Thông báo 54/TB-VPCP 2026 kết luận của Phó Thủ tướng tại phiên họp chống khai thác hải sản IUU

I. Đánh giá chung

Đánh giá cao nỗ lực của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các bộ, ngành, địa phương và vai trò, đóng góp của đồng chí Đại sứ - Trưởng Phái đoàn Việt Nam bên cạnh Liên minh châu Âu trong triển khai nhiệm vụ chống khai thác IUU thời gian qua. Đặc biệt trong các tháng cao điểm cuối năm 2025, công tác chỉ đạo chống khai thác IUU được triển khai quyết liệt. Tuy nhiên, kết quả thanh tra, kiểm tra cho thấy công tác phòng chống khai thác IUU cần có giải pháp mạnh mẽ, quyết liệt, cụ thể và hiệu quả hơn, gắn với trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân.

Thời gian tới là giai đoạn quyết định, yêu cầu đặt ra là công tác chống khai thác IUU phải đảm bảo “nói thật - làm thật - kết quả thật - báo cáo thật”, tuyệt đối không đối phó, hình thức; các cơ sở dữ liệu về thủy sản phải đảm bảo “đúng, đủ, sạch, sống”, có thể kiểm chứng. Việc chống khai thác IUU, chuẩn bị làm việc với các đoàn thanh tra của Ủy ban châu Âu (EC) phải được thực hiện một cách khoa học, bài bản, với trách nhiệm cao hơn, chặt chẽ hơn. Mục tiêu đặt ra là gỡ được “thẻ vàng”, không để nâng lên “thẻ đỏ” sau chuyến công tác của đoàn thanh tra EC vào Việt Nam.

Phải quán triệt việc chống khai thác IUU không chỉ để thực hiện khuyến cáo của EC mà vì chính sự phát triển bền vững của ngành Thủy sản Việt Nam, là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách của cả hệ thống chính trị, được Trung ương Đảng, Bộ chính trị, Ban Bí thư, đồng chí Tổng Bí thư, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đặc biệt quan tâm, thường xuyên chỉ đạo.

Yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải tập trung cao độ, hành động quyết liệt, có kết quả cụ thể, số liệu báo cáo phải chính xác, đồng bộ giữa quy trình - hồ sơ - dữ liệu - hiện trường, sẵn sàng đón, làm việc với đoàn thanh tra EC một cách trách nhiệm, hiệu quả nhất. Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương xây dựng kế hoạch, chuẩn bị đầy đủ điều kiện tiếp và làm việc với Đoàn. Các địa phương có tàu cá phải nâng cao kỷ luật, kỷ cương; đề cao trách nhiệm người đứng đầu; không báo cáo hình thức; chủ động tổ chức các đoàn kiểm tra tại cơ sở, nếu phát hiện trường hợp báo cáo sai, làm hình thức, che giấu vi phạm thì xem xét xử lý trách nhiệm theo quy định.

II. Một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong thời gian tới

1. Về xây dựng Báo cáo giải trình gửi EC

Giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các Bộ: Ngoại giao, Quốc phòng, Công an, Tư pháp, Khoa học và Công nghệ, Tài chính, Công Thương và cơ quan liên quan chủ động giải trình, làm rõ, cung cấp đầy đủ thông tin, chứng cứ đối với các nhóm nội dung EC quan tâm, đề nghị bằng văn bản và qua báo cáo của đồng chí Đại sứ tại cuộc họp[1]; chủ động báo cáo những nỗ lực, kết quả của Việt Nam trong ứng dụng công nghệ, tích hợp, liên thông dữ liệu quản lý tàu cá, nghề cá; chú ý đảm bảo chất lượng dịch thuật và thể thức trình bày văn bản phù hợp. Hoàn thành, gửi cơ quan chức năng của EC trước ngày 05 tháng 02 năm 2026.

Có cơ chế chủ động chia sẻ thông tin phù hợp từ hệ thống dữ liệu quốc gia về nghề cá với các cơ quan chức năng của EC để tra cứu, kiểm chứng về giải pháp công nghệ giám sát, truy xuất nguồn gốc của Việt Nam. Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Tập đoàn VNPT, Viettel chuẩn bị kịch bản/nhân sự để sẵn sàng giải trình, thao tác trực tiếp trên hệ thống (VnFishbase, VMS, eCDT), bảo đảm dữ liệu đồng bộ, truy vết được, khẳng định rõ năng lực ứng dụng mạnh mẽ công nghệ, kỹ thuật để xây dựng giải pháp quản lý nghề cá thông minh, trách nhiệm.

