Bản án 27Tranh chấp về quyền sở hữu và các quyền khác đối với tài sản

Căn cứ vào các chứng cứ và tài liệu đã được thẩm tra tại phiên tòa, căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa, trên cơ sở xem xét đầy đủ, toàn diện chứng cứ, ý kiến của Kiểm sát viên và các đương sự.

[1]. Về thủ tục tố tụng: 1.1. Xét đơn kháng cáo của nguyên đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: Đơn kháng cáo của nguyên đơn bà Lê Thị L và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Nguyễn Thị P trong hạn luật định nên được chấp nhận xem xét theo thủ tục phúc thẩm. 1.2. Việc xác định quan hệ tranh chấp, thẩm quyền giải quyết vụ án, tư cách những người tham gia tố tụng: Tòa án cấp sơ thẩm đã xác định đúng quan hệ pháp luật theo khoản 9 Điều 26 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 và thụ lý giải quyết theo thẩm quyền được quy định tại Điều 35, điểm c khoản 1 Điều 39 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015. Quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm đã xác định đúng, đầy đủ tư cách của những người tham gia tố tụng.

[2]. Xét nội dung kháng cáo của nguyên đơn bà Lê Thị L và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Nguyễn Thị P, Hội đồng xét xử nhận định như sau: 2.1. Về tên gọi của ông Lê Tử K1. Theo Báo cáo số 28/BC-UBND ngày 11/4/2025 của Ủy ban nhân dân xã B (cũ) có nội dung: Ông Lê Tử C3 và ông Lê Tử K1 là 01 người, nhưng trong quá trình soạn thảo văn bản cán bộ nhầm lẫn giữa vẫn “C” và vần “K”. Căn cứ tài liệu, chứng cứ thu thập được cùng với kết quả xác minh của Tòa án tại địa phương thể hiện, ông K1 (C) là người đã từng sinh sống trên thửa đất tranh chấp này, không có ai khác mang tên C3 (Ku) cùng sử dụng. Như vậy, có cơ sở để khẳng định ông Lê Tử C3 và ông Lê Tử K1 là một người. Đối với tên gọi khác của ông C3 (K): Nguyên đơn cho rằng, tên thường gọi của ông C3 (K) là “L3” nhưng không đưa ra được tài liệu chứng cứ nào để chứng minh. Ủy ban nhân dân xã L xác nhận ông Lê Tử K1 ngoài tên gọi Lê Tử K1 (C) không có tên gọi nào khác. Các hộ dân cao tuổi sinh sống gần thửa đất tranh chấp 9 cung cấp thông tin: Người làng vẫn thường gọi ông C3 là “L” vì ông C3 không có con nên nhận ông L3 là người dưỡng tử, chứ không bao giờ gọi là “L3”. Và tại phiên tòa sơ thẩm nguyên đơn bà Lê Thị L cũng khẳng định tên thường gọi của ông C3 là “Long Cu” chứ không phải “L3”. Như vậy, không có cơ sở để xác định ông Lê Tử C3 (K3) có tên gọi khác là “L3”. 2.2. Về quyền khởi kiện của nguyên đơn. Nguyên đơn cho rằng nguyên đơn là con đẻ của ông Lê Tử C3 (K) và bà Lại Thị E. Tài liệu để chứng minh quan hệ này là “Giấy khai sinh lại” do UBND xã E, tỉnh Đắk Lắk cấp ngày 12/11/2013.

