Bản án 92/2026/DS-PTTranh chấp về thừa kế tài sản

- Về tố tụng:

[1] Về quan hệ pháp luật và thẩm quyền giải quyết: Đây là vụ án tranh chấp về thừa kế tài sản theo quy định tại khoản 5 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự. Do vụ án có kháng cáo nên thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng theo điểm b khoản 1 Điều 38 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Về thời hiệu khởi kiện: Tại Giấy chứng tử số 21, quyển số 01/97 ngày 31/03/1997 của Ủy ban nhân dân phường C, quận L (nay là phường L) thành phố Hải Phòng thì cụ Vũ Thị T2 chết ngày 31/3/1997; tại Giấy chứng tử số 6, quyển số 01/99 ngày 19/12/1999 của Ủy ban nhân dân phường C, quận L (nay là phường L) thành phố Hải Phòng thì cụ Phạm Đình H5 chết ngày 19/12/1999; ngày 06/6/2024 bà Nguyễn Thị R nộp đơn khởi kiện yêu cầu chia tài sản thừa kế. Theo quy định tại Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015 thì vụ án còn trong thời hiệu khởi kiện. Quá trình giải quyết vụ án ông Phạm Đình Đ (tức P) chết ngày 15/11/2024, ông Đ có vợ là bà Vũ Thị H và có 02 con là Phạm Thu H1 và Phạm Thu H2. Ngày 20/11/2024 Bà R có đơn đề nghị đưa bà H, chị H1, chị H2 vào tham gia tố tụng. Căn 14 cứ khoản 1 Điều 74 Bộ luật Tố tụng dân sự xác định bà H, chị H1, chị H2 là người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của bị đơn ông Phạm Đình Đ (tức P).

[3] Về luật áp dụng: Người để lại tài sản thừa kế là cụ T2 chết năm 1997, cụ H5 chết năm 1999 nên áp dụng Bộ luật Dân sự năm 2015 để giải quyết. - Về nội dung:

[4] Về thời điểm mở thừa kế. Theo quy định tại khoản 1 Điều 611 Bộ luật Dân sự năm 215 thì thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết. Do vậy, thời điểm mở thừa kế tài sản của cụ T2 là ngày 31/3/1997; thời điểm mở thừa kế tài sản của cụ H5 là ngày 19/12/1999.

[5] Về người thừa kế: Cụ Phạm Đình H5 và cụ Vũ Thị T2 có 09 người con là: Ông Phạm Văn L2, ông Phạm Đình Q1, ông Phạm Đình Đ (tức P), ông Phạm Đình N1 (tức L3), bà Phạm Thị H3, ông Phạm Văn B, ông Phạm Đình M1, ông Phạm Đình T1, ông Phạm Văn H6. Hai cụ không có con riêng, không nhận ai làm con nuôi và cũng không làm con nuôi ai. Khi hai cụ chết thì bố mẹ của hai cụ đã chết từ lâu. Hai cụ không để lại di chúc. Theo quy định tại khoản 1 điều 651 của Bộ luật Dân sự năm 2015 thì người thừa kế theo pháp luật thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cụ H5 và cụ T2 là 09 người con gồm: Ông L2, Ông Q4 (là liệt sĩ, hy sinh năm 1978), ông Đ (tức P); ông N1 (tức L3), bà H3, ông B, ông M1, ông T1, ông H6. Vì vậy sau thời điểm hai cụ H5, cụ T2 mất kể từ năm 1999 thì người thừa kế theo pháp luật thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cụ H5 và cụ T2 là 08 người con gồm: Ông L2, ông Đ (tức P); ông N1 (tức L3), bà H3, ông B, ông M1, ông T1, ông H6. Ông L2 chết ngày 18/9/2017 (theo Trích lục khai tử số 49/TLKT ngày 19/9/2017 của Ủy ban nhân dân phường C, quận L (nay là phường L) thành phố Hải Phòng. Ông L2 có vợ là bà Nguyễn Thị R và có 02 con là Phạm Hoàng L và Phạm Ngọc L1. Ông L2 chết sau thời điểm mở thừa kế của cụ H5, cụ T2 nên bà R, anh L và chị L1 được hưởng 01 suất thừa kế theo pháp luật mà ông L2 được chia. Ông H6 đã chết năm 2012, ông H6 có vợ là bà Đặng Thị N2 và 02 con là chị Phạm Thị H4 và chị Phạm Thị Tuyết Q. Ông H6 chết sau thời điểm mở thừa kế của cụ H5, cụ T2 nên bà N2, chị H4, chị Q được hưởng 01 suất thừa kế theo pháp luật mà ông H6 được chia. Ông Phạm Đình Đ (tức P) chết ngày 15/11/2024 (theo Trích lục khai tử số 151/2024/TLKT ngày 17/12/2024 của Ủy ban nhân dân phường D, quận L (nay là phường L) thành phố Hải Phòng. Ông Đ có vợ là bà Vũ Thị H và có 02 con là Phạm Thu H1 và Phạm Thu H2. Ông Đ chết sau thời điểm mở thừa kế của cụ H5, cụ T2 15 nên bà H, chị H1 và chị H2 được hưởng 01 suất thừa kế theo pháp luật mà ông Đ được chia.