2. Quyết liệt triển khai đợt cao điểm thanh tra, kiểm tra về chống khai thác IUU, trọng tâm chấn chỉnh công tác xử lý vi phạm hành chính

a) Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp Thanh tra Chính phủ, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tư pháp, Bộ Khoa học và Công nghệ và các cơ quan liên quan khẩn trương xây dựng Kế hoạch tháng cao điểm kiểm tra, thanh tra về chống khai thác IUU tại các địa phương theo đúng phương thức, tiêu chí của đoàn thanh tra EC trước thời điểm EC sang làm việc, tập trung xử lý vi phạm hành chính còn tồn đọng, với các nội yêu cầu sau đây:

- Kiểm tra toàn diện về triển khai các nhiệm vụ chống IUU theo chỉ đạo của Ban Bí thư, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các kết luận của Ban Chỉ đạo, chuyên sâu vào các vấn đề EC quan tâm; tiến độ, tính chính xác, mức độ xử phạt vi phạm hành chính về IUU, rà soát toàn diện các hồ sơ xử phạt vi phạm hành chính đã khép, nếu có sai sót phải kiên quyết xử lý nghiêm mọi hành vi vi phạm IUU;

- Kiểm tra, thanh tra triệt để trách nhiệm của lãnh đạo tỉnh, sở, ngành, các lực lượng chức năng và chính quyền cơ sở trong việc để xảy ra tình trạng này chậm xử lý hồ sơ vi phạm, khép hồ sơ khi không đủ điều kiện, xử lý nghiêm vi phạm của cán bộ nếu phát hiện;

- Xác định rõ địa điểm, tiến độ kiểm tra, trách nhiệm từng cơ quan, bảo đảm nguyên tắc không chồng chéo, mỗi bộ, ngành phải có kế hoạch/nhiệm vụ/kết quả riêng theo chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước được giao;

- Thời gian thực hiện: tập trung cao điểm trong tháng 02 năm 2026, đặc biệt là từ nay đến ngày 15 tháng 02 năm 2026.

b) Các Bộ: Tư pháp, Quốc phòng, Công an, Khoa học và Công nghệ và Thanh tra Chính phủ chủ động tổ chức các đoàn kiểm tra theo kế hoạch chung, đồng thời chú trọng kiểm tra các nhiệm vụ chuyên ngành, trong đó: Bộ Tư pháp tiếp tục hướng dẫn, kiểm tra chuyên đề về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản/IUU; Bộ Công an tiếp tục tổ chức các đoàn kiểm tra về chuyên đề về xử phạt vi phạm trong lĩnh vực thủy sản/IUU, phối hợp chặt chẽ với Thanh tra Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và địa phương trong xác minh, điều tra các vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật, nhất là các hành vi gian lận hồ sơ nguồn gốc, tổ chức tiếp tay cho khai thác IUU, hành vi liên quan VMS; xử lý nghiêm theo quy định; Bộ Quốc phòng tiếp tục tổ chức các đoàn kiểm tra chuyên đề về quản lý tàu ra - vào cảng, xử lý vi phạm trên bờ, trên biển; Thanh tra Chính phủ chủ động triển khai kế hoạch thanh tra, kiểm tra theo thẩm quyền và nhiệm vụ được phân công; sớm công bố kết luận, kịp thời kiến nghị xử lý trách nhiệm, đồng thời chuyển cơ quan điều tra đối với vụ việc có dấu hiệu hình sự theo quy định.

c) Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố ven biển: Chủ động xây dựng và tổ chức triển khai thực hiện ngay chương trình kiểm tra, thanh tra của địa phương (từ cấp tỉnh xuống cấp xã; cơ quan chuyên môn, lực lượng thực thi), phân công rõ trách nhiệm lãnh đạo tỉnh, lãnh đạo sở, ngành (Nông nghiệp và Môi trường, Tư pháp, Thanh tra, Công an, Bộ đội Biên phòng…); Phối hợp chặt chẽ với các đoàn kiểm tra (theo kế hoạch hoặc đột xuất) của Trung ương cung cấp đầy đủ hồ sơ, tài liệu liên quan; khẩn trương xử lý dứt điểm ngay các vụ việc mới phát sinh.

3. Xử lý dứt điểm vi phạm vùng biển nước ngoài, vi phạm VMS

a) Đối với hành vi vi phạm vùng biển nước ngoài: Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao và địa phương tiếp tục triển khai đồng bộ biện pháp ngăn chặn, phát hiện, xử lý; làm rõ trách nhiệm tổ chức, cá nhân; phối hợp bảo hộ công dân nhưng đồng thời xử lý nghiêm theo quy định. Rà soát, tổng hợp đầy đủ các vụ việc/tàu vi phạm đã phát hiện, phân loại để xử lý dứt điểm hoặc chuẩn bị chứng cứ để giải trình phù hợp.

b) Đối với hành vi ngắt/gián đoạn kết nối VMS và các hành vi khai thác không báo cáo/không đúng quy định: Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo cơ quan chuyên môn phối hợp với các nhà cung cấp dịch vụ VMS kiểm tra, rà soát toàn bộ quy trình giám sát, xác minh nguyên nhân mất kết nối, thu thập chứng cứ, xử lý nghiêm theo quy định; Bộ Quốc phòng tăng cường tuần tra, kiểm soát trên biển trong mùa khai thác cao điểm, không để phát sinh vi phạm mới.

