Bản án 10/2026/DS-STTranh chấp về thừa kế tài sản

[1].

Căn cứ vào đơn khởi kiện của nguyên đơn Hội đồng xét xử xác định đây là quan hệ tranh chấp “Thừa kế quyền sử dụng đất, đòi lại tài sản, hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mở lối đi” và thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Tháp theo quy định tại Khoản 2, 3, 5 Điều 26, điểm a Khoản 1 Điều 37 Bộ luật tố tụng dân sự.

[2]. Về sự có mặt của đương sự: Bị đơn ông Lê Văn S, những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: bà Lê Thị Thúy H, bà Lê Thúy H1, bà Lê Thị T2, chị Lê Thị Bé V và anh Hồ Văn Q đã được triệu tập hợp lệ đến lần thứ hai nhưng vẫn 7 vắng mặt không lý do nên Hội đồng xét xử căn cứ vào Điều 228 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 xét xử vắng mặt họ.

[3].

Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, xét thấy: [3.1]. Về nhân thân của cụ Đinh Thị L và xác định người thừa kế: Các đương sự thống nhất nhân thân cụ Đinh Thị L như sau: Cha mẹ đã mất từ lâu; có chồng là cụ Lê Hồng P1 (mất năm 2007); các con chung gồm: Bà Lê Thị T (sinh năm 1976); Ông Lê Văn S (sinh năm 1970); Bà Lê Thị T1 (sinh năm 1946); Bà Lê Thị B (sinh năm 1958); Ông Lê Hữu D (sinh năm 1961); Bà Lê Thúy P (sinh năm 1961); Bà Lê Thị Thúy H (sinh năm 1966); Ông Lê Văn B1 (sinh năm 1952); Bà Lê Thúy H1 (sinh năm 1966); Bà Lê Thị T2 (sinh năm 1955). Căn cứ Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về người thừa kế theo pháp luật thì hàng thừa kế thứ nhất của cụ Đinh Thị L gồm 10 (mười) người là các con của cụ nêu trên. Do cụ L mất không để lại di chúc, nên di sản của cụ được chia đều thành 10 (mười) kỷ phần bằng nhau cho 10 (mười) người con. Trong đó, bà Lê Thúy H1 đã có văn bản từ chối nhận di sản thừa kế ngày 05/5/2025, nên phần kỷ phần của bà H1 sẽ được xử lý theo quy định pháp luật về từ chối nhận di sản và được giao cho bà Lê Thị T nhận thay theo ý chí của bà H1. [3.2]. Về nguồn gốc di sản thừa kế của cụ Đinh Thị L: Căn cứ hồ sơ cấp đất và đăng ký quyền sử dụng đất theo Chỉ thị 299/TTg của Thủ tướng Chính phủ (thực hiện giai đoạn 1980 – 1988), đây là tài liệu gốc phản ánh nguồn gốc xác lập quyền sử dụng đất ban đầu. Tại Sổ mục kê ruộng đất và hồ sơ đăng ký ruộng đất của xã B, huyện L, cơ quan quản lý nhà nước đều ghi nhận chủ sử dụng là cá nhân bà Đinh Thị L. Thời điểm xác lập quyền theo Chỉ thị 299 (1983–1985), các con của bà L như ông Lê Văn S (sinh năm 1970), bà Lê Thị T (sinh năm 1976) và những người khác đều còn nhỏ tuổi, đang đi học, sống phụ thuộc vào cha mẹ, không có khả năng lao động, tài chính để tham gia khai phá, tạo lập hay đóng góp vào khối tài sản là đất nông nghiệp. Ngược lại, cụ L và chồng là cụ Lê Hồng P1 mới là những lao động chính, trực tiếp canh tác, quản lý và duy trì khối tài sản này. Xét đơn xin đăng ký quyền sử dụng ruộng đất và hồ sơ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất năm 1991 đối với thửa 270b và năm 2008 đối với thửa 33 (sau đo đạc tách thành thửa 119), đều thể hiện tên người đăng ký và được cấp là hộ bà Đinh Thị L. Điều này cho thấy rõ ý chí chủ quan của chính chủ sử dụng đất là bà L. Việc Ủy ban nhân dân huyện C Giấy chứng nhận cho “hộ bà Đinh Thị L” căn cứ vào sổ hộ khẩu tại thời điểm cấp là thực hiện theo quy định của Luật Đất đai, nhưng việc ghi tên “hộ” chỉ mang ý nghĩa hành chính về quản lý nhân khẩu và quyền sử dụng đất chung, không đồng nghĩa với việc xác lập quyền sở hữu tài sản hay quyền định đoạt cho những thành viên không có công tạo lập. 8 Theo Điều 7 Nghị quyết số 03/2012/NQ-HĐTP, khi giải quyết tranh chấp về tài sản chung của hộ gia đình, Tòa án phải xem xét đến công sức đóng góp của từng thành viên trong việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản. Quan điểm này được khẳng định trong Án lệ số 04/2016/AL và Án lệ số 14/2017/AL, rằng khi Nhà nước cấp Giấy chứng nhận cho “hộ gia đình”, quyền sử dụng đất thuộc sở hữu chung của các thành viên trong hộ tại thời điểm cấp, nhưng khi giải quyết tranh chấp, không mặc định chia đều mà phải căn cứ vào công sức đóng góp thực tế. [3.3]. Từ các căn cứ trên, Hội đồng xét xử nhận định: quyền sử dụng đất có nguồn gốc từ cụ Đinh Thị L, được xác lập và duy trì bởi công sức của cụ L và cụ Lê Hồng P1. Việc bị đơn ông Lê Văn S cho rằng đất là tài sản chung chia đều cho các thành viên trong hộ là không có cơ sở pháp lý và thực tiễn. Quyền tài sản thực sự phải thuộc về những người có công trực tiếp tạo lập và duy trì khối tài sản, đó là cụ Đinh Thị L. [3.4]. Về diện tích thực tế và giá trị di sản thừa kế của cụ Đinh Thị L.

