Bản án 819/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

[1] Về tố tụng: Đơn kháng cáo của bị đơn ông H1 được nộp trong thời hạn luật định, đúng hình thức theo quy định tại các Điều 271, 272 và 273 Bộ luật Tố tụng dân sự nên được xem xét theo thủ tục phúc thẩm.

[2] Về nội dung kháng cáo của ông H1: Ông H1 yêu cầu công nhận di chúc ngày 7/9/2017 cụ S1 và cụ H5 để thửa đất 27 cho ông H1 và bà M. Ông H1 và bà M đang sinh sống tại 02 căn nhà trên thửa đất trên, trong đó 01 căn nhà của gia đình ông H1 và 01 căn nhà của cụ S1 và cụ H5. Ông T và các hàng thừa kế bà N, bà H yêu cầu ông nhận di chúc ngày 23/7/2020, di sản thừa thế thửa đất 26 để lại cho 06 người con, đồng ý trả lại giá trị nhà cho ông H1. 7 [2.1] Ông H1 trình bày tại thời điểm năm 2020 cụ S1 bị bệnh nặng, ung thư tiền liệt tuyến chết vào ngày 06/10/2020, chỉ sau thời điểm lập di chúc hơn 02 tháng, nên không đủ minh mẫn, sáng suốt.

Tuy nhiên, ông H1 không có căn cứ chứng minh cho lời trình bày trên. Di chúc, cụ S1 được chứng thực và có người làm chứng, công chứng viên là người chịu trách nhiệm về việc cụ S1 ký di chúc trong trạng thái tinh thần có minh mẫn và sáng suốt hay không. Theo bản tóm tắt bệnh án của cụ S1 tại Bệnh viện Đ do ông H1 cung cấp (bút lục số 122) thể hiện nội dung “Cụ S1 vào viện ngày 29/5/2020, ra viện ngày 04/6/2020 trong tình trạng bị K tiền liệt tuyến di căn xương, bệnh tỉnh, tiếp xúc tốt KPS 60, nhịp tim đều, phổi trong, bụng mềm, yếu toàn thân và liệt dây VII ngoại biên”. Như vậy, theo hồ sơ bệnh án cụ S1 vẫn tỉnh và tiếp xúc tốt, ông H1 cho rằng cụ S1 lập di chúc trong tình trạng không đủ minh mẫn, sáng suốt là không có căn cứ. Ông H1 không cung cấp tài liệu giám định y khoa để chứng minh trạng thái tinh thần của cụ S1 tại thời điểm ký di chúc không minh mẫn; đồng thời trình bày không phải chữ ký của cụ S1, cụ H5.

Tuy nhiên, lời trình bày trên không có căn cứ chứng minh. Ông H1 không cung cấp văn bản gốc cho việc yêu cầu giám định. Nên lời trình bày của ông H1 không có căn cứ để chấp nhận. [2.2] Ngày 07/9/2017 cụ S1 và cụ H5 đã lập di chúc cho ông H1 được hưởng thừa kế căn nhà có diện tích chiều ngang 3,5m x chiều dài 28m, bà M được hưởng thừa kế căn nhà có diện tích chiều ngang 4m x chiều dài 28m, được chứng thực tại Ủy ban nhân dân xã H, huyện H (nay là phường T), tỉnh Tây Ninh, di chúc được chứng thực tại Ủy ban nhân dân xã H, huyện H (nay là phường T), tỉnh Tây Ninh. Nhưng đến ngày ngày 06/11/2018 cụ S1 và cụ H5 đã lập văn bản “Yêu cầu hủy chứng thực Hủy di chúc ngày 07/9/2017”.

