Bản án 02/2026/STDSTranh chấp về thừa kế tài sản

1. Về tố tụng: [1.1] Thẩm quyền giải quyết: ông Phùng Văn Đ có đơn khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế của mẹ đẻ (là cụ Nguyễn Thị X) đối với bị đơn bà Phùng Thị L (người thừa kế) cư trú thôn An Thổ, xã Nguyên Giáp, thành phố Hải Phòng. Theo quy định tại Điều 35; điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật tố tụng dân sự; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật tố tụng dân sự 2015, vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 11 – Hải Phòng. [1.2] Thời hiệu khởi kiện: Theo giấy xác nhận đã nhận đơn khởi kiện số 169 ngày 02/10/2025 của Toà án nhân dân khu vực 11- Hải Phòng và tài liệu khởi kiện, thể hiện người khởi kiện là ông Đ; nội dung đơn yêu cầu chia thừa kế di sản do mẹ đẻ để lại. Căn cứ Điều 623 Bộ luật dân sự năm 2015, thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế (tức là ngày người để lại di sản thừa kế chết). Theo trích lục khai tử số 6 141TLKT-BS ngày 01/4/2024 do nguyên đơn giao nộp, thể hiện cụ Nguyễn Thị X chết ngày 26/9/2006; Hội đồng xét xử (HĐXX) xác định nguyên đơn gửi đơn khởi kiện đến Tòa án nhân dân khu vực 11- Hải Phòng đề nghị chia di sản thừa kế của cụ X còn nằm trong thời hiệu khởi kiện. [1.3] Quan hệ pháp luật: Ông Đ đề nghị Toà án chia thừa kế di sản của cụ X theo pháp luật vì khi chết cụ X không để lại di chúc. Tài sản cụ để lại hiện tại do vợ chồng ông đang quản lý nhưng có đồng thừa kế không thống nhất việc chia. Căn cứ khoản 5 Điều 26 Bộ luật tố tụng dân sự; Điều 609; Điều 650, Điều 651 Bộ luật dân sự năm 2015, xác định tranh chấp giữa ông Phùng Văn Đ và bà Phùng Thị L là quan hệ pháp luật "tranh chấp về thừa kế tài sản". [1.4] Người tham gia tố tụng: Bị đơn (bà L) và người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan ( bà G, ông K, bà T, bà CN, bà T, bà V, chị H, chị N, anh C) đã được Tòa án triệu tập hợp lệ nhưng đều có đơn xin xét xử vắng mặt; căn cứ khoản 1 Điều 228 Bộ luật tố tụng dân sự, Toà án vẫn tiến hành xét xử vụ án. 2.Về nội dung: [2.1]. Nguồn gốc thửa đất của cụ X: Theo bản đồ và sổ mục kê 299 là thửa số 739 tờ bản đồ số 14 diện tích 450m2, loại đất (T) chủ sử dụng Phùng Duy Đ. Những người thừa kế và UBND xã Nguyên Giáp đều xác nhận toàn bộ thửa đất là của cụ X (tên gọi khác là S), do thời kỳ đó ghi tên chủ sử dụng đất bằng tên con trai cả là ông Đ. Quá trình sử dụng đất cụ X đã tách cho con trai là ông K 240m2 đất (thửa 282) và trích 1 phần nhỏ làm lối đi vào phần đất còn lại của cụ nằm phía trong. Theo sổ mục kê 1998 và tờ bản đồ số 09 là thửa đất số 283; diện tích 285m2, loại đất T; chủ sử dụng Sới. UBND huyện Tứ Kỳ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu cho cụ X vào ngày 11/01/2000. Năm 2006 cụ X chết, gia đình chưa làm thủ tục kê khai di sản thừa kế. Năm 2020, khi Cán bộ đo đạc đến đo, bà K là vợ ông Đ đang sinh sống trông coi thửa đất đã kê khai tên K; việc kê khai đứng tên bà K không làm thay đổi quyền sử dụng đất của cụ X. Thực tế cụ X chưa làm thủ tục tặng cho ai quyền sử dụng đất, do đó quyền sử dụng toàn bộ thửa đất vẫn là của cụ X. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do UBND huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương cấp cho cụ Nguyễn Thị X vào ngày 11/01/2000 còn giá trị pháp lý. Sau khi đo thẩm định diện tích hiện trạng là 261,4m2, có giảm 23,6m2 so với diện tích được cấp giấy năm 2000, các đương sự và UBND xã Nguyên Giáp xác định cụ X sử dụng liên tục đến nay vẫn nguyên trạng, ranh giới mốc giới ổn định, không có tranh chấp với các hộ liền kề, lý do giảm là do sai số tính toán trong khi đo đạc qua các thời kỳ nên diện tích 261,4m2 là đất hợp pháp của cụ X để giải quyết trong vụ án này. 7 [2.2]. Xét việc nguyên đơn yêu cầu chia di sản thừa kế của cụ X bằng hiện vật theo pháp luật, HĐXX thấy rằng: - Về di sản: Nguyên đơn, bị đơn và các đồng thừa kế đều thống nhất xác định khi chết cụ X để lại 01 ngôi nhà cấp 4 xây năm 1976; thửa đất số 283 tờ bản đồ 09 theo giấy chứng nhận quyền sử đất là 285m2 (hiện trạng là 261,4m2) tại thôn An Thổ, xã Nguyên Giáp, thành phố Hải Phòng, được cụ X và vợ chồng ông Đ quản lý sử dụng liên tục cho đến nay. Cụ S là chồng cụ X chết từ năm 1950, không liên quan đến các tài sản này. Trước khi chết cụ X không để lại di chúc và nghĩa vụ trả nợ cho ai, các con không ai phải bỏ tiền nuôi và lo mai táng cho cụ. Từ khi cụ chết cho đến nay những người thừa kế chưa có văn bản phân chia di sản hợp pháp, do vậy 261,4m2 và 01 ngôi nhà cấp 4 được xác định là di sản của cụ X. - Về công sức: Nguyên đơn, bị đơn và các đồng thừa kế đều xác định ông Đ sống với cụ X từ nhỏ đến khi lấy vợ, sau đó vợ chồng ông Đ lại ở với cụ đến khi cụ chết và trực tiếp quản lý thửa đất từ cuối năm 2006 đến nay, hương hỏa tổ tiên, trông nom duy trì thửa đất. Bị đơn và những người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đều đồng ý trả công sức cho vợ chồng ông Đ, trả bao nhiêu nhờ HĐXX tính toán cho phù hợp. Xét việc công sức của vợ chồng ông Đ trông nom duy trì thửa đất, hương hỏa cho bố mẹ gia tiên trong suốt 19 năm qua là có thật, HĐXX áng trích trong khối tài sản của cụ X để trả cho vợ chồng ông Đ mỗi năm bằng 10.000.000đ x 19 năm = 190.000.000đ. Do ông Đ nhu cầu chia bằng hiện vật, HĐXX quy tiền công sức bằng 79,1m2 đất ở (theo định giá đất ở là 2.400.000đ/m2). Tại phiên tòa người đại diện theo uỷ quyền của bà K đề nghị nhập đất công sức của vợ chồng vào chung kỷ phần đất ông Đ được hưởng và để ông Đ đứng tên, HĐXX ghi nhận. Diện tích đất ở của cụ X còn lại là 182,3m2 để chia thừa kế. - Về diện và hàng thừa kế: Tại thời điểm mở thừa kế của cụ X năm 2006, bố mẹ đẻ của cụ đã chết từ lâu nên cụ có 05 người con gồm: bà G, bà C, bà CN, ông K và ông Đ thuộc hàng thừa kế thứ nhất được hưởng thừa kế của cụ X. Theo điểm a khoản 1 Điều 651 Bộ luật dân sự năm 2015, di sản thừa kế của cụ X trong vụ án này sẽ được chia thành 05 kỷ phần bằng nhau. Bà C chết năm 2017, ông Đ chồng bà C chết năm 1987 (tức là chết trước bà C); bà C có 5 người con gồm: bà T, bà V, bà L, bà T và ông N thuộc hàng thừa kế thứ hai được hưởng