình, sửa Bản án sơ thẩm số: 33/2026/DS-ST ngày 04/02/2026 của Tòa án nhân dân khu vực 9 – Ninh Bình như sau: * Giá trị di sản của cụ Đ và cụ T3: + Thửa đất số 4012 có diện tích 610m2, giá trị 960.000.000 đồng (350m2 đất ở x 2.000.000 đồng + 260m2 đất vườn x 1.000.000 đồng). + Ngôi nhà 03 gian trên thửa đất số 4012 (nhà thờ) giá trị 30.000.000 đồng. + Thửa đất số 4037 có diện tích 460m2, giá trị 460.000.000 đồng (460m2 đất ao x 1.000.000 đồng). Tổng giá trị di sản: 1.450.000.000 đồng. * Ông D, ông Q và ông T là những người đang sử dụng đất của các cụ đều đã được hưởng lợi từ việc sử dụng đất nên khoản chi phí cho việc bảo quản di sản không đặt ra xem xét. * Việc chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ là nghĩa vụ của người con cái nên việc ông T đề nghị tính công sức chăm sóc cha, mẹ bằng một suất thừa kế là không có căn cứ chấp nhận. * Như nhận định ở trên, cụ Đ chết không để lại di chúc; di chúc của cụ T3 không hợp pháp. Căn cứ Điều 650 Bộ luật Dân sự năm 2015, di sản của hai cụ được chia theo pháp luật, chia đều cho 07 người con thuộc hàng thừa kế thứ nhất gồm: bà B1, ông Q, bà H, bà H3, ông D, ông T và bà T1, mỗi người được hưởng 01 kỷ phần có giá trị là 207.142.857 đồng (1.450.000.000 đồng/7 = 207.142.857 đồng). - Bà B1, bà H, bà H3 và bà T1 đã tự nguyện nhường kỷ phần của mình được chia cho ông D và ông T được hưởng.

Do đó, ông D và ông T mỗi người được hưởng 03 kỷ phần thừa kế có tổng giá trị là 621.428.571 đồng. - Ông Q được hưởng 01 kỷ phần thừa kế có giá trị là 207.142.857 đồng. 22 * Phân chia di sản bằng hiện vật: để ổn định việc sử dụng nhà đất, ổn định chỗ ở của các đương sự, giao cho ông D, ông Q, ông T diện tích và vị trí đất như hiện trạng đang sử dụng, cụ thể: - Giao cho ông D được quyền sử dụng 235m2 đất, trong đó 144,84m2 đất ở và 90,16m2 đất vườn tại thửa đất số 4012 (vị trí, kích thước như ký hiệu hình S1 trong sơ đồ kèm theo bản án), giá trị 379.840.000 đồng. - Giao cho ông Q được quyền sử dụng 128m2 đất, trong đó 90,72m2 đất ở và 37,28m2 đất vườn tại thửa đất số 4012 (vị trí, kích thước như ký hiệu hình S2 trong sơ đồ kèm theo bản án), giá trị 218.720.000 đồng và được quyền sở hữu 03 gian nhà (nhà thờ) trên phần đất được chia có trị giá 30.000.000 đồng; được quyền sử dụng 460m2 đất ao tại thửa đất số 4037, giá trị 460.000.000 đồng; tổng giá trị: 708.720.000 đồng. + Giao cho ông T được quyền sử dụng 218m² đất, trong đó 114,45m2 đất ở và 103,55m2 đất vườn tại thửa đất số 4012 (vị trí, kích thước như ký hiệu hình S3 trong sơ đồ kèm theo bản án), giá trị: 332.450.000 đồng. + Diện tích 29m2 đất vườn còn lại tại thửa đất số 4012 (vị trí, kích thước như ký hiệu hình S5 trong sơ đồ kèm theo bản án), giao cho ông D, ông Q và ông T có quyền sử dụng chung để làm ngõ đi chung, giá trị của mỗi người là 9.666.000 đồng. + Diện tích 48m2 (vị trí, kích thước như ký hiệu hình S4 trong sơ đồ kèm theo bản án) ở phía Đông thửa đất số 4012 là diện tích ngoài GCNQSDĐ đã cấp cho hộ cụ Đ và thuộc quyền quản lý của nhà nước nên không xem xét giải quyết trong vụ án này. + Tài sản trên diện tích đất giao cho ông D, ông T sử dụng (tại thửa đất số 4012) là tài sản của gia đình ông D và ông T; tài sản trên diện tích thửa đất số 4037 giao cho ông Q sử dụng là tài sản của gia đình ông Q không phải là di sản thừa kế trong vụ án này, không có yêu cầu nên Tòa án không xem xét giải quyết. * Thanh toán giá trị chênh lệch về tài sản: Tổng giá trị di sản là 1.450.000.000 đồng. - Ông Q được giao quyền sử dụng, sở hữu riêng: 128m2 đất (90,72m2 đất ở và 37,28m2 đất vườn) tại thửa đất số 4012, giá trị 218.720.000 đồng; được quyền sở hữu 03 gian nhà (nhà thờ) trên phần đất được chia có trị giá 30.000.000 đồng; được quyền sử dụng 460m2 đất ao tại thửa đất số 4037, giá trị 460.000.000 đồng và được giao sử dụng chung với ông D, ông T 29m2 đất làm ngõ đi chung giá trị 23 29.000.000 đồng (29.000.000 đồng : 3 = 9.666.000 đồng). Như vậy, tổng giá trị di sản ông Q được giao quyền sở hữu, sử dụng là 718.386.000 đồng. Ông Q được hưởng 01 kỷ phần có giá trị là 207.142.857 đồng; ông D và ông T mỗi người được hưởng 03 kỷ phần thừa kế có tổng giá trị là 621.428.571 đồng.

