Bản án 96/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

như sau: th t c t t ng - Về đơn kháng cáo: Sau khi Tòa án nhân dân khu vực 1 - Hưng Yên ra Bản án sơ thẩm số 11/2026/DS-ST ngày 30/01/2026. Đến ngày 05/02/2026, ông Nguyễn Th H có đơn kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm, đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm xét xử lại toàn bộ vụ án, ông H trường hợp được miễn nộp tạm ứng án phí phúc thẩm. Căn cứ theo quy định tại Điều 70, Khoản 1 Điều 273 BLTTDS, ông Nguyễn Th H kháng cáo trong thời hạn luật định nên đơn kháng cáo của ông H hợp pháp và được xem xét, giải quyết theo thủ tục phúc thẩm.

[2] Xét yêu cầu kháng cáo c a nguyên đơn thấy: [2.1] Về quan hệ pháp luật tranh chấp: Ngày 12/5/2025 Tòa án nhân dân thành phố Hưng Yên (cũ) nhận được đơn khởi kiện của ông Nguyễn Th H đề ngày 05/5/2024 yêu cầu Tòa án phân chia di sản thừa kế của bố mẹ nuôi để lại là nhà và quyền sử dụng đất ở, đất vườn diện tích 319m2 tại thửa 173, 171 và đất ao 174m2 tại thửa 172, tờ bản đồ số 03 và 1,4 sào đất ruộng tại thôn Phương Trung, xã Phương Chiểu, thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên. Ngày 11/7/2025 ông H đơn xin rút yêu cầu phân chia nhà và đất ruộng. Theo đơn phản tố ngày 30/7/2025 ông Nguyễn V T yêu cầu công nhận quyền thừa kế hợp pháp của ông đối với toàn bộ di sản thừa kế của cụ Nguyễn Văn Đ1, cụ Hoàng Thị L1. Ngày 10/12/2025 ông T có đơn xin rút yêu cầu phản tố công nhận quyền thừa kế cho ông. Ông yêu cầu công nhận ông là con nuôi thực tế duy nhất của cụ Đ1, cụ L1. Tòa án cấp sơ thẩm xác định là “tranh chấp về quyền thừa kế và chia di sản thừa kế” là có căn cứ theo khoản 5 Điều 26 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015. 6 [2.2]. Về thẩm quyền giải quyết vụ án: Bị đơn ông Nguyễn V T cư trú tại thôn Phương Trung, xã Phương Chiểu, thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên (cũ) nay là thôn Phương Trung, xã Tân Hưng, tỉnh Hưng Yên nên Tòa án nhân dân khu vực 1- Hưng Yên thụ L1 và giải quyết là đúng quy định theo Điều 35 và điểm a, c khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. [2.3] Về xác định tư cách tố tụng: Ông H đơn khởi kiện chia di sản thừa kế do ông T, bà L đang quản L1. Tòa án cấp sơ thẩm xác định ông H nguyên đơn, ông T là bị đơn và các con của ông T gồm anh Nguyễn Thế A, chị Nguyễn Thị T P, chị Nguyễn Thị H T và bà Trần Thị T (vợ ông Nguyễn Th H) là người có quyền, nghĩa vụ liên quan là đúng quy định theo Điều 70 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 [2.4] Về thời hiệu khởi kiện: Cụ Hoàng Thị L1 chết năm 1998, cụ Nguyễn Văn Đ1 chết năm 2000.

Căn cứ vào Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015 thời hiệu khởi kiện chia di sản thừa kế còn trong thời hạn luật định

