Bản án 193/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

thẩm. 23 Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên toà, căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên toà, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về sự vắng mặt của đương sự: Một số người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan đã được triệu tập hợp lệ nhưng vắng mặt tại phiên tòa. Căn cứ Điều 296 Bộ luật tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử tiến hành xét xử vắng mặt họ. * Xét kháng cáo của nguyên đơn ông Nguyễn Thế M về chia thừa kế của cụ Nguyễn Thế N2 và cụ Nguyễn Thị D1, Hội đồng xét xử thấy:

[2] Về thời hiệu khởi kiện: Cụ Nguyễn Thế N2, chết ngày 04/3/1984, thời điểm mở thừa kế của cụ N là năm 1984. Cụ Nguyễn Thị D1, chết ngày 08/8/1998,thời điểm mở thừa kế của cụ D1 là năm 1998. Cụ N2 và cụ D1 chết không để lại di chúc. Theo quy định tại Điều 36 của Pháp lệnh thừa kế năm 1990 và Nghị quyết 02/HĐTP ngày 19/10/1990 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Pháp lệnh thừa kế thì thời hiệu khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế (là bất động sản) của cụ N là 30 năm được tính từ ngày 10/9/1990. Ngày 10/02/2023, ông Nguyễn Thế M khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế là diện tích đất cụ N2 và cụ D1 để lại là đã quá 30 năm đối với di sản thừa kế của cụ N2. Ngày 23/4/2024, bị đơn là ông Nguyễn Thế C có đơn đề nghị áp dụng thời hiệu chia thừa kế đối với di sản thừa kế của cụ N2 và đề nghị giao phần tài sản trên cho bị đơn tiếp tục quản lý, sử dụng. Tòa sơ thẩm đình chỉ đối với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về việc yêu cầu chia di sản thừa kế của cụ Nguyễn Thế Nghĩa L6 đúng. Đối với yêu cầu chia dia sản thừa kế của cụ Nguyễn Thị D1 là đảm bảo về thời hiệu khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế theo quy định tại Điều 623 của Bộ luật dân sự năm 2015.

[3]Về hàng thừa kế của cụ Nguyễn Thế N2 và cụ Nguyễn Thị D1: Căn cứ lời khai của các đương sự, kết quả xác minh tại địa phương xác định cụ N2, cụ D1 có 05 người con còn sống tại thời điểm mở thừa kế của hai cụ gồm: Ông Nguyễn Thế M, sinh năm 1952; ông Nguyễn Thế C1, sinh năm 1957; ông Nguyễn Thế C, sinh năm 1960; ông Nguyễn Thế M1 (tên gọi khác: Nguyễn Thế D), sinh năm 1963 và bà Nguyễn Thị T (tên gọi khác: Nguyễn Thị D3), sinh năm 1966. Ngoài ra, cụ N2 và cụ D1 không có con riêng và con nuôi nào khác. Căn cứ Điều 651 của Bộ luật Dân sự năm 2015, xác định hàng thừa kế thứ nhất của cụ N2, cụ D1 là ông Nguyễn Thế M, ông Nguyễn Thế C1, ông Nguyễn Thế C, ông Nguyễn Thế M1, bà Nguyễn Thị T.

