Bản án 779/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án đã được thẩm tra tại phiên tòa; ý kiến tranh luận tại phiên tòa, ý kiến của đại diện Viện kiểm sát, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về tố tụng: 13 [1.1] Tính hợp lệ của kháng cáo: Đơn kháng cáo của bị đơn ông Nguyễn Văn L1 làm đúng theo quy định tại các 271, 272, Điều 273 và 276 của Bộ luật Tố tụng dân sự nên được xem xét theo trình tự phúc thẩm. [1.2] Về quan hệ tranh chấp: Bà Nguyễn Thị L khởi kiện yêu cầu chia thừa kế quyền sử dụng đất đối với các thửa đất số 577, 578, 607, 608, 609 và 636, tờ bản đồ số 11, tọa lạc tại xã A, huyện Đ, tỉnh Long An, nay là xã A, tỉnh Tây Ninh, do cụ Nguyễn Văn L7 và cụ Trần Thị L8 để lại. Đồng thời yêu cầu hủy Biên bản tương phân đất đai ngày 08/11/2015 do ông Nguyễn Văn L1 xuất trình. Ông Nguyễn Văn L1 có yêu cầu phản tố đề nghị công nhận cho vợ chồng ông quyền sử dụng riêng đối với thửa 578 diện tích 1.343m², thửa 636 diện tích 663m² và một phần thửa 607 diện tích khoảng 600m², cùng tờ bản đồ 13, tọa lạc tại xã A, tỉnh Tây Ninh, công nhận Biên bản tương phân đất đai ngày 08/11/2015 và chia thừa kế phần đất còn lại. Cấp sơ thẩm xác định quan hệ pháp luật là “Tranh chấp chia thừa kế quyền sử dụng đất” là phù hợp với khoản 5 Điều 26, điểm a khoản 1 Điều 35, điểm c khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. [1.3] Về phạm vi xét xử phúc thẩm: Bị đơn ông Nguyễn Văn L1 kháng cáo một phần bản án sơ thẩm.

Do đó, Hội đồng xét xử xem xét lại phần bản án bị kháng cáo theo quy định tại Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Về nội dung: Xét kháng cáo của bị đơn ông Nguyễn Văn L1, thấy rằng: [2.1] Về nguồn gốc tài sản, di sản thừa kế và hàng thừa kế: Các đương sự thống nhất xác định cụ Nguyễn Văn L7 chết năm 2013, cụ Trần Thị L8 chết năm 2023, không để lại di chúc. Cụ L7 và cụ L8 có 06 người con chung thuộc hàng thừa kế thứ nhất gồm: Bà Nguyễn Thị L, ông Nguyễn Văn L1, bà Nguyễn Thị L2, bà Nguyễn Thị L3, bà Nguyễn Thị L6 và ông Nguyễn Thành L9. Ông L9 chết, quyền thừa kế của ông L9 do các con là ông Nguyễn Trường G và ông Nguyễn Long L4 kế thừa theo quy định pháp luật. Do cụ L7 và cụ L8 chết không để lại di chúc nên di sản được chia theo pháp luật theo các Điều 609, 612, 613, 623, 649, 650, 651 và 652 Bộ luật Dân sự năm 2015. Khối tài sản còn tranh chấp là quyền sử dụng đất đối với các thửa đất số 577, 578, 607, 608, 609 và 636, tờ bản đồ số 11, tọa lạc tại xã A, huyện Đ, tỉnh Long An, nay là xã A, tỉnh Tây Ninh. Theo hệ thống bản đồ mới tương ứng các thửa đất số 400, 399, 401, 272, 402 và 403, cùng tờ bản đồ 13, tọa lạc tại xã A, tỉnh Tây Ninh, tổng diện tích đo đạc, thẩm định là 8.271m². Tổng giá trị quyền sử dụng đất được xác định là 16.004.395.000 đồng. [2.2] Về yêu cầu khởi kiện của bà Nguyễn Thị L và yêu cầu độc lập của các đồng thừa kế về việc chia thừa kế quyền sử dụng đất. Bà Nguyễn Thị L và các đồng thừa kế yêu cầu chia thừa kế đối với toàn bộ các thửa đất 577, 578, 607, 608, 609 và 636.

