Bản án 20/2026/DS-STTranh chấp về thừa kế tài sản

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án, được thẩm tra công khai tại phiên tòa, căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên tòa, trên cơ sở xem xét đầy đủ, toàn diện chứng cứ, ý kiến của Kiểm sát viên, của đương sự, Hội đồng xét xử nhận định:

[1] Về thủ tục tố tụng: [1.1] Đây là vụ án tranh chấp về thừa kế tài sản và đòi lại tài sản. Đối tượng tranh chấp là bất động sản tọa lạc tại thôn Đ, xã L, thành phố Hải Phòng nên vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 11 – Hải Phòng, nơi có bất động sản theo quy định tại các Điều 26, 35, 39 của Bộ luật tố tụng dân sự. [1.2] Về thời hiệu khởi kiện: Các đương sự đều thống nhất khai bà Đinh Thị Hồng T2 (Đinh Thị T2) chết ngày 02/12/2015, phù hợp với giấy chứng tử và xác nhận của UBND Lạc Phượng cung cấp. Tại khoản 1 Điều 623 Bộ luật dân sự quy định: “Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế”.

Vì vậy, nguyên đơn yêu cầu chia di sản thừa kế quyền sử dụng đất của bà Đinh Thị Hồng T2 (Đinh Thị T2) là còn thời hiệu khởi kiện. [1.3] Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan ông Đinh Văn K, ông Trần Văn T1 có đơn đề nghị Tòa án giải quyết vắng mặt.

Do đó, căn cứ khoản 1Điều 227; khoản 1 Điều 228 Bộ luật Tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử xét xử vắng mặt đối với ông K, ông T1 theo quy định của pháp luật.

