Bản án 82/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, kết quả tranh tụng tại phiên tòa phúc thẩm và ý kiến phát biểu của Kiểm sát viên tham 10 gia phiên tòa về quan điểm giải quyết vụ án, Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định như sau:

[1] Về thủ tục tố tụng: [1.1] Đơn kháng cáo của nguyên đơn ông Lê Văn B, các bị đơn, ông Lê Văn Y, ông Lê Văn T1, bà Lê Thị Đ được làm trong thời hạn luật định; hình thức, nội dung đơn kháng cáo đúng theo quy định tại Điều 272, Điều 273, Điều 276 của Bộ luật Tố tụng dân sự. Vì vậy đơn kháng cáo của nguyên đơn, các bị đơn hợp lệ, nên được xét xử theo trình tự phúc thẩm. [1.2] Về quan hệ tranh chấp: Nguyên đơn khởi kiện đề nghị Tòa án chia di sản thừa kế của cụ Lê Văn Đ1 và cụ Đoàn Thị R để lại theo quy định pháp luật. Do đó Tòa án cấp sơ thẩm xác định quan hệ pháp luật là “Tranh chấp về thừa kế tài sản”, “Hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất” và “Công nhân quyền sử dụng đất” là đúng quy định tại Điều 26; Điều 35; Điều 39, Điều 146; Điều 147, Điều 165 Bộ luật Tố tụng dân sự; khoản 1 Điều 31; khoản 4 Điều 32 Luật tố tụng hành chính 2015; Điều 611; Điều 623; Điều 650; Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015; điểm b khoản 1 Điều 50 Luật Đất đai năm 2003 và Điều 41 Nghị định 181/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ hướng dẫn về thi hành Luật đất đai năm 2003. [1.3] Về phạm vi xét xử phúc thẩm: - Nguyên đơn kháng cáo về phần phần công sức chăm nom, phụng dưỡng người để lại di sản; công sức quản lý, tôn tạo di sản thừa kế của vợ chồng ông theo đơn khởi kiện và quá trình giải quyết vụ án tại cấp sơ thẩm ông B không đề nghị giải quyết về phần công sức chăm nom, phụng dưỡng người để lại di sản; công sức quản lý, tôn tạo di sản thừa kế của vợ chồng ông. Tại phiên tòa, người đại diện theo ủy quyền của nguyên đơn tự nguyện rút toàn bộ yêu cầu kháng cáo. HĐXX đình chỉ xét xử phúc thẩm đối với yêu cầu kháng cáo của ông Lê Văn B. - Các bị đơn ông Lê Văn Y, ông Lê Văn T1, bà Lê Thị Đ kháng cáo đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm sửa bản án sơ thẩm chia thừa kế toàn bộ di sản của cụ Đ1, cụ R là 1.414 m2 cho 04 người con theo quy định của pháp luật chia theo kỷ phần không chia theo giá trị.

Do đó, căn cứ vào Điều 293 Bộ luật Tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử phúc thẩm xem xét lại toàn bộ bản án sơ thẩm theo nội dung đơn kháng cáo của những người kháng cáo. [1.4] Về thời hiệu khởi kiện: Cụ Lê Văn Đ1 chết ngày 05/9/2003, cụ Đoàn Thị R chết ngày 09/6/2006. Ông Lê Văn B khởi kiện tại Tòa án nhân dân tỉnh Hà Nam, sau đó chuyển đơn khởi kiện về Tòa án nhân dân thị xã Kim Bảng, tỉnh Hà Nam (nay là Tòa án khu vực 5 - Ninh Bình) ngày 01/11/2024. 11 Căn cứ Điều 623 Bộ luật dân sự thì thời hiệu khởi kiện chia di sản thừa kế vẫn còn. Tòa án cấp sơ thẩm thụ lý và giải quyết yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là đúng quy định của pháp luật. [1.5] Về xác định những người thừa kế: Cụ Lê Văn Đ1 chết ngày 05/9/2003, cụ Đoàn Thị R chết ngày 09/6/2006 hai cụ có 4 người con chung gồm: ông Lê Văn B, ông Lê Văn Y, ông Lê Văn T1, bà Lê Thị Đ hai cụ Đ1 và R không có con riêng, con nuôi. Bản án sơ thẩm đã xác định đúng, đầy đủ những người tham gia tố tụng theo quy định của pháp luật.