Xét thấy, các thửa đất này có nguồn gốc do cụ L7 và cụ L8 tạo lập, đứng tên. Các cụ chết không để lại di chúc nên về nguyên tắc, di sản được chia cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo quy định pháp luật. 14 [2.3] Xét yêu cầu phản tố của ông Nguyễn Văn L1 về việc công nhận quyền sử dụng riêng đối với thửa 578, thửa 636 và một phần thửa 607 nay thửa mới là các thửa 399, một phần thửa 401 và thửa 403 cùng tờ bản đồ số 12, tọa lạc tại xã A, tỉnh Tây Ninh. Ông L1 cho rằng từ năm 1995, khi ông cưới vợ, cụ L7 và cụ L8 đã cho vợ chồng ông ra ở riêng, giao cho ông phần đất gồm thửa 578 (mới 399) diện tích 1.343m², thửa 636 (mới 403) diện tích 663m² và một phần thửa 607 (mới 401) diện tích khoảng 600m² để cất nhà ở, canh tác, trồng cây hoa màu, bầu bí. Ông sử dụng ổn định từ đó đến nay, năm 2005 sửa chữa, xây dựng lại nhà ở, các đồng thừa kế biết nhưng không ai phản đối. Xét kháng cáo của ông Nguyễn Văn L1 về yêu cầu công nhận quyền sử dụng đất đối với thửa đất số 578 thửa đất số 636 và một phần thửa đất số 607 (nay được chỉnh lý thành thửa 403 và một phần thửa 401, thửa 399) tờ bản đồ số 13, tọa lạc tại xã A, tỉnh Tây Ninh. Các đương sự đều thống nhất nguồn gốc các thửa đất số 577, 578, 607, 608, 609 và 636 tờ bản đồ số 11, tọa lạc tại xã A, huyện Đ, tỉnh Long An, nay là xã A, tỉnh Tây Ninh là tài sản do cụ Nguyễn Văn L7 và cụ Trần Thị L8 tạo lập trong thời kỳ hôn nhân. Sau khi cụ L7 chết năm 2013 và cụ L8 chết năm 2023 đều không để lại di chúc nên về nguyên tắc toàn bộ diện tích đất nêu trên là di sản thừa kế của hai cụ để lại cho các đồng thừa kế thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, quá trình giải quyết vụ án và kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ tại cấp sơ thẩm và cấp phúc thẩm thể hiện từ năm 1995 đến nay gia đình ông Nguyễn Văn L1 trực tiếp quản lý, sử dụng ổn định phần đất có nhà ở thuộc thửa đất số 636 cũ ( nay thửa mới 403), diện tích 663m2 và một phần thửa 607 ( mới là 401) diện tích 724m2 trên đất đã xây dựng nhà ở, công trình phụ, có trồng cây lâu năm và là nơi sinh sống ổn định của gia đình ông Lê T2 thời gian dài. Việc quản lý, sử dụng phần đất này là liên tục, công khai, được các thành viên trong gia đình và người dân địa phương biết rõ, không phát sinh tranh chấp cho đến khi xảy ra tranh chấp thừa kế.

Vì vậy, mặc dù chưa đủ căn cứ xác định đây là tài sản riêng được tặng cho hợp pháp, nhưng cần xem xét quá trình sử dụng thực tế, ổn định lâu dài để bảo đảm chỗ ở của gia đình ông Lê K1 phân chia di sản.

Do đó, có căn cứ chấp nhận một phần kháng cáo của ông Nguyễn Văn L1, giao cho ông Nguyễn Văn L1 được nhận hiện vật là thửa đất số 403 diện tích 663m² loại đất ở tại nông thôn và một phần thửa đất số 401 diện tích 724m² loại đất hàng năm khác, cùng tờ bản đồ số 13 xã A, tỉnh Tây Ninh (tương ứng thửa đất số 636 và một phần thửa đất số 607 theo bản đồ cũ), là phần đất gắn liền với nhà ở, công trình phụ. Đối với yêu cầu công nhận toàn bộ thửa đất số 578 diện tích 1.343m² và phần diện tích còn lại của thửa đất số 607 là tài sản riêng của vợ chồng ông L1. Xét thấy ngoài lời trình bày của ông L1 không có tài liệu, chứng cứ hợp pháp nào chứng minh cụ L7 và cụ L8 đã hoàn tất việc tặng cho riêng quyền sử dụng đất đối với các phần đất này. Các diện tích đất nêu trên vẫn đứng tên cụ Nguyễn Văn L7, chưa được đăng 15 ký sang tên cho ông L1 và thuộc khối di sản chưa chia của cụ L7, cụ L8. Vì vậy không có căn cứ chấp nhận phần yêu cầu này của ông L1. [2.4] Về yêu cầu công nhận Biên bản tương phân đất đai ngày 08/11/2015 Đối với biên bản tương phân đất đai ngày 08/11/2015, ông L chỉ xuất trình được bản photocopy, không xuất trình được bản chính để đối chiếu. Các đồng thừa kế gồm bà L, bà L2, bà L3, bà L6 và đại diện ông L9 là anh G, anh L4 đều không thừa nhận chữ ký, nội dung trong biên bản. Đồng thời không có tài liệu, chứng cứ khác chứng minh tính xác thực của văn bản này. Do đó không có căn cứ để công nhận Biên bản tương phân đất đai ngày 08/11/2015 có hiệu lực pháp luật, cũng không có căn cứ xác định toàn bộ phần đất ông L1 yêu cầu là tài sản riêng của vợ chồng ông theo nội dung biên bản này. Theo các Điều 91, 93, 94, 95 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, đương sự có yêu cầu thì phải chứng minh cho yêu cầu của mình là có căn cứ và hợp pháp. Tài liệu đọc được nội dung được coi là chứng cứ nếu là bản chính hoặc bản sao có công chứng, chứng thực hợp pháp hoặc do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền cung cấp, xác nhận. Biên bản tương phân đất đai ngày 08/11/2015 do ông L1 xuất trình không bảo đảm điều kiện về chứng cứ, không đủ cơ sở xác định có hiệu lực pháp luật.

