Bản án 16/2026/DS-PTTranh chấp về quyền sở hữu và các quyền khác đối với tài sản

Căn cứ vào tài liệu, chứng cứ đã được kiểm tra, xem xét tại phiên tòa, ý kiến của Kiểm sát viên, các quy định của pháp luật, Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng:

[1] Về tố tụng: Về quan hệ pháp luật:

Căn cứ vào đơn khởi kiện, các tài liệu và chứng cứ có trong hồ sơ vụ án: Xác định tranh chấp giữa nguyên đơn bà Vũ Thị H, địa chỉ số nhà A, tổ A, phường Đ, tỉnh Điện Biên và bị đơn ông Nguyễn Tiến T, địa chỉ số nhà A, tổ A, phường Đ, tỉnh Điện Biên, là tranh chấp kiện đòi tài sản theo quy định tại khoản 2 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025). Về thẩm quyền: Xét thấy bị đơn ông Nguyễn Tiến T, địa chỉ số nhà A, tổ A, phường Đ, tỉnh Điện Biên; căn cứ Điều 35, điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), Tòa án nhân dân khu vực 1 - Điện Biên thụ lý, giải quyết, xét xử vụ án là có căn cứ.

[2] Về tính hợp lệ của đơn kháng cáo của bị đơn ông Nguyễn Tiến T: Sau khi xét xử sơ thẩm, bị đơn ông Nguyễn Tiến T gửi đơn kháng cáo đối v i Bản án dân sự sơ thẩm số 10/2026/DS-ST ngày 26/3/2026 của Tòa án nhân dân khu vực 1 - Điện Biên. Việc kháng cáo được thực hiện trong thời hạn luật định, nội dung kháng cáo và quyền kháng cáo phù hợp v i quy định của pháp luật, bị đơn được miễn nộp tiền án ph dân sự phúc thẩm, như vậy việc kháng cáo của ông Nguyễn Tiến T là hợp lệ, đúng theo quy định tại các Điều 271, 272, 273 và 276 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

Do đó, Hội đồng xét xử phúc thẩm xem xét đơn kháng cáo của bị đơn theo trình tự phúc thẩm.

[3] Về sự vắng mặt của đương sự tại phiên tòa phúc thẩm: Xét thấy người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Nguyễn Xuân D được Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ hai nhưng vắng mặt không có lý do, Hội đồng xét xử căn cứ quy định tại khoản 3 Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự, tiến hành xét xử vắng mặt người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Nguyễn Xuân D.

[4] Về nội dung: Ngày 09/4/2026, bị đơn ông Nguyễn Tiến T có đơn kháng cáo đề nghị sửa 8 01 (một) phần Bản án dân sự sơ thẩm số 10/2026/DS-ST ngày 26 tháng 3 năm 2026 của Tòa án nhân dân khu vực 1 - Điện Biên, không nhất tr v i nội dung tại mục 2 phần Quyết định của bản án “Buộc ông Nguyễn Tiến T phải trả cho bà Vũ Thị H số tiền là 2.378.200.000 đồng”. Đề nghị cấp phúc thẩm xét xử theo hư ng “Buộc ông Nguyễn Tiến T phải trả cho bà Vũ Thị H số tiền là 228.200.000 đồng”. [4.1] Xét nội dung kháng cáo của bị đơn ông Nguyễn Tiến T, Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng: Năm 2016, bà Vũ Thị H đã giao cho ông Nguyễn Tiến T tổng số tiền 2.600.000.000 đồng để nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất. Tại các phiếu thu ngày 20/12/2016, 22/12/2016, 15/01/2017 và 25/01/2017 do bà H cung cấp, việc giao nhận tiền được thể hiện qua các phiếu thu có chữ ký của bà H tại mục người nộp tiền và chữ ký của ông T tại mục người nhận tiền. Trong quá trình giải quyết vụ án ở cấp sơ thẩm cũng như tại phiên tòa phúc thẩm, ông T đều thừa nhận các phiếu thu trên là do ông và bà H lập, chữ ký trên các phiếu thu là của mình và xác nhận đã nhận tổng số tiền 2.600.000.000 đồng từ bà H. Đây là những tình tiết, sự kiện được các đương sự thống nhất thừa nhận nên không phải chứng minh theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự. Xét lời trình bày của ông Nguyễn Tiến T cho rằng sau khi nhận số tiền 2.600.000.000 đồng của bà Vũ Thị H, ông đã giao 2.150.000.000 đồng trong số tiền nhận của bà H cho ông Nguyễn Xuân D để nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất (ông T mua hộ bà H) nên ông không có nghĩa vụ hoàn trả cho bà H, Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng: Toàn bộ tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án đều thể hiện người trực tiếp giao tiền là bà H và người trực tiếp nhận tiền là ông T. Việc giao nhận tiền được xác lập thông qua các phiếu thu có chữ ký của các bên và ch nh ông T cũng thừa nhận đã nhận của bà H tổng số tiền 2.600.000.000 đồng. Như vậy, có đủ căn cứ xác định quan hệ giao nhận tiền được xác lập trực tiếp giữa bà H và ông T; ông T là người có quyền chiếm hữu, quản lý số tiền đã nhận và đồng thời phải chịu trách nhiệm đối v i nghĩa vụ phát sinh từ việc nhận số tiền này. Đối v i việc ông T cho rằng đã giao lại tiền cho ông Nguyễn Xuân D, Hội đồng xét xử thấy đây chỉ là lời trình bày từ ph a ông T. Ngoài lời khai của mình, ông T không xuất trình được tài liệu, chứng cứ hợp pháp nào chứng minh đã giao cho ông D số tiền 2.150.000.000 đồng nhận từ bà H để mua đất cho bà H, cũng không chứng minh được việc bà H biết, đồng ý hoặc xác lập quan hệ giao dịch trực tiếp v i ông D. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự, đương sự đưa ra yêu cầu hoặc phản đối yêu cầu của người khác thì phải có nghĩa vụ chứng minh. Do không có chứng cứ chứng minh nên ý kiến này của ông T không có căn cứ để chấp nhận. Mặt khác, lời khai của ông Nguyễn Xuân D trong hồ sơ vụ án thể hiện ông D chỉ có quan hệ th a thuận chuyển nhượng đất v i ông T; ông D không nhận tiền từ bà H và không có bất kỳ cam kết nào về việc nhận hoặc hoàn trả tiền cho bà H. Lời khai này phù hợp v i các chứng cứ khác có trong hồ sơ vụ án và phù hợp v i diễn biến khách quan của sự việc.