[3] Về nội dung tranh chấp: [3.1]. Xác định quan hệ con nuôi của cụ Nguyễn Văn Đ1 và cụ Hoàng Thị L1 Theo lời khai của ông Nguyễn Th H khẳng định ông được cụ Nguyễn Văn Đ1, cụ Hoàng Thị L1 nhận làm con nuôi từ năm 1963 do nhà ông đông anh em, vợ chồng cụ Đ1 lại không có con chung, cụ L1 là em gái cụ Đ, ông sang ăn ở nhà cụ Đ1 từ năm 1963 đến năm 1973 ông lên Hà Nội làm việc và sống đến bây giờ. Năm 1969 hai cụ nhận thêm ông T là trẻ lang thang làm con nuôi. Ông T ở với hai cụ, sau này là vợ con ông T, đến khi hai cụ mất đi thì hiện nay gia đình ông T vẫn đang sinh sống trên mảnh đất của cụ Đ1, cụ L1. Vợ chồng cụ Đ1 chỉ nhận ông T, ông H con nuôi, ngoài ra không còn nhận ai làm con nuôi nữa. Theo lời khai của ông Nguyễn V T khẳng định ông được cụ Đ1, cụ L1 nhận nuôi năm 1966, khi về ở với hai cụ chỉ có mình ông không có ông H. Lời khai của những người liên quan và người làm chứng đều thừa nhận ông Nguyễn V T được cụ Nguyễn Văn Đ1 và cụ Hoàng Thị L1 nhận nuôi. Ngoài ra, các tài liệu được thu thập hợp pháp như biên bản họp họ năm 1983, đơn xin chuyển sổ đỏ và chuyển quyền sử dụng đất + ao cho con ngày 01/11/1999 của cụ Đ1, giấy khai sinh của ông T…đều thể hiện ông T được cụ Đ1, cụ L1 nhận làm con nuôi từ khi ông T còn nhỏ. Kết quả xác minh và các tài liệu được thu thập hợp lệ thể hiện ông T xuất phát là trẻ lang thang không rõ nguồn gốc được cụ Đ1, cụ L1 nhận nuôi, đặt tên và mang họ của cụ Đ1, các cụ cho đi học, lớn lên dựng vợ, sau vợ chồng ông T đều sinh các con ăn ở cùng vợ chồng cụ Đ1. Tất cả những người làm chứng khi Tòa án xác minh đều xác nhận vợ chồng ông T chăm lo cho hai cụ từ khi ốm đau, mất đi, lo ma chay, sang cát, xây mộ. Mặt khác, tại văn bản xin khai báo về đất ao, nhà ở ngày 21/10/1983 của cụ Đ1 thì chỉ thấy cụ nhắc đến gia đình gồm có vợ chồng cụ và vợ chồng ông T (BL47), tại đơn xin chuyển sổ đỏ và chuyển quyền sử dụng đất + ao cho con ngày 01/11/1999 cụ Đ1 có nguyện vọng 7 đề nghị UBND xã Phương Chiểu cho cụ đổi tên sổ đỏ của cụ cho ông T là con trai (BL46), cả hai văn bản này không thấy cụ Đ1 nhắc gì đến ông H con nuôi. Tại giấy khai sinh của Nguyễn T Hngày 28/10/1999 (là con trai ông T, bà L) cụ Đ1 là người đi đăng ký khai sinh cho cháu thể hiện mối quan hệ với người được khai sinh là ông nội (BL49). Theo giấy khai sinh của ông T thì việc đăng ký khai sinh có trong sổ hộ tịch đăng ký khai sinh và cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử thể hiện ông Nguyền V T, sinh ngày 11/12/1958 được khai sinh tại số 190/2021, quyển số 01/2021 tại UBND xã Phương Chiểu vào ngày 17/5/2021 với thông tin người cha Nguyễn Văn Đ1, người mẹ Hoàng Thị L1 (BL48). Như vậy, các đương sự đều thừa nhận và được các cơ quan có thẩm quyền xác nhận nên các tình tiết xác định ông Nguyễn V T là con nuôi hợp pháp của cụ Nguyễn Văn Đ1 và cụ Hoàng Thị L1 thuộc trường hợp không phải chứng minh theo Điều 92 Bộ luật tố tụng dân sự. Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận thấy Tòa án cấp sơ thẩm chấp nhận yêu cầu phản tố của ông Nguyễn V T là có căn cứ và đúng quy định. Đối với quan điểm của ông H rằng ông được cụ Nguyễn Văn Đ1 và cụ Hoàng Thị L1 nhận làm con nuôi trên thực tế thì thấy việc xác nhận ông H cụ Đ1, cụ L1 nhận làm con nuôi không có căn cứ pháp L1 nào thể hiện mà chỉ dựa vào lời khai của ông H xác nhận của người thân của ông H ông T và những người thân khác của cụ L1, cụ Đ1 cũng như như một số người làm chứng khác không thừa nhận. Theo lời khai và kết quả xác minh thể hiện thực tế việc cụ Đ1 cụ L1 nhận ông H ông T làm con nuôi thì bản thân ông H, ông T đều khẳng định không biết hai cụ có đi đăng ký nhận con nuôi với Ủy ban nhân dân xã Phương Chiểu bấy giờ. Căn cứ Điều 24 Luật Hôn nhân gia đình năm 1959 quy định “việc nhận nuôi con nuôi phải được Ủy ban hành chính cơ sở trú quán của người nuôi hoặc của đứa trẻ công nhận và ghi vào sổ hộ tịch” Theo biên bản xác minh ngày 14/8/2025 