[4] Về di sản thừa kế của cụ Nguyễn Thế N2 và cụ Nguyễn Thị D1: [4.1] Ông M xác định di sản thừa kế của cụ N2, cụ D1 để lại là thửa đất số 22 tờ bản đồ 40 diện tích 813,1m2, thửa đất số 09 tờ bản đồ 40 diện tích 207m2, 24 thửa đất số 02 tờ bản đồ số 39 diện tích 496m2 cùng có địa chỉ tại khu phố L, phường H, thị xã T (nay là tổ dân phố L, phường T, tỉnh Bắc Ninh) theo kết quả đo đạc của Công ty Cổ phần X1 (bút lục số 2135-2137). Đối với diện tích 207,7m2 đất nằm ngoài diện tích 813,1m2 của thửa 22 tờ bản đồ 40; diện tích 28,5m2 đất nằm ngoài diện tích 496m2 của thửa đất số 02 tờ bản đồ số 39 Uỷ ban phường T xác định là lấn chiếm đất công nên không thuộc di sản thừa kế. [4.2]Qúa trình giải quyết vụ án ông M, ông C, ông C1, ông M1, bà T và các đương sự trong vụ án đều thừa nhận ba thửa đất nêu trên nguồn gốc là của cụ N2, cụ D1 tạo lập. Theo cung cấp của Ủy ban nhân dân phường T, tỉnh Bắc Ninh thì nguồn gốc ba thửa đất nêu trên là của cha ông để lại, sử dụng trước năm 1982. Ông C, ông C1, ông M1 cho rằng khi còn sống cụ N2, cụ D1 đã tặng cho, đã phân chia quyền sử dụng 3 thửa đất nêu trên cho ông C, ông C1, ông M1 nhưng ông C, ông C1, ông M1 không xuất trình được bất cứ giấy tờ gì thể hiện đã được bố mẹ tặng cho, đã được bố mẹ phân chia quyền sử dụng đất là các thửa đất trên. Bản đồ năm 1998 và sổ địa chính năm 1998 có tên ông C, ông C1, ông M1 chỉ thể hiện các ông là người đang sử dụng đất trên thực tế. Ông C, ông C1, ông M1 không cung cấp được bất cứ giấy tờ giấy tờ gì theo Điều 50 Luật Đất đai năm 1993 hoặc Điều 100 Luật Đất đai năm 2013, Điều137 luật đất đai 2024. Quá trình sử dụng đất, ông C, ông C1, ông M1 chưa đăng ký, chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với các thửa đất này. [4.3] Ông C cho rằng trong diện tích 813,1m2 đất thuộc thửa đất số 22 tờ bản đồ 40 có 109m2 đất do năm 1987 vợ chồng ông C nhận chuyển nhượng của ông Nguyễn Kinh D4 người cùng thôn; có 480m2 đất gia đình ông C được chia đất làm kinh tế hộ gia đình nên được bù trừ vào diện tích tại thửa 22 tở bản đồ 40 và có một phần đất khai hoang nhưng ông C không xác định được vị trí cụ thể của từng diện tích đất này. Ông C giao nộp giấy biên nhận ghi ngày 17/2/1987 của ông D4 (bút lục 46) nhưng ông D4 đã chết, giấy biên nhận của ông D4 không có xác nhận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, không có người làm chứng ký vào giấy biên nhận, nội dung giấy biên nhận ghi ông D4 để lại “mảnh vườn bờ lũy” cho ông C nhưng không có tứ cận,địa chỉ thửa đất nên chưa đủ căn cứ để chứng minh trong 813,1m2 đất thuộc thửa 22 tờ bản đồ 40 có 109m2 đất ông C mua của ông D4. Về diện tích đất được chia đất làm kinh tế hộ gia đình theo cung cấp của Ủy ban nhân dân phường T thì “không có đủ hồ sơ, tài liệu để xác định hộ ông Nguyễn Thế C có thuộc diện được bù trừ diện tích đất làm kinh tế gia đình với diện tích đất vườn,ao đang sử dụng cùng với đất ở tại thời điểm giao đất kinh tế gia đình 1988-1989”. Do vậy, lời khai của ông C là chưa đủ căn cứ. 25 [4.4] Quá trình giải quyết vụ án, ông C, ông C1, ông M1 không cung cấp được căn cứ, chứng cứ chứng minh trước khi chết cụ N2, cụ D1 đã phân chia đất cho các con. Theo trình bày của các đương sự thì thửa đất số 22 tờ bản đồ 40 diện tích 813,1m2 và thửa đất số 02 tờ bản đồ 39 diện tích 496m2 ban đầu chung một mảnh, cụ N2, cụ D1 đã làm nhà và sinh sống trên mảnh đất này, do hư hỏng nên ông C1 đã phá dỡ vào khoảng năm 2013; trên thửa đất số 09 tờ bản đồ 40 diện tích 207m2 có nhà ở của cụ N2, cụ D1, sau khi cụ D1 chết năm 2013 mới phá nhà đi xây nhà mới. Như vậy, có cơ sở xác định thửa đất số 22 tờ bản đồ 40 diện tích 813,1m2, thửa đất số 09 tờ bản đồ 40 diện tích 207m2, thửa đất số 02 tờ bản đồ số 39 diện tích 496m2 là tài sản chung của cụ N2, cụ D1 nên mỗi cụ có quyền sử dụng ½ đối với các thửa đất trên. Theo hướng dẫn tại Nghị quyết số 02/2004/NQ- HĐTP ngày 10/8/2004 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng pháp luật trong giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình có cơ sở xác định thửa đất số 22 tờ bản đồ 40 diện tích 813,1m2, thửa đất số 09 tờ bản đồ 40 diện tích 207m2, thửa đất số 02 tờ bản đồ số 39 diện tích 496m2 cùng có địa chỉ tại khu phố L, phường H, thị xã T (nay là tổ dân phố L, phường T, tỉnh Bắc Ninh) là di sản thừa kế của cụ D1, cụ N2 để lại chưa phân chia. Di sản của cụ N2 được xác định là ½ thửa đất số 22 tờ bản đồ 40, ½ thửa đất số 09 tờ bản đồ 40 và ½ thửa đất số 02 tờ bản đồ số