Do đó, nếu giữa ông 9 T và ông D có phát sinh giao dịch hoặc nghĩa vụ tài sản thì đó là quan hệ pháp luật độc lập, không làm thay đổi nghĩa vụ hoàn trả tiền của ông T đối v i bà H. Các tài liệu chứng cứ trong hồ sơ vụ án cũng thể hiện việc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất không thực hiện được do diện t ch đất liên quan đã thuộc diện Nhà nư c thu hồi. Như vậy, mục đ ch của việc giao nhận tiền giữa bà H và ông T không đạt được. Trong khi đó, ông T là người trực tiếp nhận tiền nhưng không giao được đất, đồng thời cũng không chứng minh được việc đã hoàn trả đầy đủ số tiền đã nhận cho bà H.

Vì vậy, bà H yêu cầu ông T hoàn trả số tiền còn lại là có căn cứ. Tòa án cấp sơ thẩm đã đánh giá đầy đủ, khách quan, toàn diện các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án; xác định sau khi trừ số tiền 20.000.000 đồng ông Nguyễn Tiến T đã hoàn trả và số tiền 201.800.000 đồng (tổng cộng hai khoản là 221.800.000 đồng), bà Vũ Thị H tự nguyện rút một phần yêu cầu khởi kiện ban đầu đối v i số tiền 221.800.000 đồng trong tổng số tiền 2.600.000.000 đồng, ông T còn có nghĩa vụ hoàn trả cho bà H số tiền 2.378.200.000 đồng là có căn cứ, phù hợp v i các tài liệu, chứng cứ đã được thu thập hợp pháp trong hồ sơ vụ án và đúng quy định tại các Điều 274, Điều 275, Điều 280 Bộ luật Dân sự năm 2015. Tại phiên tòa phúc thẩm, bị đơn ông Nguyễn Tiến T không xuất trình được tài liệu, chứng cứ m i làm thay đổi nội dung, bản chất vụ án; đồng thời không chứng minh được việc Tòa án cấp sơ thẩm đánh giá chứng cứ không khách quan hoặc áp dụng pháp luật không đúng. Theo quy định về nghĩa vụ chứng minh của đương sự, ông T phải có trách nhiệm chứng minh cho yêu cầu kháng cáo của mình.

Tuy nhiên, các căn cứ mà ông T đưa ra để cho rằng mình chỉ còn nghĩa vụ hoàn trả cho bà Vũ Thị H số tiền 228.200.000 đồng đều không được chứng minh bằng tài liệu, chứng cứ hợp pháp.

Vì vậy, kháng cáo của ông Nguyễn Tiến T không có căn cứ chấp nhận. [4.2] Từ những phân t ch nêu trên, Hội đồng xét xử phúc thẩm có đủ căn cứ xác định Bản án dân sự sơ thẩm đã giải quyết vụ án đúng quan hệ pháp luật tranh chấp, đánh giá đúng bản chất sự việc, xác định đầy đủ quyền và nghĩa vụ của các đương sự, đồng thời áp dụng đúng các quy định của Bộ luật Dân sự và Bộ luật Tố tụng dân sự.