tại UBND xã Tân Hưng (BL 110) thể hiện “Ủy ban không có sổ và hồ sơ đăng ký nhận nuôi con nuôi từ năm 1963 đến năm 1970. Ủy ban xã Tân Hưng chỉ có sổ đăng ký nhận nuôi con nuôi khoảng những năm 2000 trở lại. Tính từ ngày 01/7/2025 sau khi sáp nhập thực hiện chính quyền hai cấp Ủy ban xã được sáp nhập từ 03 xã (Tân Hưng, Phương Nam, Thủ Sỹ) nên Ủy ban xã đã được bàn giao sổ đăng ký nhận nuôi con nuôi của 03 xã cũ từ Ủy ban nhân dân thành phố Hưng Yên và Ủy ban nhân dân huyện Tiên Lữ. Xã Phương Nam gồm xã Phương Chiểu và xã Hồng Nam”. Việc cụ Đ1, cụ L1 nhận ông H con nuôi chỉ có ông Nguyễn Văn C (anh trai ruột ông H) khẳng định sự việc này, còn những người làm chứng khác như lời khai của ông Lê Công Đ, ông Nguyễn Phúc N (BL152, 154) có khẳng định thấy hồi nhỏ ông H cơm và ở nhà cụ Đ1, có nghe nói cụ Đ1, cụ L1 nhận ông H con nuôi nhưng hình thức nhận con nuôi như nào các ông đều không biết. Ông Nguyễn Ngọc L khẳng định ông chỉ nghe thấy cụ T, cụ Đ (bố mẹ ông H) bảo là ông H con nuôi của cụ Đ1, cụ L1, ông không nghe từ miệng vợ chồng cụ Đ1 nói. Ông không thấy có việc ông H sống với cụ Đ1 cụ L1 tầm 10 năm (BL 182, 8 183). Ông Nguyễn Quang N (nguyên chủ tịch UBND xã Phương Chiểu cũ từ năm 1979 -2000, từ năm 2000-2005 là Bí thư xã, sau về nghỉ hưu tại quê nhà) khẳng định: Ông không tận mắt chứng kiến việc cụ Đ1, cụ L1 nhận ông H, ông T làm con nuôi, không biết các cụ nhận con nuôi theo hình thức nào có đăng ký với cơ quan nhà nước không. Ông H con ruột cụ T, cụ Đ, ông không thấy ông H nhà vợ chồng cụ Đ1 ăn ở sinh hoạt. Ông T được hai cụ nuôi ăn học từ bé, lớn lên dựng vợ, sau này vợ chồng và các con của ông T đều sinh sống cùng hai cụ, đến giờ gia đình ông T vẫn đang ở trên đất của các cụ (BL 184, 185). Việc ông H định mặc dù năm 1973 ông đi công tác, không ở cùng cụ Đ1, cụ L1 nhưng ông vẫn về thăm nom hai cụ, gửi tiền gạo về cho hai cụ, khi các cụ ốm đau ông vẫn có trách nhiệm. Năm 1991 cụ Đ1 đã phân công ông T có trách nhiệm trông nom cụ Đ1, cụ L1 ông có trách nhiệm trông nom, khi các cụ mất đi ông đóng góp tiền cho vợ chồng ông T lo ma chay rồi xây mộ. Ông T không thừa nhận và khẳng định ông H đóng góp gì. Việc ông H thăm nom hai cụ hàng xóm dân làng có người biết, có người không biết, ông T có xác nhận ông H thăm nom hai cụ như một người cháu trong họ, không có việc gia đình ông Hăn ở ngủ vì nhà ông chật chội. Mặt khác, việc ông H bày đóng góp tiền đưa cho vợ chồng ông T lo cho các cụ lúc ốm đau, ma chay, chỉ có ông H vợ chồng ông T biết với nhau, không có ai chứng kiến nhưng vợ chồng ông T phủ nhận nội dung này. Như vậy, việc ăn ở của ông H nhà cụ Đ1 từ năm 1963 đến 1973, việc chăm sóc khi các cụ còn trẻ, phụng dưỡng khi về già đến khi mất đi lo ma chay, mồ mả của ông H không có bằng chứng thực tế xác thực. Trong quá trình giải quyết vụ án Tòa án cấp sơ thẩm đã yêu cầu ông Hcung cấp tài liệu giấy khai sinh, giấy tờ tùy thân, phiếu L1 lịch tư pháp của ông H ông H cung cấp được chứng cứ chứng minh ông H con nuôi của cụ Đ1, cụ L1. Tại giai đoạn xét xử phúc thẩm ông H nộp 01 bản phôtô thể hiện một phần của bản kê khai L1 lịch nhưng không có dấu của cơ quan có thẩm quyền đối với bản L1 lịch này, tại phiên tòa phúc thẩm ông H bày phần kê khai này ông H ghi vào thời điểm năm 1975 không có cơ quan nào xác nhận. Tại giấy khai sinh đăng ký ngày 20/8/1960 tại UBND xã Đoàn Kết, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên thể hiện ông Nguyễn Th H, sinh ngày 10/5/1954 cha là Nguyễn Văn T, mẹ là Hoàng Thị Đỉnh (BL 140). Mặt khác, bản thân ông H, ông C (anh trai ông H), bà M (chị dâu ông H) đều khẳng định năm 1993 gia đình đã thống nhất bàn bạc chia cho ông H1 phần đất của bố mẹ ruột ông H ông H nguyện nhường lại phần đất của mình được chia cho ông M (anh trai ông) ở, sử dụng. Việc chia đất thể hiện gia đình ông Hvẫn luôn coi ông H con ruột trong nhà, không phải là con nuôi của cụ Đ1, cụ L1 (BL 211, 232, 233).

