Bản án 427/2026/DS-PTTranh chấp về quyền sở hữu và các quyền khác đối với tài sản

Căn cứ vào tài liệu, chứng cứ đã được xem xét tại phiên tòa, kết quả tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định như sau:

[1] Đơn kháng cáo của ông Thạch C nộp trong thời hạn quy định tại Điều 273 của Bộ luật Tố tụng dân sự, nên được chấp nhận và xem xét theo trình tự, thủ tục phúc thẩm.

[2] Xét kháng cáo của bị đơn ông Thạch C, Hội đồng xét xử xét thấy: [2.1] Về nguồn gốc và quá trình sử dụng phần đất tranh chấp: Các đương sự đều thống nhất phần đất tranh chấp có diện tích 2.105,7m², thuộc một phần thửa đất số 397, tờ bản đồ số 04, tọa lạc tại ấp T, xã T, thành phố Cần Thơ, có nguồn gốc ban đầu là của ông Thạch K và bà Lý Thị X2 (cha mẹ của bà Thạch Thị D và ông Thạch C). Đây là tình tiết không có tranh chấp. Theo lời trình bày của nguyên đơn, bà D cho rằng vào năm 1982 cha mẹ đã cho bà phần đất khoảng 1.963m² để canh tác và bà đã quản lý, sử dụng ổn định từ thời điểm đó đến khi phát sinh tranh chấp vào năm 2022. Nội dung này 7 phù hợp với lời khai của những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là bà Thạch Thị C2, ông Thạch M, bà Thạch Thị Kim H1 là anh chị em ruột của các đương sự đều xác nhận khi còn sống ông Thạch K và bà Lý Thị X2 đã chia đất cho các con, trong đó có phần đất cho bà D khoảng 1,5 công tầm lớn, bà D trực tiếp quản lý, sử dụng từ năm 1982 đến khi phát sinh tranh chấp. Lời khai này cũng phù hợp với lời khai của ông Mai H2, là cháu ngoại của ông Thạch K và bà Lý Thị X2, xác nhận bà D là người trực tiếp quản lý, canh tác phần đất tranh chấp từ khoảng năm 1984 cho đến khi xảy ra tranh chấp. Quá trình sử dụng đất của bà D là liên tục, công khai, ổn định trong thời gian dài, không bị gia đình ông C ngăn cản. Ngược lại, bị đơn cho rằng phần đất này do ông C cho bà D mượn vào khoảng năm 1979 - 1980.

Tuy nhiên, bị đơn không cung cấp được tài liệu, chứng cứ chứng minh việc cho mượn đất, cũng như không chứng minh được việc đã yêu cầu bà D trả lại đất trong suốt thời gian dài từ khi cho mượn đến khi phát sinh tranh chấp.

Do đó, lời trình bày của bị đơn về việc cho nguyên đơn mượn đất không có cơ sở để chấp nhận. [2.2] Về việc quản lý, sử dụng đất trên thực tế: Tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ thể hiện từ năm 1982 đến năm 2022, bà D là người trực tiếp quản lý, canh tác phần đất tranh chấp trong thời gian khoảng 40 năm. Trong suốt quá trình này, gia đình ông C không có tranh chấp, không có hành vi quản lý sử dụng đối với phần đất này. Chỉ đến khi gia đình ông C thực hiện việc đo đạc lại đất vào năm 2022 thì mới phát sinh tranh chấp. Như vậy, có đủ cơ sở xác định phần đất tranh chấp đã được cha mẹ giao cho bà D quản lý, sử dụng từ năm 1982 và bà D đã sử dụng đất ổn định, lâu dài, liên tục và công khai. [2.3] Về giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho hộ ông Thạch C: Năm 1994, hộ ông Thạch C được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số C 651100 đối với thửa đất số 397, diện tích 5.000m².