[2] Về nội dung: Xét yêu cầu của đương sự, Hội đồng xét xử xét thấy: [2.1] Về nguồn gốc đất và hiện trạng sử dụng đất: Căn cứ lời trình bày của các đương sự, kết quả xác minh tại địa phương xác định phần đất tranh chấp có nguồn gốc là của bà Đinh Thị T2 (Đinh Thị Hồng T2) được thể hiện theo hồ sơ 299, sổ mục kê, tờ bản đồ số 13: Thửa số 132, chủ sử dụng đất tên Đinh Thị T2, 9 diện tích 578m2, đất ao và thửa 156, chủ sử dụng đất tên Đinh Thị T2, diện tích 600m2, đất ao; Theo bản đồ và sổ mục kê năm 1994 và hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất: Thửa 242, diện tích 500m2, đất ao và thửa 275, diện tích 604m2 (trong đó có 300m2 đất T và 304m2 đất trồng cây lâu năm), cùng chủ sử dụng là Đinh Thị T2, được Ủy ban nhân dân tỉnh H cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vào ngày 01/01/1995, được Ủy ban nhân dân huyện T, tỉnh Hải Dương hợp thức hóa ngày 24/12/2001. Trên cơ sở xem xét thẩm định tại chỗ thể hiện hiện trạng là 702,5m2 (tăng 98,5m2), lý do tăng là do các đương sự và chủ sử dụng đất liền kề xác định ranh đất theo hiện trạng sử dụng đất thực tế. Quá trình làm việc, các chủ giáp ranh liền kề thống nhất ranh giới sử dụng đất theo hiện trạng đo đạc ngày 20/11/2025, không có tranh chấp. Xét hiện trạng thửa đất đã được sử dụng ổn định, phân định ranh mốc giới rõ ràng với các hộ giáp ranh, có tường bao xung quanh, không có tranh chấp ranh giới đất và hình thể, kích thước theo sơ đồ đo đạc của phần đất đang tranh chấp phù hợp với kích thước, hình thể theo hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và hiện trạng đo vẽ theo bản đồ 2010 tại địa phương nên Tòa án căn cứ vào diện tích đất thực tế để làm căn cứ giải quyết vụ án. Như vậy, phần diện tích đất tại thửa 275, tờ bản đồ số 5 có diện tích thực tế sử dụng là 702,5m2 (trong đó có 300m2 đất ở và 402m2 đất lâu năm), đất tọa lạc tại thôn Đ, xã L, thành phố Hải Phòng. [2.2] Về xác định di sản thừa kế: Các đương sự thống nhất xác định cụ Đinh Thị Hồng T2 (Đinh Thị T2, chết ngày 02/12/2025) có tài sản là quyền sử dụng đất bao gồm: Thửa 242, diện tích 500m2, đất ao và thửa 275, diện tích 604m2 (trong đó có 300m2 đất T và 304m2 đất trồng cây lâu năm), cùng chủ sử dụng là Đinh Thị T2, được Ủy ban nhân dân tỉnh H cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vào ngày 01/01/1995, được Ủy ban nhân dân huyện T, tỉnh Hải Dương hợp thức hóa ngày 24/12/2001. Phần đất ao có diện tích 500m2, thửa 242, tờ bản đồ số 5 đã được cụ T2 chuyển nhượng và giao cho ông Trần Văn T1 quản lý, sử dụng từ khi cụ T2 còn sống. Các đương sự và ông T1 thống nhất không tranh chấp cũng không yêu cầu chia thừa kế đối với phần đất ao nên Hội đồng xét xử không đặt ra xem xét, giải quyết. Đương sự cùng thống nhất xác định và yêu cầu Tòa án chia thừa kế phần đất do cụ thảo chết để lại là thửa 275, tờ bản đồ số 5, diện tích đo đạc thực tế là 702,5m2 (trong đó có 300m2 đất T và 402,5m2 đất trồng cây lâu năm, đất tọa lạc tài thôn Đ, xã L, thành phố Hải Phòng nên phần đất này được xác định là di sản thừa kế của cụ Đinh Thị Hồng T2 (Đinh Thị T2, chết ngày 02/12/2015). [2.3] Các đương sự đều thống nhất trước khi chết, cụ T2 không để lại nghĩa vụ về tài sản nên phần di sản của cụ T2 được chia cho các đồng thừa kế mà không phải thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại. [2.4] Về hàng thừa kế theo pháp luật: Trên cơ sở lời khai đương sự thống nhất và kết quả xác minh tại địa phương cùng các giấy tờ có liên quan là giấy khai sinh do các đương sự cung cấp thể hiện: cụ Đinh Thị Hồng T2 (Đinh Thị T2) có 04 người con là bà Phạm Thị T, Phạm Thị N, Đinh Thị H3 và Phạm Thị H. Bố, mẹ cụ T2 là cụ Đinh Văn V và cụ Trần Thị T6 đã chết trước cụ T2 từ rất lâu. Cụ T2 là mẹ đơn thân, không có đăng ký kết hôn với ai cũng không chung sống với 10 ai như vợ chồng trong thời gian cụ còn sống, không có con nuôi. Cụ T2 chết ngày 01/12/2015. Như vậy, Căn cứ Điều 611, Điều 613, Điều 614, khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự, xác định những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cụ T2 là bà Phạm Thị T, bà Phạm Thị N, bà Đinh Thị H3 và bà Phạm Thị H. [2.5] Về lối đi chung và phần đất chia thừa kế: Trong quá trình giải quyết vụ án cũng như tại phiên tòa, các đương sự cùng thống nhất đề nghị để một phần đất dành làm lối đi chung tính từ ngõ vào đến phần đất của ông T3 làm lối đi chung chiều ngang 4m, phần cây trồng, vật kiến trúc có trên lối đi chung các đương sự thống nhất tự tháo dỡ và chia thừa kế phần đất còn lại. Phần công trình nhà cửa, cây trồng có trên phần đất của ai được chia thì người đó được hưởng, không yêu cầu chia cũng như trả chênh lệch giá trị cho nhau.