Tuy nhiên, bị đơn và một số người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan cho rằng bà L không phải là con đẻ của ông Lê Tử K1 (Cu); phía bị đơn cho rằng giấy khai sinh lại do UBND xã E cấp chỉ là thủ tục hành chính được cấp theo kê khai và cam đoan của bà L theo nơi thường trú nên bà L không có quyền khởi kiện đòi lại thửa đất 585. Ngày 10/4/2025, Tòa án cấp sơ thẩm đã có văn bản yêu cầu Ủy ban nhân dân xã E, tỉnh Đắk Lắk cung cấp tài liệu chứng cứ về toàn bộ hồ sơ đăng ký lại khai sinh của bà Lê Thị L và trả lời bằng văn bản về trình tự thủ tục thực hiện đăng ký lại khai sinh cho bà L (BL số 79). Tại văn bản số 30 ngày 18/4/2025, UBND xã E, tỉnh Đắk Lắk trả lời: “Trình tự, thủ tục thực hiện đăng ký khai sinh lại của bà Lê Thị L được thực hiện đúng quy định theo Nghị định 158/2025/NĐ-CP ngày 27/12/2005 và Thông tư 01/2008/TT-BTP”. Tại phiên tòa sơ thẩm bị đơn cung cấp tài liệu mới là văn bản số 585/CV-UBND ngày 04/12/2025 của ủy ban nhân dân xã E trong đó Ủy ban đã khẳng định: Việc cấp giấy khai sinh ngày 12/11/2013 cho bà Lê Thị L được thực hiện đúng quy định của pháp luật và nội dung do người yêu cầu khai báo. Ủy ban xã không chịu trách nhiệm đối với việc bà L sử dụng giấy khai sinh để tự nhận là con đẻ của ông Lê Tự K cũng như các hệ quả pháp lý phát sinh từ việc bà kê khai thông tin này”. Như vậy, giấy khai sinh lại của bà Lê Thị L chưa bị thu hồi, hủy bỏ. Quá trình giải quyết vụ án không ai có yêu cầu giám định ADN để xác định quan hệ huyết thống cha- con giữa ông Lê Tử C3 (Ku) và bà Lê Thị L.

Vì vậy, trên cơ sở giấy khai sinh và thực tế có việc chung sống với nhau giữa ông C3 và bà E có cơ sở khẳng định bà Lê Thị L là con ông Lê Tử C3, nên bà Lê Thị L có quyền khởi kiện đòi lại tài sản của bố bà để lại. 2.3. Về nguồn gốc và tình trạng pháp lý của thửa đất tranh chấp. Theo báo cáo của Ủy ban dân dân xã B tại văn bản số 28/BC-UBND ngày 11/4/2025 và văn bản số 34 ngày 12/6/2025 thì Bản đồ 299, sổ mục kê thể hiện người kê khai quyền sử dụng đất đối với thửa đất số 585, tờ bản đồ số 01 (trang số 19) ghi tên “L3”.

