Bản án 122/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

- Về tố tụng:

[1] Về quan hệ pháp luật và thẩm quyền giải quyết: Đây là vụ án tranh chấp thừa kế tài sản theo quy định tại khoản 5 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự. Do vụ án có kháng cáo nên thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng theo điểm b khoản 1 Điều 38 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Về việc nguyên đơn rút một phần yêu cầu khởi kiện: Nguyên đơn bà Đỗ Thị C tự nguyện rút một phần yêu cầu khởi kiện. Toà án căn cứ theo quy định tại khoản 2 Điều 244 của Bộ luật Tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử chấp nhận và đình chỉ xét xử đối với phần yêu cầu nguyên đơn bà C đã tự nguyện rút. 7

[3] Về yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn bà Đỗ Thị C: [3.1] Về xác định di sản của cụ Đỗ Văn B và cụ Bùi Thị C1: Cụ Đỗ Văn B và cụ Bùi Thị C1 kết hôn và tạo dựng được khối tài sản chung là quyền sử dụng đất tại địa chỉ tổ dân phố K, xã V, thành phố Hải Phòng là diện tích 869,5m2 đất. Theo quy định của Luật Đất đai năm 2003, khi trong các thành viên gia đình có chung quyền sử dụng đất thì ghi quyền sử dụng đất là của hộ gia đình nhưng công sức tạo dựng thửa đất chỉ có cụ B và cụ C1. Được sự đồng ý của cụ B và cụ C1 thì bà C mới được xây nhà cấp 4 và công trình phụ trên đất của cụ B và cụ C1 để chăm sóc bố mẹ.

Do đó, nhà cấp 4 và công trình phụ không phải là di sản của cụ B và cụ C1. Cụ B và cụ C1 đã cho vợ chồng ông Đỗ Văn D và bà Nguyễn Thị M diện tích 200m2 đất.

Do đó, di sản của cụ B và cục C2 còn lại là diện tích 669,5m2 đất. [3.2] Về di chúc chung của cụ Đỗ Văn B và cụ Bùi Thị C1 ngày 29/4/2010: Theo quy định tại Điều 628 và Điều 630 Bộ luật Dân sự, di chúc của cụ B và cụ C1 lập ngày 29/4/2010 được chứng thực tại Ủy ban nhân dân xã K, huyện T đã đủ điều kiện về nội dung và hình thức.

Do đó, di chúc chung của cụ B và cụ C1 ngày 29/4/2010 có hiệu lực pháp luật. [3.3] Về di chúc viết tay của cụ Bùi Thị C1 ngày 21/11/2023: Cụ C thay đổi nội dung di chúc nhưng di chúc này không có điểm của cụ C1 và không có chứng thực của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Do vậy, bản di chúc viết tay ngày 21/11/2023 của cụ C1 không có hiệu lực pháp luật. [3.4] Về việc phân chia chia di sản thừa kế của cụ Đỗ Văn B và cụ Bùi Thị C1: Di sản chung của cụ B và cụ C1 được chia theo di chúc chung của hai cụ ngày 29/4/2010 có diện tích đất theo đo vẽ thực tế là 669,5m2 và Tòa án sơ thẩm chia thừa kế theo di chúc. Sau khi Tòa án sơ thẩm xét xử bị đơn ông Đỗ Văn D và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Nguyễn Thị M kháng cáo đối với bản án dân sự sơ thẩm số 65/2025/DS-ST ngày 29 tháng 9 năm 2025 của Tòa án nhân dân khu vực 1 - Hải Phòng, đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm xét xử lại vụ án theo hướng hủy bản án sơ thẩm. Tại Quyết định kháng nghị phúc thẩm số 02/QĐKNDS-VKS ngày 10 tháng 10 năm 2025 của Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 1 - Hải Phòng yêu cầu Toà án cấp phúc thẩm: Sửa Bản án dân sự sơ thẩm số 65/2025/DS-ST ngày 29 tháng 9 năm 2025 của Tòa án nhân dân khu vực 1 - Hải Phòng theo hướng buộc nguyên đơn bà Đỗ Thị C phải thanh toán cho người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan anh Đỗ Văn Đ giá trị phần diện tích đất 36,1m2 được giao vượt quá diện tích bà C được hưởng theo di chúc. 8 Hội đồng xét xử nhận thấy bản án sơ thẩm giải thích di chúc ngày 29/4/2010 là không đúng với di nguyện của cụ Đỗ Văn B và cụ Bùi Thị C1 để lại. Hội đồng xét xử phúc thẩm xác định theo bội dung di chúc thì bà Đỗ Thị C chỉ được chia trong phạm vi 200m2, Tòa án cấp sơ thẩm chia cho bà C diện tích là 242,1m2 là vượt quá 42,1m2 theo nội dung của di chúc.