Xét thấy, việc thỏa thuận để lối đi chung của đương sự là sự tự nguyện và phù hợp với quy định của pháp luật nên Hội đồng xét xử ghi nhận sự thỏa thuận của đương sự về nội dung thống nhất dành lối đi có chiều ngang 4m tính từ ngõ vào đến phần đất tiếp giáp với ông T5, ông T3 theo quy định. Trên cơ sở đo vẽ, phần đất các đương sự thống nhất để làm lối đi chung có diện tích là 162,2m2, được xác định là đất lâu năm có vị trí nối từ đường xóm vào phần đất tiếp giáp ông T1, ông T5, ông T3 trên thực địa. Phần đất còn lại các đương sự yêu cầu chia thừa kế có diện tích là 540,3m2 (trong đó có 300m2 đất ở và 240,3m2 đất lâu năm) tương đương giá trị là 487.224.000đồng. [2.6] Về kỷ phần thừa kế: Do cụ T2 chết không để lại di chúc nên căn cứ vào Điều 650 của Bộ luật dân sự, Hội đồng xét xử xác định, phần di sản của cụ T2 được chia thừa kế theo pháp luật. Như vậy, hàng thừa kế của cụ T2 gồm có bà T, bà N, bà H3, bà H, mỗi người được chia một kỷ phần thừa kế tương đương giá trị là 121.806.000đồng, (tương đương với diện tích 135,1m2 (làm tròn) (trong đó có 75m2 đất ở và 60,1m2 đất lâu năm). [2.7] Về việc chia thừa kế: Các đương sự đều đề nghị nhận hiện vật. Nguyên đơn có yêu cầu nhận phần đất tiếp giáp với đất của ông T1 vì cho rằng trước khi chết, bà T2 có di ngôn để chia phần đất tiếp giáp với ông T1 cho bà H và xuất trình nội dung xác nhận của bà P1 nhưng không được hàng thừa kế của cụ T2 thừa nhận. Ngoài ra bà H cũng không còn tài liệu, chứng cứ chứng minh việc cụ T2 có di ngôn chia đất như bà đã trình bày. Bà N và bà H3 cùng có đề nghị được nhận phần đất có căn nhà hiện đang thờ cúng cụ T2 và đề nghị nhập chung kỷ phần thừa kế mà bà N và bà H3 được chia vào một phần, gắn liền với nhà thờ để thuận tiện cho việc gìn giữ và xây lại nhà thờ tự nếu có điều kiện. Qua xem xét hiện trạng đất thể hiện tương ứng với kỷ phần thừa kế của đương sự, Hội đồng xét xử xét thấy: trên phần đất tiếp giáp với đất của ông T1 có công trình phụ là nhà vệ sinh liền kề có căn nhà hiện nay đang thờ cúng bà T2. Hiện nay, bà N đang quản lý đất, nhà, thờ cúng cụ T2 tại căn nhà của cụ T2 lúc sinh thời, phần căn nhà và công trình phụ chiếm một vị trí lớn trong tổng diện tích đất còn lại, nếu chia đất theo từng kỷ phần sẽ làm ảnh hưởng đến công trình là nhà đang thờ cúng các cụ và cụ T2 trên đất. Do vậy, nhằm đảm bảo hiện trạng sử dụng căn nhà làm nơi thờ cúng, Hội đồng xét xử giao kỷ phần thừa kế là phần đất có căn nhà cho bà N, bà 11 H3 được hưởng, đồng thời ghi nhận sự tự thỏa thuận của bà N và bà H3 về việc nhập chung kỷ phần thừa kế vào một diện tích lớn để thuận tiện cho gìn giữ nhà thờ cúng theo hiện trạng. Như vậy, tổng diện tích bà N, bà H3 được chia là 270,2m2, trong đó có 150m2 đất ở 120,2m2 đất lâu năm). Các phần thừa kế còn lại lần lược được chia cho bà T và bà H, cụ thể như sau: Bà T được hưởng một phần đất có diện tích là diện tích 135,1m2 (làm tròn) (trong đó có 75m2 đất ở và 60,1m2 đất lâu năm) tiếp giáp với phần đất chia cho bà N và bà H3, phần đất còn lại được chia cho bà H cũng có diện tích 135,1m2 (làm tròn) (trong đó có 75m2 đất ở và 60,1m2 đất lâu năm) tiếp giáp đất bà T và ông T3. Các đương sự thống nhất công trình, vật kiến trúc cây trồng có trên đất của ai được chia, người đó được hưởng, không yêu cầu chia cũng như xem xét trả chênh lệch giá trị nên Hội đồng xét xử ghi nhận. [2.8] Đối với công sức quản lý đất, đương sự không yêu cầu nên Hội đồng xét xử không đặt ra xem xét, giải quyết.