Tuy nhiên, quá trình cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất này đã bao gồm cả phần đất mà thực tế bà D đang quản lý, sử dụng ổn định từ trước đó. Theo quy định tại khoản 1 Điều 2 của Luật đất đai năm 1993 thì việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất phải căn cứ vào hiện trạng sử dụng đất thực tế, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người đang sử dụng đất ổn định, lâu dài. Trong trường hợp này, phần đất tranh chấp đã do bà D quản lý, sử dụng ổn định trước khi cấp giấy chứng nhận cho hộ ông C, nhưng vẫn được ghi nhận trong giấy chứng nhận cấp cho hộ ông C, dẫn đến xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của bà D.

Do đó, việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ ông Thạch C đối với toàn bộ diện tích thửa đất số 397, trong đó bao gồm cả phần đất tranh chấp là chưa phù hợp với thực tế quản lý, sử dụng đất, nên có căn cứ để hủy giấy chứng nhận đã cấp nêu trên. [2.4] Bị đơn kháng cáo yêu cầu sửa bản án sơ thẩm theo hướng không chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn và chấp nhận yêu cầu phản tố buộc bà D trả lại đất.

Tuy nhiên, như đã phân tích ở trên, bị đơn không chứng minh được việc cho mượn đất, trong khi các chứng cứ trong hồ sơ đều thể hiện 8 bà D là người trực tiếp quản lý, sử dụng đất ổn định trong thời gian dài.

Vì vậy, không có căn cứ chấp nhận kháng cáo của bị đơn. [2.5] Xét việc giải quyết của Tòa án cấp sơ thẩm: Tòa án cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về việc công nhận quyền sử dụng đất, đồng thời không chấp nhận yêu cầu phản tố của bị đơn, nhưng lại hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của bị đơn đối với phần đất tranh chấp. Việc giải quyết như vậy dẫn đến không xác định rõ chủ thể có quyền sử dụng hợp pháp đối với phần đất tranh chấp, làm cho quyền và nghĩa vụ của các đương sự không được giải quyết dứt điểm. Mặt khác, việc cấp sơ thẩm cho rằng các đương sự có quyền khởi kiện yêu cầu chia thừa kế đối với phần đất này là không phù hợp với bản chất vụ án. Bởi lẽ, các đương sự đều xác định khi còn sống ông Thạch K và bà Lý Thị X2 đã thực hiện việc chia đất cho các con, trong đó có phần đất giao cho bà D quản lý, sử dụng.

Do đó, quan hệ pháp luật tranh chấp trong vụ án này là tranh chấp quyền sử dụng đất, không phải là tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất.

Vì vậy, việc Tòa án cấp sơ thẩm không công nhận quyền sử dụng đất cho bất kỳ bên nào và hướng dẫn các đương sự khởi kiện chia thừa kế là không có căn cứ và thể hiện có sai sót trong việc áp dụng pháp luật, cần thiết phải sửa án sơ thẩm tại cấp phúc thẩm.

[3]

Từ những phân tích trên, Hội đồng xét xử có căn cứ xác định phần đất tranh chấp diện tích 2.105,7m² thuộc quyền quản lý, sử dụng của bà Thạch Thị D; đồng thời cần hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho hộ ông Thạch C đối với phần diện tích đất này. Đối với phần diện tích đất còn lại mà hộ ông Thạch C đang quản lý, sử dụng ổn định, không có tranh chấp, cần kiến nghị cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn ông C thực hiện thủ tục đăng ký, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật.

Do đó, cần sửa bản án dân sự sơ thẩm theo hướng chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn; không chấp nhận yêu cầu phản tố của bị đơn; công nhận quyền sử dụng đất tranh chấp cho bà Thạch Thị D; đồng thời hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho hộ ông Thạch C đối với phần đất tranh chấp theo đề nghị của Kiểm sát viên tại phiên tòa. Những phân tích và nhận định như nêu trên cũng là căn cứ để Hội đồng xét xử không chấp nhận ý kiến của người đại diện và người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn tại phiên tòa phúc thẩm.

[4] Về án phí dân sự sơ thẩm và phúc thẩm: ông Thạch C được miễn toàn bộ, do là người cao tuổi và đã có đơn đề nghị miễn án phí.

[5] Về chi phí tố tụng: bị đơn ông Thạch C có nghĩa vụ chịu toàn bộ do yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn được chấp nhận.