Vì vậy, kháng nghị của Viện Kiểm sát khu vục 1 - Hải Phòng là có căn cứ nên được Hội đồng xét xử chấp nhận. [3.5] Tại phiên tòa phúc thẩm, bà Đỗ Thị C trình bày quan điểm chỉ cần nhận đủ diện tích 200m2 đất theo nội dung di chúc của bố mẹ đã cho. Phần diện tích nhà xây lấn sang đất của anh Đỗ Văn Đ là 42,1m2 bà C tự nguyện phá dỡ nhà để trả lại đất cho anh Đ. Hội đồng xét xử nhận thấy việc tự nguyện trả lại diện tích đất cho anh Đ của bà C là tự nguyện, hoàn toàn phù hợp với quy định pháp luật nên được Hội đồng xét xử chấp nhận. [3.6]

Từ những phân tích trên, cần sửa một phần Bản án dân sự sơ thẩm số 65/2025/DS-ST ngày 29 tháng 9 năm 2025 của Tòa án nhân dân khu vực 1 - Hải Phòng theo quy định tại khoản 2 Điều 308 của Bộ luật Tố tụng dân sự. Bà Đỗ Thị C được nhận 200m2 (có sơ đồ kèm theo bản án); anh Đỗ Văn Đ được nhận diện tích 469,5m2 (có sơ đồ kèm theo bản án). [3.7] Quá trình xem xét thẩm định lại diện tích đất tranh chấp là 669,5m2; căn nhà xây lấn sang đất nhà anh Đỗ Văn Đ có diện tích là 42,1m2. Hội đồng xét xử xem xét giải quyết đối với diện tích đất hiện trạng đo vẽ theo sơ đồ đính kèm bản án. [3.8] Trên phần đất của bà Đỗ Thị C được chia có 01 cây ổi (trị giá 311.000 đồng) do ông D, bà M trồng. Bà C có trách nhiệm phải thanh toán giá trị bằng tiền theo kết quả định giá giá trị cây ổi cho ông D và bà M.

[4] Tại biên bản làm việc ngày 12/3/2026 với bị đơn ông Đỗ Văn D và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Nguyễn Thị M tại trụ sở Toà án nhân dân thành phố Hải Phòng thể hiện: Con trai ông D và bà M là anh Đỗ Văn Đ, sinh năm 1989; địa chỉ: Thôn K, xã N, thành phố T (nay là xã V), thành phố Hải Phòng là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án trên đã qua Hồ N làm việc được 07 năm, tại thời điểm Toà án nhân dân khu vực 1 - Hải Phòng xét xử vụ án giữa bà Đỗ Thị C và vợ chồng ông, cháu Đ không được biết về nội dung vụ án cũng như không được Toà án cấp sơ thẩm tống đạt hợp lệ các văn bản tố tụng của Toà án theo quy định pháp luật. Thời gian trước cháu Đ vẫn thường xuyên liên lạc với gia đình tuy nhiên một năm gần đây thì gia đình không liên lạc được với cháu Đ nữa. Quá trình xác minh thu thập chứng cứ cũng thể hiện anh Đ không có mặt tại địa phương trong suốt quá trình giải quyết vụ án của Tòa án sơ thẩm. Việc Tòa án cấp sơ thẩm thực hiện tống đạt đối với anh Đ là vi phạm tố tụng. Phía nguyên đơn bà C khai việc tranh chấp chia di sản thừa kế giữa bà C và ông D cháu Đ biết hết vì hai cô cháu thường xuyên nói chuyện với nhau qua Zalo.

Vì vậy, Hội đồng xét xử nhận thấy nội dung 9 vụ án giải quyết đã đảm bảo quyền lợi của anh Đ không cần thiết phải hủy bản án sơ thẩm để xử lại và không chấp nhận kháng cáo của bị đơn ông Đỗ Văn D và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Nguyễn Thị M.