Vì vậy, cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu công nhận Biên bản tương phân đất đai ngày 08/11/2015 là có căn cứ. Kháng cáo của ông L đối V nội dung này không được chấp nhận. [2.5] Về việc phân chia di sản thừa kế đối với di sản của cụ L7 và cụ L8: Căn cứ các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, kết quả xem xét thẩm định tại chỗ, định giá tài sản và ý kiến trình bày của các đương sự tại phiên tòa phúc thẩm có căn cứ xác định khối tài sản chung của cụ Nguyễn Văn L7 và cụ Trần Thị L8 để lại gồm quyền sử dụng các thửa đất số 577, 578, 607, 608, 609 và 636, tờ bản đồ số 11 cũ, nay được chỉnh lý thành các thửa đất số 272, 399, 400, 401, 402 và 403, tờ bản đồ số 13, tọa lạc tại xã A, tỉnh Tây Ninh. Như đã phân tích ở các mục [2.2] và [2.3], Hội đồng xét xử chấp nhận một phần kháng cáo của ông Nguyễn Văn L1, công nhận cho ông Nguyễn Văn L1 và bà Nguyễn Thị N1 quyền quản lý, sử dụng đối với thửa đất số 403 diện tích 663m² và một phần thửa đất số 401 diện tích 724m² (khu C, C1 theo Mảnh trích đo địa chính số 34-2025 được Chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai huyện Đ1 duyệt ngày 16/9/2025), là phần đất cụ L7 và Cụ L8 giao cho ông Lê K1 ra ở riêng từ năm 1995, trên đất có nhà ở, công trình phụ và gia đình ông L1 đã quản lý, sử dụng ổn định, liên tục, công khai từ năm 1995.