Căn cứ vào Bản trích đo địa chính (Kết quả đo đạc hiện trạng) do Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai huyện L lập, diện tích thực tế của các thửa đất đang tranh chấp là: Thửa đất số 119, tờ bản đồ số 55: 3.264,7 m²; Thửa đất số 270b, tờ bản đồ số 5a: 348,8 m².

Căn cứ vào Biên bản định giá tài sản ngày 07/9/2023 và Biên bản định giá tài sản ngày 12/6/2025 và Danh mục định giá ngày 12/6/2025 của Hội đồng định giá Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Tháp, tổng giá trị định giá là 793.866.750 đồng (Bảy trăm chín mươi ba triệu, tám trăm sáu mươi sáu nghìn, bảy trăm năm mươi đồng), trong đó: Giá trị quyền sử dụng đất: 793.866.750 đồng (bao gồm giá trị đất lúa, đất ở và đất lâu năm theo đơn giá UBND tỉnh Đ ban hành); Giá trị tài sản trên đất (công trình, cây trồng): 41.429.000 đồng (bao gồm mái che còn giá trị và cây trồng). Căn cứ Điều 168 Bộ luật Dân sự năm 2015 về quyền sở hữu tài sản gắn liền với quyền sử dụng đất, tài sản trên đất do người sử dụng đất đầu tư xây dựng, trồng trọt thì thuộc quyền sở hữu của người đó. Xét thấy các công trình kiến trúc (nhà ở, mái che) và cây trồng trên các thửa đất do ông Lê Văn S và các thành viên trong hộ gia đình ông đầu tư xây dựng, trồng trọt sau khi cụ Đinh Thị L mất (từ năm 2021 đến nay), nên các tài sản này thuộc quyền sở hữu của ông S và hộ gia đình ông, không thuộc di sản thừa kế của cụ L.