39. Di sản của cụ D1 được xác định là ½ thửa đất số 22 tờ bản đồ 40, ½ thửa đất số 09 tờ bản đồ 40 và ½ thửa đất số 02 tờ bản đồ số

39. Do vậy,yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn và kháng cáo của nguyên đơn là có căn cứ nên Hội đồng xét xử căn cứ khoản 2 Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự sửa bản án sơ thẩm, chấp nhận yêu cầu của ông Nguyễn Thế M về việc chia thừa kế đối với di sản của cụ Nguyễn Thị D1. [4.5] Theo trình bày của Ủy ban nhân dân phường T, tỉnh Bắc Ninh thì thửa đất số 22 tờ bản đồ 40, thửa đất số 09 tờ bản đồ 40 và thửa đất số 02 tờ bản đồ số 39 đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Căn cứ hạn mức được cấp đất ở, đất vườn của từng thửa đất theo quy định của luật đất đai và Quyết định số 18/2026/QĐ-UBND ngày 02/3/2026 của Ủy ban nhân dân tỉnh B về việc “Ban hành quy định chi tiết thi hành một số điều luật đất đai; các Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của luật đất đai, Nghị quyết của Quốc hội trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh” thì trường hợp được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì diện tích đất ở trong hạn mức của thửa đất 22 tờ bản đồ 40 là 600m2, ngoài hạn mức 213,1m2 được xác định là đất vườn; diện tích đất ở trong hạn mức của thửa đất 09 tờ bản đồ 40 là 207m2; diện tích đất ở trong hạn mức của thửa đất 02 tờ bản đồ số 39 là 496m2.

[5] Về chia di sản thừa kế của cụ D1: 26 [5.1] Các đương sự đều xác định cụ N2, cụ D1 chết không để lại di chúc nên cần xem xét chia di sản thừa kế theo pháp luật. [5.2] Như đã phân tích tại mục

[2] thì thời hiệu chia di sản thừa kế của cụ N2 đã hết.Theo quy định tại khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015 thì phần di sản của cụ N2 thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó. Thửa đất 22 tờ bản đồ 40 diện tích 813,1m2; thửa đất số 09 tờ bản đồ 40 diện tích 207m2 và thửa đất số 02 tờ bản đồ số 39 diện tích 496m2 đất do ông C, ông M1 và ông C1 đang quản lý nên ½ diện tích đất của các thửa đất nêu trên thuộc về ông C, ông C1, ông M1 (cụ thể: ông C =406,55m2 gồm 300m2 đất ở và 106,55m2 đất vườn; ông M1 = 103,5m2 đất ở; ông C1 = 248m2 đất ở). Phần diện tích còn lại của thửa đất 22 tờ bản đồ 40 là 406,55m2 (gồm 300m2 đất ở và 105,66m2 đất vườn); thửa đất số 09 tờ bản đồ 40 là 103,5m2 đất ở; thửa đất số 02 tờ bản đồ số 39 là 248m2 đất ở là di sản của cụ D1 được chia theo pháp luật. [5.3] Về công sức bảo quản di sản: Gia đình ông C, gia đình ông M1, gia đình ông C1 đã cùng cụ N2, cụ D1 sinh sống trên các thửa đất 22 tờ bản đồ 40, thửa đất số 09 tờ bản đồ 40 và thửa đất số 02 tờ bản đồ số

39. Sau khi cụ N2, cụ D1 chết gia đình ông C, gia đình ông M1, gia đình ông C1 tiếp tục sinh sống, quản lý đất, xây dựng nhiều tài sản công trình trên các thửa đất, đã có công sức trong việc bảo quản di sản.