thừa kế của cụ X. Theo điểm b khoản 1 Điều 651 Bộ luật dân sự năm 2015, di sản thừa kế của cụ X trong kỷ phần thừa kế của bà C sẽ được chia thành 05 phần bằng nhau. 8 Ông N chết năm 2016 (tức là chết trước bà C); ông N có 3 người con gồm: chị H, chị N và anh C thuộc hàng thừa kế thứ ba được hưởng thừa kế của cụ X. Theo điểm c khoản 1 Điều 651 Bộ luật dân sự năm 2015, di sản thừa kế của cụ X trong trong phần thừa kế của ông N sẽ được chia thành 03 phần bằng nhau. - Chia giá trị di sản: Theo giá đất ở Hội đồng định giá ngày 27/11/2025 là 2.400.000đ/m2. Như vậy, di sản của cụ X gồm 182,3m2 đất ở có giá trị 437.520.000đ + giá trị ngôi nhà cấp 4 = 0 đồng; tổng di sản là 437.520.000đ. Bà G, ông Đ, bà C lớn, bà C nhỏ, ông Đ, thuộc hàng thừa kế thứ nhất mỗi kỷ phần được hưởng 87.504.000đ (tương đương 36,46m2 đất ở). Bà T, bà V, bà L, bà T và ông N thuộc hàng thừa kế thứ hai mỗi người được 17.500.800 đồng (tương đương 7,2m2 đất ở). Chị H, chị N, anh C thuộc hàng thừa kế thứ ba mỗi người được 5.800.000 đồng (tương đương 2,4m2 đất ở). Xét việc ông K, bà G, bà CN tặng kỷ phần thừa kế cho ông Đ và không yêu cầu ông Đ phải thanh toán giá trị bằng tiền đối với kỷ phần được hưởng là tự nguyện, HĐXX ghi nhận. Trước ngày mở phiên toà, nguyên đơn đã thanh toán cho bà L, bà T, mỗi người 25.000.000đ; đã thanh toán cho chị H, chị N và anh C tổng số 20.000.000đ. Đối trừ giá trị di sản mỗi người được hưởng đều còn thừa tiền nhưng nguyên đơn tự nguyện không yêu cầu bà L, bà T, chị H, chị N và anh C phải trả lại tiền thừa. Việc tự nguyện này của nguyên đơn không vi phạm điều cấm, không trái đạo đức xã hội, HĐXX ghi nhận Giao đất: Xét việc ông Đ yêu cầu chia di sản bằng hiện vật và xin hưởng toàn bộ nhà đất là phù hợp, HĐXX chấp nhận: Giao cho ông Đ được toàn quyền sử dụng diện tích đất ở theo sơ đồ hình S = 261,4m2 và 01 ngôi nhà cấp 4 tại thôn An Thổ, xã Nguyên Giáp, thành phố Hải Phòng (trong đó có kỷ phần thừa kế của ông Đ, ông K, bà CN, bà C, bà G + công sức của vợ chồng ông Đ) trị giá 627.360.000đ (kích thước các cạnh đất có sơ đồ kèm theo). Nghĩa vụ thanh toán: Ông Đ còn phải có trách nhiệm trả cho bà T, bà V, mỗi người 17.500.800đ (giá trị phần di sản được hưởng). Nghĩa vụ dân sự thực hiện theo khoản 2 Điều 357 và Điều 468 Bộ luật dân sự. Về các vấn đề khác: Đối với tiêu chuẩn đất 03 của cụ X, các đương sự đều không yêu cầu giải quyết, HĐXX không xem xét.

[3].Về án phí, chi phí tố tụng: Án phí: Ông Đ, bà K, bà L là người cao tuổi và có đơn nên được miễn án phí dân sự sơ thẩm. Bà T, bà T, bà V, chị H, chị N, anh C phải chịu án phí dân sự 9 sơ thẩm tính trên giá trị di sản được hưởng. Cụ thể: Bà T, bà T, bà V, mỗi người được hưởng 17.501.000đ nên án phí mỗi người phải chịu là: 875.000đ (làm tròn). Chị H, chị N và anh C liên đới phải chịu án phí là 875.000đ (làm tròn), mỗi người phải chịu 292.000đ (làm tròn). Chi phí tố tụng khác: Xét việc nguyên đơn xin chịu cả chi phí xem xét thẩm định tại chỗ đo máy, chi phí định giá và không yêu cầu giải quyết là tự nguyện; HĐXX chấp nhận. Bởi lẽ trên,