[5] Tại giai đoạn phúc thẩm, bị đơn ông Đỗ Văn D cung cấp thêm các tài liệu, chứng cứ mới là: Giấy xác nhận ngày 18/12/2025 của người làm chứng là ông Đỗ Văn Đ1 thể hiện: Quá trình xây dựng căn nhà cấp 4 và các công trình phụ trên thửa đất tranh chấp thì cụ Đỗ Văn B và cụ Bùi Thị C1 là người trực tiếp thuê ông Đ1 là thợ cây dựng căn nhà cấp

4. Ông Đ1 chỉ làm việc với cụ B và cụ C1, ngoài ra chỉ có vợ chồng ông Đỗ Văn D và bà Nguyễn Thị M tham gia đóng góp, xây dựng căn nhà chứ ông Đ1 không biết bà Đỗ Thị C là con gái xuất hiện tại thời điểm xây nhà. - Sơ đồ hiện trạng thửa đất do Công ty TNHH Đ2 - Chi nhánh A2 đo đạc lại ngày 17/12/2025: Sau khi thuê đơn vị đo đạc khác tiến hành đo đạc lại hiện trạng thửa đất đối chiếu với sơ đồ hiện trạng mà Toà án cấp sơ thẩm đã tiến hành xem xét thẩm định, ông D nhận thấy kết quả thẩm định tại giai đoạn sơ thẩm có sự sai lệch rõ ràng về kích thước ranh giới thửa đất.

Vì vậy, ông D cung cấp Sơ đồ hiện trạng thửa đất do Công ty TNHH Đ2 - Chi nhánh A2 đo đạc lại ngày 17/12/2025 cho Toà án cấp phúc thẩm để Toà án tiến hành xem xét thẩm định lại diện tích đất hiện đang có tranh chấp để làm căn cứ giải quyết vụ án. - Văn bản trình bày ý kiến ngày 03/3/2026 của chị Phạm Thị Thu H2 + Giấy chứng nhận kết hôn của anh Đỗ Văn Đ và chị Phạm Thị Thu H2 (bản photo) và trình bày: Chồng chị H2 anh Đỗ Văn Đ là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án trên đã sang Hồ N làm việc từ năm 2023.

Tuy nhiên, quá trình Toà án nhân dân khu vực 1 - Hải Phòng xét xử vụ án trên, anh Đ không được biết cũng như nhận các văn bản tố tụng của Toà án theo quy định pháp luật. Sau khi xét xử sơ thẩm, phần quyết định của bản án sơ thẩm đã tuyên ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của anh Đ. Những chứng cứ ông D cung cấp không được thu thập một cách khách quan. Mặt khác tại giai đoạn xét xử phúc thẩm Tòa án đã bổ sung người tham gia tố tụng là chị Phạm Thị Thu H2 vợ anh Đ tham gia phiên tòa. Quan điểm của chị H2 trình bày tại phiên tòa về công sức san lấp đất nhưng không có giấy tờ chứng minh, vì vậy Hội đồng xét xử không xem xét giải quyết.

[6] Về án phí: Căn cứ khoản 1 Điều 147, khoản 2 Điều 148 của Bộ luật Tố tụng dân sự; khoản 1 Điều 26, khoản 1 Điều 29 của Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30-12-2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án. Về án phí sơ thẩm: Nguyên đơn bà Đỗ Thị C phải chịu án phí số tiền là: 112.000.000 đồng + 0,1% x (6.000.000.000 đồng x 30.000.000 đồng/m2 – 10 4.000.000.000) = 114.000.000 đồng; đối trừ với số tiền tạm ứng án phí sơ thẩm mà bà Đỗ Thị C đã nộp là 51.000.000 đồng theo biên lai thu tạm ứng án phí số 0010216 ngày 25/11/2024 tại Chi cục Thi hành án huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng (nay là Phòng Thi hành án dân sự khu vực 1 - Hải Phòng), bà C còn phải nộp án phí số tiền là 63.000.000 đồng. Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan anh Đỗ Văn Đ phải chịu án phí số tiền là: 112.000.000 đồng + 0,1% x (469,5m2 x 30.000.000 đồng/m2 – 4.000.000.000) = 122.085.000 đồng Về án phí phúc thẩm: Do kháng cáo của bị đơn ông Đỗ Văn D và người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan bà Nguyễn Thị M không được chấp nhận nên ông D và bà M phải chịu án phí dân sự phúc thẩm theo quy định.

Tuy nhiên, ông D là người cao tuổi và có đơn xin miễn án phí nên được miễn án phí dân sự phúc thẩm.