Tuy nhiên, ông C, ông M1, ông C1 cùng các thành viên trong gia đình đồng thời cũng đã được khai thác, thụ hưởng giá trị sử dụng là nhà đất mà cụ D1 để lại. Do vậy, căn cứ vào diện tích thực tế của từng thửa đất cần trích chia công sức bảo quản di sản cho gia đình ông C tương ứng bằng 01 kỷ phần thừa kế; gia đình ông M1 và gia đình ông C1 tương ứng bằng 01 kỷ phần thừa kế trong khối di sản của cụ D1 để lại (trong đó gia đình ông C1 được trích chia 60% /1 kỷ phần thừa kế; gia đình ông M1 được trích chia 40%/1 kỷ phần thừa kế). Di sản của cụ D1 để lại là 651,6m2 đất ở và 106,55 m2 đất vườn nên phần trích chia công sức cho gia đình ông C tương đương 01 kỷ phần thừa kế là 1.663.369.800đồng. Phần trích chia cho gia đình ông C1 là 55,84m2 đất ở và 9,13m2 đất vườn tương ứng trị giá 998.021.800đồng. Phần trích chia cho gia đình ông M1 là 37,22m2 đất ở và 6,08m2 đất vườn tương ứng trị giá 665.347.920đồng. Ông C, ông M1, ông C1 và các thành viên trong gia đình ông C, ông M1, ông C1 đều đề nghị giao toàn bộ phần trích chia công sức bảo quản di sản của gia đình cho ông C, ông M1, ông C1 đại diện nhận, đứng tên. Như vậy, di sản của cụ D1 còn lại là 465,46m2 đất ở và 76,11m2 đất vườn tương ứng trị giá 8.316.849.000đồng. là 93,07m2 đất ở và 15,22m2 đất vườn tương ứng trị giá [5.4] Căn cứ quy định tại Điều 650, Điều 651, Điều 660 Bộ luật Dân sự 2015 di sản của cụ D1 được chia làm 05 phần bằng nhau cho 5 người thuộc hàng 27 thừa kế thứ nhất của cụ D1 gồm: Ông M, ông C, ông C1, ông M1, bà T mỗi người được hưởng 01 kỷ phần là 93,09m2 đất ở và 15,22m2 đất vườn, tổng là 108,31m2 đất tương ứng trị giá là 1.663.369.800đồng. [5.5]Di sản của cụ N2 thuộc quyền quản lý của ông M1 là 103,6m2 đất ở tại thửa số 09 tờ bản đồ

40. Phần ông M1 được trích chia bảo quản di sản và chia kỷ phần thừa kế là 130,31m2 đất ở và 21,3m2 đất vườn tương ứng trị giá 2.328.717.720đồng. Ông M1 hiện đang trực tiếp quản lý toàn bộ di sản của cụ D1 là 103,5m2 đất ở thuộc thửa đất số 09 tờ bản đồ 40 trị giá 673.400.000 đồng. Như vậy, chênh là 1.655.317.720đồng. thừa kế của ông M1 còn lệch kỷ phần thiếu [5.6] Di sản của cụ N2 thuộc quyền quản lý của ông C1 là 248m2 đất ở tại thửa 02 tờ bản đồ

39. Phần ông C1 được trích chia bảo quản di sản và chia kỷ phần thừa kế là 148,93m2 đất ở và 24,35m2 đất vườn tương ứng trị giá 2.661.391.600đồng. Ông C1 hiện đang trực tiếp quản lý toàn bộ di sản của cụ D1 là 248m2 đất ở thuộc thửa đất số 02 tờ bản đồ 39 trị giá 4.960.000.000đồng. Do vậy, ông C1 phải trích chia một phần kỷ phần thừa kế cho bà T trị giá bằng tiền là 643.290.680đồng và trích trả chênh lệch kỷ phần thừa kế cho ông M1 là 1.655.317.720đồng. Tuy nhiên ông M1 tự nguyện không yêu cầu ông C1 trích trả chênh lệch kỷ phần thừa kế và tự nguyện tặng cho ông C1 chênh lệch kỷ phần thừa kế. Xét thấy đây là sự tự nguyện của các đương sự nên được ghi nhận. [5.7] Thửa đất số 02 tờ bản đồ 39 gia đình C1 đã làm nhà ở, công trình trên toàn bộ thửa đất; thửa đất số 09 tờ bản đồ 40 gia đình M1 đã làm nhà ở, công trình trên toàn bộ thửa đất. Do vậy, để đảm bảo giá trị sử dụng, phù hợp với hiện trạng, mục đích sử dụng đất, phù hợp với yêu cầu đề nghị của đương sự cần chia cho ông C1 tiếp tục quản lý, sử dụng toàn bộ thửa đất số 02 tờ bản đồ 39; chia cho ông M1 tiếp tục quản lý, sử dụng toàn bộ thửa đất số 09 tờ bản đồ