Do đó, Tòa án cấp sơ thẩm nhận định không có căn cứ xác định ông Nguyễn Th H là con nuôi của cụ Đ1, cụ L1 là phù hợp và đúng pháp luật. [3.2]. Xét về nguồn gốc và quá trình sử dụng thửa đất đang tranh chấp 9 Theo văn bản xin khai báo về đất ao, nhà ở ngày 21/10/1983 của cụ Nguyễn Văn Đ1 thì mảnh đất mà gia đình ông T đang ở và sử dụng có nguồn gốc ban đầu là cụ Nguyễn V Đ2(em trai cụ Đ1) ở trong Nam về quê mua “em Điều tôi lớn lên tham gia cách mạng năm 1957 qua cải cách em tôi mua 2 sào 2 miếng ruộng địa Bản xã xứ Cống Thông sau đổi về cánh mạ ngõ vực liền ngõ ông Nguyễn Văn Cứu, đổi 1 sào 2 miếng đào vượt làm nơi nhà ở xây dựng xong em tôi lại vào Nam Bộ công tác giao nhà đất cho tôi”, theo nội dung văn bản thì cụ Đ1 muốn giao lại nhà đất của cụ Điều cho ông Nguyễn Q (là con trai cụ Nguyễn Văn T - là anh của cụ Điều, cụ Đ1). Tại biên bản xác minh ngày 14/8/2025 thì theo bản đồ 299 của những năm 1980 mảnh đất này thuộc số thửa 105, diện tích 435m2; Tại quyển sổ dân cư, tờ 4, trạm xá chợ vụ (Phương Trung) số thửa 105, chủ hộ Ng.Quảng (Đ1) diện tích 455m2. Ngày 05/12/1996 Ủy ban nhân dân huyện Phù Tiên cấp giấy CNQSDĐ cho ông Nguyễn Văn Đ1 với diện tích 493m2 tại xã Phương Chiểu, huyện Phù Tiên, tỉnh Hải Hưng. Theo bản đồ Vlap năm 2013 tên người kê khai sử dụng là Nguyễn V T, số thửa 122 diện tích 315,3m2 đất ONT, số thửa 127 diện tích 156,7m2 đất TSN. Như vậy, có đủ căn cứ xác định cụ Đ1 được ông Q cho toàn bộ diện tích đất của cụ Điều để lại, đã được cụ Đ1 đăng ký sử dụng, không có tranh chấp gì từ trước năm 1993 và đã được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mang tên cụ Đ1 vào năm 1996. Đến năm 1999 cụ Đ1 đã làm thủ tục cho tặng toàn bộ diện tích trên cho ông Nguyễn V T, đã được cơ quan có thẩm quyền xác nhận và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đúng quy định. Đối với tài sản trên đất, kết quả thu thập chứng cứ thể hiện ban đầu vợ chồng cụ Đ1 ở tại ngôi nhà ông Điều xây dựng lên, sau đó vợ chồng ông T ở cùng 2 cụ, do lâu ngày nhà xuống cấp nên vợ chồng ông T đã phá bỏ nhà cũ đi xây dựng nhà mới có mái bê tông + ngói vào năm 1992. Năm 2017 xây thêm nhà 01 tầng 01 tum bằng nguồn tiền của chị P bên Nhật gửi về, làm sân gạch đỏ bắn lán tôn phía trước nhà xây năm 1992 bằng nguồn tiền của anh T H góp, đồ dùng sinh hoạt gia đình do chị T mua. Toàn bộ tài sản hiện nay là do vợ chồng ông T và các con tạo dựng lên, đổ đất cát vào ao để làm vườn hiện nay cũng do vợ chồng ông T vượt lập nên. Bản thân ông H khẳng định ông không có công sức gì trong việc tạo dựng khối tài sản trên đất của cụ Đ1, nhà ở của hai cụ trước đó đã phá bỏ, ông không ở, không sử dụng đất từ năm 1973 đến nay.