[2]. Về nội dung vụ án và yêu cầu kháng cáo của các bị đơn: [2.1]. Về di sản thừa kế: Quá trình giải quyết tại sơ thẩm, nguyên đơn ông B đề nghị Tòa án giải quyết: Chia di sản thừa kế; xác định quyền sử dụng đất hợp pháp cho vợ chồng ông đối với 709 m2 đất; hủy các giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do UBND huyện K cấp ngày 13/7/2006 cho hộ ông Lê Văn Đ1, bà Đoàn Thị R diện tích 430 m2, thửa số 105, tờ bản đồ PL8; hộ ông Lê Văn B, bà Vũ Thị V diện tích 287 m2, thửa số 105, tờ bản đồ PL8; hộ ông Lê Văn Y diện tích 349 m2, thửa đất số 104, tờ bản đồ PL8 và hộ ông Lê Văn T1 diện tích 348 m2, thửa đất số 104, tờ bản đồ PL8 tại thôn Đ, xã H, huyện K, tỉnh Hà Nam (nay là phường K, tỉnh Ninh Bình). Thửa đất trên đều có nguồn gốc là của cụ Đ1 và cụ R khai hoang từ năm 1959 với diện tích là tại thôn Đ, xã H, huyện K, tỉnh Hà Nam. Từ năm 1959 đến trước năm 1986 diện tích 1.414 m2 chưa được cấp có thẩm quyền công nhận là thuộc quyền sử dụng của cụ Đ1, cụ R và cũng trước năm 1986 vợ chồng cụ Đ1 cho vợ chồng ông B và bà V ra ở cùng và cùng sử dụng chung trên diện tích đất 1.414m2 này. Năm 1986 diện tích đất 1.414 m2 được đứng tên trong sổ địa chính số thửa 529, tờ bản đồ PL3. Theo bản đồ đo đạc, sổ mục kê năm 1986 thì gia đình ông B và cụ Đ1, cụ R cùng sử dụng chung diện tích đất 1.414 m2, sử dụng ổn định và không có tranh chấp. Quá trình giải quyết vụ án tại cấp sơ thẩm cũng như tại cấp phúc thẩm, nguyên đơn ông Lê Văn B đều xác định ông và vợ ông là bà V được cụ Đ1 và cụ R cho đất bằng miệng, không có văn bản giấy tờ gì. Ông B đứng tên diện tích đất 709m2 đất trong đó thổ cư 360m2, thổ canh 184m2, đất 2 lúa 165m2 còn cụ Đ1 và cụ R đứng tên diện tích đất 705m2 trong đó thổ cư 360m2, thổ canh 180m2, đất 2 lúa 165m2. Do đó yêu cầu Tòa án công nhận quyền sử dụng đất đối với 709m2 trong tổng số 1.414m2 của ông Lê Văn B là có căn cứ phù hợp quy định tại điểm b khoản 1 Điều 50 Luật Đất đai năm 2003 và khoản 1 Điều 41 Nghị định 181/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ hướng dẫn về thi hành Luật đất đai năm 2003 được chấp nhận. 12 Đối với yêu cầu về việc hủy 04 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho hộ ông Lê Văn Đ1, bà Đoàn Thị R thửa đất số 105, tờ bản đồ PL8, diện tích 430m2; hộ ông Lê Văn B, bà Vũ Thị V thửa số 105, tờ bản đồ PL8 diện tích 287m2; hộ ông Lê Văn Y thửa đất số 104, tờ bản đồ PL8, diện tích 349m2; hộ ông Lê Văn T1 thửa đất số 104, tờ bản đồ PL8; diện tích 348m2, tại thôn Đ, xã H, huyện K, tỉnh Hà Nam, thấy năm 2003, thực hiện kế hoạch 566/KH-UB ngày 05/8/2023 của UBND tỉnh H về việc đo đạc lập hồ sơ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ gia đình, cá nhân thì ông Lê Văn B đã tự đứng ra làm thủ tục kê khai và ký đơn đề nghị