[6] Về di sản thừa kế: Đối với tài sản là nhà và đất tại số C H, phường C, quận L (nay là phường L), thành phố Hải Phòng; sau khi cụ H5 và cụ T2 chết các đồng thừa kế đã bán đi và chia nhau, không ai có ý kiến gì hay đề nghị gì nên không xem xét. Đối với tài sản là nhà và đất tại địa chỉ số B H, phường A, quận L (nay là phường L), thành phố Hải Phòng; Hội đồng xét xử thấy: [6.1] Về các giấy tờ nhà đất: Đối với 02 Đơn xin nhượng lại nhà ở đề ngày 15/1/1985 mang tên người nhượng nhà là ông Quách Đình T5 mà bị đơn cung cấp có nội dung: Ông Quách Đình T5 nhượng lại nhà B H cho bà Vũ Thị H với giá 135.000 đồng; bị đơn trình bày không phải ông T5 viết, ký tên mà là do ông Quách Đình T4 viết nhưng khi viết lại lấy tên ông Quách Đình T5. Các đơn này đều không có xác nhận của chính quyền địa phương. Bị đơn là Bà H xuất trình 02 Giấy nhận tiền thể hiện việc người có tên Quách Đình T4 nhận tiền 04 đợt, ngày 01/3/1985 nhận 100.000 đồng; ngày 03/3/1985 nhận 100.000 đồng; ngày 07/3/1985 nhận 50.000 đồng; ngày 19/3/1985 nhận 15.000 đồng; tổng số tiền 265.000 đồng, trị giá bằng vàng là 20 đồng cân vàng.

Tuy nhiên, một bản thể hiện nội dung ông Quách Đình T4 bán căn nhà cho bà Vũ Thị H, một bản thể hiện nội dung bán căn nhà cho cụ Phạm Đình H5 và cụ Vũ Thị C mua cho con dâu là Vũ Thị H. Cả hai Giấy nhận tiền đều không thể hiện việc ông T4 nhận tiền của ai, của bà H hay của cụ H5, cụ C Đối với 02 Giấy nhượng lại nhà mà nguyên đơn bà Nguyễn Thị R cung cấp, cụ thể: Giấy nhượng lại nhà đề ngày 10/2/1985 mang tên người nhượng nhà là ông Quách Đình T5 cùng vợ là bà Nguyễn Thị H7 và bên mua là cụ Phạm Đình H5 cùng vợ Vũ Thị C có nội dung: Vợ chồng ông T5, bà H7 bán nhà 241 H cho vợ chồng cụ H5, cụ C với giá là 135.000 đồng, hai bên có mặt cùng làm giấy biên nhận trước chính quyền UBND phường chứng nhận nhưng đến ngày 05/2/1986 Ủy ban nhân dân phường C (nay là UBND phường L) mới xác nhận về nơi ở của ông Quách Đình T5. [6.2] Hội đồng xét xử nhận thấy các chứng cứ có trong hồ sơ và Bản án sơ thẩm xác định căn nhà được xây dựng trên diện tích đất 23,1m2 đất tại địa chỉ số B H, phường A, quận L (nay là phường L), thành phố Hải Phòng là di sản thừa kế của cụ H5 và cụ T2 là hoàn toàn có căn cứ và đúng quy định pháp luật và yêu cầu khởi kiện của bà R yêu cầu chia thừa kế căn nhà trên được Hội đồng xét xử chấp nhận. [6.3] Đối với quan điểm của bị đơn vợ chồng ông Đ, bà H cho rằng căn nhà trên là do vợ chồng ông bà mua và có nhờ bố mẹ đứng tên, tuy nhiên bị đơn chỉ xuất trình được các giấy nhận tiền giữa bên bán và bên mua còn biến động quản lý, sử 16 dụng, xây dựng căn nhà đều thể hiện cụ H5 và cụ T2 quản lý.

Vì vậy, bị đơn cho rằng căn nhà và diện tích 23,1m2 đất tại địa chỉ số B H, phường A, quận L (nay là phường L), thành phố Hải Phòng là của bị đơn là không có căn cứ nên Hội đồng xét xử không chấp nhận.