Do đó, cần giữ nguyên Bản án dân sự sơ thẩm theo quy định tại khoản 1 Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự. [4.3] Đối với hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa ông Nguyễn Xuân D với bà Triệu Thị N2, ông Triệu Quang N, bà Vũ Thị H1, bà Hà Thị H2, bà Hà Thị G, ông Dương Đức A, ông Vũ Văn H3, bà Vũ Thị N1, bà Nguyễn Việt H4: Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng, bà Triệu Thị N2, ông Triệu Quang N, bà Vũ Thị H1, bà Hà Thị H2, bà Hà Thị G, ông Dương Đức A, ông Vũ Văn H3, bà Vũ Thị N1 và bà Nguyễn Việt H4 là những người đã giao tiền cho bà Vũ Thị H để nhờ mua bán chuyển nhượng quyền sử dụng đất. Sau khi nhận tiền, bà H giao toàn bộ số tiền cho ông Nguyễn Tiến T để thực hiện việc nhận chuyển nhượng đất theo th a thuận. Trong quá trình thực hiện, ông T là người trực tiếp 10 liên hệ v i ông Nguyễn Xuân D, đứng ra lập các hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa ông D v i các cá nhân nêu trên; đồng thời trực tiếp thực hiện việc hoàn thiện hồ sơ và thu thập chữ ký của các bên. Thực tế, ông D và các cá nhân nhận chuyển nhượng không trực tiếp gặp gỡ, th a thuận hoặc ký kết hợp đồng v i nhau mà toàn bộ quá trình giao dịch đều do ông T thực hiện. Đối tượng của các hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất là phần đất thuộc quyền sử dụng của ông Nguyễn Xuân D.

Tuy nhiên, tại thời điểm các bên xác lập giao dịch, diện t ch đất này đã thuộc diện Nhà nư c thu hồi để thực hiện Dự án Hạ tầng k thuật khung theo quy hoạch của Ủy ban nhân dân thành phố Đ, không đủ điều kiện để chuyển nhượng theo quy định của pháp luật về đất đai. Mặc dù biết rõ tình trạng pháp lý của thửa đất, ông Nguyễn Tiến T vẫn đứng ra lập các hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa ông Nguyễn Xuân D v i bà Triệu Thị N2, ông Triệu Quang N, bà Vũ Thị H1, bà Hà Thị H2, bà Hà Thị G, ông Dương Đức A, ông Vũ Văn H3, bà Vũ Thị N1 và bà Nguyễn Việt H4 để thực hiện việc chuyển nhượng. Do các hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất được xác lập đối v i quyền sử dụng đất không đủ điều kiện chuyển nhượng, vi phạm điều cấm của pháp luật nên có căn cứ xác định các hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất nêu trên vô hiệu theo quy định tại Điều 123 Bộ luật Dân sự năm 2015. Hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu được giải quyết theo Điều 131 Bộ luật Dân sự năm 2015, theo đó các bên phải khôi phục lại tình trạng ban đầu và hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Đối v i số tiền bà Vũ Thị H đã giao cho ông Nguyễn Tiến T để nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, do ông T là người trực tiếp nhận tiền nhưng việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất không thực hiện được nên ông T có nghĩa vụ hoàn trả cho bà H theo quy định của pháp luật. Trường hợp ông T cho rằng mình đã giao số tiền đã nhận cho ông Nguyễn Xuân D thì đó là quan hệ pháp luật độc lập giữa ông T và ông D; nếu có căn cứ, ông T có quyền khởi kiện bằng một vụ án dân sự khác để yêu cầu giải quyết theo quy định của pháp luật. Nội dung và quyết định của Bản án dân sự sơ thẩm đã được Tòa án nhân dân khu vực 1 - Điện Biên xem xét, giải quyết bảo đảm quyền, lợi ch hợp pháp của các đương sự và phù hợp v i các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án.

Tuy nhiên, trong quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm chưa xem xét, đánh giá hậu quả pháp lý của các hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất được xác lập giữa ông Nguyễn Xuân D v i bà Triệu Thị N2, ông Triệu Quang N, bà Vũ Thị H1, bà Hà Thị H2, bà Hà Thị G, ông Dương Đức A, ông Vũ Văn H3, bà Vũ Thị N1 và bà Nguyễn Việt H4. Đây là một thiếu sót trong việc nhận định, đánh giá chứng cứ và áp dụng pháp luật, cần được rút kinh nghiệm.

Tuy nhiên, thiếu sót này không làm thay đổi bản chất vụ án, không ảnh hưởng đến t nh đúng đắn của quyết định buộc ông Nguyễn Tiến T phải hoàn trả số tiền đã nhận cho bà Vũ Thị H, nên không phải là căn cứ để sửa hoặc hủy bản án sơ thẩm. [4.4] Quan điểm của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh đề nghị không chấp nhận kháng cáo của ông Nguyễn Tiến T, giữ nguyên Bản án dân sự sơ 11 thẩm là có căn cứ, phù hợp v i nhận định của Hội đồng xét xử nên được chấp nhận.

[5] Các quyết định khác của bản án sơ thẩm không có kháng cáo, kháng nghị có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.

[6] Về án ph dân sự phúc thẩm: ng Nguyễn Tiến T là người cao tuổi và có đơn xin miễn án ph dân sự phúc thẩm. Căn cứ quy định tại khoản 1 Điều 148 Bộ luật Tố tụng dân sự; điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa 14 quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án ph , lệ ph Tòa án. Miễn án ph dân sự phúc thẩm cho bị đơn ông Nguyễn Tiến T.