cấp đất, tách diện tích đất 1.414m2 làm 04 thửa. Năm 2006, UBND huyện K, tỉnh Hà Nam đã cấp 04 cấp giấy chứng nhận trên. Việc làm thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, chính quyền địa phương và UBND huyện K đều khẳng định việc kê khai, tách sổ và việc cấp giấy chứng nhận đều được thực hiện công khai đúng theo đúng quy định của pháp luật. Tuy nhiên sau khi xem xét các tài liệu có trong hồ sơ vụ án thì diện tích đất 709 m2 như phân tích nêu được xác định là của ông B, bà V. Năm 2005 khi ông B làm đơn xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 04 hộ, gồm: Hộ cụ Lê Văn Đ1, cụ Đoàn Thị R; hộ ông Lê Văn B, bà Vũ Thị V; hộ ông Lê Văn Y; hộ ông Lê Văn T1, tại thời điểm đó cụ Lê Văn Đ1 đã chết không để lại di chúc, không có biên bản họp gia đình về việc phân chia di sản thừa kế. Mặt khác tại 04 đơn xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 04 hộ do ông B ký đều ghi “Nguồn gốc đất do thừa kế” và tại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do UBND huyện K cấp cho hộ ông Y và hộ ông T1 ghi là “Đất nhận thừa kế” nhưng không có tài liệu nào thể hiện việc được nhận thừa kế hoặc được tặng cho di sản thừa kế nên việc ông B đề nghị cấp sổ đỏ đất cho hộ cụ Lê Văn Đ1, cụ Đoàn Thị R; hộ ông Lê Văn B, bà Vũ Thị V; hộ ông Lê Văn Y; hộ ông Lê Văn T1 là không có căn cứ và việc UBND huyện K cấp 04 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 04 hộ này là chưa đúng quy định. Do vậy ông B đề nghị hủy 04 giấy chứng nhận nêu trên là có căn cứ được chấp nhận. Tại phiên tòa phúc thẩm, các bị đơn ông Lê Văn Y, ông Lê Văn T1, bà Lê Thị Đ không cung cấp được tài liệu, chứng cứ nào chứng minh rằng thửa đất trên của cụ Đ1 và cụ R không chia cho ông Lê Văn B. Hơn nữa hiện nay thửa đất gia đình ông Lê Văn B vẫn đang quản lý sử dụng đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hợp pháp mang tên vợ chồng ông Lê Văn B đứng tên diện tích đất 709 m2 đất trong đó thổ cư 360 m2, thổ canh 184 m2, đất 2 lúa 165m2 đến nay. [2.2] Đối với yêu cầu chia di sản thừa kế: 13 Về quan hệ huyết thống: Cụ Lê Văn Đ1 và cụ Đoàn Thị R sinh ra 04 người con gồm: Ông Lê Văn B, ông Lê Văn Y, ông Lê Văn T1 và bà Lê Thị Đ. Cụ Đ1, cụ R không ai có bố mẹ nuôi, con riêng, con nuôi. Các cụ thân sinh của cụ Đ1, cụ R đều đã chết. Cụ Đ1 chết ngày 05/9/2003, cụ R chết ngày 09/6/2006, trước khi chết các cụ không để lại di chúc. Di sản các cụ để lại là diện tích đất 705m2, tại thôn Đ, xã H, thị xã K, tỉnh Hà Nam (nay là phường K, tỉnh Ninh Bình) thửa là 105 (1), tờ bản đồ PL8 trên đất có 01 căn nhà cấp 4, lợp ngói 05 gian. Nguồn gốc căn nhà cấp 4 là trước năm 1972 cụ Đ1 và cụ R có tạo dựng được 01 nhà tranh vách đất 03 gian, xong do lũ lụt đã hư hỏng. Năm 1972 cụ Đ1 cụ R tạo dựng được 01 