[7] Sau khi cụ H5 và cụ T2 chết, vợ chồng bà R vẫn quản lý sử dụng căn nhà 241 H và đến năm 2012 vợ chồng bà R chuyển về ở tại địa chỉ số A T, phường Đ, quận H (nay là phường H), thành phố Hải Phòng. Căn nhà đã được vợ chồng bà R cho thuê từ năm 2012 đến năm 2016 mỗi tháng từ 5.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng. Đến năm 2017 vợ chồng ông Đ, bà P lấy nhà và quản lý sử dụng từ đó cho đến nay

[8] Đối với căn nhà xây trên đất tại địa chỉ B H, từ việc nguồn gốc hình thành tài sản, quá trình xây dựng căn nhà và quản lý sử dụng. Hội đồng xét xử nhận thấy vợ chồng bà R đã được ở và khai thác mặt tiền, từ năm 2012 đã chuyển đến ở tại địa chỉ số A T, phường Đ, quận H (nay là phường H), thành phố Hải Phòng sau đó cho thuê căn nhà lấy tiền đến năm 2016. Vợ chồng ông P là người đã bỏ tiền ra mua căn nhà thể hiện bằng giấy nhận tiền, đóng góp công sức xây dựng căn nhà. Vợ chồng ông P năm 2017 lấy lại căn nhà để ở các anh chị em trong gia đình đều không có ý kiến gì và quản lý di sản thừa kế từ đó đến nay.

Vì vậy, vợ chồng ông P được hưởng một suất thừa kế theo pháp luật khi chia thừa kế của hai cụ.

[9] Hội đồng xét xử nhận thấy bản án sơ thẩm của Tòa án nhân dân khu vực 5 - Hải Phòng xác định căn nhà xây trên đất tại địa chỉ số B H là di sản thừa kế của vợ chồng cụ H5 và cụ T2 là có căn cứ, việc xác định hàng thừa kế và chia thừa kế theo pháp luật và diện tích nhà đất tại B H không thể chia cho các đồng thừa kế bằng hiện vật là đúng. Tuy nhiên bản án sơ thẩm xử giao bằng hiện vật di sản thừa kế căn nhà địa chỉ B H cho bà Nguyễn Thị R là không hợp lý vì bà Nguyễn Thị R đã có nơi ở ổn định, bà R không có thu nhập và công việc ổn định nên khó có khả năng thi hành án đối với việc thanh toán bằng tiền trả kỷ phần cho các đồng thừa kế còn lại. Mặt khác, bị đơn bà H không có nơi ở nào khác, bà H có nguyện vọng được nhận phần thừa kế bằng hiện vật và đồng ý thanh toán phần giá trị bằng tiền cho các đồng thừa kế còn lại, hai con của bà H đều là người thừa kế quyền, nghĩa vụ tố tụng của ông Đ (đã chết) cũng đã cam kết sẽ có trách nhiệm thanh toán giá trị bằng tiền tương đương phần thừa kế cho các đồng thừa kế cùng mẹ. Việc giao căn nhà địa chỉ B H cho bà Vũ Thị H là có căn cứ và phù hợp với pháp luật và đạo đức xã hội.

Vì vậy, việc kháng cáo của bị đơn là có căn cứ cần sửa một phần Bản án dân sự sơ thẩm số 09/2025/DS-ST ngày 24 tháng 9 năm 2025 của Tòa án nhân dân khu vực 5 - Hải Phòng theo quy định tại khoản 2 Điều 308 của Bộ luật Tố tụng dân sự