[3] Đối với công trình là tường bao do bà H xây dựng năm 2025, bà H yêu cầu Tòa án xem xét chia phần giá trị tường bao cho các đồng thừa kế của bà T2, Hội đồng xét xử xét thấy: Nguyên đơn xây dựng tường bao vào năm 2015, giá trị theo Hội đồng định giá là 13.071.000đồng, phần tường bao này khi bà H xây dựng tuy không được các đương sự khác đồng ý nhưng là đây là công trình xây để bảo vệ khuôn viên đất là di sản thừa kế của cụ T2, là trách nhiệm bảo vệ tài sản là di sản thừa kế. Nay phần di sản này được chia thừa kế cho các con của cụ T2 nên cần thiết các con của cụ T2 phải chịu trách nhiệm chi trả lại cho bà H một phần giá trị công trình đã xây dựng khi hưởng di sản tương ứng với ¼ giá trị xây dựng số tiền là 3.267.750 đồng là phù hợp nên Hội đồng xét xử chấp nhận yêu cầu của bà H, buộc bà T, bà H3, bà N mỗi người phải có trách nhiệm hoàn trả lại cho bà H số tiền xây dựng tường bao số tiền là 3.267.750 đồng.

[4] Đối với các tài sản là đồ thờ cúng, trong quá trình giải quyết vụ án cũng như tại phiên tòa, các đương sự đều thống nhất xác định bộ bàn thờ mà các đương sự đang yêu cầu giải quyết gồm những vật thờ cúng được liệt kê theo hình ảnh do ông K cung cấp bao gồm: 01 cỗ ỷ đầu rồng bằng gỗ; 01 cuốn thư pháp bằng gỗ (có 03 chữ Nho); 01 đôi câu đối hình lá chuối bằng gỗ; 02 cây đèn bằng gỗ; 02 oản bằng gỗ; 02 chân oản bằng gỗ; 01 mâm bồng bằng gỗ và hiện nay đang do ông K quản lý và sử dụng các tài sản này để thờ cúng tại nhà của ông K. Lời khai của các đương sự đều thống nhất nội dung xác định các tài sản là đồ thờ cúng nêu trên là tài sản có từ thời cụ T6, cụ V. Sau khi các cụ chết, cụ T2 là người quản lý và sử dụng để thờ cúng các cụ, là di sản do cụ T2 chết để lại. Những người thuộc hàng thừa kế của cụ T2 cùng thống nhất xác định không yêu cầu chia thừa kế di sản đối với các tài sản này nên Hội đồng xét xử không đặt ra xem xét, giải quyết việc chia thừa kế. Căn cứ Điều 207, 221 Bộ luật dân sự, xác định các tài sản là đồ thờ cúng được các đương sự thống nhất nêu trên thuộc quyền sở hữu chung của bà H, bà N, bà H3, bà T, là những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cụ bà T2 theo quy định của pháp luật. 12