40. Phần chênh lệch giữa trị giá các thửa đất số 02 tờ bản đồ 39, thửa đất số 09 tờ bản đồ 40 với trị giá kỷ phần thừa kế được chia ông C, ông M1, ông C1 tự nguyện không yêu cầu trích trả và tự nguyện tặng cho nhau, xét thấy đây là sự tự nguyện của đương sự nên cần được ghi nhận. [5.8] Di sản của cụ N2 thuộc quyền quản lý của ông C là 300m2 đất ở và 105,66m2 đất vườn tại thửa 22 tờ bản đồ

40. Phần ông C được trích chia bảo quản di sản và chia kỷ phần thừa kế là 186,14m2 và 30,44m2 đất vườn tương ứng trị giá 3.326.739.600đồng. Ông C hiện đang quản lý toàn bộ di sản của cụ D1 là 300m2 đất ở và 105,66m2 đất vườn tại thửa 22 tờ bản đồ 40 tương ứng với trị giá 6.009.589.400 đồng. Thửa đất số 22 tờ bản đồ 40 diện tích 813,1m2 gia đình ông C đã làm nhà ở, công trình, chỉ còn diện tích đất tại vị trí nối bởi các điểm A-4- 5-6-M-N có diện tích 110,44m2 ( thể hiện trên sơ đồ đo đạc hiện trạng thửa đất 28 do Công ty cổ phần Đường đo đạc tại cấp sơ thẩm- bút lục 437) chưa có công trình nhà ở, chỉ có 10 trụ cọc bê tông của chị H3 đóng vào năm 2017. Ông M, bà T đều đề nghị chia kỷ phần thừa kế được hưởng bằng hiện vật. Bà T đề nghị được chia kỷ phần thừa kế bằng hiện vật nhưng không có nhu cầu sử dụng mà tặng cho ông C. Ông M đề nghị được chia kỷ phần bằng hiện vật là diện tích đất tại vị trí nối bởi các điểm A-4-5-6-M-N thuộc thửa 22 tờ bản đồ 40 để làm nhà thờ.

Căn cứ vào mục đích, nhu cầu, hiện trạng thửa đất thấy yêu cầu của ông M là có căn cứ, phù hợp với quy định tại khoản 2 Điều 660 Bộ luật Dân sự 2015, phù hợp với hiện trạng thửa đất nên được chấp nhận. Yêu cầu của bà T về việc chia kỷ phần bằng hiện vật không được chấp nhận, cần chia bằng tiền. Như vậy, sau khi chia cho ông M được hưởng 01 kỷ phần thừa kế bằng hiện vật tương ứng diện tích 108,31m2 đất tại thửa 22 tờ bản đồ 40 thì ông C có nghĩa vụ trích chia kỷ phần thừa kế bằng tiền cho bà T là 1.019.400.000đồng.

Tuy nhiên,bà T tự nguyện tặng cho ông Nguyễn Thế C toàn bộ kỷ phần thừa kế được chia. Đây là sự tự nguyện của các đương sự, phù hợp với quy định pháp luật cần được Hội đồng xét xử ghi nhận.

[6] Đối với toàn bộ tài sản công trình trên thửa đất số 22 tờ bản đồ 40, thửa đất số 09 tờ bản đồ 40 và thửa đất số 02 tờ bản đồ 39 các đương sự đều xác định không phải di sản thừa kế và không yêu cầu gì nên Hội đồng xét xử không xem xét, giải quyết.

[7] Về án phí dân sự sơ thẩm: Ông M, ông C, ông M1, ông C1, bà T đều là người cao tuổi nên được miễn tiền án phí dân sự sơ thẩm theo quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết 326/2016/ UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội quy định về mức thu,miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.

[8] Về chi phí tố tụng: [8.1]Tổng chi phí định giá tài sản và xem xét thẩm định tại chỗ tại Tòa án sơ thẩm là 20.000.000đồng. Do yêu cầu khởi kiện của ông M được chấp nhận một phần nên ông C, ông M1, ông C1, ông M mỗi người phải chịu 5.000.000đồng chi phí xem xét thẩm định và định giá tài sản. Do ông M đã nộp tạm ứng số tiền này nên ông C, ông M1, ông C1 mỗi người phải hoàn trả ông M 5.000.000 đồng chi phí tố tụng theo Điều 157, Điều 158, Điều 164,Điều 165 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. [8.2]Đối với số tiền chi phí xem xét thẩm định tại chỗ tại cấp phúc thẩm là 1.900.000đồng ông M tự nguyện chịu cả. Xét thấy đây là sự tự nguyện của đương sự nên được chấp nhận. 29

[9]Về án phí dân sự phúc thẩm: Do kháng cáo được chấp nhận nên ông Nguyễn Thế M không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm theo khoản 2 Điều 148 Bộ luật Tố tụng dân sự.