[10] Về phương án chia thừa kế: [10.1] Theo Kết luận định giá tài sản số 04/KL-ĐG ngày 21/02/2023 kết luận: Giá trị chuyển nhượng đất ở theo giá thị trường tại thời điểm định giá thửa đất tại 17 địa chỉ số B H, phường A, quận L (nay là phường L), thành phố Hải Phòng giá trị tương đương là 108.333.000đ/m2. Giá trị quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường tại thời điểm định giá thửa đất tại địa chỉ số B H, phường A, quận L (nay là phường L) thành phố Hải Phòng tương đương là: 108.333.000đ/m2 x23,1m2 = 2.502.492.300 đồng. Giá trị còn lại (đã làm tròn) của vật kiến trúc trên thửa đất tại địa chỉ số B H tương đương là: 112.609.000 đồng. Tổng giá trị quyền sử dụng đất và vật kiến trúc trên đất tại địa chỉ số B H, tương đương 2.615.101.300 đồng. Cụ H5 và cụ T2 chết không để lại di chúc nên di sản thừa kế được chia thừa kế theo pháp luật và chia đều cho 08 người con thuộc hàng thừa kế thứ nhất của hai cụ gồm: Ông L2, ông Đ, ông N1 (tức L3), bà H7, ông B, ông M1, ông T4, ông H6 và thêm 01 suất công sức quản lý, gìn giữ di sản cho bà Vũ Thị H, cụ thể: 2.615.101.300 đồng : 9 = 290.566.811 đồng. Như vậy, mỗi suất thừa kế được hưởng giá trị tài sản là 290.566.811 đồng, cụ thể: Bà Nguyễn Thị R, anh Phạm Hoàng L và chị Phạm Ngọc L1 được hưởng một suất thừa kế của ông L2 tương đương số tiền là 290.566.811, mỗi người được hưởng số tiền 96.855.603 (Chín mươi sáu triệu tám trăm năm mươi năm nghìn sáu trăm linh ba) đồng. Bà Vũ Thị H, chị Phạm Thu H1 và chị Phạm Thu H2 được hưởng một suất thừa kế của ông Đ. Do chị H1, chị H2 đồng ý để bà H nhận phần thừa kế của ông Đ (P) nên bà H được hưởng 01 suất thừa kế và 01 suất công sức quản lý gìn giữ di sản nên phần di sản bà H được nhận tương đương số tiền là 581.133.622 (Năm trăm tám mươi mốt triệu một trăm ba mươi ba nghìn sáu trăm hai mươi hai) đồng. Bà Phạm Thị H3, ông Phạm Văn B, ông Phạm Đình M1, ông Phạm Đình T1 mỗi người được hưởng một suất thừa kế của ông H6 tương đương số tiền là 290.566.811 (Hai trăm chín mươi triệu năm trăm sáu mươi sáu nghìn tám trăm mười một) đồng. Bà Đặng Thị N2, chị Phạm Thị H4 và chị Phạm Thị Tuyết Q được hưởng một suất thừa kế của ông H6 tương đương số tiền là 290.566.811, mỗi người được hưởng số tiền 96.855.603 (Chín mươi sáu triệu tám trăm năm mươi năm nghìn sáu trăm linh ba) đồng.

[11] Về án phí: Căn cứ khoản 1 Điều 147 của Bộ luật Tố tụng dân sự; điểm đ khoản 1 Điều 12; khoản 7 Điều 27, khoản 2 Điều 29 của Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30-12-2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án, [11.1] Về án phí dân sự sơ thẩm: Do nguyên đơn bà Nguyễn Thị R, bị đơn bà Vũ Thị H và những và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Phạm Đình N1 (tức L3), bà Phạm Thị H3, ông Phạm Văn B là người cao tuổi, ông Phạm Đình M1 18 là người khuyết tật nên được miễn án phí dân sự sơ thẩm. Trả lại cho bà Nguyễn Thị R số tiền tạm ứng án phí sơ thẩm đã nộp là 300.000 đồng theo Biên lai thu tạm ứng án phí số 0013800 ngày 18 tháng 02 năm 2020 tại Chi cục thi hành án dân sự quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng (nay là Phòng Thi hành án dân sự khu vực 5 - Hải Phòng). Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Phạm Đình T1 phải chịu án phí dân sự sơ thẩm là số tiền là 14.528.341 (Mười bốn triệu năm trăm hai mươi tám nghìn ba trăm bốn mươi mốt) đồng; Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Đặng Thị N2, chị Phạm Thị H4 và chị Phạm Thị Tuyết Q mỗi người phải chịu án phí dân sự sơ thẩm số tiền là 4.842.780 đồng (Bốn triệu tám trăm bốn mươi hai nghìn bẩy trăm tám mươi) đồng; Do bị đơn ông Phạm Đình Đ (tức Phạm Văn P) (đã chết) là người cao tuổi nên người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của ông Đ là bà Vũ Thị H, chị Phạm Thu H1 và chị Phạm Thu H2 không phải chịu án phí dân sự sơ thẩm; Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan anh Phạm Hoàng L và chị Phạm Ngọc L1 mỗi người phải chịu án phí dân sự sơ thẩm số tiền là 4.842.780 đồng (Bốn triệu tám trăm bốn mươi hai nghìn bẩy trăm tám mươi) đồng. [11.2] Về án phí dân sự phúc thẩm: Do yêu cầu kháng cáo của bị đơn bà Vũ Thị H và người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của bị đơn ông Phạm Đình Đ (tức Phạm Văn P) (đã chết) là chị Phạm Thu H1 được chấp nhận nên bà H và chị H1 không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm. Trả lại cho chị Phạm Thu H1 số tiền tạm ứng án phí phúc thẩm đã nộp là 300.000 đồng theo Biên lai thu tạm ứng án phí số 0003328 ngày 09 tháng 10 năm 2025 tại Thi hành án dân sự thành phố Hải Phòng.