Do đó, di sản thừa kế của cụ Đinh Thị L chỉ bao gồm giá trị quyền sử dụng đất là 793.866.750 đồng. Các đương sự thống nhất về kết quả định giá này nên Hội đồng xét xử căn cứ kết quả trên để tính và phân chia di sản thừa kế cho các đồng thừa kế. 9

[4]. Đối với thửa đất số 119, tờ bản đồ số 55, diện tích qua đo đạc thực tế là 3.264,7m2 x 112.500đ/m2 = 367.278.750 đồng : 9 = 40.808.000đ/kỷ phần (làm tròn). Bà T1, bà B, ông D, bà P, ông B1 yêu cầu được nhận giá trị đất, đồng ý giao đất cho bà T quản lý, sử dụng, bà T yêu cầu được nhận đất, đồng ý trả giá trị cho các đồng thừa kế. Do thửa đất này trước đây giao ông S quản lý, sử dụng nhưng ông S nhiều lần cầm cố, bà T phải chuộc lại đất nên giao thửa đất 119, tờ bản đồ số 55 cho bà T được quản lý, sử dụng, bà T có nghĩa vụ hoàn trả giá trị đất cho bà T1, bà B, ông D, bà P, ông B1, bà T2, bà H và ông S mỗi người số tiền là 40.808.000 đồng. Do bà T2 và bà H không yêu cầu chia thừa kế nên giao kỷ phần của bà T2 và bà H cho bà T quản lý. Nếu phát sinh tranh chấp bà T2 và bà H có quyền khởi kiện bà T bằng vụ kiện khác.

[5]. Đối với thửa đất số 270b, tờ bản đồ số 5a, diện tích qua đo đạc thực tế là 348,8m2, trong đó: 300m2 T x 1.400.000đ/m2 = 420.000.000 đồng, 48,8m2 LNK x 135.000đ/m2 = 6.588.000 đồng, tổng cộng 426.588.000 đồng : 9 = 47.398.000đ/kỷ phần (làm tròn). Đối với căn nhà trên đất theo định giá của Hội đồng định giá thì hết giá trị khấu hao, bà T, bà T1, bà B, ông D, bà P, ông B1, bà T2, bà H không yêu cầu chia thừa kế, ông S cũng không có ý kiến yêu cầu nên không xem xét. Bà T1, bà B, ông D, bà P, ông B1 yêu cầu được nhận giá trị đất, đồng ý giao đất cho bà T quản lý sử dụng, bà T yêu cầu được nhận đất và đồng ý trả giá trị cho các đồng thừa kế.

Xét thấy, thửa đất 270b từ trước đến nay do bà T quản lý, sử dụng nên giao cho bà T tiếp tục sử dụng, bà T có nghĩa vụ trả giá trị đất cho ông S, bà T1, bà B, ông D, bà P, ông B1, bà T2, bà H mỗi người số tiền là 47.398.000 đồng. Do bà T2, ông S và bà H không yêu cầu chia thừa kế nên giao kỷ phần của bà T2, ông S và bà H cho bà T quản lý. Nếu phát sinh tranh chấp bà T2, ông S và bà H được quyền khởi kiện bà T bằng vụ kiện khác.

[6]. Đối với yêu cầu đòi lại tài sản: [6.1]. Bà T yêu cầu ông S trả lại cho bà 20 chỉ vàng 24K, bà đã bỏ ra để chuộc đất do ông S cố đất cho ông Đ, 05 chỉ vàng 24K và 10 triệu đồng bà chuộc đất ông S đã cố cho ông H1. Bà T cung cấp được chứng cứ là giấy cố đất giữa ông S và ông Trần Văn H2 nội dung “ông S cố đất cho ông H2 01 công đất với số tiền 10 triệu đồng và 5 chỉ vàng 24K”, giấy cố đất giữa ông S và ông Đ nội dung “ông S cố cho ông Đ 02 công đất và biên nhận ông S đã nhận 24 chỉ vàng 24K tiền cố đất của ông Đ ngày 26/4/2008”. Theo lời khai của ông H2 và ông Đ thì ông S có cố đất cho ông H2 và ông Đ, có làm giấy cố đất và bà T là người đứng ra trả tiền cố đất nên ông Đ và ông H2 trả lại giấy cố đất cho bà T. Ông S đã được Toà án triệu tập hợp lệ nhưng vắng mặt và không gửi văn bản trình bày ý kiến phản bác lại yêu cầu của bà T.