Vì vậy, ông Q phải: + Thanh toán cho ông D số tiền 231.922.000 đồng {621.428.571 đồng – (379.840.000 đồng + 9.666.000 đồng = 389.506.000 đồng) = 231.922.571 đồng, làm tròn số là 231.922.000 đồng}. + Thanh toán cho ông T số tiền 279.312.000 đồng {621.428.571 đồng – (332.450.000 đồng + 9.666.000 đồng = 342.116.000 đồng) = 279.312.571 đồng, làm tròn số là 279.312.000 đồng}. [2.5] Đối với khoản tiền chi phí tố tụng khác: ông T đã nộp tạm ứng chi phí xem xét thẩm định tại chỗ, chi phí định giá tài sản và tự nguyện chịu toàn bộ khoản tiền này, không yêu cầu giải quyết.

Do đó, Tòa án không xem xét giải quyết đối với các khoản chi phí nêu trên. [2.6] Về án phí sơ thẩm: bà B1, ông Q, bà H đều là người cao tuổi và có đơn xin miễn án phí; do đó miễn toàn bộ án phí dân sự sơ thẩm cho bà B1, ông Q, bà H. Ông D và ông T phải chịu án phí tương ứng với giá trị tài sản được chia và phải chịu án phí đối với phần tài sản được bà H3, bà T1 cho; mỗi người phải chịu án phí như sau: giá trị tiền phải chịu án phí: 207.142.857 đồng x 2 kỷ phần = 414.285.714 đồng; số tiền án phí phải chịu: 20.000.000 đồng + 571.428 đồng (4% của phần giá trị tài sản có tranh chấp vượt quá 400.000.000 đồng) = 20.571.428 đồng (làm tròn số 20.571.000 đồng).

[3] Về án phí phúc thẩm: Tòa án cấp phúc thẩm sửa bản án dân sự sơ thẩm nên ông T không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm. Hoàn trả lai cho ông T 300.000 đồng tiền tạm ứng án phí phúc thẩm đã nộp.