Do đó, phần diện tích đất trên được công nhận cho ông Lê K còn thuộc khối di sản thừa kế để chia. Đối với phần diện tích đất còn lại gồm các thửa đất số 272, 399, 400, 402 và phần diện tích còn lại của thửa đất số 401, và sau khi khấu trừ phần diện tích đất được công nhận cho ông Nguyễn Văn L1 quản lý, sử dụng riêng, tổng giá trị di sản thừa kế quyền sử dụng đất theo kết quả định giá là 12.742.980.000 đồng. Trong khối tài sản này có phần đất nghĩa địa, mồ mả của gia tộc trị giá 784.500.000 đồng cần 16 giao cho các đồng thừa kế cùng quản lý, sử dụng chung để bảo đảm việc thờ cúng, chăm sóc phần mộ tổ tiên, không đưa vào phân chia giá trị. Sau khi khấu trừ giá trị phần đất nghĩa địa 784.500.000 đồng, giá trị di sản còn lại được dùng để phân chia thừa kế là 11.958.480.000 đồng. Hàng thừa kế thứ nhất của cụ Nguyễn Văn L7 và cụ Trần Thị L8 gồm các ông, bà: Nguyễn Văn L1, Nguyễn Thị L6, Nguyễn Thị L, Nguyễn Thị L2, Nguyễn Thị L3 và phần thừa kế thế vị của ông Nguyễn Văn L13 do các con là anh Nguyễn Trường G và anh Nguyễn Long L4 được hưởng theo quy định tại các Điều 651 và 652 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Tuy nhiên, khi chia di sản cần xem xét công sức đóng góp, gìn giữ, tôn tạo và chăm sóc cha mẹ của từng người thừa kế theo quy định tại Điều 660 Bộ luật Dân sự năm 2015 để bảo đảm công bằng, phù hợp thực tế sử dụng đất. Giá trị di sản thừa kế là 11.958.480.000đồng chia cho 9 kỷ phần, mỗi kỷ phần trị giá 1.328.720.000 đồng, Đối với ông Nguyễn Văn L1, từ năm 1995 đến nay ông là người trực tiếp sinh sống trên đất, quản lý một phần lớn diện tích đất của cha mẹ, thường xuyên chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ, thực hiện việc giữ gìn tài sản chung của gia đình. Do đó cần giành cho ông Lê P giá trị tương đương 02 kỷ phần thừa kế, trị giá 2.657.440.000 đồng nên giao cho ông Nguyễn Văn L1 được quyền sử dụng phần đất thuộc khu D và khu E1 theo Mảnh trích đo địa chính, thuộc một phần thửa đất số 401, tổng diện tích khoảng 1.328m², trị giá 2.500.624.000 đồng. Do giá trị hiện vật thấp hơn giá trị được hưởng 156.816.000 đồng nên ông L1 được nhận thiếu phần giá trị này. Đối với bà Nguyễn Thị L6, tài liệu chứng cứ thể hiện bà là người sống cùng cha mẹ trong thời gian dài, trực tiếp chăm sóc, phụng dưỡng khi cha mẹ già yếu, bệnh tật, đồng thời tham gia quản lý, gìn giữ phần lớn diện tích đất tranh chấp. Vì vậy cần xem xét công sức đóng góp của bà L6 cao hơn những người thừa kế khác, bà L6 được hưởng 2,5 kỷ phần thừa kế, trị giá 3.321.800.000 đồng. Giao cho bà L6 được quyền sử dụng khu B thuộc một phần thửa đất số 402 diện tích 549m², khu B1 thuộc một phần thửa đất số 401 diện tích 695m² và khu B2 thuộc thửa đất số 272 diện tích 110m², tổng trị giá 3.229.982.000 đồng. Do giá trị hiện vật thấp hơn giá trị được hưởng 91.818.000 đồng nên bà L6 được nhận thiếu phần giá trị này. Đối với bà Nguyễn Thị L, mặc dù không trực tiếp sinh sống cùng cha mẹ nhưng qua lời khai của các đương sự và tài liệu trong hồ sơ thể hiện bà thường xuyên gửi tiền phụ giúp, chăm lo đời sống cho cha mẹ trong thời gian dài. Do đó cần xem xét công sức phụng dưỡng đối với bà L, cho bà L được hưởng 1,5 kỷ phần thừa kế, trị giá 1.993.080.000 đồng. Giao cho bà L được quyền sử dụng khu A thuộc một phần thửa đất số 402 diện tích 549m² và khu A1 thuộc một phần thửa đất số 400 diện tích 667m², tổng trị giá 2.080.290.000 đồng. Do giá trị hiện vật cao hơn giá trị được hưởng 87.210.000 đồng nên bà L được nhận cao phần giá trị được chia. Đối với bà Nguyễn Thị L2 và bà Nguyễn Thị L3, xét không có căn cứ xác định có công sức đặc biệt hơn những người thừa kế khác nên mỗi người được hưởng 01 kỷ phần thừa kế trị giá 1.328.720.000 đồng. Để bảo đảm thuận tiện trong quản lý, sử dụng, Hội đồng xét xử giao cho bà L2 và bà L3 cùng sử dụng chung khu D 17 thuộc một phần thửa đất số 399 diện tích khoảng 1.000m² và khu E thuộc một phần thửa đất số 400 diện tích khoảng 500m², tổng giá trị 2.667.546.000 đồng. Do giá trị hiện vật bà L2, bà L3 mỗi người được nhận cao hơn giá trị được hưởng là 5.053.000 đồng nên bà L2, bà L3 được nhận cao phần giá trị được chia. Đối với phần thừa kế của ông Nguyễn Văn L13, do ông L13 đã chết nên các con là anh Nguyễn Trường G và anh Nguyễn Long L4 được hưởng thừa kế thế vị phần của ông L13 theo quy định tại Điều 652 Bộ luật Dân sự năm 2015. Phần thừa kế này tương ứng 01 kỷ phần trị giá 1.328.720.000 đồng. Giao cho anh G và anh L4 được quyền sử dụng khu F thuộc một phần thửa đất số 399 diện tích khoảng 786m², trị giá 1.480.038.000 đồng. Do giá trị hiện vật anh L4 và anh G mỗi người được nhận cao hơn giá trị được hưởng là 75.659.000đồng nên banh lanh và anh G được nhận cao phần giá trị được chia. [2.6] Việc phân chia hiện vật nêu trên lợi ích hợp pháp của các bên, giá trị các phần đất được giao tương ứng với kỷ phần thừa kế, đồng thời đã tính đến công sức quản lý, gìn giữ di sản, công sức phụng dưỡng cha mẹ và hiện trạng sử dụng đất của từng đương sự. Mức chênh lệch giá trị giữa các phần được hưởng là không đáng kể nên Hội đồng xét xử không buộc các đương sự thanh toán phần giá trị chênh lệch khi nhận hiện vật. [2.7] Đối với khu G là phần đất có mồ mả của gia tộc, đây là nơi thờ cúng chung của dòng họ, các đương sự đều thống nhất không yêu cầu phân chia. Do đó cần giao khu G cho toàn bộ các đồng thừa kế cùng quản lý, sử dụng chung. Những người thừa kế chung không được tự ý chuyển dịch, định đoạt hoặc làm ảnh hưởng đến phần mộ của gia tộc. [2.8] Về yêu cầu hủy Biên bản tương phân đất đai ngày 08/11/2015 của bà L và các đồng thừa kế. Bà L và các đồng thừa kế yêu cầu hủy Biên bản tương phân đất đai ngày 08/11/2015. Như đã nhận định, tài liệu này chỉ là bản photocopy, không đủ căn cứ công nhận hiệu lực pháp lý.