4. Thống kê, quản lý đội tàu, giám sát chặt chẽ tàu cá “3 không”, xử lý dứt điểm tình trạng mua bán chưa sang tên, chưa chuyển giấy phép

a) Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương ban hành trước ngày 15 tháng 2 năm 2026 hướng dẫn xử lý tình trạng mua bán, sang nhượng, chuyển địa bàn nhưng chưa hoàn tất thủ tục sang tên, chuyển giấy phép, xác định rõ nguyên tắc quản lý như: từng tàu cá, thuyền trưởng, ngư dân đều phải có đầy đủ thông tin cần thiết trong cơ sở dữ liệu của ngành thủy sản để quản lý, giám sát; xác định rõ địa phương chịu trách nhiệm quản lý trong thời gian chưa hoàn tất thủ tục; rà soát, đề xuất đơn giản hóa thủ tục, đồng thời quy định rõ trách nhiệm người mua - người bán và chế tài đối với trường hợp cố tình vi phạm.

Chủ trì, phối hợp với các lực lượng liên quan rà soát các quy định pháp luật, quy trình, hồ sơ quản lý hiện hành đối với tàu dịch vụ hậu cần/thu mua hải sản trên biển, tập trung các vấn đề: Điều kiện, giấy phép, chế độ báo cáo, quy trình thu mua trên biển, cơ chế kiểm soát, trách nhiệm quản lý…; đảm bảo số liệu thống kê phải rõ ràng, thống nhất; trường hợp số liệu chưa khớp phải giải trình được nguyên nhân và biện pháp xử lý. Trên cơ sở đó, kịp thời sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống quy định pháp luật để tăng cường công tác quản lý đội ngũ tàu dịch vụ hậu cần nghề cá đảm bảo hiệu lực, hiệu quả.

b) Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố ven biển rà soát, cập nhật đầy đủ danh sách tàu không đủ điều kiện hoạt động; tàu đã bị thu hồi/thu hồi giấy phép; tàu không rõ thông tin; kiểm soát chặt, không để tàu không đủ điều kiện xuất bến ra khơi. Các địa phương phải chỉ ra được: tàu đang ở đâu? do ai quản lý? kiểm soát bằng biện pháp gì?, đồng thời chịu trách nhiệm nếu báo cáo không chính xác. Công khai, cập nhật thường xuyên danh sách tàu cá “03 không” và tàu không đủ điều kiện trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủy sản/VnFishbase để các lực lượng và địa phương phối hợp kiểm soát thống nhất.

5. Tăng cường công tác quản lý xác nhận, chứng nhận nguồn gốc; yêu cầu doanh nghiệp xuất khẩu hải sản sang EU phải chủ động rà soát, khắc phục

a) Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố ven biển tăng cường kiểm tra, kiểm soát toàn chuỗi: người khai thác - thu mua - trung gian - cảng cá/cơ quan xác nhận - doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu; bảo đảm trung thực, đúng quy định, có thể kiểm chứng.

b) Bộ Công an, các địa phương tập trung điều tra, xác minh các vụ việc có dấu hiệu gian lận chứng nhận, gian lận hồ sơ, gian lận thương mại/thuế; xử lý nghiêm và báo cáo kết quả theo quy định.

c) Đối với các vụ việc/lô hàng có dấu hiệu rủi ro cao (trong đó có các lô hàng liên quan cá kiếm/nguồn gốc nhập khẩu không rõ, hồ sơ có dấu hiệu hợp thức hóa): Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Bộ Công an, Thanh tra Chính phủ và địa phương xác minh theo từng vụ việc, từng doanh nghiệp, làm rõ trách nhiệm tổ chức, cá nhân; kết luận rõ ràng, công khai theo thẩm quyền; trường hợp có dấu hiệu tội phạm thì chuyển cơ quan điều tra xử lý theo quy định.

d) Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tổ chức hướng dẫn, kiểm tra, xác minh; xử lý nghiêm nếu phát hiện vi phạm. Yêu cầu việc rà soát phải có sản phẩm cụ thể (danh sách doanh nghiệp; danh mục lô hàng; kết quả xác minh; biện pháp khắc phục), không báo cáo chung chung (Thông báo số 16/TB-VPCP ngày 09 tháng 01 năm 2026 của Văn phòng Chính phủ).

Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Cần Thơ và các tỉnh Nghệ An, Cà Mau, Tây Ninh, Cần Thơ, Đồng Nai trực tiếp chỉ đạo triển khai ngay việc rà soát doanh nghiệp xuất – nhập khẩu thủy sản với EU, báo cáo kết quả cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường (cơ quan thường trực), Bộ Công an, Thanh tra Chính phủ và các cơ quan liên quan để phối hợp kiểm tra, xác minh.

đ) Các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu hải sản sang châu Âu tiếp tục thực hiện nghiêm yêu cầu tự rà soát - tự phát hiện - tự khắc phục (nếu có).

e) Trường hợp địa phương/doanh nghiệp không thực hiện nghiêm, phải xem xét xử lý trách nhiệm người đứng đầu; tổ chức kiểm tra/ thanh tra đột xuất; nếu phát hiện vụ việc có dấu hiệu gian lận, hợp thức hóa hồ sơ, trốn thuế hoặc dấu hiệu tội phạm khác thì chuyển cơ quan điều tra để xử lý theo quy định, không bao che, không kéo dài.

6. Về liên thông, đồng bộ dữ liệu quản lý nghề cá, tăng cường kiểm soát tàu cá ra/vào cảng

a) Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp Bộ Quốc phòng, Bộ Khoa học và Công nghệ, Viettel, VNPT và các đơn vị liên quan hoàn thiện các c ơ sở dữ liệu, nâng cấp phần mềm nghiệp vụ gồm: Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase); hệ thống VMS; cơ sở dữ liệu xử phạt vi phạm hành chính; hệ thống eCDT; hệ thống nhật ký điện tử (eLogbook); hệ thống tự động cảnh báo mất kết nối VMS (VMS-Alert). Các hệ thống phục vụ kiểm soát hoạt động tàu cá được đ ồng bộ, liên thông; đồng thời tích hợp các cơ sở dữ liệu theo dõi tàu cá có nguy cơ cao vi phạm khai thác IUU và danh sách tàu cá đã xóa đăng ký để chia sẻ trên cả nước phục vụ cập nhật, tra cứu, xử lý theo quy định; bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung, có thể kiểm chứng”, khắc phục dứt điểm tình trạng không thống nhất. Hoàn thành trước ngày 05 tháng 02 năm 2026.

b) Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp Bộ Quốc phòng rà soát, đối chiếu số liệu xuất-nhập bến/cảng trên toàn quốc, bảo đảm phản ánh đúng thực tế; trường hợp số liệu chưa chính xác phải xác định rõ nguyện nhân và có giải pháp khắc phục triệt để.

c) Bộ Quốc phòng (Bộ đội biên phòng) tăng cường kiểm soát tàu ra/vào cảng, thống nhất quy trình ghi nhận và chia sẻ dữ liệu dùng chung; tổ chức lực lượng liên ngành để kiểm soát tại điểm thuận lợi (biên phòng/cảng) theo hướng thuận tiện cho người dân nhưng không lỏng quản lý. Trường hợp cần sửa đổi, bổ sung quy định để thực hiện thống nhất, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Bộ Quốc phòng khẩn trương đề xuất, trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

7. Hoàn thiện thể chế, tháo gỡ vướng mắc pháp lý; đơn giản hóa thủ tục hành chính

Các bộ, ngành theo chức năng rà soát nội dung thuộc nghị định, thông tư; đặc biệt các nội dung liên quan liên thông dữ liệu, xử phạt vi phạm hành chính, thu hồi và cấp lại giấy phép đối với tàu mua bán/chuyển nhượng/chuyển tỉnh. Đơn giản hóa thủ tục theo hướng thuận lợi, nhưng phải quy định rõ trách nhiệm người mua - người bán và chế tài xử lý vi phạm.

8. Về chính sách chuyển đổi nghề, sinh kế bền vững cho ngư dân

Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh: Quảng Ninh, Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Quảng Ngãi, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Vĩnh long khẩn trương chỉ đạo hoàn thiện chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, ổn định sinh kế cho ngư dân.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố ven biển khẩn trương thống kê số tàu không đủ điều kiện, số ngư dân bị ảnh hưởng, cơ cấu tuổi, nhu cầu và định hướng nghề chuyển đổi, gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường để tổng hợp.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp các bộ, ngành và địa phương tổng hợp phương án chuyển đổi, đề xuất chính sách cụ thể, xây dựng Chương trình hỗ trợ chuyển đổi sinh kế bền vững (tín dụng, đào tạo, chuyển giao công nghệ, hỗ trợ sinh kế), nghiên cứu lồng ghép vào các chương trình mục tiêu, chương trình an sinh phù hợp theo quy định.

Văn phòng Chính phủ thông báo để các Bộ, cơ quan liên quan và địa phương biết, thực hiện./.