Tuy nhiên, lời khai của nguyên đơn bà Lê Thị L; bị đơn và người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan đều khẳng định: nguồn gốc thửa đất Thửa đất số 585, tờ bản đồ số 01 trên đất đã có một nhà ở là của ông Lê Tử L5 (cha của ông C3). Sau khi ông C3 kết hôn với bà X1 được bố mẹ cho thửa đất này để chung sống, giữa ông C3 và bà X1 có một người con chung là Lê Thị C4 (đã mất khi còn nhỏ). Sau một thời gian kết hôn bà X1 mất, ông C3 tiếp tục kết hôn với 10 bà Nguyễn Thị B2 (tên thường gọi là H4), giữa hai người không có con chung. Đến khoảng năm 1971, ông C3 đưa bà Lại Thị E về sinh sống cùng cùng ông C3 với bà B2. Đến năm 1986 ông Lê Tử C3 chết, bà Lại Thị E và bà Lê Thị L đã rời bỏ quê hương vào miền nam sinh sống. Bà H4 tiếp tục sống tại căn nhà và thửa đất nói trên đến năm 1996, bà H4 chết. Như vậy, mặc dù bản đồ địa chính 299 mang tên “Long”, các tài liệu về hồ sơ quản lý đất đai không phản ánh thửa đất trên mang tên ông Lê Tử C3 (K). Nhưng thửa đất trên các đương sự đều thừa nhận là đất của bố mẹ ông C3 để lại cho vợ chồng ông C3 (K3), sau khi ông C3 mất bà H4 sử dụng đến năm 1996 bà H4 mất, đây là tình tiết sự kiện không phải chứng minh theo quy định tại Điều 92 Bộ luật tố tụng dân sự. Theo lời khai của người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan ông Lê Tử L1, ông Lê Tử D, ông Lê Tử Đ thì sau khi ông Lê Tử C3 chết vào năm 1986, mẹ con bà Lê Thị L rời khỏi địa phương vào miền N sinh sống. Bà Lê Thị L cho rằng mẹ con bà L vào miền nam năm 1996. Mặc dù, giữa các đương sự không thống nhất về thời điểm mẹ con bà L vào miền N, nhưng căn cứ vào “Lý lịch của người xin vào Đảng” của anh Nguyễn Xuân T16 con bà L, phản ánh quá trình sinh sống làm việc của bà L: Năm 1990 là nông nhân tại xã E. Như vậy, có căn cứ xác định bà L đi vào miền N từ năm 1990; còn bà E vào Đaklak chung sống với bà L vào năm 1992 (BL 133-147). Tại biên bản lấy lời khai ngày 22/5/2025 (BL51-52), bà Lê Thị L cho rằng sau khi bà rời địa phương vào miền N lập nghiệp cho đến cuối năm 2023 bà có về địa phương một lần không nhớ rõ ngày tháng. Thời điểm mẹ con bà L vào miền N thửa đất nói trên do bà B2 (bà H4) sử dụng. Theo lời khai của người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan ông Lê Tử L1, ông Lê Tử D, ông Lê Tử Đ, cho rằng: sinh thời ông Lê Tử C3 không có con trai và giữa bà B2 và ông C3 không có con chung để lo việc trăm tuổi nên ông C3 nhờ cháu trai là ông Lê Tử L1 làm “dưỡng tử”, ông L1 có trách nhiệm thờ cúng trông nom mộ phần của ông C3, bà B2. Thực tế, thời điểm bà B2 chết vào năm 1996, bản thân ông L1 và con cháu lo hậu sự cho bà B2. Việc thờ cúng, sửa sang, cải tạo mồ mả của ông C3, bà B2 hàng năm đều do ông L1 và con cháu nội tộc đảm nhiệm. Quá trình giải quyết vụ án bà L cũng không phủ nhận việc ông L1 là người đứng ra thờ cúng ông C3, bà B2. Ngày 16/3/1998, sau khi bà B2 mất được 02 năm, anh em phía bên nội ông Lê Tử C3, gồm ông Lê Tử T17, Lê Tử B1, Lê Tử L1, Lê Tử Đ, Lê Tử D và anh em bên ngoại của bà Nguyễn Thị B2 (bà H4), gồm ông Nguyễn Duy H3, ông Nguyễn Duy T18; bà Nguyễn Thị V1 đã thống nhất bán thửa đất số 585, tờ bản đồ số 01, bản đồ 299, diện tích 480m2 là di sản của ông C3, bà B2, cho ông Phan Khắc N (bố đẻ bị đơn ông Phan Khắc T) với số tiền 500.000 đồng. Việc mua bán có lập “Giấy bán nhà vườn”, có xác nhận của anh em nội, ngoại và chính quyền địa phương (Bl 208, 209). Như vậy, mặc dù nguồn gốc thửa đất là của ông Lê Tử C3, bà Nguyễn Thị B2, nhưng hai người không có con chung; bà Lê Thị L là con riêng của ông C3 với bà E, nhưng sau khi ông C3 mất, bà E và bà L vào miền N sinh sống không về, thời điểm bà B2 mất việc hậu sự do con cháu ông Lê Tử C3 là ông Lê Tử L1 gánh vác lo liệu là thực hiện công việc của người chết để lại. Số 11 tiền 500.000 đồng bán đất không sử dụng vào mục đích cá nhân của ông Lê Tử L1, mà dùng vào việc thờ cúng, cải tạo mồ mả cho ông C3, bà B2, việc cải tạo phần mộ và thờ cúng được bà L thừa nhận do ông L1 đảm nhiệm (BL52). Sau khi ông Phan Khắc N nhận chuyển nhượng, thanh toán đủ 500.000 đồng số tiền chuyển nhượng quyền sử dụng đất, ông N đã cho vợ chồng con trai ông Phan Khắc T, bà Nguyễn Thị P quản lý sử dụng thửa đất trên. Sau khi về sinh sống trên thửa đất từ năm 1998, do nhà cửa xuống cấp nên ông T, bà P đã sửa chữa, xây dựng lại nhà và sinh sống ổn định từ đó cho đến nay. Quá trình sử dụng đất ông Phan Khắc T (con ông N), bà Nguyễn Thị P sử dụng ngay tình, ổn định liên tục trên 24 năm. Bà Lê Thị L có về địa phương, biết việc ông T, bà P sử dụng nhưng không hề có ý kiến phản đối. Như vậy, xét giao dịch lập ngày 16/3/1998 chuyển nhượng quyền sử dụng đất 585, tờ bản đồ số 01, bản đồ 299, diện tích 480m2 tại xã L, tỉnh Hà Tĩnh giữa hai bên nội ngoại ông Lê Tử C3, bà Nguyễn Thị B2 với ông Phan Khắc N, vi phạm về chủ thể thực hiện giao dịch. Nhưng mục đích thực hiện giao dịch để thực hiện công việc mai táng, thờ cúng, cải tạo mồ mả của ông C3, bà B2 là thực hiện công việc của người chết là chủ sử dụng hợp pháp để lại, được hai bên nội ngoại của ông C3, bà B2 đồng ý. Bên nhận chuyển nhượng ông Phan Khắc N đã thực hiện xong nghĩa vụ thanh toán số tiền 500.000 đồng chuyển nhượng, sau khi nhận chuyển nhượng ông N đã cho vợ chồng con trai Phan Khắc T, chị Nguyễn Thị P sử dụng, cải tạo xây dựng nhà cửa sinh sống ổn định từ năm 1998 cho đến nay. Bà L thoát ly khỏi địa phương từ năm 1990 đến nay mới về địa phương, bà không phải là người trực tiếp lo hương khói, thờ cúng ông C3, bà B2. Mặt khác, bản thân ông Phan Khắc T là người khuyết tật được hưởng trợ cấp xã hội, ngoài chỗ ở này ông T, bà P không có chỗ ở nào khác.