Tuy nhiên, do biên bản này chưa được công nhận là giao dịch hợp pháp, chưa làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của các bên.

Do đó, chấp nhận yêu cầu của bà L và các đồng thừa kế ở nội dung không công nhận giá trị pháp lý của Biên bản tương phân đất đai ngày 08/11/2015. [2.9] Về các yêu cầu đã rút tại cấp sơ thẩm: Đối với các yêu cầu liên quan đến số tiền bồi thường 15.809.340.176 đồng và các văn bản thỏa thuận phân chia di sản ngày 21/02/2025 mà các đương sự đã rút tại cấp sơ thẩm, xét thấy việc rút yêu cầu là tự nguyện, không trái pháp luật, không trái đạo đức xã hội. Cấp sơ thẩm đình chỉ giải quyết đối với các yêu cầu này là phù hợp với Điều 217, Điều 244 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 nên giữ nguyên.

[3]

Từ những phân tích trên, kháng cáo của ông Nguyễn Văn L1 có căn cứ chấp nhận một phần, sửa một phần bản án dân sự sơ thẩm. Ý kiến của đại diện Viện kiểm sát Tây Ninh tại phiên tòa để nghị giữ nguyên bản án sơ thẩm không có căn cứ chấp nhận. 18

[4] Về chi phí tố tụng: Đối với chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ, tại cấp phúc thẩm là 2.500.000 đồng (do ông Lê T3 nộp). Ông Lê C4 toàn bộ (đã nộp xong).

[5] Về án phí dân sự sơ thẩm: Do sửa bản án sơ thẩm nên cần xác định lại nghĩa vụ chịu án phí của các đương sự. Do yêu cầu phản tố của ông Nguyễn Văn L1 được chấp nhận, nên không phải chịu án phí dân sự sơ thẩm đối với phần này; Ông Nguyễn Văn L1 phải chịu 85.148.800 đồng án phí dân sự sơ thẩm đối với phần di sản thừa kế được chia. Bà Nguyễn Thị L6 phải chịu 98.436.000 đồng. Bà Nguyễn Thị L phải chịu 71.792.400 đồng nhưng do bà L là người cao tuổi nên được miễn án phí. Bà Nguyễn Thị L2 phải chịu 51.861.600 đồng, bà Nguyễn Thị L3 phải chịu 51.861.600 đồng Anh Nguyễn Trường G và anh Nguyễn Long L4 phải liên đới chịu 51.861.600 đồng án phí dân sự sơ thẩm.

[6] Về án phí dân sự phúc thẩm: Do kháng cáo của ông Nguyễn Văn L1 được chấp nhận một phần nên ông Lê K phải chịu án phí dân sự phúc thẩm theo quy định tại khoản 2 Điều 29 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14. Hoàn trả cho ông Lê T4 tạm ứng án phí phúc thẩm đã nộp.

[7] Các quyết định khác của bản án sơ thẩm không có kháng cáo, không bị kháng nghị đã có hiệu lực pháp luật kể từ khi hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.