Do đó, bản di chúc lập ngày 07/9/2017 không còn hiệu lực. [2.3] Di chúc của cụ S1 lập ngày 23/7/2020, tại Văn phòng C, số công chứng: 5892 quyển số 17TP/CC-SCC/HĐGD. Di chúc của cụ H5 lập ngày 23/7/2020 tại Văn phòng C, số công chứng 5893 quyển số 17TP/CC-SCC/HĐGD. Cả 02 di chúc trên đều có nội dung để lại toàn bộ tài sản của cụ S1 trong khối tài sản chung với cụ H5 cho 06 người con gồm bà M, bà H, bà D, bà N, bà L2 và ông T. Cụ S1 lập di chúc trong tình trạng minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép. Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội, được công chứng tại Văn phòng C. Do đó di chúc hợp pháp theo quy định tại các Điều 624, 625, 630, 635 của Bộ luật Dân sự năm 2015. [2.4] Theo Giấy chứng nhận QSDĐ số C 879613, số vào sổ cấp GCN 03216 QSDĐ/D6 cấp ngày 14/06/1994 cho cụ S1 đứng tên quyền sử dụng đất thửa số 2094, tờ bản đồ số 01, diện tích 175m2, tọa lạc tại: Ấp H, xã H, huyện H (nay là phường T), tỉnh Tây Ninh. Theo Bản trích đo chỉnh lý bản đồ địa chính ngày 08/01/2020 của Văn phòng Đăng ký đất đai tỉnh T - Chi nhánh H6: Thửa đất mới là số 27, tờ bản đồ 24, diện tích 194m2. Cả nguyên đơn, bị đơn và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đều thừa nhận thửa đất trên là di sản của cụ S1 và cụ H5 để lại. Công trình trên đất là 02 căn nhà cấp 4 được xây dựng vào năm 2013, tổng trị giá 2.222.669.000 đồng, trong đó có 01 căn nhà cấp 4 của gia đình ông H1 đang ở là do vợ chồng ông H1 xây nên tất cả đồng ý trả lại cho ông H1 giá trị 8 căn nhà là 95.507.299 đồng, 01 căn nhà của cụ S1 và cụ H5 hiện ông T đang ở các bên không tranh chấp. Như vậy, sau khi khấu trừ giá trị căn nhà của ông H1 với số tiền 95.507.299 đồng, phần di sản của cụ S1 và cụ H5 còn lại trị giá 2.127.161.701 (làm tròn 2.127.162.000) đồng. [2.5] Theo di chúc ngày 23/7/2020 để lại cho 06 người con, ông H1 hàng thừa kế thứ 01 không có tên trong di chúc, tuy nhiên ông H1 bị tai biến, ngồi xe lăn không có khả năng lao động nhưng không được người lập di chúc cho hưởng di sản, nên theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 644 của Bộ luật Dân sự năm 2015, ông H1 vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật. Cụ thể: ⅔ x (2.127.162.000 đồng : 2 : 9) = 78.783.778 đồng. [2.6] Phần di sản còn lại của cụ S1 là 984.797.222 đồng chia theo di chúc cho 06 người con gồm bà M, bà H, bà D, bà N, ông T, bà L2 mỗi người được hưởng 164.132.870 đồng. Năm 2021, bà L2 chết, phần tài sản bà L2 hưởng là 164.132.870 đồng theo di chúc của cụ S1 được chuyển tiếp cho những người ở hàng thừa kế thứ nhất của bà L2 gồm cụ H5 (mẹ ruột), ông S1 (chồng), cháu T2 (con ruột) mỗi người 54.710.957 đồng. [2.7] Di chúc của cụ H5 lập ngày 23/7/2020 có nội dung để lại toàn bộ tài sản của cụ H5 trong khối tài sản chung với cụ S1 cho 06 người con gồm bà M, bà H, bà D, bà N, bà L2 và ông T. Như đã nhận định tại phần [2.6], ông H1 được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật. Cụ thể: ⅔ x (2.127.162.000 đồng : 2 : 9) = 78.783.778 đồng. Phần di sản còn lại của cụ H5 là 984.797.222 đồng + hưởng chuyển tiếp từ bà L2 là 54.710.957 đồng, tổng trị giá là 1.039.508.179 đồng. [2.8] Bà L2 chết trước cụ H5, nên theo Điều 643 của Bộ luật Dân sự năm 2015, phần di chúc liên quan bà L2 không có hiệu lực pháp luật.

Do đó, khi cụ H5 chết thì bà M, bà H, bà D, bà N, ông T mỗi người được hưởng 1/6 theo di chúc của cụ H5 (984.797.222 đồng : 6 = 164.132.870 đồng); còn phần tài sản của cụ H5 di chúc cho bà L2 phải phân chia theo pháp luật, cụ thể là: 164.132.870 đồng + 54.710.957 đồng = 218.843.827 đồng được phân chia theo pháp luật thành 09 kỷ phần, mỗi kỷ phần trị giá 24.315.981 đồng.