Do đó, có căn cứ xác định toàn bộ tài sản trên đất thuộc quyền sở hữu hợp pháp của gia đình ông Nguyễn V T. Như phân tích tại mục [3.1] nêu trên, do không có căn cứ xác định ông H con nuôi hợp pháp của cụ Đ1, cụ L1 và toàn bộ diện tích đất đã được cụ Đ1 cho ông T bằng văn bản, có xác nhận của cơ quan có thẩm quyền, ông T đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hợp pháp, toàn bộ tài sản trên đất là của ông T và gia đình ông T.

Do đó, Tòa án cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông H chia di sản của cụ Đ1, cụ L1 là có căn cứ và đúng pháp luật. 10 Đối với yêu cầu khởi kiện chia nhà và đất ruộng, ông H có đơn rút yêu cầu chia nhà và đất ruộng 1,4 sào nên Tòa án cấp sơ thẩm đình chỉ phần yêu cầu này là đúng quy định. Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận thấy Tòa án cấp sơ thẩm đã thu thập và đánh giá chứng cứ khách quan, đầy đủ, áp dụng đúng quy định của pháp luật, không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Nguyễn Th H là phù hợp và đúng pháp luât. Tại giai đoạn xét xử phúc thẩm, ông H cung cấp được tài liệu, chứng cứ chứng minh cho yêu cầu kháng cáo của mình là có căn cứ và hợp pháp.

Do đó, không có cơ sở chấp nhận toàn bộ yêu cầu kháng cáo của ông H, cần giữ nguyên bản án sơ thẩm như đề nghị của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hưng Yên tại phiên toà là phù hợp.

4. Về án phí: Kháng cáo của ông H được chấp nhận nên phải chịu án phí dân sự phúc thẩm, nhưng ông H người cao tuổi nên được miễn phí dân sự phúc thẩm theo quy định.