Từ những phân tích trên, xét thấy yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là không có căn cứ, Tòa án cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là đúng quy định pháp luật. 2.4. Đối với yêu cầu kháng cáo của bà Nguyễn Thị P. Bà Nguyễn Thị P yêu cầu bà Lê Thị L phải bồi thường thiệt hại cho bà P tổng số tiền 166.550.000 đồng cụ thể gồm các khoản: Tiền chi phí thực tế để tham gia giải quyết vụ án do bà L khởi kiện 143.150.000 đồng gồm: Tiền nghỉ việc không lương, tiền thuê xe/mua vé máy bay di chuyển, tiền thuê dịch vụ pháp lý và yêu cầu bồi thường 23.400.000 đồng tiền tổn thất về tinh thần.

Xét thấy, việc bà L khởi kiện là thực hiện quyền dân sự, đảm bảo các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự theo quy định tại Điều 3, Điều 9 Bộ luật dân sự; thực hiện quyền quyết định và tự định đoạt của mình trong việc khởi kiện theo quy định tại Điều 5 Bộ luật tố tụng dân sự. Anh T11 và chị P là người bị kiện có các quyền và nghĩa vụ của đương sự theo quy định tại các Điều 70, 72, 73 Bộ luật tố tụng dân sự. Căn cứ hướng dẫn tại Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP, ngày 06/9/2022 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật dân sự về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, yêu 12 cầu độc lập này không có căn cứ. Tòa án cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu độc lập của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là có căn cứ, đúng quy định của pháp luật. Hội đồng xét xử xét thấy, Tòa án cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, không chấp nhận yêu cầu độc lập của người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan là có căn cứ, đúng quy định của pháp luật, vì vậy kháng cáo của nguyên đơn bà Lê Thị L và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Nguyễn Thị P là không có cơ sở để chấp nhận. Đề nghị của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hà Tĩnh tại phiên tòa hôm nay là có căn cứ, đúng quy định pháp luật cần chấp nhận.

[3]. Về án phí: Do kháng cáo không được chấp nhận nên nguyên đơn bà Lê Thị L phải chịu án phí dân sự phúc thẩm. Do kháng cáo không được chấp nhận nên bà Nguyễn Thị P phải chịu án phí dân sự phúc thẩm, tuy nhiên bà P thuộc hộ nghèo, có đơn xin miễn án phí nên được miễn theo quy định của pháp luật.