[3] Về diện thừa kế, hàng thừa kế, người thừa kế: Căn cứ các Điều 651, 652 của Bộ luật Dân sự năm 2015, người được hưởng di sản do cụ H5 để lại theo pháp luật gồm: Ông H1, ông T, bà N, bà H, bà D, bà M, cháu T2 (thừa kế thế vị của bà Lương Ngọc L2), chị D1 và cháu Trần Xuân D2 (thừa kế thế vị của bà Lương Ngọc P), chị Lương K và chị Lương Ngọc Q (thừa kế thế vị của ông Lương Tấn A). [3.1] Như vậy, Ông H1 được hưởng 78.783.778 đồng + 78.783.778 đồng + 24.315.981 đồng = 181.883.536 đồng. Bà M, bà H, bà D, bà N, ông T mỗi người được hưởng 164.132.870 đồng + 164.132.870 đồng + 24.315.981 đồng = 352.581.721 đồng. Ông S1 được hưởng 54.710.957 đồng; cháu T2 được hưởng 54.710.957 đồng + 24.315.981 đồng = 79.026.938 đồng; Chị Mỹ D1, cháu Xuân D2 mỗi người được hưởng 24.315.981 đồng/2 = 12.157.990 đồng. Chị Lương K, 9 chị Lương Ngọc Q mỗi người được hưởng 24.315.981 đồng/2 = 12.157.990 đồng. Thanh toán giá trị kỷ phần được hưởng cho ông H1 là 181.883.536 đồng; bà M, bà H, bà D, bà N, ông T mỗi người là 352.581.721 đồng; thanh toán cho ông S1 54.710.957 đồng và cháu T2 79.026.938 đồng; thanh toán cho cháu Mỹ D1, cháu Xuân D2, chị Lương K, chị Lương Ngọc Q mỗi người 12.157.990 đồng. Ông H1 được hưởng 78.783.778 đồng + 78.783.778 đồng + 24.315.981 đồng = 181.883.536 đồng.

[4] Thửa đất số 27 hiện nay có căn nhà thứ 01 ông H1 và vợ bà H2, con tên T3 và L1 đang sinh sống không còn nơi ở nào khác. Căn nhà thứ 02 của cụ S1 và cụ H5 hiện nay bà M không còn sinh sống, ông T làm tài xế và thỉnh thoảng có về sinh sống.

Do đó, ông H1 yêu cầu được nhận thửa đất 27 để có nơi sinh sống ổn định, đồng ý trả giá trị cho các hàng thừa kế là phù hợp cần chấp nhận. Căn nhà của cụ S1 và cụ H5 không ai tranh chấp nên không xem xét cần giao thửa đất và toàn bộ tài sản trên đất cho ông H1 toàn quyền sử dụng. Ông H1 được quyền sử dụng đất thửa số 27, tờ bản đồ 24, diện tích 194 m2, tọa lạc tại ấp H, xã H, huyện H (nay là phường T), tỉnh Tây Ninh và 02 căn nhà cấp 4 trên đất, ông H1 có nghĩa vụ trả giá trị tương đương phần di sản được hưởng thừa kế.

[5] Cụ thể ông H1 trả giá trị cho các hàng thừa kế như sau: - Bà M, bà H, bà D, bà N, ông T mỗi người số tiền là 352.581.721 đồng. - Ông S1 số tiền 54.710.957 đồng; - Cháu T2 số tiền 79.026.938 đồng; - Chị Mỹ D1, cháu Xuân D2 mỗi người số tiền 24.315.981 đồng/2 = 12.157.990 đồng. - Chị Lương K, chị Lương Ngọc Q mỗi người số tiền 24.315.981 đồng/2 = 12.157.990 đồng.

[6]

Từ những phân tích ở mục

[2], [2.1], [2.2], [2.3], [2.4], Hội đồng xét xử xét thấy kháng cáo của bị đơn ông H1 không có căn cứ chấp nhận. Lời trình bày của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tây Ninh có căn cứ chấp nhận. Sửa Bản án dân sự sơ thẩm số 478/2025/DS-ST ngày 30 tháng 9 năm 2025 của Tòa án nhân dân khu vực 10 – Tây Ninh về cách chia di sản.

[7] Về án phí dân sự phúc thẩm: Do kháng cáo không được chấp nhận nên ông H1 phải chịu theo quy định.

Tuy nhiên, ông H1 được miễn án phí thuộc trường hợp là người cao tuổi theo quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Q1.