Do đó, bà T yêu cầu ông S trả cho bà T 25 chỉ vàng 24K và 10 triệu đồng là có căn cứ chấp nhận. [6.2]. Bà T yêu cầu ông S trả số tiền 75.000.000 đồng mà bà đã chuyển nhượng đất của ông S đối với thửa đất số 119, tờ bản đồ số 55 nhưng ông S đã không giao đất cho bà.

Xét thấy, bà T không đưa ra được các tài liệu và chứng cứ 10 chứng minh cho yêu cầu của mình là có căn cứ, ông S cũng không có ý kiến thừa nhận có nhận tiền chuyển nhượng đất của bà T với số tiền là 75.000.000 đồng nên không có cơ sở chấp nhận yêu cầu này của bà T.

[7]. Đối với yêu cầu mở lối đi: Bà T yêu cầu ông S mở lối đi vào thửa đất số 119, tờ bản đồ số 55 diện tích là 60m2 (ngang 2m X dài 30m) thuộc một phần thửa đất số 77, tờ bản đồ số 55 do ông S đứng tên quyền sử dụng đất. Tại phiên toà, đại diện theo uỷ quyền của bà T là anh Tuấn A tự nguyện rút lại toàn bộ yêu cầu và không yêu cầu tòa án giải quyết đối với yêu cầu này.

Xét thấy, việc rút yêu cầu của bà T là hoàn toàn tự nguyện nên chấp nhận đình chỉ yêu cầu khởi kiện của bà Lê Thị T về việc yêu cầu ông Lê Văn S mở lối đi vào thửa đất số 119, tờ bản đồ số 55 diện tích là 60m2 (ngang 2m X dài 30m) thuộc một phần thửa đất số 77, tờ bản đồ số 55 do ông S đứng tên.

[8]. Về chi phí thẩm định giá, đo đạc: Bà T tự nguyện chịu toàn bộ, bà T đã nộp đủ và đã quyết toán xong.

[9]. Xét đề nghị của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Tháp có căn cứ pháp luật và phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử nên được chấp nhận.

[10]. Về án phí: Các đương sự phải chịu án phí dân sự sơ thẩm, theo quy định tại khoản 2 Điều 26 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc Hội. Cụ thể: [10.1]. Bà Lê Thị T phải chịu án phí trên: 01 kỷ phần thừa kế (5% của số tiền 88.206.000 đồng là 4.410.000 đồng) + (5% của số tiền 75.000.000 đồng không chấp nhận là 3.750.000 đồng) + 50% án phí đối với yêu cầu mở lối đi vào thửa đất 119 không được chấp nhận là 150.000 đồng) = 8.310.000 đồng. [10.2]. Ông Lê Văn S phải chịu án phí trên: 01 kỷ phần thừa kế (5% số tiền 40.808.000 đồng là 2.040.000 đồng) + (án phí trả 25 chỉ vàng là 300.000 đồng) + (5% của 10.000.000 đồng là 500.000 đồng) = 2.840.000 đồng. [10.3]. Miễn án phí dân sự sơ thẩm cho bà Lê Thị T1, bà Lê Thị B, ông Lê Hữu D, bà Lê Thúy P và ông Lê Văn B1 do là người cao tuổi.

[11]. Về quyền kháng cáo: Các đương sự được quyền kháng cáo bản án dân sơ thẩm theo quy định của pháp luật.