căn nhà cấp 4, lợp ngói 05 gian. Năm 2020 gia đình ông B đã sửa chữa lại hết 300.000.000 đồng. Ngoài ra trên đất còn có 01 nhà mái bằng xây năm 1996 cùng công trình phụ tường bao do gia đình ông B tạo dựng đã hết khấu hao. Ngoài ra trên đất còn có các cây cối đã được định giá, các đương sự thống nhất khi chia đất cây thuộc trên phần đất của ai thì người đó sử dụng, không yêu cầu Tòa án xem xét, giải quyết. Căn cứ Điều 651 BLDS thì diện và hàng thừa kế thứ nhất của cụ Đ1, cụ R là ông B, bà Đ, ông Y và ông T1 và đều được hưởng kỷ phần thừa kế bằng nhau và do các đương sự đều yêu cầu được nhận đất. Do vậy 705m2 đất là di sản của cụ Đ1 và cụ R được chia đều cho ông B, bà Đ, ông Y và ông T1 mỗi người được hưởng kỷ phần (705m2 : 4 người = 176,25m2) là 176,25m2 đất. Do nhà cấp 4, lợp ngói 05 gian năm 2020 gia đình ông B đã sửa chữa lại và có công sức trong việc quản lý tôn tạo, duy trì phát triển di sản nên mới có giá trị như hiện nay.

Căn cứ vào hiện trạng sử dụng đất của các đồng thừa kế Tòa án cấp sơ thẩm đã phân chia di sản thừa kế và thanh toán giá trị chênh lệch về tài sản đảm bảo giá trị sử dụng và công sức cho các đồng thừa kế là phù hợp quy định pháp luật. Đối với phần kháng cáo của ông Lê Văn Y và ông Lê Văn T1 công sức tôn tạo diện tích 350 m2 với giá trị là 30.000.000 đồng. Quá trình giải quyết vụ án tại cấp sơ thẩm ông Y, ông T1 không đề nghị công sức tôn tạo đất, duy trì phát triển tài sản, tài sản trên đất, nghĩa vụ của người chết để lại và diện tích đất nông nghiệp nên không đặt ra xem xét, giải quyết tại cấp phúc thẩm.

[3] Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định: Về tố tụng: Tòa án nhân dân khu vực 5 - Ninh Bình xác định quan hệ pháp luật, tư cách của những người tham gia tố tụng, thẩm quyền, trình tự, thủ tục theo đúng qui định của Bộ luật tố tụng dân sự. Về nội dụng: Tòa án nhân dân khu vực 5 - Ninh Bình đã áp dụng qui định của Bộ luật dân sự, Bộ luật tố tụng dân sự và các văn bản hướng dẫn thi hành để giải quyết đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. 14 Tóm lại, những nội dung kháng cáo của ông Lê Văn Y, ông Lê Văn T1, bà Lê Thị Đ không có căn cứ chấp nhận. HĐXX quyết định không chấp nhận kháng cáo, giữ nguyên bản án sơ thẩm. [2.3] Về án phí dân sự phúc thẩm: Do yêu cầu kháng cáo của các bị đơn không được chấp nhận, nên ông Lê Văn B, Lê Văn Y và ông Lê Văn T1, Lê Thị Đ phải chịu án phí dân sự phúc thẩm.

Tuy nhiên, Lê Văn B, Lê Văn Y và ông Lê Văn T1, Lê Thị Đ đều là người cao tuổi và đã có đơn xin miễn án phí. Căn cứ theo quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết 326/UBTVQH 14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nên ông Lê Văn B, ông Lê Văn Y, ông Lê Văn T1 và bà Lê Thị Đ được miễn án phí dân sự phúc thẩm.