[5] Xét yêu cầu của bà H về việc yêu cầu ông Đinh Văn K phải giao trả lại di sản là đồ thờ cúng đã nêu trên, Hội đồng xét xử xét thấy: Các tài sản là đồ thờ cúng hiện nay ông K là người đang giữ, quản lý và sử dụng. Ông K và bà N, bà T, bà H3 đều cho rằng việc ông K giữ các di sản là đồ thờ cúng nêu trên là có sự đồng ý của các con cụ T2 và một số người trong họ thống nhất giao cho ông K giữ sau khi cụ T2 chết, có họp gia đình nhưng không có lập biên bản ghi nhận. Nguyên đơn không thừa nhận việc nguyên đơn đồng ý giao các tài sản này cho ông K giữ và thờ cúng tại nhà của ông K. Quá trình giải quyết vụ án, ông K cũng xác nhận các tài sản này không phải của ông K mà là của cụ T2 và ông cũng đồng ý giao trả lại khi các con cụ T2 có yêu cầu. Tại phiên tòa, bà T, bà N, bà H3 cùng quan điểm đồng ý việc ông K tiếp tục giữ các tài sản này nhưng bà H không thống nhất và yêu cầu ông K phải trả lại cho các hàng thừa kế của cụ T2.

Xét thấy, ông K không phải là hàng thừa kế của cụ T2, không có quyền đối với di sản là đồ thờ cúng như đã nêu trên nên việc bà H, là một trong những người thừa kế của cụ T2 yêu cầu ông K phải trả lại các tài sản nêu trên cho nhưng người thừa kế của bả T2 là phù hợp với Điều 165, 166 của Bộ luật Dân sự nên cần được chấp nhận.

[6] Về việc quản lý các tài sản là đồ thờ cúng: Bà H trình bày trường hợp các bà T, H3, N không đồng ý nhận và giữ tài sản là đồ thờ cúng do cụ T2 chết để lại thì bà đề nghị Tòa án giao cho bà được giữ và quản lý các tài sản là đồ thờ cúng sau khi ông K trả lại cho các đồng thừa kế của cụ T2. Trong quá trình giải quyết cũng như tại phiên tòa, bà N, bà T, bà H3 đều có ý kiến không đồng ý nhận lại tài sản là đồ thờ cúng trường hợp ông K giao trả lại thì bà N, bà T, bà H3 cũng không thể nhận và giữ các tài sản này.

Xét thấy, đề nghị của bà H phù hợp nên Hội đồng xét xử chấp nhận, giao cho bà H giữ các tài sản là đồ thờ cúng bao gồm: 01 cỗ ỷ đầu rồng bằng gỗ; 01 cuốn thư pháp bằng gỗ (có 03 chữ Nho); 01 đôi câu đối hình lá chuối bằng gỗ; 02 cây đèn bằng gỗ; 02 oản bằng gỗ; 02 chân oản bằng gỗ; 01 mâm bồng bằng gỗ như đã nêu trên.

[5] Về chi phí thẩm định và định giá tài sản: Chi phí xem xét thẩm định và định giá tài sản là 6.300.000đồng, các đương sự được hưởng thừa kế phải chịu theo quy định của pháp luật. Trong quá trình giải quyết vụ án, bà H đã nộp tiền chi phí thẩm định và định giá tài sản nên bà T, bà N, bà H3 phải có trách nhiệm hoàn trả lại phần chi phí mà đương sự phải chịu cho bà H theo quy định tại các Điều 165, 166 của Bộ luật tố tụng dân sự.

[6] Về án phí dân sự sơ thẩm: Các đương sự được hưởng thừa kế phải chịu án phí đối với phần tài sản được hưởng theo quy định tại Điều 147 Bộ luật Tố tụng dân sự. Do yêu cầu của bà H về việc đòi lại tài sản được chấp nhận nên ông K phải chịu án phí dân sự sơ thẩm nhưng do ông K là người cao tuổi, có đơn đề nghị miễn án phí sơ thẩm nên Hội đồng xét xử miễn tiền án phí dân sự sơ thẩm cho ông K theo quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 12, Điều 27 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội.