Ấu thích nghi ở nhiệt độ từ 25-31^oC

Cây ấu là cây ưa sáng.

Cây ấu là cây thủy sinh, yêu cầu môi trường nước tĩnh hoặc chảy chậm, độ sâu từ 0,3-1,5 m có pH từ 5,0-7,5.

Ấu là cây rất dễ trồng, cây thích nghi được ở pH trung tính đến kiềm thích hợp từ 5,0-7,5. Cây ấu thích hợp trồng ở đất phù sa, đất bùn, và độ ẩm cao. Đất trồng ấu phải giữ được mực nước tối thiểu từ 30-50cm.

Ấu được nhân giống bằng trái, chọn những trái ấu già rụng dưới đáy ao, đáy ruộng, chắc, không bị sâu bệnh, kích thước đồng đều đã được phơi khô ráo. Đào một cái ao nhỏ với độ sâu khoảng 30cm trên đất ruộng cho đất bùn vào đáy ao 10 cm, rải trái ấu già xuống ươm, sau vài ngày ấu nứt ra nảy mầm, thả nước vào độ sâu 10-15cm, thân ấu sẽ mọc lên trên nước như cọng bông súng, khi ấu nở thành 5-7 bụi thì bứng trồng. Mỗi công đất nên trồng khoảng 800 bụi.

Làm sạch mương, ruộng, loại bỏ cỏ dại, cây thủy sinh cạnh tranh và các tạp chất.

Đảm bảo mực nước ổn định, độ sâu từ 0,3-0,5 m khi gieo trồng.

Khoảng cách giữa các cây củ ấu là từ 1-1,5m trồng khoảng 6.500-10.000 cây/ha.

Bón lót phân lân (15kg/1.000m²) và phân chuồng hoai mục (0,5-1 tấn/1.000m²) hoặc phân hữu cơ vi sinh để tăng độ phì nhiêu cho lớp bùn.

Thời vụ: công việc trồng ấu bắt đầu từ giữa tháng 6 đến cuối tháng 11 âm lịch.

Ấu là loại cây dễ trồng, ít tốn công chăm sóc, chủ yếu là bón phân và phòng ngừa ốc tấn công lúc cây còn nhỏ. Thường xuyên theo dõi ruộng ấu và các đối tượng ốc bươu vàng, sâu bệnh để có biện pháp phòng trị kịp thời.

Thời điểm và lượng phân bón/1.000m²

Lần 1: 7-10 ngày sau khi trồng, bón 1,5kg N.

Lần 2: 15-18 ngày sau khi trồng, bón 3kg N.

Lần 3: 30 ngày sau khi trồng, bón 3,5kg N.

Lần 4: 40-45 ngày sau khi trồng, bón 5kg N.

Lần 5: 85-90 ngày sau khi trồng, bón 5kg N.

Ở giai đoạn này cần quan sát ruộng ấu sau mỗi lần hái, tiến hành bón phân để cây ấu mau phục hồi và trái phát triển tốt. Trên những ruộng ấu kém phát triển, có thể bón thêm phân bón lá để cây mau phục hồi.

Ốc bươu vàng, cá rô phi chuyên ăn thân và rễ của cây ấu. Phòng trừ: loại bỏ ốc bươu vàng và cá rô phi bằng biện pháp thủ công, chỉ xử dụng thuốc khi mật số trên ruộng đạt ngưỡng gây hại.

Bọ nhảy, sâu ăn lá gây hại trên lá. Phòng trừ: sử dụng thuốc trừ sâu trong danh mục theo liều lượng khuyến cáo khi mật số đến ngưỡng gây hại.

Sau khoảng 03 tháng trồng, củ ấu sẽ trưởng thành và có thể thu hoạch.

Năng suất trung bình: 6.500kg/ha

Sau khi thu hoạch, củ ấu cần được rửa sạch và bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát để tránh ẩm mốc./.

Nhiệt độ nảy mầm tối hảo là 30-32^oC.

Tăng trưởng: Tối hảo 18-23^oC, cây bắp vẫn có thể phát triển tốt ở nhiệt đô 32-38^oC, nếu ẩm độ đất được bảo đảm.

Cây bắp là cây chịu ánh sáng toàn phần cây cần nhiều ánh sáng nhất từ lúc trổ cờ đến chín sáp. Bắp cũng cần ánh sáng ở cường độ rất cao, nhất là giai đoạn cây con

Nhờ hệ thống rễ phát triển mạnh, cây bắp cần tương đối ít nước. Để kết thúc chu kỳ sinh trưởng, một cây bắp cần khoảng 100 lít nước.

Bắp là loại cây tương đối kháng hạn nhờ sử dụng nước một cách hiệu quả. Để sản xuất được 1 kg chất khô, bắp cần khoảng 370 lít nước. Tùy giai đoạn sinh trưởng, nhu cầu nước của bắp cũng khác nhau. Cây bắp cần ít nước nhất trong giai đoạn cây con (từ sau nảy mầm đến khi cây 5-7 lá) và lúc gần thu hoạch, lượng nước chỉ cần đạt đến 50-60% độ thủy dung là đủ. Ở giai đoạn cây con, nếu ẩm độ đất hơi thấp (khoảng 50-60% độ thủy dung) sẽ kích thích hệ thống rễ phát triển mạnh và ăn sâu xuống đất, có lợi hơn là khi ẩm độ đất quá cao.

Bắp cần nhiều nước nhất ở giai đoạn trổ và tạo hột, từ 10 ngày trước khi trổ đến 20 ngày sau khi trổ. Cần cung cấp nước cho cây để đất luôn đạt ẩm độ thích hợp là 75-85%.

Cây bắp phát triển được trên nhiều loại đất, tốt nhất là đất thịt hay thịt pha cát, xốp, giàu hữu cơ, thoáng sâu và giữ nước tốt. Đất trồng bắp cần phải xốp và thoáng để rễ dễ hô hấp.

Bắp có thể trồng được trên đất có pH từ 5-8, nhưng tốt nhất là ở pH từ 5,5 - 7,0. Ở đất chua (pH < 5) cây bị lùn, lá cháy thành vệt dài giữa các gân, sau đó có màu tím đỏ và cây bị chết. Trường hợp nhẹ, chỉ bị ảnh hưởng ở cây con (cây < 50 - 60 cm). Thí nghiệm của Schnubbe, W. (1964) cho thấy ở pH < 5,5 năng suất bắp giảm 30% và ở pH từ 5,5-6,5 năng suất giảm khoảng 20% so với pH > 6,5. Ở pH = 4, diện tích lá, trọng lượng cây và khả năng hô hấp của cây cũng bị giảm từ 20-80%.

Giống ngắn ngày (90-95 ngày): Phù hợp cơ cấu cây trồng 3 vụ trong năm, tuy nhiên năng suất thấp hơn giống dày ngày

Giống dài ngày (100-115 ngày): Năng suất cao, tuy nhiên không trồng trong vụ Hè Thu (né lũ).

Giống trồng trên đất lúa phải đạt được các yêu cầu như sau:

+ Bộ rễ chân kiềng khỏe, chống đổ ngã

+ Tán lá gọn, chịu trồng dày

+ Khả năng kết hạt tốt, sạch bệnh

+ Tiềm năng năng suất cao.

Đây là khâu quan trọng, quyết định sự thành công của việc trồng bắp trên đất lúa vùng Đồng bằng Sông Cửu Long, bắp là cây trồng cạn mặc dù cần nước nhưng nếu ngập úng quá 48 tiếng thì ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây. Do đó, việc làm rãnh vừa giúp tưới nước dễ dàng nhưng cũng giúp thoát nước 1 cách nhanh chóng.

* Kỹ thuật làm đất:

- Trước khi thu hoạch lúa 10-15 ngày, tháo cạn nước, để đất có đủ độ ẩm, tranh thủ thời vụ gieo ngay không cần tưới nước. Trường hợp ruộng khô quá có thể tưới tràn ngay sau gieo hạt. Sau kết thúc thu hoạch lúa, xử lý xong rơm rạ, dọn sạch cỏ ở ruộng kể cả bờ bao, phun thuốc trừ cỏ bờ bao.

- Xử lý đất bằng thuốc hạt, rải trước gieo hạt để trừ dế, kiến và phòng tránh sâu ăn tạp.

- Nếu ruộng bắp dễ bị úng ngập, phải lên liếp (lên luống). Làm rãnh mạng xương cá và thiết lập hệ thống tưới tiêu hoàn chỉnh, giúp thoát nước triệt để khi có mưa và tưới nước cho bắp trong suốt vụ. Mặt liếp rộng 120 cm, rãnh rộng 20 cm-sâu 30 cm. Tuy nhiên, theo thực tế canh tác cứ sau 2 liếp chúng ta nên làm rãnh rộng 40-50 cm để tiện đi lại phun xịt thuốc.

* Chú ý: Nếu canh tác bắp luân canh trên nền đất lúa:

- Có áp dụng biện pháp tưới tràn toàn vùng, thì đối với những ruộng có mặt bằng thấp, phải lên liếp cao, hệ thống thoát nước hoàn chỉnh, phải đảm bảo đê bao không bị tràn và rò rỉ nước, tránh bị ngập úng.

- Xuống giống vào vụ Hè Thu và Thu Đông (mùa mưa) thì phải đảm bảo hệ thống thoát nước hoàn chỉnh, có trang bị máy bơm công suất lớn dùng để bơm nước từ ruộng ra ngoài khi trên ruộng bắp gặp mưa lớn, bên ngoài thủy triều dân cao không thể thoát nước tự nhiên.

Mật độ tùy theo khuyến cáo của từng giống theo mùa vụ cụ thể, có thể gieo mỗi hốc từ 1-2 hạt, tốt nhất nên gieo theo cách cứ 2 hốc gieo 1 hạt tiếp theo hốc thứ 3 gieo 2 hạt (Hốc gieo 2 hạt dùng trồng giậm sau này).

Xử lý hạt trước khi gieo trồng: Ngâm hạt trong nước ấm từ 5-6 giờ, sau đó rửa qua nước sạch để loại bỏ nước chua rồi đem ủ trong khăn ẩm đến khi hạt nứt nanh sau đó đem trồng.

Lượng hạt giống cho 1ha: 12 kg

Mật độ gieo: 44.000-53.000 cây/ha. Khoảng cách giữa các hàng: 75 cm. cây cách cây: 25-30 cm.

+ Vôi bột: Bón khi làm đất, lên liếp lần cuối (trước khi gieo 7-10 ngày). Liều lượng: 50kg/1.000m².

+ Phân hữu cơ: Bón lót trước khi gieo trồng 3-5 ngày: 150 kg/1.000m²

+ Phân vô cơ: Bón 12 kg P₂O₅/1.000m².

Có thể sản xuất bắp quanh năm theo lịch thời vụ như sau:

+ Vụ Đông Xuân: gieo từ tháng 11-12 dương lịch

+ Vụ Xuân Hè; gieo từ tháng 1-2 dương lịch

+ Vụ Hè Thu: gieo từ tháng 4-5 dương lịch

Tuy nhiên, để đạt được năng suất cao, ít sâu bệnh, hạn chế rủi ro và có hiệu quả kinh tế cao nên chọn thời điểm gieo giống thích hợp ở từng vùng sao cho ở giai đoạn thụ phấn có nhiệt độ không quá cao.

Sau khi gieo hạt xong 1 tuần cần kiểm tra dặm lại các cây chết bằng các cách như sau:

- Ngâm ủ hạt cho nảy mầm để dặm những hốc mất cây.

- Tỉa bớt một cây ở các hốc trồng 2 hạt để dặm lại ở chổ mất cây.

- Sau khi gieo hạt xong 1 tuần tiến hành tỉa bớt một cây dùng để trồng dặm vào các cây chết.

- Lúc bắp có 3-4 lá tiến hành tỉa bớt chỉ để lại mỗi hốc 1 cây khỏe.

- Biện pháp hóa học

Sau khi gieo, lấp tro trấu xong, có thể dùng thuốc trừ cỏ tiền nảy mầm, phun sau khi gieo hạt 1-3 ngày. Nếu ruộng vẫn còn cỏ sau khi mọc thì sử dụng thuốc cỏ hậu nảy mầm, không để thuốc dính vào cây bắp.

- Biện pháp thủ công

+ Làm cỏ lần 1: Khi cây có 2-3 lá gọi là xới phá váng, xới nhẹ trên mặt cỏ và bón phân đợt 1

+ Làm cỏ lần 2: Khi cây có 7-9 lá, tiến hành cuốc xới trên hàng, bón phân lần 2 rồi vun thấp.

Bắp là cây trồng cạn, bộ rễ phát triển rất mạnh nên có khả năng hút nước khoẻ hơn nhiều cây trồng khác và sử dụng nước tiết kiệm hơn để hình thành một đơn vị chất khô. Tuy nhiên cây bắp sinh trưởng nhanh và tạo ra một khối lượng sinh khối lớn nên bắp cần một lượng nước lớn. Cung cấp nước cho bắp đảm bảo đất luôn đủ ẩm cho bắp, nhưng không đọng vũng nước sau mưa hoặc sau tưới. Tưới nước nên kết hợp với các kỳ bón phân.

Từ khi gieo đến 20 ngày tuổi, nếu đất có đủ độ ẩm, không cần phải tưới nước. Nhưng nếu cây con có biểu hiện thiếu nước (lá nhỏ, lá quăn) phải tưới bổ sung bằng kỹ thuật tưới phun (sử dụng máy bơm có gắn vòi sen tưới nước).

Sau 20 ngày tuổi đến khi thu hoạch có thể tưới tràn. Sử dụng máy bơm nước theo các đường rãnh trên ruộng, quan sát thấy nước tràn giáp bề mặt đất tiến hành rút nước triệt để ra ngay khỏi ruộng.

Cần tưới từ 5-10 lần trong suốt quá trình từ gieo đến sau trỗ 20 ngày, tùy theo điều kiện đất đai và hạn trong vụ. Độ ẩm đất thích hợp cho bắp vào khoảng 70 - 80% sức chứa ẩm tối đa đồng ruộng. Khi đất khô, trời không mưa thì phải tưới nước cho bắp. Cách tưới hiệu quả nhất là tưới theo rãnh, để qua đêm cho nước ngấm vào thân luống rồi tiến hành rút cạn nước. Những giai đoạn cây bắp cần nhiều nước:

+ Giai đoạn cây bắp được 3-4 lá: Đây là giai đoạn mà cây bắp chuyển từ phương thức lấy chất dinh dưỡng từ hạt mầm sang lấy chất dinh dưỡng từ đất.

+ Giai đoạn cây bắp được 6-9 lá: Giai đoạn cây bắp tạo lập các cơ quan sinh thực (bông cờ, chồi bắp).

+ Giai đoạn trước và sau khi cây bắp ra hoa 7 ngày: Giai đoạn xác định số hạt, kích thước hạt và sức chứa đổ đầy hạt.

• Tưới hốc: Là hình thức tưới thủ công thường dùng xô, gáo, thùng vòi, …để tưới trực tiếp vào từng hốc bắp.
• Tưới rãnh (tưới tràn): Là hình thức tưới cho nước vào rãnh của các hàng cây và thường áp dụng cho các cây trồng cạn có khoảng cách hàng rộng, đây là phương pháp tưới để nước chảy theo các rãnh được thiết kế giữa các hàng cây. Nước được thấm dần vào đất và cung cấp cho cây trồng. Đa số các vùng trồng bắp nếu chủ động được nước tưới thì đều tưới rãnh là chủ yếu.
• Tưới phun mưa: Là hình thức tưới hiện đại nhằm cung cấp nước cho cây trồng ở dạng mưa nhân tạo bằng các thiết bị riêng gọi là máy phun mưa.

Đặc điểm nở hoa của cây bắp là hoa cái và hoa đực có thời gian tung cờ và phun râu không cùng thời gian. Thông thường hoa đực (bông cờ) thường tung phấn trước khi hoa cái phun râu vài ngày, ngay cả khi điều kiện thời tiết thuận lợi, dinh dưỡng đầy đủ. Nếu điều kiện thời tiết bất thuận (nhiệt độ cao, mưa nhiều,...), dinh dưỡng kém và đặc biệt là thiếu nước thì thời gian chênh lệch giữa tung phấn và phun râu càng lớn. Do đó, những hoa cái phun râu sau thường không được thụ phấn đầy đủ do chất lượng phấn kém và số lượng hạt phấn ít nên những hạt ở cuối bắp không hình thành mà thắt đuôi chuột, hoặc bị khuyết hạt. Nếu cây bắp được thụ phấn bổ khuyết thì có thể khắc phục được hiện tượng khuyết hạt, đuôi chuột…góp phần làm tăng năng suất bắp từ 8-10%.

Cây bắp đến thời điểm trổ cờ tung phấn đa số có khả năng trổ cờ tung phấn bình thường. Tuy nhiên cũng có 1 tỷ lệ nhất định các cây khả năng cho phấn kém, hoặc không có khả năng cho phấn nhất là trong điều kiện hình thành bông cờ mà gặp điều kiện ngoại cảnh bất thuận, khi trổ cờ cây bị nghẹn cờ, hoặc hạt phấn yếu. Trong những trường hợp đó có thể tiến hành rút cờ những cây xấu, yếu để chất dinh dưỡng tập trung nuôi hạt và hạt phấn yếu đi vào quá trình thụ phấn, thụ tinh góp phần làm tăng năng suất cây bắp rõ rệt đồng thời có thể hạn chế được sâu bệnh hại trên bông cờ. Trong thực tế sản xuất rút cờ có thể tăng năng suất từ 10-20%. Có thể tiến hành rút cờ trên cây bắp trước khi cây bước vào quá trình tung phấn đối với những cây sinh trưởng kém, hoặc trổ cờ không thuận lợi.

Sau khi cây đã thụ phấn, thụ tinh xong có thể rút cờ toàn bộ ruộng để chất dinh dưỡng tập trung vào nuôi hạt. Đặc điểm nhận biết được thời kỳ này là râu bắp từ trạng thái tươi, có mầu đỏ bắt đầu héo dần và chuyển sang mầu nâu. Lượng hạt phấn của một cây bình thường có thể cung cấp đủ cho 5 bắp, thực tế trên cây chỉ để 2 bắp vì vậy có thể rút cờ trước từ 30% số cây cũng không ảnh hưởng tới lượng hạt phấn của quá trình thụ phấn, thụ tinh. Khi cờ bắp bắt đầu nhú ra khỏi bẹ lá 5 đến 7 cm, cần rút cờ ở những cây sinh trưởng kém, sâu bệnh. Nếu là ruộng giống rút cờ ở những cây quá cao, quá thấp so với chiều cao trung bình của cả ruộng. Nên xen kẽ giữa các cây, các hàng. Số cây bị rút cờ không quá 30% tổng số cây và tránh không làm gãy lá.

Gây hại bắp chủ yếu trong thời kỳ cây con (mọc đến 5-6 lá). Sâu thường gây hại vào ban đêm, sâu non cắn đứt cây con ở gốc sát mặt đất gây mất khoảng. Sâu thường có nhiều ở chân đất cát pha và thịt nhẹ.

- Biện pháp phòng trừ

- Vệ sinh đồng ruộng, tiến hành cày bừa ngay khi độ ẩm đất cho phép.

- Gieo đúng thời vụ, gieo tập trung.

- Dùng thuốc hạt rắc đều vào rạch trước khi gieo hạt với lượng 15-20 kg/ha.

- Bắt bằng tay vào các buổi sáng sớm.

- Triệu chứng gây hại: Triệu chứng gây hại của sâu đối với cây bắp có thay đổi và phụ thuộc vào tuổi của sâu và giai đoạn sinh trưởng của cây bắp. Sâu tuổi 1-3 thường gặm ăn thịt lá nõn nên khi lá nõn vươn xòe ra thì thấy có dãy lỗ ngang trên lá, nếu như sâu nở vào lúc nhú cờ thì sâu có thể ăn bao cờ, đục vào cuống cờ làm bông cờ bị gãy gục, không tung phấn được. Sâu từ tuổi 2 trở đi mới đục phá vào thân, bắp non. Khi cây còn nhỏ bị sâu đục thân sẽ bị gãy gục khi gặp gió, không ra được bắp hay cây kém phát triển. Khi cây bắp đã lớn sâu đục đến đâu là thải phân đến đó và đôi khi còn thấy phân đùn ra ngoài qua lỗ đục, cây bắp bị hại lúc này thường không bị chết nhưng nếu gặp gió to sẽ bị gãy, khi cây bắp bắt đầu có bắp non sâu sẽ đục vào trong bắp theo chiều từ cuống đến thân bắp để ăn lõi và hạt, cho nên nếu gặp mưa bắp sẽ bị thối và bị các bệnh về nấm.

- Biện pháp phòng trừ: Gieo trồng bắp tập trung thành các vùng sản xuất lớn, không nên gieo bắp đông xuân muộn và bắp thu sớm.

+Xử lý tàn dư cây bắp sau mỗi vụ thu hoạch để diệt sâu non và nhộng còn tồn tại trong thân cây và bắp.

+ Dùng bả độc chua ngọt hay sử dụng bẫy ánh sáng để bẫy thăm dò và tiêu diệt trưởng thành trước khi chúng đẻ trứng.

+ Bảo vệ và tăng cường sự hoạt động của nhóm thiên địch.

+ Sử dụng thuốc hoá học theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Khi cây bắp 8-9 lá đến khi thu hoạch. Rệp bám trên lá, trong nõn, bẹ lá, lá bi, hoa cờ… chích hút nhựa các bộ phận làm cho cây còi cọc, bắp nhỏ, năng suất và chất lượng bắp giảm. Rệp phát triển nhanh và gây hại mạnh khi nguồn thức ăn đầy đủ, nhất là những ruộng bắp gieo dày, ẩm độ không khí trong ruộng cao hoặc ruộng bắp bị hạn. Rệp bắp còn là môi giới truyền vi-rút gây bệnh khảm lá, đốm lá bắp.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng, làm sạch cỏ trong ruộng và xung quanh bờ để không bị rệp bay sang phá hại từ các ký chủ phụ.

Trồng bắp với mật độ hợp lý, không quá dầy. Khi cây bắp cao 25-30 cm thì tiến hành tỉa định cây, loại bỏ những cây gầy yếu cho ruộng thông thoáng hạn chế rệp phát triển.

Bảo vệ các loài thiên địch trên ruộng bắp.

Khi mật độ rệp cao dùng các loại thuốc BVTV phun theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

- Triệu chứng gây hại: Sâu non tuổi 1-2 ăn biểu bì ở mặt dưới của lá non gây ra các vết hình vuông hoặc hình chữ nhật màu trắng đặc trưng. Sâu non tuổi lớn hơn ăn khuyết lá, nếu mật độ, nguồn thức ăn khan hiếm chúng ăn cả các phần xanh, mềm của cây. Sâu non tuổi lớn có thể cắn chết sâu tuổi nhỏ.

• Biện pháp phòng trừ

+ Vệ sinh đồng ruộng, làm đất kỹ hoặc nên cho đất ngập nước trước khi trồng để diệt nhộng trong đất.

+ Đặt bẫy bả chua ngọt, bẫy pheromone hoặc bẫy bả Protein để diệt con trưởng thành khi vừa mới gieo hạt đến khi trỗ cờ, phun râu.

+ Trồng hoa xung quanh ruộng để thu hút các loài thiên địch như các loài ong ký sinh trứng, ký sinh sâu non; loài côn trùng ăn thịt sâu non sâu keo mùa thu như bọ rùa, bọ xít ăn thịt, bọ đuôi kìm,…

+ Kiểm tra ruộng bắp thường xuyên, phát hiện và ngắt ổ trứng sâu keo mùa thu nhằm làm giảm mật độ sâu non trên đồng ruộng.

+ Sử dụng thuốc trừ sâu keo mùa thu hại ngô trong Danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng ở Việt Nam để phun trừ khi sâu mới xuất hiện tuổi 1,2 với mật số cao. Phun theo hàng ướt đều 2 mặt lá và nách lá, phun trực tiếp vào nõn. Áp dụng theo nguyên tắc 4 đúng và luân phiên sử dụng các hoạt chất khác nhau để tránh sâu kháng thuốc.

Bệnh đốm lá nhỏ và đốm lá lớn trên bắp có triệu chứng khác nhau hẳn, tuy nhiên cả hai bệnh này đều xuất hiện và gây hại chủ yếu ở phiến lá và ở bắp hạt: Bệnh đốm lá lớn có vết bệnh khác hẳn: vết bệnh dài có dạng sọc hình thoi không đều đặn, màu nâu hoặc xám bạc, không có quầng vàng.

Vết bệnh đốm lá lớn kích thước vết bệnh lớn 16-25 x 2-4 mm, có khi vết bệnh kéo dài tới 5-10 cm, nhiều vết bệnh có thể liên kết nối tiếp nhau làm cho lá dễ khô táp, rách tươm ở đoạn chót lá. Bệnh thường xuất hiện ở lá phía dưới rồi lan dần lên các lá phía trên. Trên vết bệnh khi trời ẩm dễ mọc ra một lớp nấm đen nhọ là các cành bào tử.

- Biện pháp phòng trừ

Phòng trừ bệnh đốm lá trước hết phải chú trọng đến các biện pháp thâm canh, tăng cường sinh trưởng phát triển của cây bắp, nhờ đó đảm bảo cho cây ít bị bệnh và hạn chế tác hại của bệnh. Vì vậy, phải coi trọng việc chọn đất thích hợp để trồng bắp, không để mưa úng, trũng khó thoát nước, cày bừa kỹ, vùi tàn dư lá bệnh còn sót lại xuống lớp đất sâu để diệt nguồn bệnh ở lá cũ, thực hiện gieo bắp đúng thời vụ để cây mọc đều và nhanh, cây phát triển tốt.

Bón phân đầy đủ N, P, K đồng thời chú ý tưới nước trong thời kỳ khô hạn nhất là giai đoạn đầu của cây bắp.

Trong thời gian sinh trưởng có thể tiến hành phun thuốc hóa học theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Bệnh đốm lá nhỏ có vết bệnh nhỏ như mũi kim, hơi vàng sau đó lớn rộng ra thành hình tròn hoặc bầu dục nhỏ, kích thước vết bệnh khoảng 5-6 x1,5 mm, màu nâu hoặc ở giữa hơi xám, có viền nâu đỏ, nhiều khi vết bệnh có màu quầng vàng. Bệnh hại ở lá, bẹ lá và hạt.

- Biện pháp phòng trừ

Phòng trừ bệnh đốm lá trước hết phải chú trọng đến các biện pháp thâm canh, tăng cường sinh trưởng phát triển củ cây bắp, nhờ đó đảm bảo cho cây ít bị bệnh và hạn chế tác hại của bệnh. Vì vậy, phải coi trọng việc chọn đất thích hợp để trồng bắp, không để mưa úng, trũng khó thoát nước, cày bừa kỹ, vùi tàn dư lá bệnh còn sót lại xuống lớp đất sâu để diệt nguồn bệnh ở lá cũ, thực hiện gieo bắp đúng thời vụ để cây mọc đều và nhanh, cây phát triển tốt. Bón phân đầy đủ N, P, K đồng thời chú ý tưới nước trong thời kỳ khô hạn nhất là giai đoạn đầu của cây bắp.

Trong thời gian sinh trưởng có thể tiến hành phun thuốc hóa học theo nguyên tắc 4 đúng và tuân thủ thời gian cách ly.

Bệnh hại trên các bộ phận phiến lá, bẹ lá, thân và bắp tạo ra các vết bệnh lớn màu xám tro, loang lổ đốm vằn da hổ, hình dạng bất định như dạng đám mây. Vết bệnh lan từ các bộ phận phía gốc cây lên tới áo bắp và bắp, bông cờ làm cây, lá úa vàng tàn lụi, khô chết bắp thối khô. Vết bệnh khô vằn bắp cũng tương tự vết bệnh khô vằn hại trên lúa.

- Biện pháp phòng trừ

Chọc lọc trồng những giống bắp ít nhiễm bệnh, hạt giống tốt, gieo đúng thời vụ. Mật độ trồng vừa phải, không trồng quá dầy, tránh úng đọng nước. Vệ sinh đồng ruộng, thu dọn tiêu huỷ các tàn dư thân lá cây bắp bệnh sau thu hoạch. Làm đất, ngâm nước ruộng để diệt trừ nguồn bệnh là hạch nấm và tàn dư trong đất.

Khi bệnh xuất hiện có thể phun thuốc hóa học kết hợp tỉa bóc lá bệnh khô chết trên cây. Bón chế phẩm Trichoderma vào đất trước khi gieo trồng hoặc pha nước tưới gốc sau khi cây con đã mọc, phun vào gốc, mặt đất và cây con khi chớm có bệnh trên đồng ruộng.

+ Lá bắp có sọc vàng hoặc trắng dọc theo phiến lá từ gốc lá ra chóp lá.

+ Lá hẹp hơn bình thường, đứng, có thể bị rách.

+ Những sợi tơ nấm màu trắng phát triển ở cả hai mặt của phiến lá.

+ Cây bệnh bị vàng đi, sinh trưởng kém, không cho trái hoặc trái không hạt.

+ Triệu chứng có thể thay đổi tùy theo giống.

- Biện pháp phòng trừ

+ Vệ sinh đồng ruộng trước khi gieo trồng.

+ Gieo trồng đồng loạt.

+ Không chọn giống từ những cây nhiễm bệnh.

+ Không trồng liên tục nhiều vụ trên 1 chân đất.

+ Luân canh với cây khác nhất là lúa.

+ Bón phân NPK, không bón nhiều phân đạm.

+ Kiểm tra ruộng thường xuyên và xử lý thuốc BVTV khi vết bệnh chớm xuất hiện và tuân thủ nguyên tắc 4 đúng.

Đối với việc trồng lấy hạt khi thấy võ bi bên ngoài đã chuyển sang màu vàng hết và độ ẩm hạt 28-32% (Tách hạt bắp ra, cắn nhẹ hạt bắp không còn tươm sữa là được), là có thể thu hoạch được.

Đối với trồng lấy sinh khối thì sau khi thấy bắp vừa khô râu, có nghĩa là vừa hoàn tất chín sữa chuyển sang chín sáp là thu (80-85 ngày sau gieo) vì thời điểm này cây bắp có nhiều dinh dưỡng và sinh khối tốt nhất

Giống bắp nếp thu trái tươi khoảng sau khi phun râu 18-20 ngày (60-65 ngày sau khi gieo, tùy giống).

Năng suất bắp trung bình: 6 tấn/ha./.

Nhiệt độ thích hợp cho cây bầu phát triển từ 25-34^oC.

Cây có thể sinh trưởng phát triển tốt ở điều kiện ánh sáng cường độ mạnh. Độ chiếu sáng thích hợp cho cây sinh trưởng và phát dục là 10-12 giờ/ngày.

Khi cây non mới bắt đầu mọc nên tưới nhẹ thường xuyên 01-02 lần/ngày và luôn giữ cho cây đủ ẩm để cây con phát triển nhanh. Bầu cần nhiều nước, do đó phải tưới thường xuyên 01-02 lần/ngày cho đủ ẩm. Lượng nước tưới cần gia tăng khi bầu mang trái.

Đất trồng là đất thịt nhẹ, cát pha, phù sa ven sông, giàu mùn và chất dinh dưỡng, độ pH 5,5-6,0.

- Tiêu chuẩn giống: Chọn giống phù hợp với điều kiện địa phương, sinh trưởng phát triển khỏe, năng suất cao, chất lượng tốt, khả năng chống chịu sâu bệnh khá, thích ứng rộng. Khuyến cáo sử dụng giống lai F1 của các công ty sản xuất giống có uy tín trên thị trường với tỷ lệ nảy mầm cao >90% và không lẫn tạp, hạt cỏ dại.

- Có nhiều giống nhưng trồng phổ biến ở vùng đồng bằng gồm có:

+ Bầu thước: Trái hình trụ, dài 60-80 cm, vỏ màu xanh nhạt, trái chứa ít hạt, hạt già màu nâu, trơn, láng.

+ Bầu sao: Trái hình trụ, dài 40-60 cm, vỏ màu xanh đậm điểm những đốm trắng. Bầu sao chứa nhiều hột, hột già màu nâu sậm với nhiều lông tơ trắng.

+ Bầu thúng hay bầu nậm: Trái có hình dáng như cái bình với phần dưới phình to, trái nhiều ruột và hột nên ít được ưa chuộng trong sản xuất.

+ Bầu trắng: Bầu cho trái ngắn, từ 30-40 cm, hình trụ, kích thước đầu và cuối trái bằng nhau. Bầu trắng được ưa chuộng nhờ cho nhiều trái, từ 30-40 trái/cây, trái nhỏ vừa dễ mua và dễ ăn trong ngày, phẩm chất ngon.

Trồng hàng 1 giữa luống. Luống cách luống 4-5 m, cây cách cây/luống 0,8-1 m. Lên luống cách nhau từ 2,5-3m, với khoảng cách 60 cm.

Mật độ trồng cây bầu dao động từ khoảng 2.000-5.000 cây/ha, tùy vào khoảng cách luống và cây

Bón lót toàn bộ vôi (50 kg/1.000 m²) và phân hữu cơ (150-200kg/1.000 m²).

Bầu trồng được quanh năm, mùa nắng cho trái nhiều hơn mùa mưa.

+ Vụ Xuân: Gieo trồng từ tháng 01 dương lịch

+ Vụ Hè: Gieo trồng vào tháng 5-6 dương lịch

+ Vụ Thu gieo trồng bầu vào tháng 9-10 dương lịch

Bầu phát triển thuận lợi khi gieo trồng từ tháng 11 đến tháng 01 dương lịch.

Cách ngâm ủ hạt giống: Ngâm hạt trong nước ấm 2 sôi 3 lạnh từ 03-05 giờ sau đó vớt hạt ra ủ hạt bằng khăn ẩm. Sau mỗi 12 giờ đem hạt ra rửa lại bằng nước ấm. Khi thấy hạt nứt mầm thì đem gieo.

Gieo hạt: Hạt sau khi được ủ nứt nanh tiến hành trồng thẳng vào các lỗ đã đục trên bạt. Tưới ẩm đất trước khi gieo. Gieo nông (khoảng 1cm), gieo đến đâu phủ kín hạt đến đó. Nên gieo thêm 1 số hạt vào bầu để có thể trồng dặm những cây chết, mọc yếu.

Khi cây non mới bắt đầu mọc nên tưới nhẹ thường xuyên 01-02 lần/ngày và luôn giữ cho cây đủ ẩm để cây con phát triển nhanh. Bầu cần nhiều nước, do đó phải tưới thường xuyên 01-02 lần/ngày cho đủ ẩm. Lượng nước tưới cần gia tăng khi bầu mang trái.

Trồng bầu giàn khi bầu mọc dài được 01 m bắt đầu khoanh dây vòng gốc, lấy đất chặn lên ngay đốt, cách 01-02 đốt lại chặn đất để tranh thủ cho bầu ra rễ bất định, tăng khả năng thu hút dinh dưỡng nuôi trái sau nầy. Khi bầu leo giàn, cần để dây ở thế tự nhiên, không lật úp hay xoắn dây. Nên làm giàn bằng để bầu đủ diện tích bò, nếu dàn không thích hợp hay quá nhỏ không đủ để bầu bò, bầu cho ít trái hay thay đổi dạng trái và kích thước trái, không đạt tiêu chuẩn trái thương phẩm của giống. Bầu vừa lên giàn là trổ hoa đậu trái, 45 ngày sau khi trồng bầu bắt đầu cho thu hoạch lứa đầu tiên.

Bầu ra nhiều dây nhánh và mang trái ở dây nhánh. Các dây nhánh ở đoạn thân từ gốc lên đến giàn nên tỉa bỏ để gốc được thoáng. Khi bầu lên giàn thì không tỉa nữa để dây nhánh cho trái. Lấy được trái trên nhánh nào thì bấm ngọn để trái phát triển lớn và bầu tiếp tục cho trái ở dây nhánh khác.

+ Chủng loại phân bón, lượng phân bón:

Thăm đồng thường xuyên, tưới nước giữ ẩm cho cây trong mùa khô. Vệ sinh đồng ruộng, hủy triệt để tàn dư sau thu hoạch. Tưới phun với áp lực mạnh để giảm mật độ sâu hại.

- Biện pháp thủ công

Thường xuyên tỉa nhánh ở dưới hoa thứ nhất, khi đã thu hoạch quả lứa đầu cần tỉa bỏ lá già, lá bệnh dưới gốc để tạo độ thông thoáng cho cây, hạn chế nơi cư trú của sâu bệnh hại. Thu gom và đem tiêu hủy lá, trái bị bệnh để diệt trứng, ấu trùng kết hợp xới đất dưới tán lá cây bị nhiễm để diệt nhộng một số loài dịch hại bên trong.

- Biện pháp hóa học

Khuyến cáo sử dụng thuốc theo nguyên tắc 4 đúng, trong danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam, tuân thủ thời gian cách ly đảm bảo an toàn thực phẩm.

Ấu trùng (dòi) nở ra đục dưới lớp biểu bì lá thành những đường vòng vèo màu trắng, có thể nhìn thấy con dòi dưới đường đục. Một lá có thể bị nhiều dòi phá hại, nhiều vết đục làm lá bị cháy khô, cây sinh trưởng kém. Dòi phá hại từ khi cây mới mọc lá mầm cho đến khi ra hoa, có quả. Mùa khô bị hại nặng hơn mùa mưa.

- Biện pháp phòng trừ: Chăm sóc cho cây sinh trưởng tốt để vượt qua tác hại của ruồi, ngắt bỏ các lá bị ruồi hại nặng. Phun thuốc sớm khi ruồi mới phát sinh gây hại bằng các loại thuốc bảo vệ thực vật khuyến cáo có trong danh mục thuốc bảo vệ thực vật của Việt Nam, liều lượng sử dụng theo khuyến cáo trên nhãn.

- Triệu chứng gây hại: Bọ trưởng thành hại mạnh khi cây dưa còn  nhỏ có 04 - 05 lá (dưới 20 ngày tuổi), mật độ bọ cao có thể làm cây dưa trụi hết lá và đọt non, phát triển kém hoặc chết. Khi lớn, lá có nhiều lông, bọ không phá hoại nữa.

Bọ non sống trong đất ăn rễ và cắn gốc cây kể cả khi cây đã lớn, làm cây sinh trưởng kém có thể héo chết. Bọ trưởng thành hoạt động phá hại vào sáng sớm và chiều tối, ban ngày trời nắng ẩn dưới tán lá hoặc trong đất. Trứng đẻ rải rác trên mặt đất quanh gốc dưa. Sâu non sống và hóa nhộng trong đất.

- Biện pháp phòng trừ: Dùng tay hoặc vợt xua đuổi để bắt bọ trưởng thành. Có thể bắt bằng tay vào sáng sớm khi cây còn nhỏ, để tránh lây lan sang vụ sau cần thu gom tiêu hủy cây sau mùa thu hoạch, chất thành đống để dẫn dụ bọ dưa tập trung rồi phun thuốc. Phủ bạt trên luống trồng là một biện pháp giúp làm giảm khả năng làm nhộng của bọ dưa.

Khi bọ trưởng thành phát sinh gây hại phun thuốc vào sáng sớm hoặc chiều tối, dùng các loại thuốc bảo vệ thực vật khuyến cáo có trong danh mục thuốc bảo vệ thực vật của Việt Nam, liều lượng sử dụng theo khuyến cáo trên nhãn.

+ Chất bài tiết của bọ phấn có đường tạo điều kiện cho nấm bồ hóng phát triển hại cây. Bọ phấn còn là côn trùng môi giới truyền virus gây bệnh.

+ Bọ phấn thường gây hại trong mùa khô, chúng có phân tán trên phạm vi rộng nhờ gió. Trưởng thành bay kém nhưng phát tán rộng nhờ gió.

- Biện pháp phòng trừ: Dùng bẫy dính màu vàng để thu hút con trưởng thành. Hạn chế phun thuốc hóa học vì thuốc có thể giết chết các loài thiên địch có ích trên xuống và bọ phấn dễ bị kháng thuốc. Có thể dùng các loại thuốc bảo vệ thực vật khuyến cáo có trong danh mục thuốc bảo vệ thực vật của Việt Nam, liều lượng sử dụng theo khuyến cáo trên nhãn.

- Triệu chứng gây hại: Bọ trĩ gây nặng thời kỳ cây con trên nhiều loại cây rau khác nhau như các loại cà, đậu, ớt, dưa bầu bí,… Trưởng thành và bọ non chích hút nhựa ở các bộ phận đọt non, lá non, quả non,… khi mật độ cao làm lá xoăn - vàng, cây chùn đọt, sinh trưởng phát triển kém. Bọ trĩ có thể gây hại tất cả các giai đoạn phát triển của cây nhưng thường phát triển gây hại nặng ở thời kỳ cây con từ khi ra lá đến khi có bông, phát triển mạnh, gây hại nặng trong điều kiện nóng, khô.

- Biện pháp phòng trừ: Nên trồng đồng loạt và tránh gối vụ. Chăm sóc cho cây khỏe. Trong mùa khô nóng, tưới phun mưa để duy trì độ ẩm, mát cho ruộng. Khi mật độ bọ trĩ cao có thể sử dụng các loại thuốc BVTV khuyến cáo có trong danh mục thuốc bảo vệ thực vật của Việt Nam, liều lượng sử dụng theo khuyến cáo trên nhãn.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Rhizoctonia solani gây ra. Nấm xâm nhập và gây hại ở phần cổ rễ cây con chỗ giáp mặt đất, cổ rễ bị thối nhũn, cây dễ ngã, lá non vẫn xanh. Bệnh thường phát sinh gây hại từ khi cây mới mọc đến có 01 - 02 lá thật.

- Biện pháp phòng trừ: Xới đất vun gốc kịp thời cho gốc cây thông thoáng. Dùng các thuốc gốc đồng hòa nước phun ướt đẫm hố trước khi trồng có tác dụng diệt nấm hạn chế bệnh rất tốt. Khi bệnh phát sinh có thể sử dụng các loại thuốc BVTV khuyến cáo có trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng của Việt Nam, liều lượng sử dụng theo khuyến cáo trên nhãn.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Erysiphe cichoracearum. Bệnh xuất hiện gây hại lá, thân, cành ngay từ thời kỳ cây con. Ban đầu trên lá xuất hiện những chòm nhỏ mất màu xanh hoá vàng dần, bao phủ một lớp nấm trắng xám dầy đặc như bột phấn, bao trùm tất cả phiến lá. Lá bệnh chuyển dần từ màu xanh sang vàng, lá khô cháy và rất dễ rụng. Bệnh nặng lớp phấn trắng xuất hiện trên cả thân, cành, hoa làm hoa khô và chết.

- Biện pháp phòng trừ: Để phòng trừ bệnh này cần áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác, đặc biệt chú ý thu dọn sạch tàn dư thân lá bệnh, tiêu diệt cỏ dại; Phun thuốc phòng trừ kịp thời. Có thể sử dụng các loại thuốc BVTV khuyến cáo có trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng của Việt Nam, liều lượng sử dụng theo khuyến cáo trên nhãn.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Mycosphaerella melonis gây ra. Bệnh gây hại chủ yếu trên thân, đôi khi trên lá và cuống quả. Trên thân vết bệnh lúc đầu là đốm hình bầu dục, màu xám trắng, kích thước 1-2 cm, vết bệnh hơi lõm, làm khuyết một bên thân hay nhánh. Trên vùng bệnh, nhựa màu nâu đỏ ứa ra thành giọt, sau đổi thành màu nâu sẫm và khô cứng lại. Bệnh nặng làm thân cây bị nứt thành vệt dài và chảy nhựa nhiều hơn, trên đó có những hạt nhỏ màu đen (các ổ bào tử nấm), cả cây có thể bị khô chết. Trên lá, đốm bệnh không đều đặn và lan rộng dần, có màu nâu xám nhạt. Bệnh thường xuất hiện từ bìa lá lan vào theo những mảng hình vòng cung, trên đó có các ổ bào tử màu đen, lá bị cháy, khô rụng. Trên cuống quả, triệu chứng bệnh giống như trên thân, có thể nứt và chảy nhựa, quả nhỏ hoặc bị rụng sớm.

- Biện pháp phòng trừ: Thu dọn tàn dư cây trồng, bón phân đạm vừa đủ. Có thể sử dụng các loại thuốc trừ bệnh có trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng của Việt Nam, liều lượng sử dụng theo khuyến cáo trên nhãn.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Pseudoperonospora cubensis gây ra. Bệnh hại các bộ phận lá, thân cành, thậm chí cả quả nhưng hại lá là chủ yếu. Trên lá vết bệnh lúc dầu chỉ là những chấm nhỏ không màu hoặc màu xanh nhạt sau đó chuyển sang màu xanh vàng đến nâu nhạt, hình tròn, đa giác hoặc hình bất định.Vết bệnh thường nằm rải rác trên lá hoặc nằm dọc các gân lá, vết bệnh có góc cạnh không định hình.

- Biện pháp phòng trừ: Làm liếp cao, thoát nước tốt mùa mưa, trồng mật độ vừa phải. Bón phân cân đối, không bón nhiều đạm, thu gom tàn dư vụ trước và đốt để hạn chế nguồn lây lan; luôn làm sạch cỏ gốc, ngắt bỏ lá bệnh, tưới phun mưa những ngày có sương. Phun thuốc khi bệnh mới xuất hiện có thể sử dụng các loại thuốc trừ bệnh có trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng của Việt Nam để phun trừ, liều lượng sử dụng theo khuyến cáo trên nhãn.

Trái bầu phát triển 10-12 ngày sau khi trổ hoa là có thể thu hoạch để ăn. Cắt trái khi vỏ còn mềm, trái thon dài, hạt bên trong vừa tượng là ngon. Không nên để trái già, vỏ hạt bên trong đã cứng, ăn kém ngon và cây mau tàn. Nếu chăm sóc tốt giàn bầu 100 gốc cho thu trái 2 - 3 ngày/lần, thu liên tục 60 ngày bầu mới tàn. Mỗi gốc trung bình cho từ 10-15 trái. Năng suất cây bầu dao động từ 30-40 tấn/ha./.

Nhiệt độ thích hợp cho cây bí phát triển từ 25-34^oC.

Cây có thể sinh trưởng phát triển tốt ở điều kiện ánh sáng cường độ mạnh. Độ chiếu sáng thích hợp cho cây sinh trưởng và phát dục là 10-12 giờ/ngày.

Độ ẩm đất thích hợp cho cây là 85-95%. Khả năng chịu hạn của cây rất kém.

Đất trồng là đất thịt nhẹ, cát pha, phù sa ven sông, giàu mùn và chất dinh dưỡng, độ pH 5,5-6,0.

Tiêu chuẩn giống: Chọn giống phù hợp với điều kiện địa phương, sinh trưởng phát triển khỏe, năng suất cao, chất lượng tốt, khả năng chống chịu sâu bệnh khá, thích ứng rộng. Khuyến cáo sử dụng giống lai F1 của các công ty sản xuất giống có uy tín trên thị trường với tỷ lệ nảy mầm cao > 90% và không lẫn tạp, hạt cỏ dại.

Các giống bí xanh trồng: giống bí xanh Thiên Thanh 5, Số 1, bí xanh Số 2, bí xanh Sặt....

Trước khi trồng cần cày, bừa kỹ cho đất tơi xốp, làm sạch cỏ, rác, xử lý vôi. Lên luống: Nếu làm giàn: Lên luống rộng 1,5-2,0m, luống cao 15-25cm, rãnh luống 30 - 40cm; Nếu không làm giàn (cây bò trên mặt luống): Lên luống rộng trên 3,5 m. Bón lót rồi tiến hành phủ bạt (màng phủ nông nghiệp), sau đó đục lỗ chuẩn bị gieo, trồng.

Trồng giàn: Cây cách cây 40-50cm; hàng cách hàng 2-2,5m. Mật độ 9.000 -10.000cây/ha.

Nếu không làm giàn (cây bò trên mặt luống) lên luống rộng trên 3,5 m; trồng 02 hàng giữa luống, khoảng cách trồng (cây x cây 40-50 cm), (hàng x hàng 2,5-3 m), hàng trồng cách mép luống 15-20 cm. Mật độ 5.000-6.000 cây/ha.

Bón lót toàn bộ vôi (50 kg/1.000 m²) và phân hữu cơ (200 kg/1.000 m²).

Vụ Xuân Hè: gieo hạt từ 01 tháng 2 đến 15 tháng 2.

Vụ Thu Đông: gieo hạt từ 25 tháng 8 đến 10 tháng 9.

Gieo hạt trực tiếp: Mỗi lỗ 01 hạt, gieo hạt xong cào nhẹ hoặc dùng tay xoa nhẹ đều trên mặt luống cho đất phủ kín hạt (hạt lấp ở độ sâu 1,5-2 cm). Dùng trấu, rơm rạ, xơ dừa phủ lên.

Gieo hạt vào bầu: Chuẩn bị bầu gieo gồm 01 phần đất tơi xốp + 01 phần phân chuồng đã hoai + 01 phần tro trấu + 0,2% lân + 0,2 đến 0,5% vôi bột. Cho hạt giống vào bầu, mỗi bầu 01 hạt. Chăm sóc trong vườn ươm cho đến khi nhú lá thật đầu tiên (10-15 ngày) đem ra trồng. Nên trồng vào những ngày có mây râm mát hoặc buổi chiều.

Nhổ cỏ xung quanh gốc bằng tay hoặc phun thuốc diệt cỏ. Làm cỏ dưới mương tưới: Có thể làm cỏ bằng tay hoặc phun thuốc. Phun các loại thuốc này cần phải dùng loa che béc phun để tránh thuốc dính vào lá hoặc thân cây mướp khỏi bị cháy hoặc chết khô.

Ở giai đoạn đầu sau trồng cần tưới nhẹ thường xuyên cho cây mau bén rễ hồi xanh, đảm bảo đủ độ ẩm cho cây sinh trưởng phát triển tốt. Thời kỳ ra hoa kết quả bí xanh cần nhiều nước, cần tưới đủ nước cho cây sinh trưởng phát triển bình thường. Nếu thiếu nước cây sinh trưởng phát triển kém, sâu bệnh phát triển gây thiệt hại năng suất. Nếu bị mưa ngập cần tháo hết nước ngay vì bí xanh không chịu ngập úng.

Khi cây được khoảng 6-7 lá thật thì bấm ngọn, tỉa bỏ 1-2 nhánh gần gốc, chỉ chừa lại 3-4 nhánh to khỏe. Khi cây ra nhánh, nên bắt nhánh bám đều lên.

Khi dây leo lên giàn, cần bắt nhánh, sửa dây phân bố đều trên lưới theo dạng xương cá để tận dụng không gian của giàn, tăng khả năng đậu trái và thuận lợi cho việc phòng trừ sâu bệnh sau này. Với bí trồng bò đất, sửa dây bò vào trong luống và dây phân bố đều. Kết hợp sửa dây với tỉa nhánh gốc và nhánh nhỏ, lá già, sâu bệnh giúp cây tập trung dinh dưỡng nuôi trái.

Hoa đực ở bí xanh rất nhiều gấp hơn 20 lần hoa cái, hoa đực có sớm hơn hoa cái vài ba ngày. Khoảng 35 ngày sau khi trồng hoa cái bắt đầu nở. Hoa nở vào buổi sáng sớm, thường thì hoa đực và hoa cái trên một cây nở hoa không cùng lúc mà hạt phấn chỉ thụ tinh trong vài giờ, vì vậy thụ phấn nhân tạo sẽ đảm bảo năng suất hơn.

Các loại hoa đực, hoa cái thường nở rộ vào khoảng 7-10 giờ sáng, đây là những thời điểm thụ phấn bổ sung tốt nhất. Chọn những hoa cái hoàn chỉnh, nhụy hoa có đầy đủ đài hoa, núm nhụy, cánh hoa, không bị sâu, bệnh hại ở những vị trí định cho đậu quả để thụ phấn. Lấy hoa đực to, đẹp, không sâu bệnh, nhị đực phân thùy có bao phấn to màu vàng sáng ở cây này để thụ phấn cho hoa cái cây kia, quả sẽ to, đẹp hơn là thụ phấn cho hoa cùng gốc.

Cách làm: Dùng tay hay kéo cắt lấy hoa đực có đoạn cuống dài 5 cm, cắt hoặc vặt hết cánh hoa cho khỏi vướng đầu nhị có bao phấn, chấm nhẹ đầu nhị của hoa đực vào núm nhụy của hoa cái sao cho hạt phấn màu vàng mịn từ hoa đực bám vào núm nhụy hoa cái là đạt yêu cầu. Mỗi cây thường để 01 - 03 trái tùy theo khoảng cách trồng và độ phì của đất.

+ Bón thúc lần 1: sau trồng 10-12 ngày, kết hợp với vun xới đợt 1.

+ Bón thúc lần 2: sau trồng 25-30 ngày, kết hợp với vun đợt 2.

+ Bón thúc lần 3: khi cây ra hoa và đậu quả rộ.

Thăm đồng thường xuyên, tưới nước giữ ẩm cho cây trong mùa khô. Vệ sinh đồng ruộng, hủy triệt để tàn dư sau thu hoạch. Tưới phun với áp lực mạnh để giảm mật độ sâu hại.

- Biện pháp thủ công

Thường xuyên tỉa nhánh ở dưới hoa thứ nhất, khi đã thu hoạch quả lứa đầu cần tỉa bỏ lá già, lá bệnh dưới gốc để tạo độ thông thoáng cho cây, hạn chế nơi cư trú của sâu bệnh hại. Thu gom và đem tiêu hủy lá, trái bị bệnh để diệt trứng, ấu trùng kết hợp xới đất dưới tán lá cây bị nhiễm để diệt nhộng một số loài dịch hại bên trong.

- Biện pháp hóa học

Khuyến cáo sử dụng thuốc theo nguyên tắc 4 đúng, trong danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam, tuân thủ thời gian cách ly đảm bảo an toàn thực phẩm.

- Biện pháp phòng trừ: Nên luân canh với cây trồng khác họ trên đất trồng bí, vệ sinh đồng ruộng hạn chế nơi cư trú của bọ trĩ. Chăm sóc cho cây sinh trưởng tốt. Trong mùa khô nóng, tưới đều đặn bằng cách phun mưa để cho ruộng ẩm và mát, hạn chế bọ trĩ phát triển. Khi mật độ bọ trĩ cao có thể sử dụng các loại thuốc BVTV có trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng của Việt Nam để phòng trừ, liều lượng sử dụng theo khuyến cáo trên nhãn. Bọ trĩ có tính kháng thuốc mạnh cần phải luân phiên thuốc cơ chế tác động của thuốc BVTV giữa các lần phun, khi sử dụng thuốc có thể pha thêm chất bám dính hoặc dầu khoáng để tăng khả năng phòng trừ.

- Triệu chứng gây hại: Ấu trùng (dòi) phá hại từ khi cây mới mọc lá mầm cho đến khi ra hoa, có quả. Mùa khô bị hại nặng hơn mùa mưa. Vòng đời trung bình 15-20 ngày, thời gian sâu non phá hại 10-12 ngày.

- Biện pháp phòng trừ: Chăm sóc cho cây sinh trưởng tốt để vượt qua tác hại của ruồi, ngắt bỏ các lá bị ruồi hại nặng. Phun thuốc sớm khi ruồi mới phát sinh gây hại có thể sử dụng các loại thuốc BVTV có trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng của Việt Nam để phun trừ, liều lượng sử dụng theo khuyến cáo trên nhãn.

- Triệu chứng gây hại: Rệp xuất hiện ở tất cả các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của cây. Rệp chích hút nhựa làm cho ngọn cây chùn lại, cây sinh trưởng kém, lá vàng, mật độ rệp cao có thể làm khô cả lá. Rệp còn là môi giới truyền các loại bệnh virus cho cây, rệp còn tạo điều kiện cho nấm bồ hóng phát triển.

- Biện pháp phòng trừ: Bảo vệ thiên địch như bọ rùa, dòi, kiến, nhện nấm. Dùng tay giết rệp. Chỉ phun thuốc khi rệp phát sinh nhiều có thể sử dụng các loại thuốc BVTV có trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng của Việt Nam để phòng trừ, phun thuốc kỹ mặt dưới lá, đảm bảo thời gian cách ly trước khi thu hoạch.

- Biện pháp phòng trừ: Thu dọn tàn dư cây sau khi thu hoạch. Bắt giết sâu non và nhộng. Phun thuốc vào sáng sớm hoặc chiều mát, có thể sử dụng các loại thuốc BVTV có trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng của Việt Nam, liều lượng sử dụng theo khuyến cáo trên nhãn, đảm bảo thời gian cách ly trước khi thu hoạch.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Pseudoperonospora cubensis gây ra. Bệnh phát sinh gây hại trên tất cả các bộ phận của cây, nhưng phổ biến nhất là trên lá. Vết bệnh ban đầu là những chấm nhỏ, không màu hoặc màu xanh nhạt sau đó chuyển sang màu xanh vàng đến nâu nhạt, hình tròn đa giác hoặc hình bất định. Vết bệnh nằm rải rác trên lá hoặc nằm dọc các gân lá thường có góc cạnh và bị giới hạn bởi các gân lá.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng, thu dọn tàn dư cây trồng, có điều kiện nên ngâm nước ruộng một thời gian để diệt nấm.

+ Trồng luân canh với cây khác họ (cây dưa leo, khổ qua, bầu, bí là những cây trồng cùng họ) như vụ thứ nhất dưa leo, vụ thứ hai rau cải vụ thứ ba khổ qua,… còn nếu để tận dụng lại màng phủ, chà cắm vụ thứ nhất là dưa leo, vụ thứ hai là các loại đậu như cove,…

+ Sử dụng màng phủ nông nghiệp giảm ẩm độ xung quanh gốc và để lá không tiếp xúc với mặt đất.

+ Mật độ trồng thưa hợp lý không quá dày để tránh bớt ẩm độ cao khi cây giao tán. Bón phân cân đối giữa đạm, lân và kali, khi bệnh chớm phát nên ngừng bón phân đạm. Kết hợp với việc ngắt bỏ bớt lá già, lá sâu bệnh, dọn sạch cỏ dại trong luống, tỉa bỏ bớt các chồi phía trên để tạo thông thoáng.

+ Biện pháp hóa học: Khi bệnh chớm xuất hiện và gặp điều kiện thời tiết thuận lợi cho sự phát sinh gây hại của bệnh, có thể sử dụng các loại thuốc BVTV có trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng, liều lượng sử dụng theo khuyến cáo trên nhãn, đảm bảo thời gian cách ly trước khi thu hoạch.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Erysiphe cichoracearum gây ra. Bệnh xuất hiện phá hại ngay từ thời kỳ cây con. Ban đầu trên lá xuất hiện những chòm nhỏ mất màu xanh hóa vàng, dần dần được bao phủ bởi một lớp nấm trắng dày đặc như bột phấn, bao trùm cả phiến lá (không bị giới hạn bởi gân lá). Lá bệnh chuyển dần từ màu xanh sang vàng lá khô cháy và dễ rụng. Bệnh nặng lớp phấn trắng xuất hiện trên cả thân, cành, hoa làm hoa khô và chết. Cây bị bệnh sinh trưởng yếu, phẩm chất kém, năng suất thấp.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng, ngắt bỏ lá bị bệnh thu gom đem tiêu hủy. Lên luống cao, thoát nước tốt để tránh ẩm độ cao trên ruộng. Trồng mật độ hợp lý, không trồng quá dày dễ làm cho bệnh gây hại nặng. Chọn giống tốt, sạch bệnh, có khả năng kháng bệnh. Dọn sạch tàn dư cây bệnh sau khi thu hoạch. Xử lý hạt giống bằng những loại thuốc đặc hiệu cho từng loại bệnh trước khi trồng. Ngoài ra, trên bí xanh còn xuất hiện một số loài sâu bệnh hại khác như ruồi đục quả, câu cấu vàng, sâu khoang, nhện đỏ, bệnh đốm lá, cháy lá vi khuẩn,... chúng cũng xuất hiện và gây hại cục bộ tùy theo từng mùa vụ.

Thu hoạch đúng lúc, đúng lứa quả, thu hoạch khi thời tiết thuận lợi nhất, hạn chế xây sát quả và nhiễm bẩn sản phẩm.

Sản phẩm bí xanh sau thu hoạch phải được đựng trong các dụng cụ phù hợp, không để sản phẩm tiếp xúc trực tiếp với đất. Dụng cụ thu hoạch và dụng cụ bảo quản sản phẩm đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm và đảm bảo bền chắc./.

Bí đỏ thích nghi rộng với điều kiện vùng nhiệt đới, bí có thể trồng ở đồng bằng cho đến cao nguyên có cao độ 1.500 m. Nhiệt độ thích hợp cho cây sinh trưởng và phát triển từ 18-27^oC. Nhiệt độ và độ dài ngày đều có ảnh hưởng trên sự hình thành tỉ lệ hoa đực và cái trên cây. Ngày dài và nhiệt độ cao thích hợp cho cây ra nhiều hoa đực.

Cây sinh trưởng tốt trong điều kiện cường độ chiếu sáng mạnh, có khả năng chịu hạn khá nhưng nếu khô hạn quá dễ bị rụng hoa và trái non.

Thừa nước thì rễ cây mọc nhiều, lá bị vàng, thối và rụng. Trong khi đó cây bị thiếu nước thì phát triển kém, lá héo úa và thậm chí là cây chết.

Cây không kén đất nhưng đòi hỏi phải thoát nước tốt, vì cây chịu úng kém nhưng chịu khô hạn tốt. Ẩm độ cao không thích hợp cho cây phát triển vì dễ phát sinh bệnh trên lá.

+ Bí đỏ hạt đậu trái dài F1 VA.99, Bí đỏ lai F1 Super Sweet VA.999, Bí hạt đậu VA.898, Bí hạt đậu VA.888: Là những giống sinh trưởng phát triển khỏe, nhiều chèo (nhánh), trái dạng hình hạt đậu, đặc ruột, thịt màu vàng cam, dẻo. Trọng lượng từ 1,2-1,6 kg/trái, khả năng đậu trái cao mỗi dây có 4-5 trái. Thời vụ trồng quanh năm. Thời gian thu hoạch 65-70 ngày sau trồng tùy thời tiết, vùng trồng và mục đích sử dụng.

+ Bí ngô mật cao sản VA.999: Là giống bí đỏ cao sản, quả thuôn dài, hơi thắt ở giữa. Cây sinh trưởng rất khỏe, nhiều nhánh, dễ đậu quả, thích nghi nhiều vùng khí hậu khác nhau, khả năng kháng bệnh tốt, quả khi xanh có màu xanh đậm, khi chín chuyển sang màu đỏ ánh vàng, thịt màu vàng đỏ, thơm và ngọt. Trọng lượng quả trung bình từ 2-4 kg. Thời gian thu hoạch 80-85 ngày. Thời vụ trồng Vụ Xuân tháng 2-4. Vụ Thu Đông tháng 8-10.

+ Bí ngô mật F1 FuJi VA.880: Là giống bí đỏ F1, quả thuôn dài, hơi thắt ở giữa. Cây sinh trưởng rất khỏe, nhiều nhánh, dễ đậu quả, thích nghi nhiều vùng khí hậu khác nhau, khả năng kháng bệnh tốt, quả khi xanh có màu xanh đậm, khi chín chuyển sang màu đỏ ánh vàng, thịt màu vàng đỏ, thơm và ngọt. Trọng lượng quả trung bình từ 2,5-4,5 kg. Thời gian thu hoạch 75-85 ngày. Thời vụ trồng Vụ Xuân tháng 2-4. Vụ hè thu tháng 5-6, Vụ Thu Đông tháng 8-10.

Tuỳ theo độ cao của đất và loại đất. Rảnh rộng khoảng 0,5m, chiều sâu rãnh 0,4-0,5m, liếp đơn rộng 1,0-1,5m, trên mặt liếp đôi có rãnh thoát nước giữa mặt liếp. Lên liếp sử dụng màng phủ, theo dãy hoặc theo mô luôn giữ tầng đất mặt lên trên.

Đê bao ngăn, giữ nước có độ cao cao hơn đỉnh lũ cao nhất hàng năm là 30cm, bố trí cống, đập, hồ giữ và thoát nước, hệ thống ống dẫn nước tưới và phương tiện bơm tưới theo quy mô sản xuất.

Kỹ thuật làm đất: Đất trồng phải đảm bảo đủ điều kiện cho sản xuất rau an toàn theo quy định.

Đất phù hợp cho bí là loại đất thịt nhẹ, đất cát pha, đất phù sa sông, tơi xốp, giàu mùn và dinh dưỡng.

Dọn sạch cỏ và tàn dư thực vật. Làm đất kỹ, tơi nhỏ, lên luống cao 25-30cm, rãnh rộng 25-30 cm, mặt luống rộng từ 2,0-2,5 m, bằng phẳng dễ thoát nước để tránh ngập úng khi gặp mưa.

Trồng cây bí đỏ bò đất, luống rộng 5m, trồng hai hàng trên luống, hàng cách hàng 4,0-4,5m, cây cách cây 0,5m, mật độ 8.000 cây/ha.

Làm đất hoặc hố trồng trước 01 tháng khi đặt trồng cây con, dùng đất bãi sông, đất ruộng lớp trên mặt…trộn với 10-20kg phân hữu cơ hoai, vôi 0,5- 1,0kg, 100g ure + 100-300g super lân/1.000m².

- Bí đỏ có thể trồng quanh năm, nhưng tập trung vào 2 vụ chính:

- Vụ Đông xuân trồng tháng 11-12, thu hoạch tháng 1-3.

- Vụ Hè thu trồng tháng 4-5, thu hoạch tháng 6-9.

Xử lý hạt giống: Ngâm hạt trong nước ấm 3 sôi, 2 lạnh (45-50ºC) khoảng 10 phút, sau đó vớt ra cho vào khăn, vải ủ cho đến khi nứt nanh thì đem trồng.

Gieo 2 hàng/luống với khoảng cách cây cách cây là 40-45 cm, hàng cách hàng 50 cm. Nên gieo 2 hạt/hốc, khi cây được 2-3 lá thật thì loại bỏ cây xấu hoặc trồng dặm những hốc không mọc, hoặc mọc yếu.

- Sử dụng nguồn nước đủ tiêu chuẩn theo quy định (nước sông, hồ lớn, nước ngầm và nước giếng khoan đã qua xử lý). Tuyệt đối không sử dụng nguồn nước ô nhiễm (nước thải công nghiệp, nước thải từ các bệnh viện, khu dân cư tập trung, trang trại chăn nuôi, lò giết mổ gia súc, ao tù đọng, nước thải sinh hoạt,…) để tưới cho rau bí.

- Khi rau bí có 3-4 lá thật, cần vun gốc kịp thời để tạo cho rau bí sinh trưởng phát triển tốt.

- Kết hợp làm cỏ, xới xáo và cắt tỉa lá già, loại bỏ cây bệnh tạo cho ruộng rau thông thoáng, hạn chế sâu bệnh.

- Làm cỏ: Kết hợp làm cỏ, xới xáo và cắt tỉa lá già, loại bỏ cây bệnh tạo cho ruộng rau thông thoáng, hạn chế sâu bệnh.

- Phân bón

Sử dụng phân bón hợp lý, cân đối, ưu tiên sử dụng phân hữu cơ đã ủ hoai mục, tuyệt đối không dùng phân tươi, nước phân tươi, nước thải tươi để bón và tưới cho cây bí. Bón bổ sung phân hữu cơ vi sinh, hữu cơ sinh học.

Lượng bón và phương pháp bón như sau:

Chú ý: Đảm bảo thời gian cách ly với phân đạm urê ít nhất 10 ngày trước khi thu hoạch.

Trường hợp không có phân chuồng hoai mục, có thể dùng phân hữu cơ vi sinh để thay thế với lượng dùng theo khuyến cáo, đảm bảo cây sinh trưởng, phát triển tốt.

Nên trồng luân canh với cây Lúa nước và các cây trồng cạn khác họ Bầu bí nhằm hạn chế nguồn sâu bệnh chuyển tiếp.

Thường xuyên kiểm tra đồng ruộng để phát hiện kịp thời các đối tượng sâu bệnh hại.

Dùng biện pháp thủ công như: bắt giết sâu non, ngắt lá bị dòi đục, rệp hại nặng đem tiêu hủy. Riêng bệnh phấn trắng phát sinh từ các lá gốc rồi lan dần lên các lá phía trên, nên cắt lá bệnh từ gốc khi bệnh xuất hiện, vừa tạo độ thông thoáng cho ruộng, vừa hạn chế tốc độ phát sinh của bệnh.

Chú ý các đối tượng sâu bệnh là dòi đục lá, bệnh phấn trắng, rệp, bọ trĩ, sâu khoang, sâu xanh.

Sử dụng thuốc BVTV hóa học thế hệ mới để phòng trừ khi mật độ sâu bệnh cao theo nguyên tắc 4 đúng.

* Giai đoạn giữa các lứa thu hái (10-12 ngày/lứa)

Chú ý các đối tượng sâu khoang, bọ trĩ, nhện đỏ và bệnh phấn trắng.

Sử dụng các loại nguồn gốc sinh học và hóa học thế hệ mới khi sâu bệnh phát sinh gây hại với mật độ cao.

Chú ý: Bí cho thu hái liên tục theo lứa (12-15 ngày/1 lứa), do vậy phải đảm bảo đủ thời gian cách ly đối với từng loại thuốc theo hướng dẫn trên nhãn thuốc, thuốc trong danh mục được phép sử dụng trên rau màu và khi sử dụng phải tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng.

Tùy theo mục đích sử dụng có thể thu tỉa một số trái ăn non. Đối với loại bí ăn già, chín, thu hoạch khi vỏ trái rắn, chuyển màu vàng. Những trái non để lại và tiếp tục chăm sóc cây.

Khi thu hoạch phải nhẹ nhàng, tránh đứt dây, chú ý không để dập nát, để nơi khô mát./.

Cà chua sinh trưởng và phát triển thích hợp trong điều kiện nhiệt độ trung bình 22-31^oC. Khi nhiệt độ giảm xuống dưới 15^oC lên cao đến 33^oC quá trình đồng hoá trong cây giảm rõ rệt. Trên 35^oC cà chua ngừng sinh trưởng. Nhiệt độ thay đổi, trong phạm vi 15-35^oC, cà chua có thể ra trái.

Cà chua yêu cầu có ánh sáng đầy đủ. Có đủ ánh sáng cây mới phát triển tốt, trái to, màu sắc lá tươi, phẩm chất trái ngon. Cường độ ánh sáng cần thiết cho cây phát triển tốt là từ 2.000 - 4.000 Lux, với thời gian chiếu sáng khoảng 9 -13 giờ.

Cà chua là loại cây ưa ánh sáng. Sinh trưởng ở vùng ít ánh sáng, cây ốm, cao ra hoa ít, hoa dễ rụng, trái nhỏ, màu sắc không tươi, phẩm chất trái kém.

Cà chua phát triển tốt ở những nơi độ ẩm trong đất tương đối cao, trong khi độ ẩm không khí tương đối thấp. Trong thời gian ươm cây con, độ ẩm đất trong vườn ươm 60-70%; Nước tưới có pH từ 5,5-6,5, không bị nhiễm mặn là tốt nhất. Từ thời kỳ ra hoa về sau, yêu cầu độ ẩm đất cao hơn, vào khoảng 85-95%. Thời gian trái lớn là lúc yêu cầu lượng nước có đầy đủ. Nước lúc này là yếu tố trọng để đảm bảo cho năng suất cà chua cao.

Trồng cà chua ở các chân đất không thoát nước, cây dễ bị úng và trên lá xuất hiện nhiều loại bệnh. Đặc biệt là các bệnh héo lá do vi khuẩn Bacterium solanacearum EF Smith. Nếu gặp thời tiết nóng bức và ẩm ướt dễ phát sinh các bệnh "đốm xám" trên lá do nấm Septoria lycopersici Spreg., bệnh "đốm vòng" lá do nấm Macroporium Solani.

Cà chua có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau nhưng thích hợp nhất vẫn là đất thịt nhẹ, đất thịt pha cát, nhiều mùn, giữ ẩm và thoát nước tốt pH từ 5,5-7,5, thích hợp nhất từ 6-6,5.

Mua giống của các công ty giống uy tín, đảm bảo chất lượng giống đúng tiêu chuẩn.

Chọn giống kháng sâu bệnh, thích nghi với điều kiện thổ nhưỡng tại địa phương và mùa vụ canh tác.

Ưu tiên chọn trồng cây cà chua ghép, có gốc ghép là cây cà dại bản địa có tính thích nghi cao để tăng khả năng chống chịu sâu bệnh và ngập úng.

- Nhóm giống cà chua sinh trưởng vô hạn:

Dạng cây này thích hợp trồng ở vùng nhiệt độ thấp của Miền Nam như Lâm Đồng.

-  Nhóm giống cà chua sinh trưởng có hạn:

Các cây cà chua thuộc loại hình này có thân phát triển không cao, sản lượng trái thấp, thời gian ra trái tương đối ngắn nhưng chịu nóng tốt, phù hợp trồng ở vùng ĐBSCL và Hậu Giang.

Một số giống phổ biến, có khả năng thích nghi cao với điều kiện ĐBSCL như Savior, Hồng Châu, EG 195 và EG 203,… gần đây giống cà chua cherry (baby) dùng ăn trái sống, làm salad, trang trí món ăn như VA71, VA72 xuất xứ Thái Lan cũng được trồng thử nghiệm thành công.

Xử lý hạt giống bằng nước ấm 40-45^oC (2 sôi, 3 lạnh) trong khoảng thời gian từ 2-3 giờ sau đó vớt ra để ráo rồi đem gieo.

Đất phù hợp để sản xuất cà chua là loại đất thịt nhẹ, đất cát pha, tơi xốp, giàu mùn và dinh dưỡng, pH > 5,5. 

Dọn sạch cỏ và tàn dư thực vật; Làm đất kỹ, tơi nhỏ; lên luống cao 25-30cm, mặt luống rộng từ 1,2-1,4m, san mặt luống bằng phẳng, rãnh giữa 2 luống để 30-45cm, dễ thoát nước, tránh ngập úng khi gặp mưa, dễ dàng trong việc chăm sóc, làm giàn, thu hoạch, hạn chế sâu bệnh hại.

Trồng hàng đơn hàng x hàng 1,0-1,2m, cây x cây 50-60cm, Tỉa lổ có đường kính 40-60 cm, sâu 7-10 cm; mật độ 18.000-20.000 cây/ha. Trồng vào buổi chiều mát, khi trồng đặt cây nhẹ nhàng vào trong lổ và không nén đất quá chặt.

Trước khi trồng: Làm đất kỹ, tơi nhỏ kết hợp bón lót 10.000-12.000kg phân chuồng ủ hoai mục/1.000m² ở các luống trồng cà chua.

+ Vụ sớm:  Gieo cuối tháng 7 - đầu tháng 8.

+ Vụ chính: Gieo cuối tháng 9 - đầu tháng 10.

+ Vụ muộn: Gieo tháng 11 đến giữa tháng 12.

- Xử lý mầm bệnh: Phòng trừ nấm bệnh, tuyến trùng và các sâu hại trong đất trước khi đậy màng phủ. Đậy màng phủ nilon đen: Kéo căng vải bạt, hai bên mép ngoài được cố định bằng cách dùng dây kẽm bẻ hình chữ U mỗi cạnh khoảng 10cm ghim sâu xuống đất (dây kẽm sử dụng được nhiều năm) hoặc dùng tre chẻ lạt ghim mép nylon.

- Làm cỏ: Cần phải có biện pháp phòng trừ cỏ dại sớm và duy trì cho đến khi cây cà chua có thể cạnh tranh hiệu trái với cỏ dại. Phải phòng trừ cỏ dại trước khi ra hoa. Phòng trừ cỏ dại thông qua các biện pháp như: Nhổ bỏ cỏ bằng tay, bằng cuốc hoặc máy cắt cỏ. Sử dụng thuốc diệt cỏ tiền nảy mầm. Lựa chọn thuốc diệt cỏ trong danh mục thuốc BVTV trong danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam, tránh làm tổn thương đến sự phát triển của cây.

- Tưới nước: Từ khi trồng đến hồi xanh tưới 1-2 lần/ngày, sau đó tùy điều kiện thời tiết và độ ẩm đất tưới để tưới, đảm bảo ẩm độ đất khoảng 60-70%; Khi cây cà chua ra hoa cần lượng nước nhiều hơn, đảm bảo ẩm độ đất 70-80%. Mùa mưa chú ý thoát nước, không để ruộng cà chua ứ đọng nước lâu.

- Vun xới: Sau trồng 7-10 ngày xới phá váng, sau trồng 20-25 ngày kết hợp bón thúc cho cây cà chua, vun cao luống, để tránh tình trạng đọng nước giữa hàng, bộ rễ phát triển kém. Loại bỏ cây bệnh, trái bệnh, sâu… mùa mưa tỉa bớt lá chân, lá già đã chuyển vàng để vườn được thông thoáng. Gom lá bệnh tiêu hủy xa vườn trồng hoặc gom tập trung để ủ làm phân hữu cơ.

- Làm giàn: Làm giàn trước khi cà chua phân cành, ra hoa (sau trồng 25-30), cây giàn cắm xen vào 2 hàng cà chua, ngọn chụm hình chữ A, giàn cao 2,5 m trở lên, ngọn được buộc bằng dây mềm, buộc ngọn hướng lên trên. Khi cây có thân lá tốt thường xuyên buộc cây để tránh đổ và bảo vệ các tầng trái không bị chạm đất gây bụi bẩn.

- Bấm ngọn, tỉa cành, tỉa trái, tỉa chồi

+ Đối với giống có thời gian sinh trưởng dài (vô hạn), cao cây, trong giai đoạn gần cuối thu hoạch nên bấm ngọn để trái lớn đều, thu tập trung giúp.

+ Tỉa bớt lá chân, lá già của cây đã chuyển sang màu vàng để vườn thông thoáng, nhất là những vườn rậm rạp, dễ gây nhiễm bệnh trong mùa mưa.

- Bón phân

Chỉ sử dụng phân hữu cơ đã ủ hoai mục, tuyệt đối không dùng phân tươi, nước phân tươi để bón và tưới. Bón bổ sung phân vi sinh.

Các loại phân được bón với lượng bón và phương pháp bón như sau:

- Thời gian bón thúc lần 1: khi cây bắt đầu phân cành.

- Thời gian bón thúc lần 2: Khi xuất hiện nụ hoa.

- Thời gian bón thúc lần 3: Sau thu trái đợt đầu (lứa 4-5).

- Thời gian bón thúc lần 4: Sau thu đợt trái chính (lứa 10-12).

- Phân N.P.K (Lâm Thao): Tỷ lệ 5:10:3

* Chú ý: Đảm bảo thời gian cách ly với phân đạm urê ít nhất 7-10 ngày trước khi thu hoạch.

- Triệu chứng gây hại: Sâu non phá hại các búp non, nụ hoa và đục vào trái, vết đục gọn, không nham nhở. Sâu đục đến đâu đùn phân ra đến đó, một nửa thân nằm bên ngoài, một nửa nằm trong quả. Các lá và chùm hoa bị sâu non ăn có thể bị gãy làm giảm số lượng trái sau này. Thiệt hại nặng khi sâu non xâm nhập vào thường dễ bị thối, giảm giá trị sản phẩm khi thu hái.

- Biện pháp phòng trừ: Thường xuyên ngắt bỏ các trái bị sâu hại, bấm ngọn, tỉa cành cà chua để tránh sự lây lan và tích lũy số lượng sâu trên đồng ruộng. Loại sâu này có tính kháng thuốc rất cao, nhất là nhóm cúc tổng hợp. Áp dụng các biện pháp tổng hợp để kiểm soát mật số trên vườn. Khi mật số cao có thể sử dụng các loại thuốc đặc trị để phòng trừ theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Bọ trĩ rất nhỏ, màu vàng nhạt. Bọ trĩ di chuyển rất nhanh, khi trời nắng chúng chui nấp trong bẹ lá hoặc trong các lớp lá non ở ngọn, chúng thường phát triển trong mùa khô. Chích hút ở lá non để lại những đốm tròn trong như giọt dầu, ở giữa có một chấm vàng, lúc đầu vàng trắng, sau biến thành nâu đen. Khi bị hại, các chồi non, lá non, nụ hoa không phát triển, cánh hoa bị quăn lại.

- Biện pháp phòng trừ: Tưới nước đủ ẩm trong điều kiện mùa khô, ngắt bỏ những lá, hoa có mật độ bọ trĩ cao để giảm mật số trên đồng ruộng. Áp dụng các biện pháp tổng hợp để kiểm soát mật số trên vườn. Khi mật số cao có thể sử dụng các loại thuốc đặc trị để phòng trừ theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Pythium sp., Phytophthora pesrasitica và Rhizoctonia solani gây ra. Bệnh chỉ xuất hiện phổ biến quanh khu đất trồng cây con, phần thân dưới thối khô có màu nâu sẫm đến đen. Những cây bị nhiễm sẽ còi cọc và chết.

- Biện pháp phòng trừ: Tránh đặt vườn nơi bị che quá tối hay ẩm ướt, vệ sinh vườn ươm, tiêu hủy tàn dư cây trồng định kỳ, không bón phân đạm khi vườn cây có triệu chứng nhiễm bệnh. Canh tác trên đất thoát nước tốt. Áp dụng các biện pháp tổng hợp để kiểm soát mầm bệnh trên vườn, có thể sử dụng các loại thuốc đặc trị để phòng trừ theo nguyên tắc 4 đúng.

Có 3 loại hình héo rũ trên cây họ cà do 3 loại nấm khác nhau gây ra; Héo rũ chết vàng; Héo rũ trắng gốc; Bệnh héo xanh vi khuẩn. Các loại bệnh này là loại bệnh nguy hiểm gây thiệt hại đáng kể cho người sản xuất.

+ Triệu chứng gây hại: Do nấm Fusarium oxysporum gây ra. Bệnh thường thể hiện triệu chứng thối gốc, phá hại các giai đoạn sinh trưởng của cây. Cây bệnh lá bị héo vàng rồi khô chết. Phần giáp vết bệnh có màu nâu hay màu xám nham nhở. Thân giáp mặt đất thường khô tóp và có màu vàng nhạt, ranh giới không rõ ràng. Trên vết bệnh có lớp nấm trắng mịn, phớt hồng.

+ Biện pháp phòng trừ: Tránh đặt vườn nơi bị che quá tối hay ẩm ướt, vệ sinh vườn ươm, tiêu hủy tàn dư cây trồng định kỳ, không bón phân đạm khi vườn cây có triệu chứng nhiễm bệnh. Canh tác trên đất thoát nước tốt. Áp dụng các biện pháp tổng hợp để kiểm soát mầm bệnh trên vườn, có thể sử dụng các loại thuốc đặc trị để phòng trừ theo nguyên tắc 4 đúng.

+ Triệu chứng gây hại: Do nấm Sclerotium rolfsii gây ra - Nguồn bệnh của nấm tồn tại chủ yếu trong đất, trong tàn dư thực vật, cây ký chủ và trong các vật liệu giống nhiễm bệnh dưới dạng sợi nấm, hạch nấm. Hạch nấm tồn tại từ năm này qua năm khác ở tầng đất bề mặt và là nguồn gây bệnh phổ biến cho các cây trồng vụ sau, năm sau.

+ Biện pháp phòng trị: Sử dụng các giống cà chua ghép, giống kháng bệnh, thường xuyên thu gom tiêu hủy các cây bệnh trên vườn, luân canh với cây trồng khác họ. Áp dụng các biện pháp tổng hợp để kiểm soát mầm bệnh trên vườn, có thể sử dụng các loại thuốc đặc trị để phòng trừ theo nguyên tắc 4 đúng.

+ Triệu chứng gây hại: Do vi khuẩn Pseudomonas solanacearum gây ra.- Cây héo đột ngột mà lá không chuyển màu vàng. Lõi cây và rễ bị úng nước và sau đó chuyển màu nâu, đôi khi lõi cây trở nên rỗng, rễ mọc ra từ thân cây. Quá trình chuyển màu vàng và thối rễ, số lá khô và héo tăng cho đến khi cây chết. Khi thân hoặc rễ mới bị nhiễm bệnh bị cắt chéo và ấn mạnh gần miệng cắt có thể thấy dịch vi khuẩn màu xám sau chuyển sang màu vàng. Chất này có chứa nhiều vi khuẩn.

+ Biện pháp phòng trị: Sử dụng các giống cà chua ghép, giống kháng bệnh, thường xuyên thu gom tiêu hủy các cây bệnh trên vườn, luân canh với cây trồng khác họ. Tăng cường phân hữu cơ cho cây khỏe để tăng khả năng chống chịu bệnh của cây. Các dụng cụ như dao, kéo tỉa cành bấm ngọn cần thiết phải khử trùng liên tục nếu trên ruộng đã xuất hiện bệnh. Áp dụng các biện pháp tổng hợp để kiểm soát mầm bệnh trên vườn, có thể sử dụng các loại thuốc đặc trị để phòng trừ theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Trưởng thành cái dùng gai đẻ trứng vào dưới biểu bì của lá và chích hút nhựa cây tạo thành những vết sần sùi trên lá. Ấu trùng (dòi) tạo những đường đục ngoằn ngoèo, màu trắng xuất hiện do dòi tạo nên, tạo điều kiện cho vi khuẩn và nấm xâm nhập. Nếu bị hại nặng sẽ làm giảm khả năng quang hợp, làm giảm năng suất cây trồng.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng, cắt tỉa những lá già, tiêu hủy tàn dư cây trồng thường xuyên là biện pháp tích cực làm giảm mật độ nhộng ruồi còn tồn tại trong tàn dư cây trồng. Phủ đất bằng ni lông sau đó phơi nắng hoặc cho ngập nước trên ruộng khoảng một ngày để tiêu diệt nhộng trong đất. Có thể dùng bẫy dính màu vàng để thu hút và tiêu diệt ruồi trưởng thành. Biện pháp này cần được triển khai đồng loạt, áp dụng cục bộ không mang lại hiệu quả. Ruồi có khả năng hình thành tính kháng thuốc rất cao, cần thường xuyên luân phiên thay đổi các hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật.

- Triệu chứng gây hại: Bọ phấn hút nhựa cây làm cho cây có thể bị héo, ngã vàng và chết. Bọ phấn tiết ra dịch ngọt là môi trường cho nấm muội đen phát triển. Bọ phấn còn truyền các bệnh virus gây bệnh cho cây.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng, ngắt bỏ lá già, các bộ phận bị hại đặc biệt là các loại cỏ dại là ký chủ của bọ phấn xung quanh ruộng nhằm hạn chế lây lan. Dùng bẫy dính màu vàng để thu hút và tiêu diệt bọ phấn trưởng thành (áp dụng để dự báo thời điểm xuất hiện của trưởng thành). Khi vườn bị nhiễm bọ phấn có thể dùng luân phiên các loại thuốc BVTV đặc trị.

Cà chua có thể được thu hoạch sau 60-85 ngày kể từ khi trồng, tùy thuộc vào giống và điều kiện canh tác. Quả cà chua nên được thu hoạch khi chín đỏ, có màu sắc đẹp và còn nguyên vẹn. Nên thu hoạch vào buổi sáng sớm hoặc chiều mát để giữ được chất lượng quả tốt nhất. Khi thu hoạch, cần cắt cuống quả cẩn thận để tránh làm hỏng quả. Năng suất cà chua tùy theo giống, đạt từ 40-60 tấn/ha./.

Khả năng sinh trưởng và phát triển khoẻ, khả năng chống chịu bệnh tốt, khả năng thích ứng rộng. Thích hợp ở nhiệt độ ban ngày từ 25-35^oC, ban đêm 20-27^oC.

Thời gian chiếu sáng trong ngày khoảng 9-13 giờ, cường độ ánh sáng cần thiết cho cây phát triển tốt là từ 2.000-4.000 Lux. Trong điều kiện ánh sáng yếu sẽ ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây.

Cây cà phổi (cà tím, cà xanh) là giống ưa nước, bởi thế khoảng thời gian đầu khi mới trồng cây con cần chú ý tưới nước đều đặn, thường xuyên, pH từ 5,5-6,5, độ mặn 0 ‰.

Có thể trồng cà trên nhiều loại đất khác nhau, chỉ cần đất tơi xốp, ít chua  phèn, dễ thoát nước. Đất trồng cà cần phải được cày bừa kỹ, nhặt sạch cỏ dại, cây tàn dư trồng từ vụ trước. Nếu có điều kiện nên đảo đất và phơi ải 20-30 ngày để đất thông thoáng.

- Chọn giống kháng sâu bệnh, thích nghi với điều kiện thổ nhưỡng tại địa phương và mùa vụ canh tác. Nên sử dụng các giống địa phương có năng suất cao ổn định, có khả năng chống chịu điều kiện bất thuận tốt.

- Chọn mua ở nơi sản xuất cây con có uy tín. Chọn cây con có 5-6 lá thật, cao 6-8 cm, khỏe mạnh, thân mập.

- Đất trồng cà cần phải được cày bữa kỹ, nhặt sạch cỏ dại, cây tàn dư trồng từ vụ trước, làm đất và bón lót trước khi trồng.

- Liếp trồng cà rộng 0,8 - 0,9 m, cao 30 - 40 cm. Rãnh liếp rộng 30-40 cm. Vào mùa mưa nên làm mương sâu quanh ruộng, lên liếp cao để nước thoát dễ dàng sau mỗi cơn mưa.

- Mật độ trồng: Khi cây con đạt 5-6 lá trồng ra ruộng. Mật độ trồng 2.000-2.200 cây/1.000 m². Lượng hạt giống cần cho 1.000 m² khoảng 40-50gr.

- Khoảng cách trồng: trồng một hàng, cây cách cây 50 - 60 cm (nếu đất xấu, mùa nắng), hoặc 70 - 80 cm (nếu đất tốt, mùa mưa).

- Lượng phân bón tính cho 1.000 m²:

+ Vôi bột: 50 kg.

+ Lân nguyên chất (P₂O₅): 18-20 kg.

+ Phân hữu cơ: 200 kg.

- Bón lót toàn bộ lượng vôi, phân hữu cơ và lân cho 1.000 m² trước khi làm đất ít nhất 10-15 ngày.

- Cà phổi có thể gieo trồng quanh năm nhưng vụ chính gieo hạt vào tháng 11, 12 thu hoạch vào tháng 3-5. Vụ sớm gieo hạt vào tháng 7, 8 thu hoạch vào tháng 11, 12. Vụ muộn gieo hạt vào tháng 1, 2 và thu hoạch vào tháng 4-5. Mùa mưa nên tránh trồng vào tháng 5, 6 vì thường bị sâu đục trái gây hại nặng.

- Hạt được gieo trong liếp ươm, khi cây con đạt 5-6 lá, đem ra trồng với mất độ theo khuyến cáo. Kỹ thuật trồng: Trồng vào buổi chiều mát, khi trồng đặt cây nhẹ nhàng không nén đất quá chặt.

Thời kỳ đầu khi cây con mới trồng cần thường xuyên xới đất để đất không đóng váng, tăng độ ẩm cho đất, giúp cho bộ rễ phát triển và cây lớn nhanh, nhất là sau khi trồng cây con khoảng 1 tháng thì vun gốc để thúc cho bộ rễ phát triển, tăng cường khả năng giữ nước, chống đổ ngã cho cây.

Cây cà sau khi mọc được 7-9 lá là bắt đầu có trái, lúc đó những nhánh dưới chùm hoa thứ nhất cần tỉa bỏ bởi những nhánh này phát triển yếu, hoa trái hình thành chậm, các nhánh này thường mọc thẳng đứng làm cho bên trong tán cây rậm rạp, thiếu ánh sáng, tạo điều kiện cho sâu bệnh phát triển, chỉ để lại một nhánh gần chùm trái thứ nhất. Từ thời kỳ giữa đến cuối thời gian sinh trưởng của cây cà mọc thêm nhiều lá ở phía dưới làm cho cây rậm rạp và thiếu ánh sáng, vì vậy cần tỉa lá kịp thời để bón phân thúc giúp cây ra hoa, đậu thêm nhiều trái.

Sau khi trồng cần tưới nước đậm, bảo đảm đủ ẩm đến khi cây bén rễ hồi xanh. Sử dụng nguồn nước sạch để tưới (nước phù sa dẫn trực tiếp hoặc nước giếng khoan). Không dùng nước ao, tù, nước thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp, nước bị nhiễm bẩn chưa xử lý để tưới.

+ Bón thúc lần 1: Bón sau khi trồng 7 ngày, 10% N + 10 K₂O, hoà loãng phân bón với nước để tưới cho từng cây, sau đó tưới rửa lại, kết hợp xới xáo, vun gốc cho cây.

+ Bón thúc lần 2: Bón 20% N + 20 K₂O. Bón vào lúc cây có nụ đến khi kết quả, Bón cách gốc 15-20 cm, sau đó tưới rãnh hoặc tưới gốc. Đợt này không nên bón nhiều để hạn chế cây vươn cao, rụng hoa, rụng quả.

+ Bón thúc lần 3: Sau lần 2 từ 7 - 10 ngày, bón 30% N + 20 K₂O. Phương pháp bón như lần 2.

+ Bón thúc lần 4: Bón vào lúc thu hoạch rộ trở đi, bón hết lượng phân bón còn lại với phương pháp bón lần 2.

- Biện pháp canh tác: Luân canh để hạn chế các sâu bệnh hại, không nên trồng liên tục nhiều vụ trồng cùng họ Cải trên cùng một chân đất. Mật độ gieo trồng vừa phải không nên trồng quá dày nhất là trong mùa mưa, nhằm hạn chế sự phát triển của các loại bệnh. Vệ sinh đồng ruộng: Làm sạch cỏ trong ruộng và cỏ bờ để hạn chế sự cư trú của các sâu bệnh, sau thu hoạch nên gom đốt các tàn dư trên ruộng trồng.

- Biện pháp thủ công: Thăm đồng thường xuyên nếu thấy xuất hiện các sâu bệnh hại như trứng sâu ăn tạp, sâu tơ, bệnh thối nhũn ... có thể dùng tay bắt, nhổ bỏ cây bệnh để hạn chế sự lây lan. Các cây lá bệnh khi nhổ bỏ không vứt ở ruộng và bờ mà cần gom đốt hoặc đào hố chôn có rãi vôi bột khử trùng, hay đem ủ phân.

- Biện pháp sinh học: Tạo môi trường phát triển các loài thiên địch như Nhóm ăn mồi: Bọ ngựa Mantis sp.; Bọ đuôi kìm Euborellia annulipes. Ong ký sinh (ký sinh trên sâu non và nhộng), sử dụng Nấm trắng Beauveria bassiana ký sinh, nấm đối kháng Trichoderma. Sử dụng bẫy bả chua ngọt, bẫy dính, bẫy pheromone để bắt côn trùng trưởng thành.

- Biện pháp hóa học: Khuyến cáo sử dụng thuốc theo nguyên tắc 4 đúng, trong danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam, tuân thủ thời gian cách ly đảm bảo an toàn thực phẩm.

- Triệu chứng gây hại: Bọ phấn trắng gây hại nghiêm trọng trên các cây họ cà, họ bầu bí,... Cả bọ phấn non và bọ trưởng thành đều chích hút nhựa cây, chủ yếu ở ngọn và các lá non, làm lá biến vàng, khi mật độ cao gây hại nặng chỉ gân lá còn xanh, cây suy yếu, kém phát triển. Bọ phấn trắng gây hại trên cà tím suốt vụ từ khi trồng cho đến khi thu hoạch. Mật số bọ phấn trắng tăng dần từ đầu vụ cho đến cuối vụ trồng. Ngoài tác hại trực tiếp là chích hút nhựa, trưởng thành và ấu trùng bọ phấn đều có khả năng truyền bệnh virus và còn tạo điều kiện cho nấm bồ hóng phát triển.

- Biện pháp phòng trị: Trong tự nhiên bọ phấn trắng có nhiều loài thiên dịch bao gồm các loài nấm kí sinh, ong ký sinh và cả các loài thiên địch ăn thịt, nhất là giai đoạn ấu trùng. Vì thế việc sử dụng thuốc hóa học phải thận trọng, chỉ phun khi thật cần thiết. Luân canh với các cây trồng khác họ cà. Vệ sinh đồng ruộng, tỉa bỏ các lá phía dưới gốc để vườn cây thông thoáng hạn chế nơi ẩn nấp của bọ phấn. Tiêu hủy các cây khi phát hiện có triệu chứng nhiễm bệnh virus. Có thể sử dụng chế phẩm sinh học nấm xanh Metarhizium anisopliae để phòng trừ bọ phấn trắng.

- Triệu chứng gây hại: Sâu đục trái là một trong những đối tượng gây hại nghiêm trọng cho các loại cây trồng, trong đó có cây cà phổi. Sâu thường là ấu trùng của một số loài bướm, chúng chui vào quả và ăn phần thịt bên trong, dẫn đến việc quả bị thối và rụng sớm.

- Biện pháp phòng trị: Thăm ruộng thường xuyên, phát hiện cành non hoặc trái bị sâu hại nên ngắt bỏ các đọt non và trái bị sâu đục để tiêu diệt sâu trong trái làm giảm sự lây lan của sâu. Vệ sinh ruộng cà cho thông thoáng, dọn sạch cỏ dại quanh ruộng để hạn chế bướm đẻ trứng. Thăm ruộng thường xuyên để phát hiện sâu đục quả mới xuất hiện trong ruộng thì việc phòng trừ mới đạt hiệu trái cao. Khi cà phổi bị sâu đục trái gây hại thì phun các loại thuốc sinh học. Phun thuốc khi sâu non vừa mới nở chưa chui vào trong trái sẽ có hiệu trái hơn. Sâu đục trái và bọ phấn trắng là loại sâu rất mau kháng thuốc vì thế nên sử dụng thuốc luân phiên nhằm hạn chế sự kháng thuốc.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Pythium sp., Phytophthora pesrasitica và Rhizoctonia solani gây ra. Bệnh chỉ xuất hiện phổ biến quanh khu đất trồng cây con, phần thân dưới thối khô có màu nâu sẫm đến đen. Những cây bị nhiễm sẽ còi cọc và chết.

- Biện pháp phòng trị: Tránh đặt vườn nơi bị che quá tối hay ẩm ướt, vệ sinh vườn ươm, tiêu hủy tàn dư cây trồng định kỳ, không bón phân đạm khi vườn cây có triệu chứng nhiễm bệnh. Canh tác trên đất thoát nước tốt. Áp dụng các biện pháp tổng hợp để kiểm soát mầm bệnh trên vườn, có thể sử dụng các loại thuốc đặc trị để phòng trừ theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Fusarium oxysporum gây ra. Bệnh thường thể hiện triệu chứng thối gốc, phá hại các giai đoạn sinh trưởng của cây. Cây bệnh lá bị héo vàng rồi khô chết. Phần giáp vết bệnh có màu nâu hay màu xám nham nhở. Thân giáp mặt đất thường khô tóp và có màu vàng nhạt, ranh giới không rõ ràng. Trên vết bệnh có lớp nấm trắng mịn, phớt hồng. Nấm phát triển nhanh ở nhiệt độ 25-30 °C, ruộng đất cát, chua, thiếu đạm và lân thường bị bệnh nhiều.

- Biện pháp phòng trừ: Tránh đặt vườn nơi bị che quá tối hay ẩm ướt, vệ sinh vườn ươm, tiêu hủy tàn dư cây trồng định kỳ, không bón phân đạm khi vườn cây có triệu chứng nhiễm bệnh. Canh tác trên đất thoát nước tốt. Áp dụng các biện pháp tổng hợp để kiểm soát mầm bệnh trên vườn, có thể sử dụng các loại thuốc đặc trị trong danh mục được phép sử dụng để phòng trừ theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Do vi khuẩn Pseudomonas solanacearum gây ra. Cây héo đột ngột mà lá không chuyển màu vàng. Lõi cây và rễ bị úng nước và sau đó chuyển màu nâu, đôi khi lõi cây trở nên rỗng, rễ mọc ra từ thân cây. Quá trình chuyển màu vàng và thối rễ, số lá khô và héo tăng cho đến khi cây chết. Khi thân hoặc rễ mới bị nhiễm bệnh bị cắt chéo và ấn mạnh gần miệng cắt có thể thấy dịch vi khuẩn màu xám sau chuyển sang màu vàng. Chất này có chứa nhiều vi khuẩn.

- Biện pháp phòng trị: Sử dụng các giống cà chua ghép, giống kháng bệnh, thường xuyên thu gom tiêu hủy các cây bệnh trên vườn, luân canh với cây trồng khác họ. Tăng cường phân hữu cơ cho cây khỏe để tăng khả năng chống chịu bệnh của cây. Các dụng cụ như dao, kéo tỉa cành bấm ngọn cần thiết phải khử trùng liên tục nếu trên ruộng đã xuất hiện bệnh. Ruộng trồng cà chua phải bằng phẳng, bởi vì vi khuẩn sẽ lây lan theo dòng nước trong đất, khi tưới hoặc mưa. Thường đất pha cát, nghèo dinh dưỡng bị bệnh nặng hơn các chân đất khác. Áp dụng các biện pháp tổng hợp để kiểm soát mầm bệnh trên vườn, có thể sử dụng các loại thuốc đặc trị trong danh mục được phép sử dụng để phòng trừ theo nguyên tắc 4 đúng.

Cà phổi sau khi trồng khoảng 40-45 ngày là cho hoa và khoảng 65-70 ngày có thể cho thu hoạch. Thời gian thu hoạch cà phổi kéo dài 3-4 tháng, thậm chí có thể lên tới 5 tháng nếu chăm sóc tốt và điều kiện thời tiết thuận lợi. Năng suất trung bình khoảng 80-90 tấn/ha./.

Cây cải bắp sinh trưởng tốt nhất ở nơi có nhiệt độ trung bình 20-25ºC. Cây con sinh trưởng tốt ở nhiệt độ 16-18^oC.

Cải bắp là cây ưa thích ánh sáng ngày dài, mức độ mẫn cảm với ánh sáng phụ thuộc vào đặc tính của giống. Ánh sáng quá mạnh hoặc quá yếu đều không có lợi cho cây cải bắp. Thời gian chiếu sáng toàn phần giúp bắp to và bắp cuốn chặt.

Độ ẩm đất thích hợp 75-85%, ẩm độ không khí 80-90%. Đất quá ẩm (trên 90%) kéo dài 3-5 ngày sẽ làm rễ cây nhiễm độc vì làm việc trong điều kiện yếm khí, pH nước từ 5,5-6,5, độ mặn 0‰. Cải bắp có khả năng chịu đựng cao với khí hậu nóng, ẩm.

Cây cải bắp có khả năng sinh trưởng, phát triển trên nhiều loại đất. Cải bắp ưa đất thịt nhẹ, cát pha, tốt nhất là đất phù sa, pH 5,6-6,0, đất chủ động tưới và thoát nước tốt.

Tiêu chuẩn cây giống tốt: Phiến lá tròn, đốt sít, mập, lùn. Cây có 5-6 lá thật đem ra trồng.

Các loại giống phổ biến.

- Bắp cải xanh: Là loại cải bắp phổ biến nhất với nhiều lớp lá cuộn chặt vào nhau. Phần gốc dày hơn so với phần đỉnh lá. Chúng có hình tròn hoặc hơi dẹt, cầm chắc tay. Những lớp lá bên trong cùng thường có màu trắng hoặc hơi ngã xanh, bắp cải xanh có vị ngọt, dịu mát.

- Bắp cải lá xoăn (cải Xa-voa): Nhìn xa sẽ thấy chúng khá giống với bắp cải xanh. Nhưng khi nhìn gần sẽ nhận ra sự khác biệt rõ nét ở đặc điểm lá xoăn mạnh và có màu xanh đậm hơn. Loại này được xếp vào hàng ngon nhất nhưng nhược điểm của chúng là chỉ trồng được theo mùa chứ không đại trà như những loại khác nên thị trường khá hiếm.

Việc làm đất là công đoạn đầu tiên nhưng rất quan trọng, cần phải dọn sạch cỏ dại, làm đất kỹ đất tơi xốp. Lên liếp mỗi liếp rộng 80-100 cm, cao 25-30 cm, trồng hàng đôi.

- Mật độ trồng 3.300-3.500 cây/1.000 m².

Bón lót toàn bộ phân hữu cơ (1.000-2.000 kg/1.000 m²), vôi (100 kg/1.000 m²), lân (30-45 kg/1.000 m²)trước khi trồng ít nhất 10 - 15 ngày.

Chọn mua cây con ở nơi sản xuất cây bắp cải giống có uy tín. Chọ cây đúng giống, khỏe, không sâu bệnh, có 5-6 lá thật.

Trong thời gian canh tác nên làm cỏ 2 lần, thường làm cỏ kết hợp với bón thúc, xới gốc phá váng và vặt bỏ lá già để chân cải được thoáng, sâu không ẩn nấp.

Sau khi trồng tưới đẫm 3 lần/ngày cho cây mau bén rễ. Sau đó tưới 1 lần/ngày, nếu thời tiết có mưa thì giảm số lần tưới đảm bảo đủ độ ẩm cho cây phát triển (luôn duy trì độ ẩm đất từ 70-80 %).

Cải bắp vào vụ sớm hay bị mưa to làm đất bị nén, nên cần phải xới xáo và vun gốc cho cây 2-3 lần/vụ để cây phát triển thuận lợi. Tuyệt đối không nên xới xáo liếp đất khi trời có mưa hay ruộng quá ẩm sẽ dễ làm cây bị thối rễ chết do vi khuẩn và nấm xâm nhập.

- Chủng loại phân bón, lượng phân bón

ĐVT: kg/1.000 m²

- Thời gian bón và phương pháp bón

+ Bón thúc lần 1: Thời kỳ hồi xanh, cây con sau trồng 7-10 ngày, 20% N + 20% K₂O, hòa nước tưới vào gốc kết hợp vun xới làm cỏ vét rãnh.

+ Bón thúc lần 2: Bắt đầu thời kỳ trải lá bàng sau trồng 25-35 ngày, 30% N + 30% K₂O, bón cách gốc 15-20 cm kết hợp xới nhẹ làm cỏ lấp phân.

+ Bón thúc lần 3: Thời kỳ cuốn bắp sau trồng 50-60 ngày, bón hết lượng phân còn lại, bón cách gốc 15-20 cm.

Ngoài ra, có thể cung cấp thêm dinh dưỡng trung và vi lượng qua lá để tăng năng suất và chất lượng sản phẩm.

- Triệu chứng gây hại: Là loài sâu gây hại nguy hiểm nhất trên cây bắp cải, chúng phát sinh và gây hại liên tục quanh năm. Bướm đẻ trứng rải rác hoặc từng cụm hay theo dây dọc ở mặt dưới lá. Sâu non mới nở gặm biểu bì tạo thành những đường rãnh nhỏ ngoằn ngoèo. Sâu lớn ăn toàn bộ biểu bì lá làm cho lá bị thủng lỗ chỗ gây giảm năng suất và chất lượng.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng, thu dọn sạch tàn dư cây trồng từ vụ trước, dọn sạch các loài cây ký chủ phụ xung quanh ruộng, cày lật đất sớm để diệt trứng, nhộng, sâu non và hạn chế mầm bệnh. Luân canh với cây trồng khác họ, trồng xen một số loại cây xua đuổi để ngăn ngừa bướm sâu tơ như cà chua, hành, tỏi. Tưới nước vào buổi sáng sớm hoặc chiều tối.

Thường xuyên kiểm tra đồng ruộng và chỉ phun thuốc khi mật độ sâu non trung bình 2 con/cây ở giai đoạn 2-3 tuần sau trồng, 3 con trở lên ở giai đoạn 4-7 tuần sau trồng. Lưu ý luân phiên hoạt chất thuốc đặc trị trong danh mục được phép sử dụng và tuân thủ nguyên tắc 4 đúng, do sâu dễ bị kháng thuốc.

- Triệu chứng gây hại: Cả rệp muội non và trưởng thành đều chích hút nhựa cây, làm búp và lá bị xoăn lại, lá nhạt màu hoặc vàng, héo rũ. Ngoài gây hại trực tiếp cho cây trồng, rệp muội còn là môi giới truyền bệnh virus. Thời tiết nóng khô thuận lợi cho rệp muội phát triển.

- Biện pháp phòng trừ: Tưới phun với áp lực mạnh cũng có thể giảm bớt mật số của rệp. Sử dụng một số loại thuốc phòng trừ trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng khi mật độ rệp muội cao và tuân thủ nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Trưởng thành đẻ trứng rải rác thành từng quả trên lá. Sâu non mới nở ăn lớp biểu bì để lại lớp màng trắng mỏng, sống thành từng cụm. Sâu tuổi lớn phân tán, ăn phiến lá để lại gân làm cây xơ xác. Sâu xanh bướm trắng phát sinh mạnh trong những tháng ít mưa.

- Biện pháp phòng trừ: Dùng bã chua ngọt dẫn dụ bướm, thu gom nhộng trên lá, thu dọn và tiêu huỷ tàn dư cây trồng, luân phiên sử dụng các hoạt chất trừ sâu để tránh sâu kháng thuốc với một số loại thuốc phòng trừ trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng và tuân thủ nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Trưởng thành hoạt động vào lúc sáng sớm hoặc trời mát. Trời mưa ít hoạt động. Trưởng thành ăn lá và giao phối trên cây. Đẻ trứng chủ yếu trong đất, đẻ nhiều vào sau buổi trưa. Ấu trùng có 3 tuổi, sống trong đất, ăn rễ cây, làm cho cây bị còi cọc, héo hoặc bị chết. Hoá nhộng ngay trong đất.

- Biện pháp phòng trừ: trước khi trồng bắp cải, đất cần phải được dọn sạch tàn dư từ vụ trước, phơi thật khô đất từ 7-10 ngày để diệt ấu trùng và nhộng còn trong đất, luân canh cây trồng khác họ. Khi bọ nhảy gây hại ở mật số cao thì phun thuốc hóa học, phải tuyệt đối đảm bảo thời gian cách ly, tốt nhất là nên sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật sinh học trong danh mục được phép sử dụng để đảm bảo rau an toàn. Do bọ nhảy ban ngày thường hoạt động mạnh nên rất khó trừ, ban đêm tuy ít hoạt động nhưng chúng thường tập trung ở giữa nõn cải nên tốt nhất tiến hành phun thuốc vào lúc chập tối sẽ cho hiệu quả phòng trừ cao hơn.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng, làm đất kỹ trước khi trồng. Dùng bả chua ngọt để bắt bướm, thu bỏ ổ trứng, diệt sâu non mới nở. Sử dụng các loại thuốc đặc trị trong danh mục được phép sử dụng và theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Rhizoctonia solani gây ra phát triển trong điều kiện thời tiết ẩm ướt và nhiệt độ trong đất cao. Trên cổ rễ tiếp xúc với đất trồng xuất hiện các vết nứt dọc. Sau đó nấm bệnh hình thành các đốm bệnh màu nâu nhạt trên lá.

- Biện pháp phòng trừ: Luân canh cây trồng. Vệ sinh vườn sau thu hoạch, luân canh cây trồng. Sử dụng các loại thuốc có hoạt chất đặc trị trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng để phòng trừ khi tỷ lệ bệnh cao và tuân thủ nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Phoma ligam gây ra. Ban đầu là những vết nứt thối trũng xuất hiện trên gốc thân cây và về sau, bệnh có thể xuất hiện trên lá, có hình đốm tròn màu nâu nhạt. Những cây bị bệnh thường có kích thước nhỏ hơn. Các vết thối mục lan rộng và bao lấy thân phía trên mặt đất, làm cho cây bị héo và đổ. Thân cây khô và hoá gỗ, mô cây chuyển màu đen, đôi khi có viền đỏ.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh vườn, mùa mưa nên làm liếp cao, thoát nước tốt, luân canh cây trồng, khi có bệnh xuất hiện cần tiêu hủy sớm cây bệnh. Sử dụng nấm đối kháng Trichoderma spp. để hạn chế bệnh. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật nằm trong danh mục được phép sử dụng khi cần thiết.

- Triệu chứng gây hại: Do vi khuẩn Xanthomonas campestris gây ra. Bệnh gây hại ở cây giống và cây đã lớn, vết bệnh có màu vàng, hình chữ V xuất hiện trên rìa lá với mũi nhọn hướng về gân chính, những vết bệnh này lan dần vào giữa lá. Nhiều vết bệnh có thể cùng xuất hiện và phát triển lớn dần, làm toàn bộ lá bị cháy khô và rụng sớm.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh vườn sau thu hoạch, luân canh cây trồng. Sử dụng các loại thuốc có hoạt chất đặc trị vi khuẩn nằm trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng để phòng trừ khi tỷ lệ bệnh cao.

- Triệu chứng gây hại: Do vi khuẩn Erwinia carotovora gây ra. Bệnh thường phát sinh khi cải bắp đã cuốn, cây đã nở kín đất. Bệnh thường xuất hiện ở phần cây sát gốc hoặc các lá già sát đất ẩm thấp, sau đó lan vào trong và lên trên. Vết bệnh thường nhũn nước có màu nâu đen và bốc mùi rất hôi.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh vườn sau thu hoạch, làm đất kỹ, lên liếp cao dễ thoát nước, luân canh cây trồng khác. Bón phân cân đối, không bón quá nhiều đạm, trong điều kiện mùa mưa cần tăng cường bón kali. Thu gom, tỉa bỏ lá già, lá bệnh đem ra khỏi ruộng để hạn chế lây lan và xử lý vôi tại gốc sau khi nhổ bỏ cây bệnh.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Alternaria brassicae Sace gây ra. Bệnh đốm vòng thường xuất hiện trên những lá già, lúc đầu là những chấm nhỏ màu đen, sau lan rộng ra thành hình tròn, màu nâu có hình tròn đồng tâm.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh vườn, xử lý hạt giống bằng nước nóng 50^oC trong khoảng 30 phút trước khi gieo.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Sclerotinia sclerotirum gây ra. Bệnh gây hại từ khi cây còn nhỏ cho tới khi thu hoạch, ở cây con, bệnh xuất hiện ở gốc cây sát mặt đất làm cho chỗ bị bệnh thối nhũn, cây gãy gục rồi chết. Khi trời ẩm ướt trên gốc chỗ bị bệnh xuất hiện một lớp nấm màu trắng xốp.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh vườn, trồng cây sạch bệnh, luân canh với cây trồng khác họ như hành. Bón phân cân đối. Tăng lượng phân hữu cơ có tác dụng kích thích cây khỏe và hạn chế được sự phát triển của bệnh.

Sau khi trồng 90-110 ngày là có thể thu hoạch. Thu khi bắp đã cuốn chắc, chặt, mặt bắp mịn, lá xếp phẳng và căng, gốc chuyển sang màu trắng đục hay trắng sữa, đủ tuổi sinh trưởng để đạt chất lượng tốt nhất. Thu hoạch vào lúc sáng sớm hoặc buổi chiều. Chú ý chặt cao sát thân bắp sau khi chặt loại bỏ lá ngoài.

Cải bắp có thể bảo quản được từ 7-10 ngày ở điều kiện nhiệt độ 20^oC, thoáng khí và tối. Trong điều kiện nhiệt độ 10^oC, ẩm độ 95-98% cải bắp có thể để được trong thời gian 2-3 tháng./.

Cây cải thích khí hậu ôn hòa, mát lạnh. Cây sinh trưởng tốt ở nhiệt độ 18-22^oC. Hạt có thể nảy mầm ở 15-20^oC, ở nhiệt độ 20-25^oC, hạt nảy mầm thuận lợi.

Rau cải ưa ánh sáng tán xạ, cường độ ánh sáng vừa phải, có khả năng chịu bóng râm. Vì vậy nhiều rau cải có thể trồng xen, gieo lẫn với một số giống rau khác tăng năng suất trên đơn vị diện tích.

Cải ngọt có hệ rễ cạn, số lá trên cây nhiều và lớn vì vậy cây yêu cầu độ ẩm đất 80-85% và độ ẩm không khí 80-90% để sinh trưởng, pH nước từ 5,5-6,5.

Có thể trồng được trên nhiều loại đất khác nhau chỉ cần chủ động tưới tiêu tốt nhưng tốt nhất nên gieo trồng trên đất màu mỡ tơi xốp, nhẹ, pH từ 5,5-7.

Tiêu chuẩn hạt giống: Hạt giống tốt trước tiên phải có độ thuần cao, sạch bệnh, hạt mẩy, đẹp, vỏ hạt sáng, không chảy dầu, không lẫn tạp chất và có tỷ lệ nảy mầm cao (từ 90% trở lên). Sử dụng các giống có năng suất cao, chất lượng tốt, thích hợp với sản xuất và tiêu thụ.

Có 2 loại cải thường gặp.

- Cải ngọt ta: thời gian từ gieo đến thu hoạch 40-50 ngày, lá xanh vàng mỏng, cọng nhỏ bẹ dẹp, năng suất cao và ăn ngon.

- Cải ngọt giống lai: Cây to, lá xanh đậm, bẹ to, tròn, nặng suất cao, thời gian cho thu hoạch 40-45 ngày sau khi gieo.

Làm đất, phơi ải từ 7-10 ngày trước khi lên liếp mới. Kích thước liếp: Chiều rộng 1-1,2m, cao 10-15cm, rảnh sau 35-45cm. Khoảng cách giữa hai liếp khoảng 25 - 30cm để thoát nước và đi lại chăm sóc. Nên xử lý đất bằng vôi bột (30-50 kg/1.000 m²), rải tro hoặc trấu hay xơ dừa để lắp các khe hở giữa các cục đất, tưới ướt đất trước khi gieo hạt.

Mùa mưa cần có biện pháp che phủ rơm để tránh đất bám trên lá, cây dễ bị nhiễm bệnh và làm giảm giá trị thương phẩm của rau.

* Gieo hạt: Lượng hạt giống 500-1000 g/1.000 m². Khi cây con được 10-15 ngày nhổ tỉa chừa khoảng cách 10 x 15 cm.

Bón lót toàn bộ vôi (30-50 kg/1.000 m²), phân hữu cơ (500-1.000 kg/1.000 m²) và supper lân cộng với 2,5kg KCL. Rải trên mặt liếp và xới trộn đều.

Trong điều kiện chủ động về nguồn nước thì rau cải có thể trồng quanh năm, trong mùa khô năng suất đạt được cao hơn.

Trong mùa mưa, khi trồng cần phải có biện pháp che chắn (lưới, giàn che,…) để tránh nước mưa làm rách, dập lá. Vào mùa mưa nên trồng giống địa phương ít bệnh hơn.

Gieo hạt: Hạt giống ngâm trong nước khoảng 60 phút vớt ra để ráo nước ủ ấm một đêm. Hạt cải nhỏ, gieo hạt cần chia đều nhiều phần và trộn với bột trắng để dễ gieo. Tưới đẫm liếp trước khi gieo, sau khi gieo sử dụng thuốc BVTV dạng hạt để trừ kiến, các sâu hại. Sau đó rãi một lớp rơm mỏng và tưới nước nhẹ cho ướt rơm.

Gieo Cây con: Khi cây con có 3-4 lá thật, khoảng 15-20 ngày tuổi đem cấy. Liếp rộng 1-1,2 m cấy 6-8 hàng cải, khá dầy, cao cây, thân lá nhỏ nhưng năng suất cao.

Do cải là rau ăn lá ngắn ngày nên cần thăm vườn thường xuyên và có stress độ tưới hợp lý. Mỗi ngày tưới 1 lần vào buổi sáng sớm hay chiều mát. Lúc cây bị bệnh nên hạn chế tưới vào buổi chiều tối. Vào mùa mưa thì cần che chắn phía trên bằng lưới lan để tránh dập lá và úng.

- Chủng loại phân bón, lượng phân bón

- Thời gian và phương pháp bón

Bón thúc lượng phân bón theo sự sinh trưởng của cây, do Cải ngọt rất ngắn ngày nên chia điều phân N-P-K, Urea, và KCl ra tưới 2-4 ngày/lần tưới sẽ có hiệu quả hơn. Ngưng tưới đạm 10-15 ngày trước khi thu hoạch để đảm bảo rau không chứa hàm lượng Nitrate.

- Biện pháp canh tác: Luân canh để hạn chế các sâu bệnh hại, không nên trồng liên tục nhiều vụ trồng cùng họ Cải trên cùng một chân đất. Mật độ gieo trồng vừa phải không nên trồng quá dày nhất là trong mùa mưa, nhằm hạn chế sự phát triển của các loại bệnh. Vệ sinh đồng ruộng: Làm sạch cỏ trong ruộng và cỏ bờ để hạn chế sự cư trú của các sâu bệnh, sau thu hoạch nên gom đốt các tàn dư trên ruộng trồng.

- Biện pháp thủ công: Thăm đồng thường xuyên nếu thấy xuất hiện các sâu bệnh hại như trứng sâu ăn tạp, sâu tơ, bệnh thối nhũn,... có thể dùng tay bắt, nhổ bỏ cây bệnh để hạn chế sự lây lan. Các cây lá bệnh khi nhổ bỏ không vứt ở ruộng và bờ mà cần gom đốt hoặc đào hố chôn có rãi vôi bột khử trùng, hay đem ủ phân.

- Biện pháp sinh học: Tạo môi trường phát triển các loài thiên địch như Nhóm ăn mồi: Bọ ngựa Mantis sp.; Bọ đuôi kìm Euborellia annulipes. Ong ký sinh (ký sinh trên sâu non và nhộng), sử dụng Nấm trắng Beauveria bassiana ký sinh, nấm đối kháng Trichoderma. Sử dụng bẫy bả chua ngọt, bẫy dính, bẫy pheromone để bắt côn trùng trưởng thành.

- Biện pháp hóa học: Khuyến cáo sử dụng thuốc theo nguyên tắc 4 đúng, trong danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam, tuân thủ thời gian cách ly đảm bảo an toàn thực phẩm,…

- Biện pháp phòng trừ: Thu dọn sạch và vệ sinh ruộng trồng cải sau khi thu hoạch. Không trồng các loại rau thuộc họ thập tự liên tục trong nhiều năm. Nên phun thuốc hóa học khi mật số cao vào các buổi chiều mát.

- Triệu chứng gây hại: Sâu tuổi 1-2 chỉ ăn gặm phần diệp lục của lá và chừa lại lớp biểu bì trắng, từ tuổi 3 trở đi sâu ăn phá mạnh cắn thủng lá và gân lá. Ở tuổi lớn khi thiếu thức ăn, không những ăn phá lá cây mà còn ăn trụi cả thân, cành, trái non. Khi làm nhộng, sâu chui xuống đất làm thành một khoang và nằm yên trong đó hoá nhộng.

- Biện pháp phòng trừ: Đất trước khi trồng cần phải được cày, phơi và xử lý cho ruộng ngập nước 2-3 ngày để diệt nhộng, sâu non có trong đất. Phải thường xuyên đi thăm vườn để kịp thời phát hiện sâu, ngắt bỏ ổ trứng hoặc tiêu diệt sâu non mới nở khi chưa phân tán đi xa. Sâu ăn tạp rất dễ kháng thuốc, nên luân phiên, đảm bảo thời gian cách ly thuốc trước khi thu hoạch theo hướng dẫn trên nhãn thuốc.

- Triệu chứng gây hại: Sâu non mới nở bò lên mặt lá gặm biểu bì tạo thành những đường rảnh nhỏ ngoằn ngoèo. Từ tuổi 2, sâu ăn thịt lá để lại lớp biểu bì tạo thành những vết trong mờ. Sâu lớn ăn toàn bộ biểu bì lá làm lá thủng lỗ chỗ. Khi mật độ sâu cao, ruộng cải bị hại xơ xác, chỉ còn trơ lại gân lá.

- Biện pháp phòng trừ: Dùng bẫy dính màu vàng theo dõi bướm sâu tơ, trồng xen với cây họ cà sẽ đuổi được bướm của sâu tơ. Do bướm sâu tơ thường không bay cao, nên có thể dùng lưới cao 2 m bao xung quanh để hạn chế bướm sâu tơ từ bên ngoài bay vào ruộng cải đẻ trứng.

- Triệu chứng gây hại: Sâu xanh da láng ăn thịt lá làm mất chất diệp lục, giảm khả năng quang hợp của cây. Sâu non thường cạp biểu bì lá, ăn các phần non của cây. Sâu lớn tuổi có khả năng phát tán rộng, ăn phá mạnh.

- Biện pháp phòng trừ: Sâu gia tăng mật số nhanh hơn và kháng thuốc cũng mạnh hơn; nên chú ý kiểm tra kỹ khi cây cải còn non để có thể bắt sâu hoặc ổ trứng. Khi cần thiết, có thể phun các loại thuốc thuộc các nhóm hoạt chất như: Lufenuron, Spinosad,… để phòng trị.

- Biện pháp phòng trừ: Không trồng dày trong mùa mưa, lên luống cao để thoát nước nhanh, không bón nhiều phân đạm, tránh gây tổn thương cho cây. Luân canh với cây trồng khác họ. Nhổ đem ra khỏi ruộng và tiêu huỷ cây bị bệnh để tránh lây lan. Phun thuốc thuộc các nhóm hoạt chất Bordeaux, Kasugamycin, Oxolinic acid,… khi bệnh mới chớm xuất hiện.

- Triệu chứng gây hại: Bệnh khi mới xuất hiện, nếu quan sát kỹ có thể thấy những vết bệnh có màu khác với vỏ cây, phần vỏ này bị rộp lên, sau đó lan dần bao quanh toàn bộ phần cổ rễ hoặc gốc cây. Dần dần phần vỏ này khô teo lại, khi gặp trời mưa hoặc độ ẩm cao sẽ bị thối nhũn, bong ra, trơ lại phần lõi gỗ của cây, cây sẽ héo dần và chết.

- Biện pháp phòng trừ: Thường xuyên vệ sinh đồng ruộng, trồng đúng mật độ, khoảng cách nhằm tạo độ thông thoáng, hạn chế nấm bệnh phát sinh, phát triển. Sử dụng chế phẩm Trichoderma trộn với phân chuồng đã được ủ hoai mục để bón lót. Khi phát hiện cải bị mắc bệnh thối cổ rễ, nên nhổ bỏ và đem tiêu hủy hết các cây bị bệnh.

Tiến hành thu hoạch khi cải đủ tuổi từ 30-35 ngày sau trồng, đảm bảo thời gian cách ly, đảm bảo các chỉ tiêu an toàn cho người tiêu dùng. Chú ý không để cải ra ngồng, nhất là trong mùa khô, làm mất giá trị thương phẩm.

Bảo quản cẩn thận, tránh để sản phẩm bị dập nát và bụi bặm bám vào, nên đóng gói tr­ước khi vận chuyển; phải đảm bảo tư­ơ, sạch khi đ­ưa ra tiêu thụ./.

Cải tùa xại ưa khí hậu ôn hoà, mát mẻ nên được trồng chủ yếu trong vụ Đông Xuân, nhiệt độ thích hợp 22-27^oC. Nhiệt độ thấp dưới 10^oC và trên 35^oC sẽ làm chậm quá trình phát triển của cây

Cải tùa xại ưa vừa phải, có khả năng chịu bóng râm. Ánh sáng mạnh cùng với nhiệt độ không khí cao sẽ làm cho cây cằn cỗi dẫn đến năng suất và chất lượng giảm.

Cải tùa xại có hệ rễ cạn, số lá trên cây nhiều và lớn vì vậy cây yêu cầu độ ẩm đất 80-85% và độ ẩm không khí 80 - 90% để sinh trưởng. pH nước từ 5,5 - 6,5, độ mặn 0‰.

Thiếu nước cây còi cọc, năng suất và chất lượng giảm, nếu thiếu nước nghiêm trọng làm cho cây có vị đắng, cải cứng ăn không ngon. Nếu đất quá ẩm ướt trong đất thiếu oxy, cây sinh trưởng khó khăn, cây dễ bị sâu bệnh hại xâm nhiễm.

Cải tùa xại có thể sinh trưởng trên nhiều loại đất, nhưng tốt nhất nên gieo trồng trên đất màu mỡ, tơi xốp, nhiều mùn, dễ thoát nước trong mùa mưa và chủ động tưới trong mùa khô, pH từ 5,5 - 6,5.

Chọn giống cải tùa xại thích hợp với điều kiện canh tác ở địa phương, hợp thị hiếu người tiêu dùng. Nên sử dụng các giống ưu thế lai (F₁) nhập nội đã qua thử nghiệm cho năng suất cao, kháng được một số loại sâu bệnh chủ yếu.

Chọn mua cây cải giống ở nơi có uy tín, cây con khỏe, không sâu bệnh, không bị dập lá, có từ 3-4 lá thật,…

Dọn sạch cỏ dại, bón vôi và cày xới kỹ cho đất tơi xốp. Lên liếp rộng 80-100 cm, cao 25-30 cm, trồng hàng đôi. Rành 30-40 cm. Tỉa lổ để trồng cây với đường kính 3 cm, sâu 5-7 cm.

Mật độ trồng: Mỗi liếp trồng 2 hàng theo kiểu nanh sấu. Trồng với khoảng cách 35 x 50 cm, mật độ trồng từ 4.800- 5.000 cây/1.000 m².

Bón lót toàn bộ vôi (50 kg/1.000m²), phân hữu cơ (200-300 kg//1.000m²), phân lân (35 kg/1.000m²) và Trichoderma (01 kg/1.000m²) trước khi lên liếp 5 - 10 ngày.

Cải tùa xại có thể trồng quanh năm, tuy nhiên trong mùa nắng cho năng suất cao hơn mùa mưa. Để có cải tùa xại bán vào dịp Tết Nguyên đán nên bố trí trồng vào tháng 11-12 dl.

Mỗi lỗ trồng 01 cây Mở bầu đặt cây con vào lổ đã tỉa ốp nhẹ đất để giữ cây tốt hơn.

Sau khi trồng khoảng 15-20 ngày (khi thấy cỏ xuất hiện), tiến hành nhổ cỏ bằng tay, không để cỏ mọc vượt cải. Tuyệt đối không sử dụng các hóa chất diệt cỏ trong ruộng đã trồng cải, vì cải tùa xại thuộc nhóm rau ăn lá nên rất mẫn cảm với các loại thuốc diệt cỏ.

Sau khi trồng phải tưới nước ngay, 3 ngày đầu, mỗi ngày tưới 2 lần, nên tưới trực tiếp vào gốc, cho đến khi cây bén rễ. Sau đó, mỗi ngày tưới 1 lần bằng hình thức tưới phun. Trước khi thu hoạch 5 ngày thì ngừng tưới nước.

Cải tùa xại là cây chứa lượng nước rất cao nên càng đủ nước cây càng tươi tốt, nhanh lớn, thân lá căng, mọng, chất lượng cao, do vậy cần phải giữ ẩm thường xuyên.

- Chủng loại phân bón, lượng phân bón

• Thời gian bón và phương pháp bón

+ Bón thúc lần 1: Sau khi cây hồi xanh 7 - 10 ngày, 20% N, hòa vào nước tưới cho cây sau đó tưới rửa lại để tránh nắng nóng gây cháy lá.

+ Bón thúc lần 2: Giai đoạn cây 15 - 20 ngày bón 20 % N + 20 % K₂O. hòa vào nước tưới cho cây sau đó tưới rửa lại để tránh nắng nóng gây cháy lá.

+ Bón thúc lần 3: Giai đoạn cây 25-30 ngày bón 20 % N + 20 % K₂O. hòa vào nước tưới cho cây sau đó tưới rửa lại để tránh nắng nóng gây cháy lá.

+ Bón thúc lần 4: Giai đoạn cây 35-40 ngày, bón hết lượng phân còn lại sau đó tưới nước để rửa sạch phân bám trên lá.

- Triệu chứng gây hại: Thành trùng thường ẩn vào nơi ẩm mát, mặt dưới các lá gần mặt đất khi trời nắng, có khả năng nhảy xa và bay rất nhanh, thường bò lên mặt lá ăn phá vào lúc sáng sớm và chiều tối, cắn lủng lá cải thành những lổ đều đặn trên khắp mặt lá rất dễ nhận diện, làm lá có thể bị vàng và rụng. Ấu trùng ăn rễ cây làm cây bị còi cọc, đôi khi héo hoặc thối.

- Biện pháp phòng trừ: Thu dọn sạch và vệ sinh ruộng trồng cải sau khi thu hoạch. Không trồng các loại rau thuộc họ thập tự liên tục trong nhiều năm, luân canh với các loại cây trồng khác họ hoặc lúa nước;

- Triệu chứng gây hại: Sâu ăn tạp ăn phá nhiều loại cây nên có mặt quanh năm trên đồng ruộng. Sâu cắn phá mạnh vào lúc sáng sớm nhưng khi có ánh nắng sâu chui xuống dưới tán lá để ẩn nắp. Chiều mát sâu bắt đầu hoạt động trở lại và phá hại suốt đêm. Sâu vừa nở ăn gặm vỏ trứng và sống tập trung, nếu bị động sâu bò phân tán hoặc nhả tơ buông mình xuống đất. Sâu tuổi 1-2 chỉ ăn gặm phần diệp lục của lá và chừa lại lớp biểu bì trắng, từ tuổi 3 trở đi sâu ăn phá mạnh cắn thủng lá và gân lá. Ở tuổi lớn khi thiếu thức ăn, sâu còn tập quán ăn thịt lẫn nhau và không những ăn phá lá cây mà còn ăn trụi cả thân, cành, trái non. Khi làm nhộng, sâu chui xuống đất làm thành một khoang và nằm yên trong đó hoá nhộng.

- Biện pháp phòng trừ: Thường xuyên đi thăm ruộng để kịp thời phát hiện sâu, ngắt bỏ ổ trứng hoặc tiêu diệt sâu non mới nở khi chưa phân tán đi xa. Sâu ăn tạp rất dễ kháng thuốc, nên luân phiên thuốc khi sử dụng, đảm bảo thời gian cách ly và sử dụng thuốc phòng trừ trong danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam, theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Sâu non mới nở bò lên mặt lá gặm biểu bì tạo thành những đường rảnh nhỏ ngoằn ngoèo. Từ tuổi 2, sâu ăn thịt lá để lại lớp biểu bì tạo thành những vết trong mờ. Sâu lớn ăn toàn bộ biểu bì lá làm lá thủng lỗ chỗ, giảm năng suất và chất lượng cải. Khi mật độ sâu cao, ruộng cải bị hại xơ xác, chỉ còn trơ lại gân lá. Khi bị động đến sâu thường nhả tơ buông mình xuống đất nên còn được gọi là “sâu dù”.

- Biện pháp phòng trừ: Dùng bẫy dính màu vàng theo dõi bướm sâu tơ, trồng xen với cây họ cà sẽ đuổi được bướm của sâu tơ. Rất khó trị bằng thuốc hóa học vì sâu kháng thuốc rất mạnh nên áp dụng biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp IPM.

- Triệu chứng gây hại: Do vi khuẩn Erwinia carotovora var. carotovora gây ra. Bệnh thường gây hại nặng giai đoạn từ cuốn bắp trở về sau. Bệnh tấn công từ rễ hoặc lá già nên rất khó phát hiện, ta có thể phát hiện bệnh được sớm nhờ một số lá có triệu chứng héo chóp lá vào buổi trưa và tươi lại vào buổi chiều.Vết bệnh thường nhỏ, nhũn nước, có màu nâu hoặc đen, sau đó vi khuẩn xâm nhập vào mạch nhựa đi vào thân cây làm thối mềm phần trong của cây, sau đó làm thối cả bắp, có mùi thối đặc trưng. Bệnh nặng làm cả cây bị thối mềm ra.

- Biện pháp phòng trừ: Không trồng dày trong mùa mưa, lên luống cao để thoát nước nhanh, không bón nhiều phân đạm, tránh gây tổn thương cho cây. Luân canh với cây trồng khác họ. Nhổ đem ra khỏi ruộng và tiêu huỷ cây bị bệnh để tránh lây lan.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Rhizoctonia solani gây ra. Bệnh khi mới xuất hiện, nếu quan sát kỹ có thể thấy những vết bệnh có màu khác với vỏ cây, phần vỏ này bị rộp lên, sau đó lan dần bao quanh toàn bộ phần cổ rễ hoặc gốc cây. Dần dần phần vỏ này khô teo lại, khi gặp trời mưa hoặc độ ẩm cao sẽ bị thối nhũn, bong ra, trơ lại phần lõi gỗ của cây, cây sẽ héo dần và chết.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Alternaria spp. (Alternaria brassicicola; A. brassicae; A. raphani) gây ra. Vết bệnh có dạng hình tròn, có màu tím đậm sau đó chuyển thành màu nâu, có viền màu vàng hoặc nâu đen, vết bệnh già có màu đen, đôi khi thấy có lớp bột màu đen che phủ trên bề mặt vết bệnh. Bên trong vết bệnh lớn đôi khi có các vòng tròn đồng tâm hơi lõm xuống.

Thu hoạch khi ruộng cải được khoảng 55-60 ngày sau khi trồng, các cây phát triển căng, mọng, bắp cuộn chặt ở giữa. Cần phải ngưng phun thuốc trừ sâu, trừ bệnh theo thời gian cách ly trên nhãn bao thuốc và ngưng sử dụng phân bón vô cơ chứa đạm 15 ngày trước khi thu hoạch, thu hoạch vào buổi sáng sớm hoặc chiều mát.

Sản phẩm sau khi thu hoạch không được để tiếp xúc trực tiếp với đất. Nếu sử dụng nước rửa cải phải đảm bảo chất lượng theo qui định;

Cần sử dụng xe vận chuyển và dụng cụ chứa đựng sạch. Chuẩn bị cải trước khi vận chuyển như xếp cải vào giỏ, xếp các giỏ cải vào xe cần thao tác nhẹ nhàng, không đè nén, phải đảm bảo các chỉ tiêu về chất lượng và hình thái của cải an toàn./.

Cây thích khí hậu ôn hòa, mát lạnh. Cây sinh trưởng tốt ở nhiệt độ 18-22^oC. Hạt có thể nảy mầm ở 15-20^oC, ở nhiệt độ 20-25^oC, hạt nảy mầm thuận lợi.

Rau cải xanh ưa ánh sáng tán xạ, cường độ ánh sáng vừa phải, có khả năng chịu bóng râm. Vì vậy, nhiều rau cải có thể trồng xen, gieo lẫn với một số giống rau khác tăng năng suất trên đơn vị diện tích.

Cải xanh có hệ rễ cạn, số lá trên cây nhiều và lớn vì vậy cây yêu cầu độ ẩm đất 80-85% và độ ẩm không khí 80-90% để sinh trưởng, pH nước từ 5,5-6,5.

Có thể trồng được trên nhiều loại đất khác nhau chỉ cần chủ động tưới tiêu tốt nhưng tốt nhất nên gieo trồng trên đất màu mỡ tơi xốp, nhẹ, pH từ 5,5-7.

Tiêu chuẩn hạt giống: Hạt giống tốt trước tiên phải có độ thuần cao, sạch bệnh, hạt mẩy, đẹp, vỏ hạt sáng, không chảy dầu, không lẫn tạp chất và có tỷ lệ nảy mầm cao (từ 90% trở lên). Sử dụng các giống có năng suất cao, chất lượng tốt, thích hợp với sản xuất và tiêu thụ.

Có 2 loại cải xanh thường gặp:

- Cải xanh ta: lá xanh vàng, mỏng, cọng nhỏ, bẹ dẹp, năng suất cao.

- Cải bẹ xanh mốc hay cải xanh Tiều: Cây to, lá xánh đậm, bẹ to, tròn, năng suất cao.

Cải xanh trồng được trên nhiều loại đất, thích hợp nhất là đất có cơ cấu nhẹ, giàu hữu cơ. Lên liếp cao 10-30cm, mặt liếp rộng 1-1,2m, rảnh sâu 30-40cm. Không nên làm đất quá nhuyễn vì đất dễ bị nén lại do tưới hoặc mưa, kích cỡ cục đất khoảng 3-5 cm là tốt, nên xử lý đất bằng vôi bột (30-50 kg/1.000 m²), rải tro hoặc trấu hay xơ dừa để lắp các khe hở giữa các cục đất, tưới ướt đất trước khi gieo hạt.

- Gieo hạt: Lượng hạt giống 500-1000 g/1.000 m2, khi cây con được 10 - 15 ngày nhổ tỉa chừa khoảng cách 10 x 15 cm.

Bón lót: Toàn bộ phân chuồng (500 - 1.000 kg/1.000m²) + super lân + 2 kg KCl. Rãi trên mặt liếp và xới trộn đều.

- Thời vụ trồng: Cải xanh có thể trồng quanh năm, mùa nắng cần tưới nước đầy đủ cây cải sinh trưởng tốt và cho năng suất cao nhất, mùa mưa (5-10 dl) cây cải khó trồng, cây tăng trưởng kém vì có nhiều sâu hại tấn công.

+ Gieo hạt: Hạt giống ngâm trong nước khoảng 60 phút vớt ra để ráo nước ủ ấm một đêm. Hạt cải nhỏ, gieo hạt cần chia đều nhiều phần và trộn với bột trắng để dễ gieo. Tưới đẫm liếp trước khi gieo, sau khi gieo sử dụng thuốc BVTV dạng hạt để trừ kiến, các sâu hại. Sau đó rải một lớp rơm mỏng và tưới nước nhẹ cho ướt rơm.

+ Gieo Cây con: Khi cây con có 3-4 lá thật, khoảng 15-20 ngày tuổi đem cấy. Liếp rộng 1-1,2 m, cấy 6-8 hàng cải, khá dầy, cao cây, thân lá nhỏ nhưng năng suất cao.

Do cải là rau ăn lá ngắn ngày nên cần thăm vườn thường xuyên và có chế độ tưới hợp lý. Mỗi ngày tưới 1 lần vào buổi sáng sớm hay chiều mát. Lúc cây bị bệnh nên hạn chế tưới vào buổi chiều tối. Vào mùa mưa thì cần che chắn phía trên bằng lưới lan để tránh dập lá và úng.

- Chủng loại phân bón, lượng phân bón

ĐVT: kg/1.000m²

- Thời gian bón và phương pháp bón

+ Bón lót: Toàn bộ phân chuồng + super lân + 2 kg KCl. Rãi trên mặt liếp và xới trộn đều.

+ Bón thúc: Bón phân dựa theo sự sinh trưởng của cây, do Cải xanh rất ngắn ngày nên chia phân ra nhiều lần tưới sẽ có hiệu quả hơn.

- Biện pháp canh tác: Luân canh để hạn chế các sâu bệnh hại, không nên trồng liên tục nhiều vụ trồng cùng họ Cải trên cùng một chân đất. Mật độ gieo trồng vừa phải không nên trồng quá dày, nhất là trong mùa mưa, nhằm hạn chế sự phát triển của các loại bệnh. Vệ sinh đồng ruộng, làm sạch cỏ trong ruộng và cỏ bờ để hạn chế sự cư trú của các sâu bệnh, sau thu hoạch nên gom đốt các tàn dư trên ruộng trồng.

- Biện pháp thủ công: Thăm đồng thường xuyên nếu thấy xuất hiện các sâu bệnh hại như trứng sâu ăn tạp, sâu tơ, bệnh thối nhũn,... có thể dùng tay bắt, nhổ bỏ cây bệnh để hạn chế sự lây lan. Các cây lá bệnh khi nhổ bỏ không vứt ở ruộng và bờ mà cần gom đốt hoặc đào hố chôn có rải vôi bột khử trùng, hay đem ủ phân.

- Biện pháp sinh học: Tạo môi trường phát triển các loài thiên địch như Nhóm ăn mồi: Bọ ngựa Mantis sp.; Bọ đuôi kìm Euborellia annulipes. Ong ký sinh (ký sinh trên sâu non và nhộng), sử dụng Nấm trắng Beauveria bassiana ký sinh, nấm đối kháng Trichoderma. Sử dụng bẫy bả chua ngọt, bẫy dính, bẫy pheromone để bắt côn trùng trưởng thành.

- Biện pháp hóa học: Khuyến cáo sử dụng thuốc theo nguyên tắc 4 đúng, trong danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam, tuân thủ thời gian cách ly đảm bảo an toàn thực phẩm.

- Triệu chứng gây hại: Sâu tuổi 1-2 chỉ ăn gặm phần diệp lục của lá và chừa lại lớp biểu bì trắng, từ tuổi 3 trở đi sâu ăn phá mạnh cắn thủng lá và gân lá. Ở tuổi lớn khi thiếu thức ăn, không những ăn phá lá cây mà còn ăn trụi cả thân, cành, trái non. Khi làm nhộng, sâu chui xuống đất làm thành một khoang và nằm yên trong đó hoá nhộng.

- Biện pháp phòng trừ: Đất trước khi trồng cần phải được cày, phơi và xử lý cho ruộng ngập nước 2-3 ngày để diệt nhộng, sâu non có trong đất. Phải thường xuyên đi thăm vườn để kịp thời phát hiện sâu, ngắt bỏ ổ trứng hoặc tiêu diệt sâu non mới nở khi chưa phân tán đi xa. Sâu ăn tạp rất dễ kháng thuốc, nên luân phiên nhiều thuốc, đảm bảo thời gian cách ly thuốc trước khi thu hoạch theo hướng dẫn trên nhãn thuốc.

- Triệu chứng gây hại: Sâu non mới nở bò lên mặt lá gặm biểu bì tạo thành những đường rảnh nhỏ ngoằn ngoèo. Từ tuổi 2, sâu ăn thịt lá để lại lớp biểu bì tạo thành những vết trong mờ. Sâu lớn ăn toàn bộ biểu bì lá làm lá thủng lỗ chỗ. Khi mật độ sâu cao, ruộng cải bị hại xơ xác, chỉ còn trơ lại gân lá.

- Biện pháp phòng trừ: Dùng bẫy dính màu vàng theo dõi bướm sâu tơ, trồng xen với cây họ cà sẽ đuổi được bướm của sâu tơ. Do bướm sâu tơ thường không bay cao, nên có thể dùng lưới cao 2 m bao xung quanh để hạn chế bướm sâu tơ từ bên ngoài bay vào ruộng cải đẻ trứng.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Sclerostium rolfsii, Rhizoctonia sp. gây ra. Bệnh khi mới xuất hiện, nếu quan sát kỹ có thể thấy những vết bệnh có màu khác với vỏ cây, phần vỏ này bị rộp lên, sau đó lan dần bao quanh toàn bộ phần cổ rễ hoặc gốc cây.

- Biện pháp phòng trừ: Thường xuyên vệ sinh đồng ruộng, trồng đúng mật độ, khoảng cách nhằm tạo độ thông thoáng, giảm độ ẩm, hạn chế nấm bệnh phát sinh, phát triển. Khai thông mương rãnh tránh để đọng nước gây ngập úng hoặc để đất quá ẩm. Sử dụng chế phẩm Trichoderma trộn với phân chuồng đã được ủ hoai mục để bón lót. Khi phát hiện cải bị mắc bệnh thối cổ rễ, nên nhổ bỏ và đem tiêu hủy hết các cây bị bệnh để tránh lây lan ngay khi mới phát hiện.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Erwinia carotovora gây ra. Bệnh tấn công từ rễ hoặc lá già nên rất khó phát hiện, ta có thể phát hiện bệnh được sớm nhờ một số lá có triệu chứng héo chóp lá vào buổi trưa và tươi lại vào buổi chiều.

- Biện pháp phòng trừ: Không trồng dày trong mùa mưa, lên luống cao để thoát nước nhanh, không bón nhiều phân đạm, tránh gây tổn thương cho cây. Luân canh với cây trồng khác họ. Nhổ đem ra khỏi ruộng và tiêu huỷ cây bị bệnh để tránh lây lan.

Nếu gieo sạ khoảng 30 - 35 ngày thu hoạch, nếu gieo cây con đem cấy cho thu hoạch khoảng 40 - 45 ngày. Khi thu hoạch cần dùng dao cắt sát gốc, tránh dập nát.

Bảo quản cẩn thận, tránh để sản phẩm bị dập nát và bụi bám vào, nên đóng gói tr­ước khi vận chuyển; phải đảm bảo tư­ơi, sạch khi đ­ưa ra tiêu thụ./.

Nhiệt độ thích hợp cho cây củ cải phát triển từ 18 - 25^oC.

Để tạo điều kiện tốt nhất cho sự phát triển của cây, cần có bóng râm để giảm nguy cơ cháy lá và giữ độ ẩm cho đất, giúp cây phát triển khỏe mạnh.

Độ ẩm đất thích hợp 75 - 85%, ẩm độ không khí 80 - 90%. Đất quá ẩm (trên 90%) kéo dài 3 - 5 ngày sẽ làm rễ cây nhiễm độc vì làm việc trong điều kiện yếm khí, pH nước từ 5,5 - 6,5.

Cây thân củ nên đất trồng phải đảm bảo có độ tơi xốp, thoát nước tốt và giàu mùn.

Giống củ cải trắng trên thị trường hiện nay có rất nhiều loại như củ cải Hà Nội BM, củ cải Thái Bình BM131, cải củ Lệ Chi, cải củ Trung Quốc, cải củ Thái Lan, cải củ 45 ngày,… Trung bình 1 ha diện tích trồng sẽ cần lượng giống từ 8 - 12 kg. Hạt giống yêu cầu phải chắc, mẩy, hạt có độ đồng đều cao và sạch sâu bệnh, tỷ lệ nảy mầm tốt.

Trước khi tiến hành gieo trồng cần phải xử lý đất thật kỹ: dọn sạch cỏ dại, tàn dư cây trồng, cày xới và phơi ải để diệt trừ bớt mầm bệnh trong đất, bón vôi với liều 50 kg/1.000 m². Lên liếp có chiều rộng 60 - 80 cm, cao 30 - 40 cm, rãnh từ 30-40 cm.

Cây củ cải trắng được trồng trực tiếp bằng biện pháp gieo hạt là phổ biến.

Tiến hành tỉa lỗ có đường kính 3 cm, sâu 10-15 cm. Khoảng cách lỗ tỉa cách nhau 20 cm, hàng cách hàng là 15 cm và 4 hàng/liếp.

- Thời vụ trồng: Cây củ cải có thể được chia làm ba vụ trồng khác nhau trong năm, vụ Xuân Hè từ tháng 2 - 4, vụ chính gieo trồng từ tháng 8 - 9 và vụ muộn trồng vào tháng 10 - 11.

Cần làm sạch cỏ bằng tay thường xuyên, cẩn thận trách làm động và đứt rễ cây củ cải.

Cây củ cải ưa ẩm, nhưng không chịu được ngập úng. Do vậy, cần cung cấp lượng nước vừa đủ, tránh ngập úng gốc sẽ làm ảnh hưởng đến rễ và củ. Ngày tưới 2 lần bằng nước sạch, chỉ tưới lướt chứ không cần tưới đẫm nước.

Cây củ cải có đặc điểm là khi hình thành củ, củ thường trồi lên mặt luống làm cho vỏ củ sần sùi, không đẹp. Để cây cho củ to, đẹp cần phủ rơm rạ (chọn rơm không mang mầm bệnh) ngay từ sau khi gieo để giữ ẩm thường xuyên và tiến hành vun luống kết hợp lần bón thúc cho cây, đất bị dí có thể xới phá váng rồi vun, không xới sát gốc cây làm đứt rễ, cây động gốc sẽ kém phát triển hoặc bị chết.

Khi cây củ cải đạt 2-3 lá thật thì tiến hành tia cây, loại những cây ốm yếu, cây bị sâu bệnh chỉ chừa mỗi lỗ 1 cây để củ phát triển thẳng, đẹp không bị cạnh tranh dinh dưỡng.

- Chủng loại phân bón, lượng phân bón

ĐVT: kg/1.000 m²

- Phương pháp bón, thời điểm và lượng bón

+ Lần 1: Khi cây đạt 1 - 3 lá thật, hòa nước tưới đều trên mặt liếp với liều 20% N + 30% P₂O₅ + 30% K₂O.

+ Lần 2: Sau lần 1 từ 5 - 7 ngày, rải đều trên mặt liếp với liều 40% N + 50% P₂O₅ + 40% K₂O. Sau đó tưới nước rửa để không cho phân dính vào lá cây.+ Lần 3: Trước khi thu hoạch khoảng 20 ngày, bón hết lượng phân còn lại. Cách bón như lần 2.

- Triệu chứng gây hại: Ốc sên gây hại cho nhiều loại cây, đặc biệt là các bộ phận non của cây, cắn đứt rễ cây non và ăn chồi non làm cây chậm phát triển, gây vết thương và tạo điều kiện cho nấm bệnh xuất hiện. Biểu hiện rõ nhất là quan sát thấy những lỗ to, xù xì trên lá cây. Gây hại vào ban dêm nên rất khó phát hiện.

Thường sinh sống ở điều kiện ẩm thấp, trong các bụi rậm và sinh sản rất nhanh. Ốc phát triển mạnh trong mùa mưa hay được tưới nước thường xuyên.

- Biện pháp phòng trừ: Sử dụng bẩy sinh học dẫn dụ để thu gom ốc là vỏ cam, vỏ dưa hấu hoặc trồng thêm cây xua đuổi là cây rau mùi và húng quế, cần dày lá,… hoặc bẫy ớt bột,… hay sử dụng thuốc trừ ốc dạng bả mồi trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng và tuân thủ nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Cả rệp non và trưởng thành đều chích hút nhựa cây, làm búp và lá bị xoăn lại, lá nhạt màu hoặc vàng, héo rũ. Ngoài gây hại trực tiếp cho cây trồng, rệp còn là môi giới truyền bệnh virus, thời tiết nóng khô thuận lợi cho rệp phát triển.

- Biện pháp phòng trừ: Tưới phun để hạn chế mật số của rêp. Khi mật số cao sử dụng thuốc trừ rầy rệp trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng và tuân thủ nguyên tắc 4 đúng kết hợp dầu khoáng để tăng hiệu quả bám dính của thuốc.

- Biện pháp phòng trừ: Tưới phun mưa lúc chiều mát là biện pháp hữu hiệu hạn chế sâu tơ bắt cặp, đẻ trứng, bảo vệ các loài thiên địch của sâu tơ như ong ký sinh, bọ đuôi kìm, nhện. Khuyến cáo sử dụng một số hoạt chất đăng ký trừ sâu tơ trên cây bắp cải, ưu tiên sử dụng thuốc BVTV có nguồn gốc sinh học, thảo mộc,…

- Triệu chứng gây hại: Con trưởng thành hoạt động vào lúc sáng sớm hoặc trời mát, trời mưa ít hoạt động, trưởng thành ăn lá làm lá thủng lỗ chỗ, đẻ trứng chủ yếu trong đất, đẻ nhiều vào sau buổi trưa. Sâu non sống trong đất, gặm củ làm vỏ củ sần sùi.

- Biện pháp phòng trừ: Sử dụng thiên địch nấm ký sinh, vệ sinh ruộng, tạo điều kiện thông thoáng, sử dụng thuốc BVTV trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng tại Việt Nam và tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng, làm đất kỹ trước khi trồng. Dùng bả chua ngọt để bắt bướm. Ngắt bỏ ổ trứng, diệt sâu non mới nở. Mật số sâu cao sử dụng thuốc BVTV trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng tại Việt Nam và tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Sâu non mới nở gặm lấm tấm biểu bì lá cây, sâu lớn tuổi sống dưới đất, ban đêm bò lên cắn đứt gốc cây. Sâu đẫy sức hoá nhộng trong đất. Sâu xám phát sinh trong điều kiện thời tiết lạnh, ẩm độ cao, chủ yếu phá hại khi cây còn nhỏ.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng thường xuyên, làm sạch cỏ dại xung quanh bờ. Cày xới đất kỹ trước khi trồng. Mật số sâu cao sử dụng thuốc BVTV trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng tại Việt Nam và tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng để phun hoặc rải xuống đất, xung quanh gốc.

- Triệu chứng gây hại: Triệu chứng của bệnh đốm vòng thường xuất hiện trên những lá già, lúc đầu là những chấm nhỏ màu đen, sau lan rộng ra thành hình tròn, màu nâu có hình tròn đồng tâm. Trời ẩm ướt trên vết bệnh có lớp nấm xốp màu đen bồ hóng. Bệnh phát triển mạnh trong điều kiện ẩm ướt, mưa nhiều.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng thường xuyên, làm sạch cỏ dại xung quanh bờ. Phát hiện vết bệnh sớm sử dụng thuốc trừ bệnh trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng tại Việt Nam và tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng.

Sau khi gieo 45 ngày hoặc 60 - 70 ngày là có thể thu hoạch, tùy từng giống, mùa vụ, thời tiết, nhu cầu thị trường mà thời gian thu hoạch có thể sớm hoặc trễ hơn. Sau khi thu hoạch rũ hoặc rửa sạch đất bám trên củ, cắt bỏ phần lá, vận chuyển vào nơi mát mẻ, đóng gói theo yêu cầu khách hàng./.

Dưa lưới thích hợp khí hậu ấm áp, nhiệt độ thích hợp 25-33^oC, phạm vi thích nghi tương đối rộng cho nên có thể gieo trồng ở hầu hết các tháng trong năm trừ những ngày giá rét (<15^oC).

Cây dưa cần nhiều ánh sáng, khi trời âm u, ít ánh sáng, có mưa phùn thì cây dưa phát triển kém, đặc biệt giảm khả năng đậu trái và phẩm chất trái kém.

Độ ẩm không khí thích hợp là 45-55%, độ ẩm đất thích hợp 75 - 80%. Độ ẩm cao dễ bị bệnh hại xâm nhiễm. Độ ẩm đất thay đổi đột ngột, nhiệt độ không thích hợp sẽ gây ra hiện tượng quả phát triển không bình thường, không cân đối, dị hình. Nước có pH từ 5,5 - 6,5, độ mặn 0‰.

Dưa lưới ưa đất thịt nhẹ và cát pha nhất là đất phù sa. Đất cát pha và thịt nhẹ vừa thoát nước tốt, giữ được dinh dưỡng vừa điều hòa được nhiệt độ đất, thúc đẩy quá trình phát dục giúp dưa nhanh có quả, màu sắc đẹp và chất lượng ngon.

Dưa lưới không cần luân canh triệt để như dưa hấu nhưng trồng liên tục trên một mảnh đất cũng ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng vì thiếu hụt các chất dinh dưỡng cần thiết và lưu tồn sâu bệnh hại trong đất, tàn dư thực vật vụ trước.

Có rất nhiều giống dưa lưới, tùy vào mục đích sản xuất mà có thể chọn giống dưa phù hợp:

- Kim cô nương: Giống chín sớm, thời gian sinh trưởng 65-70 ngày, kháng bệnh. Trọng lượng trái bình quân 1,5 kg, độ đường khoảng 15-18%, thời gian từ ra hoa đến thu hoạch khoảng 30-35 ngày, trồng mùa Hè dễ đậu trái, độ đường ổn định.

- Chu Phấn: Màu thịt vàng đậm, thời gian sinh trưởng 70-75 ngày; độ đường cao, thơm, bảo quản và vận chuyển xa tốt. Trọng lượng trái bình quân 1,5-2,5 kg. Thịt dày có vị thơm, độ đường 15-18%. Thời gian từ ra hoa đến thu hoạch khoảng 40-45 ngày, khi trái chín vỏ không chuyển màu, không rụng cuống.

- Ngân Huy: Cho trái khỏe, thời gian sinh trưởng 65-70 ngày; độ đường cao, sản phẩm thịnh hành nhiều thị trường. Sinh trưởng khỏe, kháng bệnh nứt thân, chịu nhiệt, trái chín vỏ chuyển màu trắng ngà, trọng lượng trái khoảng 400 gr. Độ đường khoảng 14-17%. Thời gian từ ra hoa đến chín khoảng 28-30 ngày.

- Tú Linh: Thời gian sinh trưởng 70-75 ngày. Trọng lượng khoảng 1,6-2,3 kg. Thịt trái màu cam dày, độ đường khoảng 13-16%, nhiều nước, vị thơm, ít nứt trái, ít rụng cuống. Thời gian từ ra hoa đến thu hoạch 35-45 ngày.

Đất cày bừa kỹ, làm sạch cỏ dại, bón 100 kg vôi bột/1.000 m² trước khi lên luống 15 ngày.

Nếu trồng dưa lưới trong chậu cần chuẩn bị chậu và giá thể. Giá thể nên chọn loại tơi xốp có khả năng thoát nước và giữ ẩm tốt. Thành phần giá thể có thể trộn 40% than bùn + 30% mùn hữu cơ và 30% tro trấu đã qua xử lý độ mặn.

Tùy phương pháp trồng để áp dụng:

- Bò trên đất: Cây cách cây 50 cm x 50 cm; hàng cách hàng 1,8 m x 2 m; mật độ 900 cây/1.000 m².

- Leo giàn: Cây cách cây 50 cm x 50 cm; hàng cách hàng 1,3 m x 1,4 m, mật độ cây 1.500 cây/1.000 m². Thiết kế giàn chữ U hoặc chữ A.

- Khoảng cách cây cách cây 0,4-0,7 m hàng đơn; Tương đương mật độ trồng: 12.000-15.000 cây/1 ha.

Bón lót: 100 kg vôi 15 ngày trước khi làm đất. 3.000 kg phân hữu cơ; 8 kg N + 25 kg P₂O₅ + 8 kg K₂O.

Vụ Xuân: Trồng tháng 2 đến đầu tháng 3, thu hoạch tháng 4-5; vụ Thu Đông: Trồng từ 8-9, thu hoạch tháng 11-12. Có thể trồng quanh năm, hạn chế bố trí vào vụ ra hoa gặp mưa nhiều, tốt nhất là tháng 2 - 9 âm lịch.

Dưa trồng trong nhà kính (nhà màng) trồng được quanh năm, vì trong nhà màng có thể kiểm soát được nhiệt độ, ánh sáng, lượng nước, sự thụ phấn, dinh dưỡng cho cây.

- Ngâm, ủ, ươm cây: Ngâm hạt trong nước sạch 02 giờ (nhiệt độ thích hợp tốt nhất cho nảy mầm là 28 - 32^oC), sau đó cho vào khăn ẩm ủ khoảng 24 - 36 giờ hạt nảy mầm. Ươm cây trong khay ươm với thời gian 10 - 14 ngày, khi cây có lá thật thứ 2, cao 7 - 10 cm, thân mập, chắc, đường kính ước chừng 2 - 5 mm thì tiến hành trồng.

- Sử dụng khay ươm cây thường bằng vật liệu xốp (50 lỗ/khay) để gieo hạt. Giá thể gieo hạt là mụn xơ dừa đã được xử lý chất chát (tanin), phân hữu cơ (trùn quế hoặc phân chuồng) đã được xử lý bằng Trichoderma và tro trấu phối trộn theo tỷ lệ tương ứng là 70% + 20% + 10%, rồi cho vào đầy lỗ mặt khay và tiến hành gieo 01 hạt/lỗ. Sau đó tưới nước giữ ẩm hàng ngày, khay ươm được đặt trong nhà ươm có che mưa và lưới chắn côn trùng.

- Nên trồng vào buổi chiều mát, đặt cây nhẹ nhàng để tránh tổn thương cây con, không nén quá chặt, trồng xong phải tưới nước ngay.

Nước tưới có pH từ 5,5 - 6,5, không mặn, không phèn. Từ khi trồng cây đến chuẩn bị ra hoa tưới nước vừa đủ để cây không phát triển quá mạnh. Cây chuẩn bị ra hoa cần giảm lượng nước để cây dễ đậu quả. Cây nở hoa 5 - 7 ngày nên duy trì lượng nước tưới đủ ẩm. Giảm lượng nước tưới trước khi thu hoạch 10 ngày.

Đối với cây dưa lưới, phương pháp tưới nhỏ giọt thường được áp dụng bởi hệ thống tưới này cung cấp vừa đủ lượng nước cần thiết cho cây sinh trưởng tốt nhất. Đặc biệt hệ thống tưới nhỏ giọt còn cung cấp phân và dưỡng chất thông qua hệ thống châm phân tự động. Khi cây lớn và đang mang trái, ta có thể tưới bổ sung nước bằng vòi phun 2 ngày/lần, và ngưng tưới 10 -15 ngày trước thu hoạch để đảm bảo độ ngọt của dưa.

Tưới nước: Sử dụng giếng khoan hay nước sông có pH từ 6,0-7,0, không mặn, không phèn.

Khi cây có 5 - 6 lá thật thì tiến hành làm giàn cho dưa lưới. Giàn dưa lưới có thể làm bằng cọc gỗ hay kim loại.

Có thể đóng cọc hoặc dùng dây nilon buộc nhẹ vào giàn lưới. Dưa lưới có quả to, nặng nên chú ý đến việc treo trái và tránh để trái làm gãy thân. Nếu làm bằng dây leo có thể chọn loại dây leo chuyên dụng cho dưa lưới.

Đối với cây trồng chậu, cây trồng trong nhà kính cần treo cây sau khi trồng khoảng 1 tuần đến 10 ngày, tiến hành buộc dây sát gốc cây rồi uốn ngọn theo dây đã buộc.

Lá thứ 5 bắt đầu tính từ dưới gốc lên sẽ được tỉa toàn bộ, thời điểm tỉa là lúc quả đầu tiên bắt đầu đậu quả. Để lại lá thứ 6, lá thứ 7, 8. Đến là thứ 9 cũng để lại, lá ra mầm chồi tại đây. Từ mầm chồi này sẽ cho ra trái. Đối với trái này khi để lại canh tác thì chất lượng rất kém, quả nhỏ, vỏ dày vì thế nến tiến hành cắt bỏ trái này. Chăm sóc cho cây phát triển cho đến khi ra lá thứ 10, ở lá thứ 10 này cũng cho ra mầm chồi và chồi này sẽ ra hoa. Khi quả đã đậu trên chồi cấp 1 này nên ngắt ngọn cách quả khoảng 1-2 lá và khi dây chính đạt 25-30 lá cũng ngắt ngọn để tập trung dinh dưỡng nuôi quả. Mỗi cây để 01 quả.

Việc tỉa nhánh, bấm ngọn, để quả nên thực hiện vào buổi sáng tránh tạo điều kiện cho mầm bệnh xâm nhập qua vết thương trên cây.

Trồng trong nhà màng thì cần sử dụng ong mật để thụ phấn bổ sung.

- Chủng loại phân bón, lượng phân bón

- Thời gian bón và phương pháp bón

+ Bón thúc Lần 1: Cây có 03 lá thật bón 10% N + 10% K₂O. Hòa phân bón vào nước tưới cho từng cây.

+ Bón thúc Lần 2: Cây có 05 - 06 lá thật (bắt đầu bấm ngọn): 10% N + 10% K₂O. Hòa phân bón vào nước tưới cho từng cây.

+ Bón thúc Lần 3: Cây ra hoa bón 20% N + 20% K₂O. Hòa phân bón vào nước tưới cho từng cây.

+ Bón thúc Lần 4: Khi trái chuyển sang màu trắng (xuất hiện lưới), chuẩn bị thu hoạch: bón hết lượng phân bón còn lại. Rải đều phân sau đó tưới nước xả phân.

- Triệu chứng gây hại: Thành trùng gây hại chủ yếu vào ban ngày, đặc biệt là lúc nắng lên. Chúng tấn công vào giai đoạn cây con mọc hai lá đơn đầu tiên. Bọ dưa thích cắn phá mô trưởng thành và mô diệp lục ở mặt trên của lá, tạo thành một đường vòng, sau đó tách rời khỏi lá. 

- Biện pháp phòng trừ: Nên luân canh với cây trồng khác họ trên đất trồng dưa, vệ sinh đồng ruộng hạn chế nơi cư trú của bọ trĩ. Chăm sóc cho cây sinh trưởng tốt. Trong mùa khô nóng, tưới đều đặn bằng cách phun mưa để cho ruộng ẩm và mát, hạn chế bọ trĩ phát triển. Ngắt bỏ những lá, hoa có mật độ bọ trĩ cao. Khi mật độ bọ trĩ cao có thể sử dụng các loại thuốc BVTV có gốc thuốc sinh học và tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Cả ấu trùng và thành trùng nhện đỏ đều chích hút mô của lá cây làm cây bị mất màu xanh và có màu vàng, sau cùng lá sẽ bị khô đi. Màu vàng của lá dễ nhìn thấy nhất là ở mặt dưới lá, làm giảm phẩm chất và năng suất trái.

- Biện pháp phòng trừ: Kiểm tra thường xuyên, nếu mật số nhện ít không cần phun thuốc vì có rất nhiều loài thiên địch ngoài tự nhiên có thể tiêu diệt nhện đỏ như: bù lạch 6 chấm Scolothrips sexmaculatus, bọ rùa Stethorus sp., bọ xít nhỏ Orius tristicolor và  Chysoperla carnea. Nếu mật số cao sử dụng thuốc phòng trừ trong danh mục được phép sử dụng và tuân thủ nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Didymella bryoniae gây ra. Trên thân vết bệnh lúc đầu là đốm hình bầu dục, màu xám trắng, kích thước 1-2 cm, vết bệnh hơi lõm, làm khuyết một bên thân hay nhánh. Trên vùng bệnh, nhựa màu nâu đỏ ứa ra thành giọt, sau đổi thành màu nâu sẫm và khô cứng lại. Bệnh nặng làm thân cây bị nứt thành vệt dài và chảy nhựa nhiều hơn, trên đó có những hạt nhỏ màu đen (các ổ bào tử nấm), cả cây có thể bị khô chết. Trên lá, đốm bệnh không đều đặn và lan rộng dần, có màu nâu xám nhạt. Bệnh thường xuất hiện từ bìa lá lan vào theo những mảng hình vòng cung, trên đó có các ổ bào tử màu đen, lá bị cháy, khô rụng. Trên cuống quả, triệu chứng bệnh giống như trên thân, có thể nứt và chảy nhựa, quả nhỏ hoặc thối, bị rụng sớm.

- Biện pháp phòng trừ: Xử lý, khử trùng giá thể và nhà màng sau khi thu hoạch để hạn chế bệnh vụ sau. Giá thể trồng cần được xử lý sạch mầm bệnh, trộn chế phẩm Trichoderma vào giá thể trước khi trồng hoặc tưới định kỳ 1 lần/tháng. Bón phân cân đối, hạn chế bón quá nhiều đạm. Sử dụng thuốc phòng trừ trong danh mục được phép sử dụng và tuân thủ nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Erysiphe cichoracearum gây ra. Bệnh phấn trắng trên dưa lưới ảnh hưởng đến tất cả các bộ phận trên cây như lá, thân, cành. Triệu chứng lá cây xuất hiện những vết nhỏ mất màu xanh hóa vàng, bao phủ một lớp nấm trắng ám dày đặc như bột phấn, bao trùm tất cả phiến lá. Lá bệnh chuyển dần từ màu xanh sang vàng, lá khô cháy và rất dễ rụng. Bệnh nặng lớp phấn trắng xuất hiện trên cả thân, cành, hoa làm hoa khô và chết. Nếu bệnh xuất hiện trong thời kỳ ra quả sẽ làm ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng quả. Ước tính năng suất dưa lưới sẽ giảm khoảng từ 20 đến 50% khi cây nhiễm bệnh phấn trắng. 

- Biện pháp phòng trừ: Làm đất, dọn sạch cỏ, tàn dư cây bệnh phơi khô rồi đốt. Bón vôi để tiêu diệt các mầm bệnh còn sót lại trong đất. Làm luống thoát nước, tránh tình trạng ngập úng. Không nên trồng cây với mật độ dày bởi khi một cây bị nhiễm bệnh phấn trắng dưa lưới sẽ lây lan cho các cây khoẻ với tốc độ nhanh nếu không phát hiện kịp thời sẽ gây thiệt hại lớn về kinh tế. Sử dụng thuốc BVTV sinh học có trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng, tuân thủ nguyên tắc 4 đúng và đảm bảo thời gian cách ly của thuốc trước khi thu hoạch.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Meloidogyne spp gây ra. Triệu chứng: cây bị héo, còi cọc, kém phát triển, vàng lá, rụng lá sớm, phần rễ tơ bị đen đầu, thối rễ, rễ cây xuất hiện nhiều nốt sần. Cây bị nặng thì các triệu chứng này còn xuất hiện trên cả rễ lớn.

- Biện pháp phòng trừ: Áp dụng các biện pháp luân canh, xen canh cây trồng. Lựa chọn giống cây sạch bệnh, kháng bệnh. Giá thể làm bầu cây cần được xử lý đảm bảo không có mầm bệnh. Trồng các loại cây có tính kháng tuyến trùng như: các loại cây họ đậu, rễ cây ruốc cá, hạt và lá cây sầu đâu rừng, cây cúc vạn thọ,… Thường xuyên theo dõi và kiểm tra ruộng trồng để phát hiện bệnh sớm và xử lý kịp thời. Đối với ruộng đã trồng cây con bị nhiễm tuyến trùng, sử dụng thuốc đặc trị trong danh mục được phép sử dụng và tuân thủ nguyên tắc 4 đúng, tưới vào đất xung quanh gốc cây để tiêu diệt tuyến trùng trong đất và trong rễ cây.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Fusarium sp gây ra. Thời kỳ cây con nấm bệnh khiến toàn bộ lá dưa bị héo rũ; lá tái xanh, thân cây khô dần dần rồi chết. Đối với cây trưởng thành trên thân cây bị khô nứt; xuất hiện các vết sọc màu nâu; gốc cây bị xù xì, gồ lên làm tắc mạch dẫn; chất dinh dưỡng từ rễ không thể vận chuyển lên phía trên vì thế cây bị héo.

- Biện pháp phòng trừ: Nên lên líp cao, làm đất thông thoáng, bón thêm phân chuồng, tro trấu, nhổ cây bệnh tiêu hủy. Tránh trồng dưa lưới và các cây cùng nhóm như bí đỏ, bí đao, dưa hấu liên tục nhiều năm trên cùng một thửa ruộng.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Colletotrichum lagenarium gây ra. Triệu chứng: trên mặt lá có những vết tròn đồng tâm màu nâu, những vết bệnh này rất dễ phát hiện và sẽ có màu đậm hơn, to ra khi bệnh phát triển nặng trên cây. Khi cây bị nặng, những vết bệnh sẽ tạo thành vệt dài màu đen trên lá, cả ở trên trái dưa, bạn có thể thấy những vết lõm màu nâu trên bề mặt quả, vết lõm này to dần và gây thối trái dưa lưới.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng, thu gom tàn dư thực vật ra khỏi ruộng. Không bón thừa đạm, đặc biệt giai đoạn mang trái. Sử dụng dầu Neem giúp ngăn ngừa nấm bệnh này phát triển trên bề mặt của lá hoặc thân đồng thời cũng làm giảm số lượng rệp và các loài gây hại khác có thể vô tình mang bào tử nấm gây hại cho cây. Nên xử lý khi vết bệnh chớm xuất hiện trong điều kiện thời tiết thuận lợi cho sự phát sinh gây hại của nấm bệnh và sử dụng các loại thuốc BVTV đặc trị trong danh mục được phép sử dụng nên tuân thủ nguyên tắc 4 đúng.

Quả dưa lưới khi chín phải có màu trắng ngà hay màu vàng (tùy loại), gân lưới xuất hiện rõ hơn và có mùi thơm, nếu quả còn màu xanh thì là dưa đang còn non, và lúc này hái quả sẽ nhạt và có vị đắng. Hái dưa xong để nơi thoáng mát trong nhà thêm một hai ngày nữa khi ăn dưa sẽ ngọt và ngon hơn.

Dưa lưới nên được thu hoạch đúng thời điểm, dựa trên chỉ số chín (dựa vào các yếu tố như thời gian sinh trưởng từ lúc trồng, độ tạo lưới, độ nứt của cuống) cần bảo vệ trái bằng lưới xốp để quả không bị xây xát, đạt chất lượng tốt nhất khi đến tay người tiêu dùng và kéo dài thời gian tồn trữ./.

Nhiệt độ thích hợp cho cây sinh trưởng, phát triển từ 20 - 30^oC, thích hợp nhất 25 - 30^oC, nhiệt độ cao trên 35^oC ảnh hưởng đến ra hoa và thụ phấn, nhiệt độ thấp dưới 8^oC cây sinh trưởng kém, giảm năng suất và chất lượng quả.

Dưa hấu là cây ưa sáng, cây cần nhiều ánh sáng từ khi xuất hiện lá mầm cho đến hết thời kỳ sinh trưởng. Số giờ chiếu sáng tối ưu cho cây là 8 - 10 giờ/ngày. Trời âm u, thiếu sáng hoặc sẽ làm cho cây dưa hấu phát triển kém, khả năng đậu trái thấp, cây dễ nhiễm nấm bệnh.

Cần cung cấp nước đều đặn nhất là giai đoạn cây mang quả, không để đất quá khô mới tưới nước hoặc trời có mưa thì quả và thân dễ bị nứt. Dưa hấu là cây không chịu úng, khi bị ngập, rễ cây bị thối, làm lá vàng dẫn đến chết cây, pH nước từ 5,5 - 6,5.

Dưa hấu ít kén đất từ đất thịt nhẹ đến đất sét nặng đều trồng dưa được. Nhưng đất trồng dưa hấu thích hợp nhất là trên đất thịt nhẹ, đất cát pha có tầng canh tác dầy hoặc đất phù sa ven sông, đất thoát nước tốt, pH thích hợp cho cây dưa hấu phát triển từ 6 - 7. Dưa hấu không trồng thâm canh, vì cây dễ bị lây nhiễm các mầm bệnh từ vụ trước, thời gian cách ly trồng dưa hấu càng lâu càng tốt.

Có rất nhiều giống dưa hấu, tùy vào mục đích sản xuất mà có thể chọn giống dưa phù hợp. Một số giống trồng phổ biến hiện nay:

- Hoàn Châu: Năng suất 18 tấn/ha, độ đường 13 độ Brix; Vỏ dày 1 cm; Lá dày, ít rách khi mưa gió.

- Ngọc Châu: Giống ngắn ngày 55-57 ngày; Kháng bệnh tốt, dễ đậu trái và đều. Dạng trái dài đẹp, vỏ mỏng, dai, ít hạt. Độ đường cao 15 độ Brix.

- Phù Đổng: Giống này có năng suất cao, ít bị sâu bệnh. Độ nảy mâm 95%, độ ngọt 13-14 độ Brix. Loại dưa này có ưu điểm ra đều trái, lá dày hơn so với các loại dưa khác nên ít bị hư trong mùa mưa.

- Mặt trời đỏ: Dưa không hạt nên tránh nguy cơ hốc hạt ở trẻ em. Cây có sức sinh trưởng khỏe, dễ trồng, dễ đậu trái; Thời gian sinh trưởng 60-65 ngày, trồng được quanh năm. Trọng lượng trái 3-5 kg. Khả năng bảo quản lâu, vỏ dai, vận chuyển xa tốt. Độ đường rất cao 13-14 độ Brix, thịt quả chắc, màu sắc thịt đỏ đẹp.

- Ánh Dương và SG 227: Các giống dưa này đều có hạt to, mẩy, sức nảy mầm khỏe, cây con phát triển nhanh, kháng sâu bệnh tốt. Thời gian sinh trưởng 58-63 ngày. Năng suất đạt cao. Trọng lượng đồng đều, đạt 3,5 - 6 kg/quả. Ruột dưa màu đỏ son, độ ngọt từ 13 - 14 độ Brix.

Hiện nay giống dưa hấu tại địa phương được người dân ưa chuộng là giống không hạt của công ty Chia Tải, giống Thành Long của công ty Trang Nông.

- Chọn đất trồng: Không nên trồng trên đất đã canh tác dưa hấu nhiều vụ hay nhóm cây họ bầu bí dưa (nói chung). Tốt nhất là đất được luân canh 2-3 vụ với cây lúa nước. Đất không bị ngập úng, cần thoát nước tốt.

- Chuẩn bị đất: Xử lý đất với vôi bột 50 kg/1.000 m² trước khi lên liếp 5-7 ngày. Lên luống đôi rộng 5 m; luống đơn rộng 2,5 m; cao 0,3 - 0,5 m; rãnh 0.3 - 0,4 m. Luống được phủ màng phủ nông nghiệp đục lổ với khoảng cách thích hợp để trồng (cây cách cây 0,5 m).

Khoảng cách thích hợp là 2,5-3,0 m x 0,5 m (hàng cách hàng 2,5-3,0 m; cây cách cây 0,5 m); mật độ 6.500-9.000 cây/ha.

Trước khi đậy màng phủ: 100 kg vôi + 500 kg phân hữu cơ + 6 kgN + 5 kg P₂O₅/1.000 m².

- Thời vụ: Dưa hấu có khả năng thích nghi rất lớn với điều kiện thời tiết nên có thể mở rộng thời vụ gieo trồng quanh năm. Các thời điểm gieo trồng như sau: Dưa hấu Noel: Gieo từ tháng 9- 10 dương lịch. Dưa hấu Tết: Gieo hạt khoảng tháng 11 dương lịch và Dưa hấu lạc hậu: Gieo trồng từ tháng 2- 5 dương lịch.

Chất liệu để vô bầu gồm đất mịn, phân chuồng hoai, tro trấu tỷ lệ bằng nhau. Hạt giống dưa ủ nảy mầm rồi gieo vào bầu, sau đó sàng tro trấu lắp hạt. Nếu gieo trong bầu lá chuối nền phải đổ một lớp tro trấu dầy 5-10 cm để tránh đứt rễ khi nhổ vì bộ rễ phụ dưa hấu tái sinh kém. Vườn ươm phải chọn nơi trảng có nhiều ánh sáng và không được đọng nước bên dưới.

Các bước trồng: Cây con được 7-10 ngày, vừa ra lá nhám đem trồng ngay. Chọn cây khỏe, không bị sâu bệnh:

+ Bước 1: Tại mỗi lỗ của màng phủ khoét lỗ sâu 5-7 cm, rộng 10 cm, bón 1 lớp phân lót, đất và tro trấu cũ.

+ Bước 2: Mở bầu lá chuối hoặc rạch bầu nilon 1 cách cẩn thận đặt cây con vào và lấp đất lại. Trường hợp bị vỡ bầu, cây con bị đứt rễ sẽ sinh trưởng chậm.

+ Bước 3: Tưới nước cho đất trồng đảm bảo ẩm độ đất khoảng 65-70%.

- Tưới nước: Từ trồng đến 2 tuần cần tưới nước hàng ngày giúp cây dưa đủ ẩm tránh cây bị héo. Sau 2 tuần thường 2 - 4 ngày tưới một lần. Tưới tràn bằng cách bơm ngập liếp dưa và chờ nước thấm vào liếp chừng 20-30 phút, giở màng phủ lên theo dõi độ ẩm đất rồi xả nước ra, giữ mực nước trong rãnh cách mặt liếp 30 cm là tốt nhất.

- Sửa dây: Khi dây dưa bỏ vòi (20 ngày sau khi trồng) thì tiến hành sửa và cố định vị trí bò của dây, để cho các dây bò song song khắp mặt liếp theo thứ tự, không quấn chồng lên nhau làm ảnh hưởng đến khả năng quang hợp của cây và cũng là nơi trú ngụ của nhiều sâu bệnh hại và gây khó khăn trong việc tuyển trái sau này.

- Tỉa nhánh, cắt đọt: Trước khi lấy trái, mỗi cây nên tỉa chừa lại 1 thân chính và 1 đến 2 dây nhánh phụ (dây chèo). Nên tỉa nhánh sớm khi mới vừa ra 5-7 cm. Tỉa bỏ tất cả các dây chèo và các dây bơi ra sau để tập trung dinh dưỡng nuôi trái, cũng có thể ngắt ngọn sau khi đã để trái có chu vi cỡ 2 gang tay.

+ Tuyển trái: Để cho trái dưa to chỉ nên để một trái/mỗi dây. Việc tuyển trái tiến hành khoảng 40-45 ngày sau khi gieo hạt. Khi trái bằng trái chanh chọn trái thứ 3 trên dây chánh tức vị trí lá thứ 14-20. Nếu trên dây chính không tuyển trái được thì chọn trái thứ 2 trên dây nhánh tức vị trí lá 8-14.

* Chủng loại phân bón, lượng phân bón

* Thời gian bón và phương pháp bón

+ Bón lót: Trước khi đậy màng phủ: 100% vôi - 100% phân hữu cơ và 30% N + 50% P₂O₅.

+ Bón thúc 1: 15-20 ngày sau gieo: 30% N + 30% P₂O₅ + 30% K₂O. Hòa phân bón vào nước tưới cho cây.

+ Bón thúc 2: 35- 40 ngày sau gieo (sau khi tuyển trái): 40% N + 20% P₂O₅ + 70% K₂O. Dở màng phủ bên phần gần gốc cây dưa rồi rải phân cách gốc dưa 10-15 cm sau đó đậy màng phủ lại.

Ngoài ra, cần cung cấp dinh dưỡng trung lượng, vi lượng qua lá, để cây tăng năng suất, màu sắc đẹp.

- Triệu chứng gây hại: Thành trùng có cánh cứng, màu vàng cam, dài 7 - 8 mm, sống lâu 2 - 3 tháng, đẻ trứng dưới đất quanh gốc cây dưa, hoạt động ban ngày, ăn cạp lá thường gây thiệt hại nặng khi cây dưa còn nhỏ đến lúc cây có 4 - 5 lá nhám. Âu trùng có màu vàng lợt, đục vào trong gốc cây dưa làm dây héo chết.

- Biện pháp phòng trừ: Cày bừa, phơi đất diệt sâu non, nhộng. Có thể bắt bằng tay vào sáng sớm khi cây dưa còn nhỏ. Vệ sinh ruộng dưa sạch sẽ trước khi trồng, tiêu hủy tàn dư của vụ trước, để tránh lây lan sang vụ sau cần thu gom tiêu hủy cây dưa sau mùa thu hoạch, chất thành đống để dẫn dụ bọ dưa tập trung rồi phun thuốc. Chỉ sử dụng thuốc BVTV trong danh mục được phép sử dụng, tuân thủ nguyên tắc 4 đúng khi mật số cao đạt đến ngưỡng gây hại kinh tế.

- Triệu chứng gây hại: Còn được gọi là rệp dưa, rầy nhớt, cả ấu trùng lẫn thành trùng đều rất nhỏ, dài độ 1-2 mm, có màu vàng, sống thành đám đông ở mặt dưới lá non từ khi cây có 2 lá mầm đến khi thu hoạch, chích hút nhựa làm cho ngọn dây dưa chùn đọt và lá bị vàng. Rầy truyền các loại bệnh siêu vi khuẩn như khảm vàng.

- Biện pháp phòng trừ: Thu gom và tiêu hủy các phần bị rầy mềm gây hại. Thường xuyên kiểm tra ruộng dưa để phát hiện sớm và có biện pháp phòng trừ kịp thời. Chúng có rất nhiều thiên địch như bọ rùa, dòi, kiến, nhện, nấm… nên chỉ phun thuốc khi nào mật số quá cao ảnh hưởng đến năng suất, có thể sử dụng thuốc BVTV trong danh mục được phép sử dụng, tuân thủ nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Thành trùng và ấu trùng rất nhỏ (nhỏ hơn đầu kim) có màu trắng hơi vàng, sống tập trung trong đọt non hay mặt dưới lá non, chích hút nhựa cây làm cho đọt non bị xoăn lại, làm cho đọt non bị sượng, ngẩng đầu lên cao mà nông dân thường gọi là “bắn máy bay hay đầu lân”. Khi nắng lên bọ trĩ ẩn nấp trong kẻ đất hoặc rơm rạ. Bọ trĩ còn truyền bệnh virus cho cây.

- Biện pháp phòng trừ: Nên trồng đồng loạt và tránh gối vụ. Đốt, tiêu hủy các tàn dư thực vật. Sử dụng màng phủ. Bón phân cân đối. Sử dụng bẫy dính màu vàng. Thường xuyên kiểm tra ruộng để kịp thời phát hiện bọ trĩ nhất là giai đoạn từ khi cây có lá nhám đến khi ra hoa đậu trái. Bọ trĩ có tính kháng thuốc rất cao, nếu sử dụng thuốc hoá học nên thay đổi gốc thuốc thường xuyên để tránh bọ trĩ quen thuốc, có thể kết hợp dầu khoáng. Sử dụng thuốc BVTV trong danh mục được phép sử dụng, tuân thủ nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Collectotrichum lagenarium gây hại. Bệnh gây hại trên lá trưởng thành, vết bệnh có nhiều vòng tròn nhỏ đồng tâm, màu nâu sẩm, quan sát kỹ thấy những chấm nhỏ nhỏ li ti màu đen tạo thành các vòng đồng tâm, vết bệnh khô và rách; trên cuống lá và thân cũng có những vết màu nâu. Vết bệnh trên trái có màu nâu tròn lõm vào vỏ, bệnh nặng các vết này liên kết thành mảng to gây thối trái. Bệnh xuất hiện nặng vào thời điểm trồng dưa sớm vụ Noel do trời còn mưa hoặc ruộng tưới quá nhiều nước, ẩm độ cao.

- Biện pháp phòng trừ: Không để hạt giống từ những trái bị bệnh; xử lý hạt giống; thu dọn kỹ tàn dư cây bệnh trên đồng sau thu hoạch; cày sâu, luân canh cây trồng khác họ; tiêu hủy các bộ phận bị bệnh và khử vôi để tránh lây lan; làm luống cao, thoát nước tốt; tăng cường bón lân và kali, tránh bón thừa đạm. Sử dụng thuốc BVTV trong danh mục được phép sử dụng, tuân thủ nguyên tắc 4 đúng. Chú ý bảo đảm thời gian cách ly để không còn dư lượng thuốc BVTV trong nông sản.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Mycosphaerella melonis gây ra. Vết bệnh lúc đầu là những chấm nhỏ màu nâu nằm thành từng đám như bị phun cổ trầu lên lá, đốm bệnh không đều đặn, 1-2cm, lúc đầu là đốm úng nước, sau đó khô có màu nâu nhạt. Bệnh thường xuất hiện từ bìa lá lan vào, làm cháy lá, theo những mảng hình vòng cung, trong đó có các vòng đồng tâm nâu sậm. Trên thân nhất là nhánh thân, có đốm màu vàng trắng, hơi lõm, làm khuyết thân hay nhánh nơi bị bệnh. Nhựa cây ứa ra thành giọt, sau đó đổi thành màu nâu đen và khô cứng, vỏ thân nứt ra. Nơi vùng bệnh, vỏ thân có thể bị nứt, trên đó cũng có mang nhiều quả thể nấm màu đen, nhỏ.

- Biện pháp phòng trừ: Tiêu hủy cây bệnh sau vụ thu họach. Tránh bón nhiều phân đạm, bệnh dễ phát triển và lây lan nhanh. sử dụng thuốc BVTV trong danh mục được phép sử dụng, tuân thủ nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Fusarium oxysporum gây ra. Nấm phát triển bên trong làm nghẽn mạch. Khi cây nhỏ bị héo như mất nước và chết khô từ đọt, thân đôi khi bị nứt, trên cây con bệnh làm chết rạp từng đám. Trên cây trưởng thành, nấm gây hại từ thời kỳ ra hoa đến tượng trái, cây dưa bị héo từng nhánh rồi chết cả cây sau đó hoặc héo đột ngột như bị thiếu nước. Trước khi héo, cây có thể có triệu chứng lá có màu xanh vàng từ các lá gốc lan dần lên các lá trên. Cắt ngang thân thấy mạch dẫn bên trong màu nâu đen.

- Biện pháp phòng trừ: Phòng trừ bằng biện pháp canh tác: nên lên liếp cao, làm đất thông thoáng, bón thêm phân chuồng, tro trấu, nhổ cây bệnh tiêu hủy. Tránh để ngập úng làm tổn thương rễ. Nhổ bỏ dây bệnh. Sau mùa vụ tiêu hủy hết xác bả thực vật. Tránh trồng dưa hấu và các cây cùng nhóm như bí đỏ, bí đao, dưa leo,... liên tục nhiều năm trên 1 ruộng. Sử dụng thuốc BVTV trong danh mục được phép sử dụng, tuân thủ nguyên tắc 4 đúng.

Dưa hấu được thu hoạch khi có độ chín 80-90%, khoảng 60-70 ngày sau khi trồng tuỳ theo điều kiện vận chuyển đến thị trường tiêu thụ xa hay gần. Thường khoảng 25-30 ngày sau khi chấm dứt thụ phấn.

Cần ngưng nước 4-5 ngày trước khi thu hoạch giúp dưa ngon ngọt, để bảo quản được lâu và ít bị bể khi vận chuyển./.

Dưa leo yêu cầu nhiệt độ ấm áp để nảy mầm, nhiệt độ thích hợp để cây sinh trưởng và phát triển là 16 - 35^oC. Ở nhiệt độ cao khoảng 40^oC cây ngừng sinh trưởng, không xuất hiện hoa cái.

Cây sinh trưởng và phát dục thích hợp ở độ dài chiếu sáng 10 - 12 giờ/ngày. Cường độ ánh sáng thích hợp nằm trong khoảng 15.000 - 17.000 Lux giúp cây tăng hiệu quả quang hợp, tăng năng suất, chất lượng và rút ngắn thời gian lớn của trái.

Độ ẩm đất thích hợp cho cây là 85 - 95%. Khả năng chịu hạn của cây rất kém. Thiếu nước cây không những sinh trưởng kém còn làm cho cây không ra hoa, tạo quả.

Cây dưa leo thích đất màu mỡ, giàu chất hữu cơ, đất tơi xốp, độ pH từ 5,5 - 6,8 và tốt nhất từ 6 - 6,5. Dưa leo yêu cầu độ phì trong đất rất cao. Dinh dưỡng khoáng không đủ sẽ ảnh hưởng không tốt đến sinh trưởng, phát triển của cây.

Tiêu chuẩn giống: Chọn giống phù hợp với điều kiện địa phương, sinh trưởng phát triển khỏe, năng suất cao, chất lượng tốt, khả năng chống chịu sâu bệnh khá, thích ứng rộng. Khuyến cáo sử dụng giống lai F1 của các công ty sản xuất giống có uy tín trên thị trường với tỷ lệ nảy mầm cao > 90% và không lẫn tạp, hạt cỏ dại.

Lên liếp cao trung bình 15 - 25 cm, rộng 1,0 - 1,4 m và lối đi 0,4 m, mùa mưa lên liếp cao hơn mùa nắng, sử dụng màng phủ nông nghiệp khổ rộng 1,2 - 1,6 m, 2 cuộn/1.000 m².

Bón phân lót và tưới thật ướt mặt liếp trước khi đậy màng phủ, gieo cây con trong bầu đất hoặc khay ươm khoảng 7 ngày đem trồng.

- Khoảng cách trồng cây 0,3 - 0,4 m, mật độ 2.200 - 3.500 cây/1.000 m² (23.000 - 35.000 cây/ha), lượng giống 70 - 100g/1.000 m² (0,7 - 1 kg/ha)

- Liếp hẹp trồng hàng đơn, liếp rộng trồng hàng đôi, mùa mưa nhiều nên trồng thưa để giảm bệnh.

+ Vôi bột: Liều lượng 50 kg/1.000 m² (500 kg/ha)

+ Phân hữu cơ: Bón lót trước khi gieo trồng: 1.000 kg/ha

- Vụ Thu Đông: Gieo tháng 7 - 8, thu hoạch 9 - 10 dương lịch, do mưa nhiều, trong thời kỳ trổ bông nếu gặp mưa liên tục vào buổi sáng cây đậu trái kém và trái non dễ bị thối, vụ nầy dưa dễ bị bệnh đốm phấn, thán thư nên thời gian thu hoạch ngắn. Chú ý chọn đất cao, thoát nước tốt, làm giàn chắc chắn.

Đục lỗ màng phủ, rải một ít đất mịn hoặc rơm hoặc trấu mục vào trong lổ (không nên dùng nhiều tro trấu, nhất là trong mùa nắng vì sức nóng của màng phủ và của tro làm cây con bị hóc phát triển yếu), tưới nhiều nước vào lổ rồi gieo hột hoặc đặt cây con. Xử lý côn trùng bằng thuốc BVTV dạng hạt rải xung quanh gốc sau khi gieo hột hoặc sau khi cấy cây con để phòng trừ côn trùng, kiến và ốc gây hại.

Trồng trên đất lúa nên tưới thấm, vài ba ngày cho nước vào rãnh một lần, tưới nhiều nhất trong thời kỳ thu trái rộ; thoát nước tốt trong mùa mưa. Cây dưa leo phát triển nhanh và không đòi hỏi phải chăm sóc nhiều. Chỉ cần tưới nước một ngày hai lần vào buổi sáng và chiều, nếu tước quá nhiều khiến đất quá ẩm ướt, ngập úng thì cây sẽ rất dễ chết, nếu tưới ít nước cũng khiến cây bị thiếu nước không thể sinh trưởng tốt.

Khi cây bắt đầu có tua cuốn (20 ngày sau khi gieo) kiểu chữ nhân, cao khoảng 2 m, giăng lưới cho dưa bám.

- Chủng loại phân bón, lượng phân bón

- Thời gian và phương pháp bón

+ Bón thúc lần 1: Sau khi gieo hạt 10 ngày.

+ Bón thúc lần 2: Sau lần thứ nhất 10 ngày.

+ Bón thúc lần 3: Sau lần thứ hai 10 ngày.

- Biện pháp thủ công: Thường xuyên tỉa nhánh ở dưới hoa thứ nhất, khi đã thu hoạch quả lứa đầu cần tỉa bỏ lá già, lá bệnh dưới gốc để tạo độ thông thoáng cho cây, hạn chế nơi cư trú của sâu bệnh hại. Thu gom và đem tiêu hủy lá, trái bị bệnh để diệt trứng, ấu trùng kết hợp xới đất dưới tán lá cây bị nhiễm để diệt nhộng một số loài dịch hại bên trong.

- Biện pháp hóa học: Khuyến cáo sử dụng thuốc theo nguyên tắc 4 đúng, trong danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam, tuân thủ thời gian cách ly đảm bảo an toàn thực phẩm.

- Triệu chứng gây hại: Thường xuất hiện ngay từ khi cây còn nhỏ và mật độ tăng dần khi cây phát triển thân lá mạnh. Bọ trĩ chích hút dịch ở lá, ngọn, thân non làm lá bị xoăn, cứng và giòn. Bọ trĩ hoạt động cả ban ngày và ban đêm, ban ngày chúng hoạt động tương đối nhanh nhẹn khi bị khua động chúng lẩn tránh sang lá khác hoặc giả chết rơi xuống đất. Chúng ẩn lấp trong lá nõn hoặc các chót lá quăn do bọ trĩ không ưa ánh sáng trực xạ. Khi trời râm mát chúng bò ra ngoài.

- Biện pháp phòng trừ: Chăm sóc cho cây phát triển tốt để hạn chế tác hại của bọ trĩ, bón phân cân đối, hạn chế bón quá nhiều đạm, giai đoạn cây mang trái cần tăng cường bón kali giúp cây sinh trưởng tốt và hạn chế sâu bệnh. Bọ trĩ có tính kháng thuốc rất cao, nên phun luân phiên thay đổi các loại thuốc hóa học để đạt hiệu quả cao.

- Biện pháp phòng trừ: Chăm sóc cho cây sinh trưởng tốt ngay từ giai đoạn đầu, tỉa bỏ, thu gom lá bị hại mang tiêu hủy, trải màng phủ nylon trên mặt luống sẽ giảm được mật số ruồi đáng kể và cho hiệu quả kinh tế cao. Ruồi rất nhanh quen thuốc, nên cần thay đổi chủng loại thuốc thường xuyên. Phun khi 2 - 3 lá, khi cần thiết có thể phun lặp lại sau 7 - 10 ngày.

Trên cây đã lớn, triệu chứng héo rũ thường biểu hiện trên một hoặc vài cành, sau từ 2 - 5 ngày, triệu chứng héo biểu hiện trên toàn bộ cây. Khi cắt ngang một đoạn thân hoặc cành sẽ thấy mạch dẫn (mạch xylem) có màu nâu sẫm. Ngâm đoạn thân (hoặc cành) mới cắt vào trong nước sẽ thấy dòng dịch khuẩn dạng sợi màu trắng đục chảy ra từ mặt vết cắt. Đây là một trong những đặc điểm để chẩn đoán nhanh bệnh héo xanh do vi khuẩn. Biểu hiện héo một cách nhanh chóng khi lá vẫn còn xanh là triệu chứng chung của hầu hết các loài cây trồng bị nhiễm bệnh héo xanh vi khuẩn.

- Biện pháp phòng trừ: Lên luống cao, làm đất mịm, bón thêm phân chuồng, tro trấu, nhổ cây bệnh tiêu hủy. Tránh trồng dưa leo và các cây cùng nhóm như bí đỏ, bí đao, dưa hấu liên tục nhiều năm trên cùng một thửa ruộng. Có thể sử dụng nấm đối kháng Tricoderma để bón trước khi trồng cây.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Rhizoctonia solani gây ra. Cây bị bệnh đổ ngã trên mặt ruộng, chết héo. Cây mới nhiễm bệnh có biểu hiện phát triển không cân đối, phần cây nhiễm bệnh lá bị vàng, lá bé, nhăn nheo, viền lá cháy khô. Khi vết bệnh bao quanh cổ rễ, thân, cây sẽ héo dần và chết. Quan sát phần rễ, cổ rễ, phần thân cây sát cổ rễ, vết bệnh thâm đen, ẩm độ cao vết bệnh sũng nước, khô thì thối mục, bên ngoài vết bệnh bao phủ một lớp nấm trắng hồng hoặc trắng xám hoặc nâu nhạt. Bệnh thường phát sinh gây hại từ khi cây mới mọc đến có 1 - 2 lá thật.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Colletotrichum lagenarium gây ra. Bệnh gây hại trên hoa, cuống trái, trái non và cả trái chín. Vết bệnh trên trái có màu nâu tròn, lõm, khi bệnh nặng các vết này liên kết thành mảng to gây thối trái và làm trái rụng sớm.

Dưa leo ăn trái tươi nên thu hoạch lúc trái trong ngon nhất (non), vỏ trái có màu xanh mượt, còn lớp phấn trắng, trái suông đẹp và đầu trái còn cánh hoa chưa rụng. Thời gian thu trái kéo dài 20-30 ngày, thu mỗi ngày một lần, để trái vừa lứa, đồng đều.

Năng suất bình quân từ 20 - 30 tấn/ha/vụ./.

Cây đậu bắp ưa nhiệt độ cao, thích hợp từ 25-30^oC, trong khoảng này nếu nhiệt độ càng cao thì cây sinh trưởng và phát triển càng nhanh. Nhiệt độ cao sẽ kéo dài thời gian ra hoa và tăng số đốt cây. Đậu bắp là cây phản ứng với độ dài ngày, mức độ mẫn cảm này tùy thuộc vào giống.

Cây đậu bắp cần nhiều ánh sáng để quang hợp và phát triển tốt.

Khả năng chịu hạn của đậu bắp tương đối khá, tuy vậy vào mùa khô nên cần tưới nước. Sử dụng nguồn nước tưới sạch (nước song, kênh, rạch)có pH nước từ 5,5-6,5. Cần thường xuyên giữ độ ẩm đất 80-85% trong suốt quá trình thu hái.

Đất bằng phẳng, không ngập úng. Độ pH của đất khoảng 6,5-6,5.

Tiêu chuẩn chọn hạt giống: Hạt giống tốt trước tiên phải có độ thuần cao, sạch bệnh, hạt mẩy, đẹp, vỏ hạt sáng, không chảy dầu, không lẫn tạp chất và có tỷ lệ nảy mầm cao (từ 90% trở lên). Sử dụng các giống có năng suất cao, chất lượng tốt, thích hợp với sản xuất và tiêu thụ.

Có thể sử dụng các giống đậu bắp như: VN1, ĐB1, TN 75,… do trong nước sản xuất hoặc các giống nhập nội như: đậu bắp Nhật, đậu bắp Ấn Độ: Jubilee 047, Lionseeds,...

Đất cần được dọn sạch. Cày cho đất tơi xốp và phơi nắng từ 7-14 ngày trước khi trồng. Đất được cày bừa kỹ, làm sạch cỏ trước khi gieo. Lên liếp 1,4-1,5 m, mặt liếp rộng 1,1-1,2m, chiều cao liếp 25-30cm. Rãi vôi lên mặt liếp với liều lượng 25-50 kg/1000m² và trộn đều trước khi bón lót khoảng 10 ngày. Mùa mưa nên làm mương sâu quanh ruộng, lên liếp cao để thoát nước dễ dàng sau mỗi cơn mưa.

Hàng đơn Hàng cách hàng 70-80cm, cây cách cây 40-50cm, một hốc trồng 2 cây, chiều rộng của mỗi hàng 40-50cm, chiều cao của liếp 25- 30cm. Mật độ trồng từ 5.000-7.000 cây/1000m². Trung bình số lượng hạt giống cần cho 1000 m² khoảng 400g.

 Hàng đôi Hàng cách hàng 50-60 cm, cây cách cây 40-50cm, một hốc trồng 2 cây, liếp cách liếp 100 cm, chiều rộng của liếp 100cm, chiều cao của liếp 25-30 cm. Mật độ trồng 6.000-10.000 cây/ha. Lượng hạt giống cần cho 1000m² khoảng 400g.

Có thể sử dụng phân tro trấu, phân chuồng oai mục.

Đậu bắp có thể trồng được quanh năm, tuỳ theo vùng chúng ta bố trí mùa vụ thích hợp để cây sinh trưởng phát triển tốt, ít sâu bệnh. Mùa vụ thích hợp để trồng đậu bắp vào thời vụ Đông Xuân và vụ Xuân Hè. Thời vụ từ lúc gieo trồng đến thu hoạch trung bình khoảng 3 tháng, thu hoạch trái từ 1,5 tháng sau khi gieo hạt.

Cách ngâm ủ hạt giống: Phơi hạt giống dưới điều kiện ánh nắng nhẹ 1-2 giờ, ngâm hạt trong nước ấm 52-54^oC, để ráo nước, ủ ở nhiệt độ 20-30^oC, khoảng 48 giờ hạt bắt đầu nảy mầm, chọn hạt nảy mầm đem gieo vô bầu nylon hoặc khây bằng mốp. Đất vô bầu được thực hiện theo tỷ lệ như sau: gồm một phần phân chuồng và năm phần tro trấu. Khi cây có 1-2 lá thật đem trồng (khoảng 5 ngày sau khi gieo).

* Làm cỏ: Trong ruộng trồng đậu bắp thường thấy xuất hiện các loại cỏ dại: cỏ chỉ, mần trầu, dền, đuôi chồn, cỏ xà bông, cỏ cú, cỏ lác,… Cày đất, phơi nắng từ 7-14 ngày và sau đó bừa cho đất tơi 1-2 lần. Gom cây và rễ cỏ ra khỏi khu vực trồng. Diệt cỏ dại bằng tay hoặc máy khi cỏ còn nhỏ chưa ra hoa.

Làm cỏ bằng tay kết hợp với vun gốc: khi cây có 2-3 lá thật tiến hành làm cỏ, xới nhẹ đất vun vào gốc, khi cây cao khoảng 20 cm thì xới sâu trên mặt liếp, dọn sạch cỏ dại và vun gốc cho đậu giúp cây đứng thẳng, hạn chế đổ ngã.

Sau 7-10 ngày cây đậu bắp nảy mầm thì tiến hành tỉa những cây ốm yếu, chỉ chừa lại một hốc 1-2 cây.

Khi cây bắt đầu ra hoa nên tiến hành loại bỏ 2 hoa (bông) đầu tiên nhằm giúp cây sinh trưởng và thu hoạch có sản lượng tương đối đồng đều tốt hơn.

- Chủng loại phân bón, lượng phân bón

- Thời gian và phương pháp bón

+ Bón lót: Toàn bộ phân hữu cơ và vôi + 25% lân.

+ Bón thúc lần 1: 10% N + 10 K₂O.

+ Bón thúc lần 2: 20% N + 20 K₂O.

+ Bón thúc lần 3: 20% N + 20 K₂O.

+ Bón thúc lần 4: Sau thu trái đợt đầu (lứa 4 - 5) 20% N + 20 K₂O.

+ Bón thúc lần 5: Sau thu trái đợt chính (lứa 10-12) bón lượng phân bón còn lại.

- Biện pháp canh tác: Luân canh để hạn chế các sâu bệnh hại. Mật độ gieo trồng vừa phải không nên trồng quá dày nhất là trong mùa mưa, nhằm hạn chế sự phát triển của các loại bệnh. Vệ sinh đồng ruộng: Làm sạch cỏ trong ruộng và cỏ bờ để hạn chế sự cư trú của các sâu bệnh, sau thu hoạch nên gom đốt các tàn dư trên ruộng trồng.

- Biện pháp thủ công: Thăm đồng thường xuyên nếu thấy xuất hiện các sâu bệnh hại để có các biện pháp sử lý kịp thời.

- Biện pháp sinh học: Tạo môi trường phát triển các loài thiên địch như Nhóm ăn mồi: Bọ ngựa Mantis sp.; Bọ đuôi kìm Euborellia annulipes. Ong ký sinh (ký sinh trên sâu non và nhộng), sử dụng Nấm trắng Beauveria bassiana ký sinh, nấm đối kháng Trichoderma. Sử dụng bẫy bả chua ngọt, bẫy dính, bẫy pheromone để bắt côn trùng trưởng thành.

- Biện pháp hóa học: Khuyến cáo sử dụng thuốc theo nguyên tắc 4 đúng, trong danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam, tuân thủ thời gian cách ly đảm bảo an toàn thực phẩm,…

- Triệu chứng gây hại: Bọ trĩ gây tổn thương nghiêm trọng cho lá trở nên vàng, trắng hoặc nâu rồi trở nên nhăn nheo và chết. Những ruộng bị hại nặng thỉnh thoảng thấy có màu đồng khắp ruộng rồi lá cuộn và chết. Triệu chứng gây hại giai đoạn cuối có thể làm cây đậu bắp biến màu, lùn và biến dạng.

- Biện pháp phòng trừ: Các loài thiên địch, đặc biệt là loài ăn thịt như bọ rùa bọ xít, ong bắp cày. Các loài nấm ký sinh bao gồm Beauveria bassiana, Metarhizium anisopliae, Neozygites parvispora, Verticillium lecanii và Hirsutella sp. Sử dụng thuốc BVTV trong danh mục được phép sử dụng để phòng trừ, tuân thủ nguyên tắc 4 đúng và đảm bảo thời gian cách ly.

- Triệu chứng gây hại: Trên đậu bắp, sâu đẻ trứng trên chùm bông non và sâu nở ra nhả tơ nhíu chùm bông lại để ở ăn bên trong. Khi đậu có trái thì sâu đục vào và ăn luồn bên trong trái non, thải phân ra ngoài.

- Biện pháp phòng trừ: Bắt sâu bằng tay, ngắt và hủy bỏ những chồi và trái bị đục, gom lại và đem tiêu hủy. Nếu phát hiện sâu nhiều cần sử dụng các thuốc BVTV trong danh mục được phép sử dụng để phòng trừ, tuân thủ nguyên tắc 4 đung và đảm bảo thời gian cách ly.

- Triệu chứng gây hại: Khi mới nở sâu gây hại tại chỗ ăn lá, hoa, trái; khi lớn sâu sẽ phân tán, ăn mọi bộ phận của cây và tàn phá nhanh chóng. Sâu phá hại mạnh vào ban đêm, ban ngày ẩn trong đám lá, bụi cỏ hoặc trong đất.

- Biện pháp phòng trừ: Gom trứng và sâu tiêu hủy. Ưu tiên sử dụng các lọi thuốc BVTV có nguồn gốc sinh học, có nguồn gốc nấm, vi khuẩn khi có những dấu hiệu cắn phá lá đầu tiên, hoặc thuốc trừ sâu danh mục được phép sử dụng và tuân thủ nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Rầy sống tập trung mặt dưới lá chích hút nhựa làm lá xoắn lại, lốm đốm vàng. Hại nặng lá vàng, lá nhỏ và khô cháy, hoa nhỏ, trái ít và nhỏ. Thời gian xuất hiện: Trong suốt mùa vụ, phát sinh nhiều khi thời tiết khô và nóng.

- Biện pháp phòng trừ: Chăm sóc cho cây sinh trưởng tốt. Khi rầy phát sinh nhiều sử dụng thuốc BVTV trong danh mục được phép sử dụng để phòng trừ, tuân thủ nguyên tắc 4 đúng và đảm bảo thời gian cách ly.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng, tỉa bỏ các lá ở gốc để vườn cây thông thoáng hạn chế nơi ẩn nấp của chúng. Rầy phấn trắng có rất nhiều loài thiên dịch trong tự nhiên bao gồm các loài nấm kí sinh, ong kí sinh và cả các loài thiên địch ăn thịt. Khi rầy phát sinh nhiều Sử dụng thuốc BVTV trong danh mục được phép sử dụng để phòng trừ, tuân thủ nguyên tắc 4 đúng và đảm bảo thời gian cách ly.

- Biện pháp phòng trừ: Dùng giống có khả năng kháng bệnh vàng gân lá như giống lai từ Ấn Độ, đậu bắp Nhật. Loại bỏ cây mang mầm bệnh trồng gần khu vực trồng đậu bắp. Phun xịt các loại thuốc trừ sâu sinh học trị rầy phấn trắng khi thấy đối tượng này xuất hiện như: Abamectin, Emamectin benzoate…, có thể kết hợp với dầu khoáng để diệt trừ hiệu quả hơn.

- Triệu chứng gây hại: Lúc đầu là những đốm màu trắng bạc, sau đó vết bệnh lớn dần lên có màu xám tro, hoặc nâu nhạt, trên đó có những đường vòng gần như đồng tâm, màu nâu thẫm, vết bệnh có thể phát triển rất lớn làm cháy cả một mảng lá. Lá vàng và héo khô.

- Biện pháp phòng trừ: Bón phân, chăm sóc cho cây sinh trưởng tốt. Thu gom lá nhiễm bệnh và đốt. Sử dụng thuốc BVTV trong danh mục được phép dử dụng theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Bệnh gây hại trên lá và trái. Trên lá lúc đầu là những đốm hình hơi tròn màu xanh tái hoặc nâu, sau đó vết bệnh lớn lên không có hình dạng rõ rệt, màu nâu đen, hơi khô. Trên trái vết bệnh màu đen, hình tròn, hơi lõm vào, trên có lớp bột màu xanh xám. Trái bị bệnh hơi nhỏ và có thể thối.

- Biện pháp phòng trừ: Xử lý hạt giống trước khi gieo (ngâm 10 phút trong nước nóng 54^oC). Ngắt bỏ bộ phận bị bệnh nặng. Thu dọn tàn dư cây trồng sau thu hoạch. Khi cây có trái non trong mùa mưa và thời tiết nóng và có sương mù nên sử dụng thuốc BVTV trong danh mục được phép dử dụng theo nguyên tắc 4 đúng. Đảm bảo thời gian cách ly.

- Triệu chứng gây hại: Cây sinh trưởng kém, sau đó các lá phía dưới biến vàng, dần dần vàng lên các lá phía trên. Lúc này thấy đoạn gốc cây chuyển màu xanh xám, chỗ gốc giáp mặt đất gỗ hóa nâu, cắt ngang gốc thấy các mạch dẫn bị nâu đen. Cuối cùng cả cây bị héo và chết khô.

- Biện pháp phòng trừ: Nhổ bỏ cây bị bệnh để hạn chế nguồn bệnh trong đất, bón vôi, xới xáo và vun gốc, không để nước đọng ở gốc cây. Thu dọn tàn dư cây sau thu hoạch. Thuốc bảo vệ thực vật phòng trừ bệnh ít có hiệu quả. Nên sử dụng phân bón hữu cơ có trộn thêm nấm Trichoderma để hạn chế và tiêu diệt nấm Fusarium.

Khi trái đã đạt được độ lớn về đường kính và chiều dài thì bắt đầu thu hoạch (chiều dài từ 6-9 cm, đường kính không quá 2 cm, trái có màu xanh đậm). Sử dụng dao nhọn cắt trái có cuống không quá 1 cm hoặc hái trực tiếp bằng tay và để vào xô hoặc giỏ sạch./.

Đậu cove ưa thích khí hậu ấm áp ôn hòa, không chịu nhiệt độ cao và cũng không chịu rét. Hạt có thể nảy mầm ở nhiệt độ 8-10^oC, nhiệt độ thích hợp cho quá trình nảy mầm 25-30^oC. Nhiệt độ cho cây sinh trưởng, phát triển thích hợp nhất 20-25^oC.

Đậu cove ưa sáng, cần nhiều ánh sáng để quang hợp và phát triển tốt giúp đậu ra hoa đậu quả tốt, cho năng suất cao, nhất là vụ Đông Xuân.

Cây rất cần nhiều nước đặc biệt giai đoạn từ ra hoa đến đậu trái.

Tiêu chuẩn hạt giống: Hạt giống thuần không sâu bệnh, tỷ lệ nảy mầm trên 80%. Một số giống đậu cove leo (sinh trưởng vô hạn - Thân dài 2,5 - 3 m, trong canh tác phải làm giàn) phổ biến hiện nay:

- Giống đậu cove Đài Loan hạt đen do công ty Giống Cây trồng miền Nam chọn lọc và sản xuất. Giống chịu nóng giỏi, kháng bệnh tốt, trồng được ở đồng bằng cũng như vùng cao, bắt đầu cho thu hoạch trái 50 - 55 ngày sau khi trồng; phát hoa dài, nhiều hoa, đậu trái tốt nên cho nhiều trái. Trái thẳng, dài 16 - 17 cm, màu xanh nhạt, phẩm chất ngon, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng.

- Giống cove Thái (Chiatai): Cho trái màu xanh trung bình, dài 14 - 16 cm, chất lượng trái ngon ngọt, có thể trồng quanh năm.

- Giống cove Nhật (Takii): Hạt nâu vàng, hoa trắng, trái dài, màu xanh nhạt, phẩm chất ngon, rất được ưa chuộng, thích hợp vụ Đông Xuân.

Chọn đất cao, thoát nước tốt, làm sạch cỏ và cày bừa kỹ; những nơi đất thấp hay trồng mùa mưa phải lên liếp cao để dễ thoát nước.

Liếp đôi mặt liếp rộng từ 1 - 1,2 m (liếp đơn mặt liếp 50 - 60 cm) chiều cao liếp 25 - 30 cm, rảnh giữa 40 - 50 cm, khoảng cách của 2 hốc 20 - 25 cm. Nên trồng hàng đơn sẽ dễ chăm sóc và thời gian thu hoạch trái kéo dài hơn so với trồng hàng đôi.

- Khoảng cách trồng: Cây cách cây: 20 - 25 cm, mỗi hốc gieo từ 2 - 3 hạt.

- Lượng hạt giống gieo 40 - 60 kg/ha.

Bón lót trước khi trồng ít nhất 10 - 15 ngày 200-300 kg/1.000 m² phân hữu cơ và 50-100 kg/1.000 m² vôi bột.

- Thời vụ: Có thể trồng đậu cove quanh năm, nhưng vụ chính là vụ Đông Xuân gieo vào tháng 11 - 12 dương lịch, lúc này thời tiết mát mẽ khô ráo nên hoa trái phát triển thuận lợi, cho năng suất cao nhất. Vụ Hè Thu nên gieo sớm vào đầu mùa mưa khoảng tháng 6 - 7 dương lịch, vì gieo càng trễ mưa nhiều bệnh càng phát triển nên năng suất thấp.

- Kỹ thuật trồng: Hạt giống trước khi gieo nên ngâm hạt trong nước ấm 4-6 giờ cho hạt nở đều rồi đem gieo. Sau khi làm đất lên luống hoàn chỉnh, sử dụng dung dịch Boocdo 1% tưới khử trùng đất 2 - 3 ngày trước khi trồng để phòng ngừa bệnh trong đất. Khi gieo dùng chày tỉa lổ hoặc cuốc bổ hốc, gieo xong lấp hột bằng tro trấu. Lấp đất mỏng lên hạt hoặc tro trấu (cũ đã được xử lý độ mặn) hoặc phủ xơ dừa sau khi gieo và tưới giữ ẩm hằng ngày cho hạt nảy mầm.

Trong thời gian canh tác nên làm sạch cỏ trên liếp, rảnh và xung quanh khu vực gieo trồng, làm cỏ trước khi bón phân giữ cho liếp thông thoáng hạn chế sâu bệnh hại.

Tưới nhiều lúc ra hoa trái rộ. Nếu điều kiện đất và nước cho phép, nên dùng phương pháp tưới thấm vì lúc này cây phát triển tối đa, bộ lá lớn, phiến lá to, cây yêu cầu nhiều nước. Thiếu nước cây phát triển kém, trái nhỏ, mau già nhiều xơ, giảm năng suất và phẩm chất trái tươi. Mỗi lần bón thúc phân cần tưới vừa đủ đảm bảo phân tan nhưng không làm trôi phân. Mùa nắng, tưới buổi sáng sớm hoặc chiều mát 2 lần/ngày đảm bảo độ ẩm đất 70-75%. Mùa mưa tưới 1 lần/ngày hoặc không tưới, làm rãnh thoát nước tránh bị ngập úng.

Khi cây bỏ vòi thì bắt đầu làm giàn. Cây giàn dài 2,5 - 3 m, có thể dùng sậy già để cắm giàn, thân đậu bò dài hơn 3 m. Cắm giàn theo hình chữ V ngược. Giàn này có thể sử dụng được 2 - 3 mùa, số lượng cây làm giàn từ 40.000 - 50.000 cây/ha. Giàn lưới đang được ưa chộng thay thế cho giàn sậy.

- Chủng loại phân bón, lượng phân bón

- Thời gian và phương pháp bón

+ Bón lót trước khi trồng ít nhất 10 - 15 ngày toàn bộ phân hữu cơ và vôi.

+ Bón thúc lần 1: 05-10 ngày sau gieo (NSG): 20% N + 20% P₂O₅. Hòa phân bón vào nước tưới cho cây.

+ Bón thúc lần 2: 20-25 NSG 30% N + 50% P₂O₅ + 30% K₂O. Hòa phân bón vào nước tưới đều cho cây.

+ Bón thúc lần 3: 45 - 50 NSG 30% N + 30% P₂O₅ + 30% K₂O. Rải đều phân cách gốc cây đậu 10-15 cm, sau đó tưới nước rửa phân cho lá cây.

+ Bón thúc lần 4: Sau lần 3 khoảng 10 ngày, bón hết lượng phân còn lại cho cây. Cách bón như lần 3.

Ngoài ra, có thể cung cấp thêm dinh dưỡng cho cây thông qua sử dụng phân bón phun qua lá trung lượng, vi lượng để cây tăng năng suất, trái đẹp.

- Triệu chứng gây hại: Loài này gây hại đáng kể lúc cây còn nhỏ có 3 - 4 lá và lúc ra hoa. Thành trùng là ruồi có màu đen bóng, kích thước rất nhỏ, dài 2 - 3 mm, thường xuất hiện vào sáng sớm hay lúc trời mát; đẻ trứng vào mô lá non mặt trên lá. Ấu trùng là dòi có màu trắng ngà, đục bên trong gân, qua cuống lá và đi dần xuống thân ở nơi tiếp giáp giữa lớp võ và phần gỗ làm lớp võ thân bị nứt. Nhộng có màu vàng nâu nằm ngay lớp vỏ thân gần mặt đất. Dòi gây hại nặng vào giai đoạn cây con, làm cây dễ bị chết héo, hoặc gây chết nhánh.

- Biện pháp phòng trừ: Tránh trồng gối vụ liên tục, cần theo dõi mật số thường xuyên, có thể phòng ngừa bằng cách rãi thuốc hạt lúc gieo theo khuyến cáo. Có thể phun ngừa bằng các dạng thuốc nước trước giai đoạn ra hoa.

- Triệu chứng gây hại: Cả thành trùng và ấu trùng đều gây hại bằng cách chích hút nhựa lá cây, tập trung chích hút phần non của cây, làm cây bị quăn queo tăng trưởng chậm và là môi giới truyền 1 số bệnh do virus.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng, làm cỏ thu gom lá già và cắt bỏ những lá có rầy nhiều. Gieo trồng với mật độ vừa phải. Có nhiều thiên địch như: bọ rùa, kiến sư tử, các loài dòi thuộc họ Syrphidae,… Nên sử dụng thuốc trừ sâu thật cẩn thận để tránh lưu tồn dư lượng thuốc BVTV trong cây rau. Có thể sử dụng chế phẩm sinh học (nấm xanh M. anisopliae, nấm trắng Beauveria bassiana và nấm tím Paecilomyces sp.) với liều lượng 3- 4 kg/ha. Kiểm tra ruộng thường xuyên đặc biệt là mặt dưới lá để phát hiện thật sớm. Sử dụng thuốc trừ sâu, ưu tiên chọn thuốc sinh học và phải tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng.

- Biện pháp phòng trừ: Nên dùng màng phủ nilon để hạn chế ấu trùng ruồi chui xuống đất hoá nhộng. Thu gom tàn dư cây vụ trước tiêu huỷ trước khi xuống giống vụ mới nhằm hạn chế sự chu chuyển phá hại của ruồi. Kiểm tra đồng ruộng thường xuyên để phát hiện sâu sớm, sâu vẽ bùa gây hại ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và khó trị nếu phát hiện trễ. Phun thuốc sớm khi sâu ở giai đoạn tuổi 1-2. Ưu tiên sử dụng thuốc trừ sâu sinh học và phải tuân thủ nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Bướm có màu nâu đậm, giữa cánh trước có một vệt màu trắng; cánh sau màu trắng bóng có bìa nâu đen, thân dài 10 - 13 mm. Ấu trùng màu trắng hơi nâu, trên lưng mỗi đốt có sáu đốm vuông cạnh hay bầu dục màu nâu đậm. Trứng được đẻ trên hoa, đài và trái non. Sâu non kết hoa lại, ăn phá bên trong hoặc đục vào bên trong trái non, thải phân ra ngoài làm trái bị dơ, dễ rụng. Do sâu nằm sâu trong trái nên khó phòng trị.

- Biện pháp phòng trừ: Nên trồng sớm, không nên xen canh với các cây họ đậu. Để bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng, cần đảm bảo thời gian cách ly theo hướng dẫn trước khi thu hoạch.

- Biện pháp phòng trị: Thu dọn tàn dư cây bệnh, cỏ dại, bón vôi cày lật đất phơi ải để diệt hạch nấm. Chọn đất trồng thông thoáng, có hệ thống thoát thủy tốt sau khi tưới hoặc mưa. Không sử dụng rơm rạ mà vụ lúa trước nhiễm khô vằn để tủ lên mặt líp sau khi gieo hạt. Luân canh cây trồng với cây khác họ để tiêu diệt nguồn bệnh, có hiệu quả khi luân canh với cây khác họ và cây trồng khác. Không dùng nước tưới từ mương lục bình có bị đốm vằn. Sử dụng phân hữu cơ ủ hoai mục, không bón nhiều đạm.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Xanthomonas phaseoli gây ra. Bệnh gây ra các đốm cháy rộng trên lá. Trên trái đậu có những đốm nhỏ xanh nhạt, nhũn nước; sau đó trở nên nâu và khô đi, hình dạng bất thường. Trong điều kiện ẩm độ cao, đốm bệnh lây lan rất nhanh.

- Biện pháp phòng trị: Vệ sinh đồng ruộng, thu gom các lá trái sau khi thu hoạch.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Cercospora canescens và Cercospora cruenta). Đốm bệnh gây hại bởi C. canescens có dạng tròn đến hơi có góc cạnh với tâm màu nâu, viền xung quanh màu nâu đỏ trên lá. Đốm bệnh do C. cruenta gây có màu nâu đến màu rỉ sét, hình dạng và kích thước không đều; thường xuất hiện trên thân hoặc trái chín.

- Biện pháp phòng trị: Thu dọn tàn dư cây bệnh, cỏ dại, bón vôi. Khi bệnh phát triển mạnh sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật trên cây rau màu được phép sử dụng tại Việt Nam và tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Erysiphe poligoli gây ra. Vết bệnh xuất hiện đầu tiên là những đốm mất màu xanh, dần dần biến thành trắng xám. Các lá non bị bệnh sẽ cuốn lại, chuyển sang vàng và rụng đi, trái nhỏ, cây còi cọc. Bệnh thường phát triển vào giai đoạn cuối thu hoạch.

- Biện pháp phòng trị: Thu dọn tàn dư cây bệnh, cỏ dại, bón vôi. Khi bệnh phát triển mạnh sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật trên cây rau màu được phép sử dụng tại Việt Nam và tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Gây hại nặng vào mùa nắng và lây lan nhanh chóng bởi các vector truyền bệnh như rệp sáp, rầy mềm, bọ trĩ,… hoặc lây truyền từ vết thương do tiếp xúc trong quá trình chăm sóc cây.

- Biện pháp phòng trị: Xác định vị trí trồng cách xa nguồn bệnh, nhổ triệt để cây bị bệnh trên ruộng, kiểm tra và diệt rệp, rầy mềm, bọ trĩ khi phát hiện.

Sau khi trồng 50 - 55 ngày bắt đầu thu hoạch, lứa đầu trái nhỏ và ít chỉ khoảng 50 - 60 kg/ha, lứa 4-5 thu rộ, thường cách 1 ngày thu 1 lần. Sau đó cách 2-3 ngày thu 1 lần có thể thu 10 - 12 lứa tùy theo cách chăm sóc. Năng suất đậu trong mùa mưa là 12 - 15 tấn/ha, vụ Đông-Xuân năng suất 20 - 22 tấn/ha.

Nên thu đúng lúc khi vỏ trái có màu xanh mượt và hột mới tượng, nếu để trái già sẽ cứng, có nhiều xơ, phẩm chất kém./.

Thông thường, cây đậu đen có thể phát triển tốt trong khí hậu ôn đới, có nhiệt độ trung bình từ 20-25^oC và độ ẩm cao.

Cây cần nhiều ánh sáng để quang hợp, trung bình cần 200 giờ nắng/tháng thuận lợi cho ra hoa và tạo nốt sần.

Nước là yếu tố ngoại cảnh có ảnh hưởng rất lớn đến năng suất, đặc biệt ở thời kỳ sinh trưởng sinh thực. Cây có thể sinh trưởng, phát triển ở nơi có lượng mưa từ 1.000 - 1.500 mm.

Cây đậu đen xanh lòng khá dễ trồng và không yêu cầu nghiêm ngặt về đất đai. Tuy nhiên để cây sinh trưởng phát triển tốt nên chọn đất tơi xốp, nhiều mùn, không bị chua phèn, không bị chai cứng khi khô, đất thoát nước tốt và không bị ngập úng khi trời mưa nhiều.

Chọn giống là một khâu quan trọng vì nó quyết định đến tỷ lệ nảy mầm, năng suất, sản lượng và khả năng chống chịu sâu bệnh hại, thời tiết bất lợi. Nguồn giống đậu đen xanh lòng hạt nhỏ được lựa chọn từ nhà cung cấp uy tín.

Tiêu chuẩn hạt giống khi được gieo trồng phải đồng đều, tròn, hạt mẩy, vỏ mịn, không xước vỏ, vỏ không nhăn, tỷ lệ nảy mầm cao. Xử lý hạt giống

- Xử lý hạt giống giúp loại bỏ được những tạp chất, loại bỏ những hạt lép, hạt nhỏ, hạt bị sâu mọt.

- Ngâm hạt trong nước ấm với tỷ lệ 2 sôi 3 lạnh, trong thời gian 2-3 tiếng.

- Hạt giống sau khi ngâm với nước ấm, sử dụng dung dịch Neem với liều lượng 0,1ml/1 lít nước hoặc ngâm với dung dịch Pseudomonas thời gian 20-30 phút để phòng trừ nấm, sùng đất tấn công hạt trong đất.

Đậu đen trồng được trên nhiều loại đất khác nhau nhưng thích hợp nhất là loại đất thịt nhẹ, đất phù sa, đất giàu dinh dưỡng, có hàm lượng hữu cơ cao, tơi xốp, chủ động được tưới tiêu, đủ ẩm, độ pH từ 5,5 - 6,5. Đậu đen rất thích hợp luân canh trên đất đã canh tác lúa, tuy nhiên không nên trồng đậu đen trên những chân đất thấp, dễ bị ngập úng, nhiễm phèn, nhiễm mặn, đất có độ pH thấp < 5.

Đất cần được cày bừa kỹ, làm tơi xốp, bằng phẳng, sạch cỏ dại, dọn sạch hết tàn dư cây trồng vụ trước. Đối với các chân phù sa, đất bãi, có thể cày bừa một lần rồi gieo ngay để tranh thủ độ ẩm trong đất. Đối với các loại đất thịt cần cày bừa kỹ, số lần cày bừa nhiều hơn so với đất bãi, đất phù sa. Đối với các chân đất thịt và đất pha cát cần được cày sâu 25 - 30cm. Trên các chân đất phù sa, đất bãi, do đất đã có độ tơi xốp tự nhiên nên chỉ cần cày sâu khoảng 15 - 20cm.

Lên líp: Đối với điều kiện đất phù sa, đất cát pha có thể lên luống thành từng băng rộng 5 - 7m, dài 15 - 20m. Đối với các loại đất thịt khó thoát nước, cần lên luống với tỷ lệ rãnh lớn. Thường luống rộng 1,2 - 1,5m và dài 10 - 15m, rãnh rộng 30 - 40cm, chiều cao luống 25- 30 cm.

- Khoảng cách gieo hạt: Hàng cách hàng 40cm, lỗ cách lỗ 25cm, gieo 2 - 3 hạt/lỗ. Độ sâu gieo hạt là 2 - 3cm, không nên gieo quá sâu cây sẽ khó mọc. Khi đậu mọc đều cần tỉa dặm, chỉ để 1-2 cây/lỗ.

Toàn bộ Phân hữu cơ vi sinh + vôi bột + phân lân nguyên chất. Vôi bột bón khi bừa đất lần cuối; chú ý không trộn lẫn vôi bột với các loại phân khác.

- Vụ Xuân: Từ tháng 2 - 3 dương lịch, thời gian này là thời gian trong mùa khô nên khi trồng cần phải đảm bảo đủ nguồn nước tưới cho cây sinh trưởng và phát triển tốt.

- Vụ Hè thu: Từ tháng 5 - 6 dương lịch là khoảng thời gian cuối mùa khô và đầu mùa mưa. Trong mùa vụ này thì phần lớn là phụ thuộc theo thời tiết khi trời bắt đầu mưa nhiều là tiến hành xuống giống trồng đậu.

- Vụ Đông: Từ tháng 8 - 10 dương lịch là trong khoảng gần cuối mùa mưa nên phải đảm bảo về nguồn nước tưới nhưng khó khăn lớn nhất là nếu lượng mưa quá nhiều sẽ ảnh hưởng tới sản lượng, năng suất và việc thu hoạch đậu.

Bước 1: Dùng cày xẻ thành từng rãnh nhỏ với khoảng cách 40cm và sâu 4 -5 cm. Việc xẻ rãnh được làm bằng thủ công với dụng cụ xẻ rãnh, không sử dụng máy cày để xẻ rãnh vì nó sẽ nén đất xuống làm cho đất mất đi độ tơi xốp.

Bước 2: Bón lót trước khi trồng dùng phân chuồng ủ hoai, phân Lân hoặc phân Humix rải lên các rãnh đất và tiến hành lấp một lớp đất mỏng để tránh hạt tiếp xúc với phân bón. Bón lót để cung cấp dinh dưỡng cho bộ rễ cây đậu phát triển mạnh trong giai đoạn đầu mới gieo trồng. Không nên trộn chung phân Lân với phân chuồng vì nó sẽ làm mất hàm lượng đạm có trong phân. Bón lót rải đều theo hàng. Trước khi gieo hạt cần lấp nhẹ lớp đất để tránh hạt tiếp xúc trực tiếp với phân. Bón toàn bộ phân chuồng (hoặc phân hữu cơ vi sinh: 100kg) và Lân (30 - 40kg).

Bước 3: Rải đều hạt vào các rảnh với mật độ cứ 1 hốc rãnh/2 hạt đậu đen xanh lòng hạt nhỏ. Sau đó tiến hành lấp hạt với lớp đất mặt dày từ 3-5 cm.

Việc xử lý đất là khâu đầu tiên trong tiến hành trồng cây nhằm diệt mầm móng sâu bệnh có ở trong đất. Xử lý đất bao gồm các khâu như dọn sạch cỏ dại, phát quang bụi rậm, thu gom thân cây và cành cây, cày đất, lật đất, làm tơi đất, phơi đất, rải vôi và xử lý các vi sinh vật có hại trong đất. Trong đất tồn tại nhiều loại nấm bệnh, tuyến trùng, rệp sáp, mối vì vậy trước khi gieo trồng cần phải xử lý đất bằng vôi bột trước (rãi vôi đều lên trên đất trước khi gieo hạt từ 10 -15 ngày). Bên cạnh đó bón vôi giúp bổ sung Canxi cho đất, giúp giải độc, tăng khả năng chống chọi với điều kiện bất lợi như: nắng nóng, phèn, mặn làm tăng độ pH cho đất. Sau khi rải vôi 2-3 ngày thì cần phải sử dụng sản phẩm chế phẩm sinh học cải tạo đất có chứa các thành phần như Azotobacter, Trichodemar, Bacillus sp để cố định Đạm, phân giải Lân, chuyển hóa Kali, tạo độ xốp cho đất và tiêu diệt các nấm bệnh có trong đất.

Nguồn nước được dùng để phục vụ cho tưới cây đậu là nguồn nước sạch, được lấy từ nguồn nước giếng khoan. Nguồn nước không bị ô nhiễm bởi nước thải sinh hoạt của dân cư cũng như ô nhiễm các loại chất hóa học khác. Tùy theo điều kiện thời tiết, đất đai, đồng ruộng trong mùa khô thì cần phải xác định khoảng thời gian tưới thông thường từ 5 - 7 ngày/lần và tưới từ 5 - 6 lần/chu kỳ sinh trưởng, đảm bảo cung cấp lượng nước tưới để cây không thiếu nước trong thời kỳ chuẩn bị ra hoa và ra quả tập trung.

Làm cỏ giúp cho vườn cây sinh trưởng phát triển tốt, hạn chế được nơi trú ngụ, nguồn thức ăn phụ, nguồn lây lan của nhiều loại sâu bệnh gây hại cây trồng, không tranh chấp dinh dưỡng và ánh sáng với cây đậu. Nên làm cỏ trong những ngày nắng để tăng khả năng diệt cỏ. Khi cây được 2 lá thật thì tiến hành xới xáo đất để làm sạch cỏ và vun gốc cho cây, khi cây được 4-5 lá kép vun gốc kết hợp bón thúc phân lần 1. Khi cây được 20-25 ngày thì tiến hành làm cỏ lần 2 và tiến hành bón phân đợt 2 và vun gốc cho cây. Trước khi cây ra hoa cần phải làm cỏ để chuẩn bị cho cây khép tán, sau khi cây ra hoa khép tán không nên làm cỏ vì dễ làm rụng hoa, giảm tỷ lệ đậu trái và tổn thương cây.

Phân bón giúp cung cấp chất dinh dưỡng, chất hữu cơ, các vi sinh vật có lợi cho đất, cải tạo đất hiệu quả, tăng độ phì nhiêu của đất. Phân bón cho cây thường được sử dụng đó là phân chuồng ủ hoai mục hoặc phân hữu cơ sinh học, phân trùn quế hay là phân từ rác thải được xử lý ủ hoai,...

- Bón thúc đợt 1: Bón khi cây được 4-5 lá thật (sau gieo 10- 15 ngày). Lượng phân bón là 2,5kg N và 2,4kg K₂O. Rải phân dọc theo hàng, cách xa gốc ít nhất 10cm, kết hợp bón thúc đợt 1 với xới xáo làm cỏ lần đầu.

- Bón thúc đợt 2: Bón sau khi gieo 35-40 ngày tuổi, ta tiến hành bón thúc ra hoa toàn bộ lượng phân còn lại (2,5kg N và 3,6kg K₂O) và kết hợp với làm cỏ, vun gốc. Bón thúc lần đợt 2 nên sử dụng thêm phân bón lá có hàm lượng Kali cao để giúp cho cây ra bông và ra trái sớm, không nên sử dụng phân bón lá có hàm lượng đạm cao vì nó có thể làm cho cây đổ ngã, lốp và không cho trái.

Thường xuất hiện khi cây còn non khoảng 10-12 ngày sau mọc. Ruồi trưởng thành đẻ trứng trên nách lá, trứng nở ra dòi, dòi đục vào thân ăn dần đến phần gốc tiếp giáp với mặt đất, ban đầu còn non dòi có màu trắng sữa sau đó hóa thành nhộng có màu nâu, dài khoảng 0,2cm.

- Cách gây hại: Làm nghẹt mạch dẫn, cản trở việc hút dinh dưỡng của cây, làm cho cây còi cọc, chậm phát triển, các lá non có hiện tượng rủ xuống giống như bệnh héo rũ. Dòi thường phát triển nhiều ở những chân đất có nhiều xác bã thực vật chưa phân hủy hoặc trong vụ Đông xuân và đầu vụ mùa mưa khi gặp hạn.

- Cách phát hiện: Nhổ cây con, chẻ đôi gốc thân hoặc lột phần vỏ của thân, phần tiếp giáp với mặt đất để quan sát.

- Phòng trừ: Sử dụng thuốc có hoạt chất imidacloprid để phòng trị.

Rầy có màu xanh nhạt, nhỏ, bay gần. - Cách gây hại: Thường xuất hiện dưới biểu bì lá non trong suốt chu kỳ sinh trưởng. Rầy hút nhựa ở lá tạo thành các đốm nhỏ trắng nhạt ở dưới biểu bì lá làm lá co rúm, mép lá quăn lại không bình thường, cây sinh trưởng kém.

Khi trên cây đậu đen xanh lòng hạt nhỏ có xuất hiện rầy xanh thì có thể phun các loại thuốc có hoạt chất Fenvalerate 3,5% w/w + Dimethoate 21,5%w/w liều lượng theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Thường xuất hiện khi cây trưởng thành, chuẩn bị ra hoa hoặc đang ra hoa kết quả và những lúc thời tiết nắng hạn lâu ngày.

- Cách gây hại: Rệp có màu xanh, đen nhỏ bám thành đàn trên đỉnh sinh trưởng và lá non hút nhựa, làm ngọn và lá xoăn lại, ngăn cản và hạn chế quá trình ra hoa kết quả. Rệp thường phá hại từng đám nhỏ và cứ thế lây lan qua những cây khác nếu không diệt trừ.

- Khi trên cây đậu đen xanh lòng hạt nhỏ có xuất hiện rệp dính, rệp muội thì có thể sử dụng các loại thuốc có hoạt chất Fenvalerate 3,5% w/w + Dimethoate 21,5%w/w liều lượng theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Thường xuất hiện trong những lúc nắng hạn, vụ mùa khô. Nhện rất nhỏ, màu đỏ, bám thành ổ ở mặt dưới lá, mắt thường khó phát hiện.

- Cách gây hại: Nhện chích hút làm lá xoăn lại, các mép lá bị cong, lá co rúm khô vàng, tác động giống như rầy xanh. Nhện hút dinh dưỡng làm lá bị biến dạng, cây chậm phát triển ảnh hưởng đến quá trình ra hoa đậu quả. Tại nơi chúng sống có thể có một lớp tơ nhện bao phủ bằng những sợi tơ ngắn và mảnh. Nhện dùng vòi hút dạng kim châm hút dịch cây trồng làm cây sinh trưởng kém, lá cây bị biến đổi nâu đốm tới tím đồng, trên mặt lá có nhiều bụi màu trắng xám.

- Để phòng trừ nhện đỏ có thể phun ngay bằng các thuốc có hoạt chất Refined based oil 98.8%, hoạt chất dầu khoáng PSO (Petroleum Spray Oil) 99% W/W), theo liều lượng khuyến cáo của nhà sản xuất.

Xuất hiện suốt chu kỳ sinh trưởng

- Cách gây hại: Ăn khuyết mặt lá hạn chế quá trình quang hợp, sâu tuổi lớn có thể ăn cả trái non. Do sâu có tốc độ sinh sản nhanh nên có thể phát triển thành dịch đặc biệt trong vụ mùa khô.

Cách phòng trừ nên điều tra phát hiện để phòng trừ kịp tời khi sâu còn non (tuổi 1-2) phun bằng các loại thuốc có hoạt chất Fenvalerate 3,5% w/w + Dimethoate 21,5%w/w, theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Xuất hiện trong giai đoạn ra hoa và đậu quả. Con trưởng thành đẻ trứng lên các búp hoa hoặc nách lá non, trứng nở thành sâu non màu hồng tím, trên đầu có chấm đen.

- Cách gây hại: Sâu non đục vào quả ăn hạt, làm rỗng hạt từ khi hạt phình to đến vào chắc, hoặc đục vào hoa làm tổ kéo các hoa khác lại dính chùm với nhau, ăn mất đài hoa làm hoa không thể đậu trái được. Nếu bị thiệt hại nặng có thể mất khoảng 60 - 70% sản lượng.

Cách phòng trừ dòi đục thân: Phun bằng các loại thuốc có hoạt chất Fenvalerate 3,5% w/w + Dimethoate 21,5%w/w, theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Xuất hiện trong quá trình tồn trữ hạt giống. Thông thường, nếu bảo quản và tồn trữ hạt với ẩm độ hạt cao đều dễ bị mọt phá hại hơn và ngược lại, mọt sinh sản rất nhanh và nếu đã bị nhiễm thường khó trị vì trứng mọt luôn nằm trong các lỗ nhỏ của hạt.

- Cách gây hại: Mọt đẻ trứng từ ngoài đồng và bám vào hạt, đục rỗng hạt và hóa nhộng, sau đó trưởng thành và ở luôn trong hạt. Đậu bị mọt sẽ giảm phẩm cấp nghiêm trọng và không thể nảy mầm được.

Cách phòng trừ mọt đục hạt: Thuốc có hoạt chất pirimiphos-methyl theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

- Xuất hiện suốt chu kỳ sinh trưởng của cây. Sâu màu xám có sọc trên lưng

- Cách gây hại: Sâu cuốn nhiều lá lại thành tổ có màng bao phủ, gặm biểu bì lá, làm giảm diện tích và cường độ quang hợp, thường ít gây nguy hiểm. Tuy nhiên, cũng phải diệt trừ để khỏi phát thành dịch. Sâu hại chủ yếu ở giai đoạn cây con gặm lá non lủng lỗ, khuyết mép lá và cắn đứt ngang gốc cây con, sâu hại chủ yếu vào ban đêm.

- Để phòng trừ sâu cuốn lá: Phun các loại thuốc có hoạt chất Fenvalerate 3,5% w/w + Dimethoate 21,5%w/w theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Thường xuất hiện giai đoạn trước thời gian ra hoa trở đi. Bọ phấn hay còn gọi là Bướm cánh trắng (Bemisia tabaci) và rầy rệp là môi giới truyền bệnh.

- Triệu chứng: Ban đầu lá non có những đốm vàng về sau lan dần ra cả lá và các lá ở tầng cao, sau đó nhiễm qua trái non làm trái bị vàng và cong ngược lên (giống như sừng trâu), trái hoàn toàn lép không có hạt. Khi một cây bị bệnh bọ phấn và rầy rệp sẽ chích hút từ cây này lan truyền qua cây khác, nếu không hạn chế sự lây lan sẽ bị thất thu năng suất nghiêm trọng.

- Biện pháp phòng trừ: Bón phân cân đối đúng liều lượng, gieo trồng mật độ hợp lý, ruộng phải thông thoáng, thoát nước tốt. Chỉ phun thuốc nếu bệnh phát triển nặng phun thuốc có gốc đồng theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Xuất hiện từ khi có lá thật (10-12 ngày sau mọc) đây là bệnh phổ biến trong điều kiện không khí nóng ẩm, thường nhiễm trên tất cả giống đậu đen xanh lòng hạt nhỏ hiện nay. Giống nào bị nhiễm sớm thì thường rụng lá sớm, cho năng suất thấp, bệnh nhiễm phổ biến từ giai đoạn ra hoa trở đi. Tác nhân do nấm Sercostora gây ra. Bệnh đốm lá hại tất cả các bộ phận trên mặt đất của cây và bệnh xuất hiện khá muộn. Xuất hiện khi cây ở giai đoạn hình thành nụ đến gần tới khi thu hoạch.

- Triệu chứng: Ban đầu vết bệnh là một đốm nhỏ màu nâu vàng hoặc nâu, sau đó chuyển thành màu nâu đen có tâm màu trắng xám, vết bệnh có thể liền nhau và lan rộng khắp bề mặt của lá làm giảm diện tích quang hợp.

- Biện pháp phòng trừ bệnh đốm lá: Thu dọn tàn dư cây bệnh, cỏ dại, bón vôi. Khi bệnh phát triển mạnh sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật trên cây rau màu được phép sử dụng tại Việt Nam và tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng.

Xuất hiện trong điều kiện mưa nhiều, ẩm độ cao, nấm lan truyền trong đất và xác bã thực vật, bệnh nhiễm từ giai đoạn cây con do vi khuẩn gây ra.

- Triệu chứng: Cây bị héo rũ có màu xanh tái, đến tối thì được phục hồi sau thời gian khoảng 3 - 4 ngày cây chết hoàn toàn khi nhổ lên thấy rễ màu đen và thối. Nấm bệnh có vệt màu nâu tối và đen trên phần thân cây giáp mặt đất làm cho thân cây khô thắt lại, gây thối cổ rễ. Bệnh nặng gây cho thân vàng úa, lá héo rũ, cây non đổ rạp.

- Biện pháp phòng trừ: Thu dọn tàn dư cây bệnh, cỏ dại, bón vôi cày lật đất phơi ải để diệt hạch nấm. Chọn đất trồng thông thoáng, có hệ thống thoát thủy tốt sau khi tưới hoặc mưa. Không sử dụng rơm rạ mà vụ lúa trước nhiễm khô vằn để tủ lên mặt líp sau khi gieo hạt. Luân canh cây trồng với cây khác họ để tiêu diệt nguồn bệnh, có hiệu quả khi luân canh với cây khác họ và cây trồng khác. Không dùng nước tưới từ mương lục bình có bị đốm vằn. Sử dụng phân hữu cơ ủ hoai mục, không bón nhiều đạm.

Do đậu không chín đồng loạt nên có thể thu làm nhiều đợt. Thời điểm thu hoạch thích hợp là khi quả vàng chuyển màu nâu đậm. Thu hái nhẹ nhàng rồi đem phơi, tách bỏ vỏ, lấy hạt rồi tiếp tục phơi khô và loại bỏ tạp chất. Tuyệt đối không ủ đống lâu ngày dễ làm ẩm hỏng hạt.

Năng suất trung bình: 1.000kg/ha./.

Nhiệt độ thích hợp cho sự sinh trưởng, phát triển và hình thành năng suất của cây đậu tương là từ 21 - 34^oC, trong đó thích hợp nhất là từ 24 - 34^oC; riêng thời kỳ ra hoa kết quả, hạt nhiệt độ thích hợp là từ 21 - 23^oC. Trong thời kỳ này, nếu nhiệt độ < 10^oC thì sẽ ngăn cản sự phân hóa của mầm hoa; nhiệt độ dưới 18^oC có thể làm rụng hoa, không hình thành quả. Nhiệt độ lớn hơn 40^oC thì làm hạn chế sự hình thành đốt, sinh trưởng lóng và cũng ảnh hưởng tới sự phân hóa mầm hoa.

Điều kiện ánh sáng: Ánh sáng là yếu tố ảnh hưởng khá sâu sắc tới hình thái cây đậu tương. Ánh sáng làm thay đổi thời gian nở hoa, thời gian quả chín, đến chiều cao của cây, diện tích lá và nhiều đặc tính khác của cây bao gồm cả năng suất hạt. Đậu Đỏ là cây ngắn ngày điển hình nên độ dài của thời gian chiếu sáng chính là yếu tố quyết định sự ra hoa. Ở thời kỳ cây mới có hai lá kép, đậu Đỏ rất mẫn cảm với độ dài của ngày. Độ dài của ngày cũng tác động tới tỷ lệ đậu quả, tốc độ lớn của quả. Đậu Đỏ cũng rất nhạy cảm với cường độ ánh sáng. Cây đậu Đỏ cần nhiều áng sáng để quang hợp nhất là thời kỳ ra hoa và hình thành quả, đây là điều kiện để đạt năng suất cao. Yêu cầu số giờ nắng trung bình cho các thời kỳ sinh trưởng của cây đậu Đỏ như sau: Gieo hạt - mọc mầm: 5,0 - 5,5 giờ/ngày; mọc mầm - ra hoa 4,5 - 5,0 giờ/ ngày; ra hoa - chín quả: 4,0 - 5,0 giờ/ ngày. Số giờ nắng ít hơn những giá trị này là bất lợi.

Lượng mưa: Đậu Đỏ là cây chịu hạn tốt, nên lượng mưa thích hợp cho thời kỳ sinh trưởng của cây đậu Đỏ thấp, lượng mưa thích hợp cho thời kỳ sinh trưởng của cây đậu Đỏ là từ 350-400 mm/vụ hoặc thấp hơn.

Độ ẩm không khí: Điều kiện độ ẩm không khí thích hợp cho cây đậu Đỏ sinh trưởng tốt là từ 70 - 80%. Đặc biệt trong thời gian ra hoa kết quả, hạt mà độ ẩm không khí nằm ngoài khoảng trên thì sẽ gây bất lợi; năng suất sẽ giảm tỷ lệ thuận với khoảng cách xa ngưỡng về hai phía.

Độ ẩm đất: Cây đậu Đỏ có thể gieo trồng trên nhiều loại đất khác nhau, nhưng không thể phát triển bình thường trên đất ngập úng. Tùy theo điều kiện cung cấp nước mà rễ đậu Đỏ có thể sớm phát triển xuống sâu; ở đất nặng thì rễ tập trung ở lớp đất mặt. Độ ẩm đất thích hợp cho cây đậu Đỏ sử dụng nằm trong khoảng từ 65 - 70% sức chứa ẩm đồng ruộng (SCAĐR) và những giá trị độ ẩm đất nhỏ hơn 65% SCAĐR sẽ kìm hãm sự phát triển và sinh trưởng của các cơ quan của cây. Vào thời kỳ nở hoa, yêu cầu độ ẩm của cây đậu Đỏ tăng lên. Kết quả nghiên cứu cho thấy, khi độ ẩm đất đạt giá trị bằng hoặc nhỏ hơn 65% SCAĐR thì cây đậu Đỏ bắt đầu kìm hãm sự sinh trưởng của các cơ quan riêng biệt của nó.

Đậu Đỏ trồng được trên nhiều loại đất khác nhau như đất cát pha, đất thịt hay đất có tầng canh tác mỏng ở các vùng đồi dốc. Tuy nhiên, thích hợp nhất 3 là loại đất thịt nhẹ, đất phù sa, đất giàu dinh dưỡng, có hàm lượng hữu cơ cao, tơi xốp, chủ động được việc tưới tiêu, đủ ẩm, độ pH từ 5,5 - 7,0. Đậu Đỏ rất thích hợp luân canh trên đất đã canh tác lúa, tuy nhiên không nên trồng đậu Đỏ trên những chân đất thấp, bị ngập úng, nhiễm phèn, nhiễm mặn, đất có độ pH thấp dưới 5.

- Thời gian sinh trưởng: 50-60 ngày cho thu hoạch đợt đầu.

- Tên khác Kidney Bean theo nghĩa tiếng Việt là đậu thận bắt nguồn từ hình dạng và màu sắc giống với quả thận (kidney). Có nguồn gốc từ Trung Mỹ và Mexico, sau đó được trồng nhiều ở Ấn Độ, Tây Ban Nha. Ở Việt Nam hiện nay cũng được trồng rất nhiều ở khu vực Đồng Bằng Sông Cửu Long.

- Thời gian sinh trưởng: 50-60 ngày cho thu hoạch đợt đầu.

Đối với đất ruộng: Phải được cày bừa kỹ, sạch cỏ dại, lên luống hoặc san phẳng mặt, rạch thành hàng để gieo đậu. Hàng cách hàng là 40cm và cây cách cây là 15cm, yêu cầu có mương thoát nước tốt. Trên đất đã canh tác lúa Đông Xuân, không cần cày xới, sau khi gặt lúa Đông Xuân, tiến hành phát rạ, diệt cỏ dại của vụ trước, để khô rơm rạ trên đồng từ 7-10 ngày, vệ sinh đồng ruộng phân bố và rãi đều rơm trên mặt ruộng, chuẩn bị gieo trồng.

Đối với đất chuyên cho cây màu: Lên luống rộng 100 cm, cao 20 - 25 cm, rạch 2 hàng. Khoảng cách giữa 2 hàng là 40cm - 50cm và cây cách cây là 15cm, mỗi lỗ gieo 01 hạt. Rãnh thoát nước rộng 30 cm.

Hàng cách hàng 40 cm, hốc cách hốc 25cm, gieo 2-3 hạt/hốc. Độ sâu gieo hạt là 2-3cm, không nên gieo quá sâu cây sẽ khó mọc. Khi đậu mọc đều cần tỉa dặm, chỉ để 1-2 cây/hốc.

Bón lót: Trước khi gieo hạt bón lót toàn bộ phân Lân và phân Hữa cơ sinh học, rải đều trên ruộng hoặc bón giữa 2 hốc gieo.

- Vụ Đông Xuân: Gieo giữa tháng 11 đến đầu tháng 12 Dương lịch, thu hoạch từ cuối tháng 1 đến đầu tháng 2.

- Vụ Xuân Hè: Đây là vụ chính, gieo từ đầu tháng 2 đến giữa tháng 3 sau khi thu hoạch lúa Đông Xuân sớm, thu hoạch vào tháng 4 - 5. Khuyến cáo sử dụng cho thành phố Cần Thơ.

- Vụ Hè Thu: gieo hạt từ tháng 4 - 5, sau khi thu hoạch lúa Đông Xuân muộn hoặc Xuân Hè sớm để kịp thu hoạch sản phẩm trước khi mùa mưa đến.

- Phương pháp gieo hạt: Nếu gieo hạt bằng cách tỉa lỗ, nên sử dụng chày có đường kính 2 cm, có đầu dẹp nhọn tránh làm dẽ đất khi xôm lỗ. Sau khi gieo cần phải tủ rơm, nhằm giữ độ ẩm, hạn chế cỏ dại, giảm công tưới và hạn chế xì phèn, lượng rơm cần tủ cho 1.000 m² đậu là 2.000 m² rơm. Hàng cách hàng 40cm - 50cm và cây cách cây 15cm, mỗi lỗ gieo 01 hạt với lượng giống 20kg/ha (đối với giống đậu Đỏ hạt nhỏ) và đối với giống đậu Đỏ Tây lượng giống 60kg/ha.

- Phương pháp sạ lan: phương pháp này lượng giống sử dụng nhiều hơn phương pháp gieo hạt, đất ruộng thì bà con thường áp dụng phương pháp này với lượng giống 30kg/ha đối với đậu Đỏ hạt nhỏ và đối với giống đậu Đỏ Tây 60kg. Tuy nhiên phương pháp sạ lan ít áp dụng cho cây đậu Đỏ.

+ Làm cỏ lần 1: 10 - 12 ngày sau gieo trồng, kết hợp bón phân đợt 1.

+ Làm cỏ lần 2: 20 - 25 ngày sau khi gieo trồng, kết hợp bón phân đợt 2 và vun gốc. Cần bảo đảm ruộng sạch cỏ trước khi cây ra hoa (28 - 35 ngày sau khi gieo trồng) để chuẩn bị cho cây khép tán, sau khi cây ra hoa và khép tán không nên làm cỏ vì sẽ dể gây rụng hoa, giảm tỷ lệ đậu trái và tổn thương cây.

- Tưới nước: Nguyên tắc chung cần giữ độ ẩm đồng ruộng thường xuyên 65 - 70% độ ẩm tối đa. Tưới nước vào các thời kỳ 2 - 4 lá thật, trước khi ra hoa, hình thành quả và quả trưởng thành (có thể tưới bất kỳ giai đoạn nào khi cần để đảm bảo độ ẩm yêu cầu nêu trên). Cách tưới: Tưới rãnh ngập 2/3 luống để ngấm đều, sau đó tháo cạn.

Trong mùa khô, (Vụ Đông Xuân và Xuân Hè) tuỳ theo điều kiện thời tiết, đất đai, đồng ruộng để xác định chế độ tưới. Thông thường tưới từ 5 - 7 ngày/lần, và tưới từ 5 - 6 lần/chu kỳ sinh trưởng, tuyệt đối không để cây thiếu nước trong thời kỳ chuẩn bị ra hoa và ra quả tập trung (25 - 35 ngày).

- Vun xới: 20-25 ngày sau gieo trồng tiến hành vun gốc, vun gốc 1 lần là đủ.

- Làm giàn: 20-25 ngày sau khi gieo trồng tiến hành giàn, cây đậu Đỏ phân chia nhánh nhiều và bà con cần làm giàn để tránh cây bị ngả và năng suất giảm.

- Bấm ngọn: Khi cây đậu Đỏ đạt chiều cao 40 - 45cm, bà con tiến hành bấm ngọn để cây nhảy nhánh nhiều và không cao thêm. Việc này thực hiện thường xuyên cho đến khi cây ra hoa kết quả.

Phân vô cơ công thức phân nguyên chất thường dùng trên đất phù sa vùng ĐBSCL, cho 01 ha như sau:

- Đạm nguyên chất (N) 50kg

- Lân nguyên chất (P₂O₅) 70kg

- Kali nguyên chất (K₂O) 80 kg

- Phân hữu cơ sinh học 2.000kg

- Bón thúc lần 1: 10 - 12 ngày sau gieo trồng, ½ N + ½ K₂O, bón rãi đều trên ruộng, kết hợp làm cỏ.

- Bón thúc lần 2: 20 - 25 ngày sau khi gieo trồng, ½ N + ½ K₂O còn lại, bón rãi đều trên ruộng, kết hợp làm cỏ.

- Phân bón lá: Có thể kết hợp phun phân bón lá và các loại kích thích ra hoa để tăng thêm dinh dưỡng, đây là biện pháp tích cực và hiệu quả để làm tăng năng suất và chất lượng sản phẩm, phun 3 lần:

+ Lần1: Trước ra hoa từ 5 - 7 ngày.

+ Lần 2: Trong thời gian ra hoa và lần 3 sau khi thu hái đợt 1, phun lúc trời mát. Sau khi thu trái đợt 1 phun phân bón lá và các chế phẩm kích thích ra hoa để giữ được bộ lá xanh và tăng cường tỷ lệ đậu quả cho các đợt thu sau (sau mỗi đợt thu trái bà con đều bón phân, tưới nước).

Thường xuyên kiểm tra đồng ruộng và khuyến khích áp dụng các biện pháp quản lý cây trồng tổng hợp (Sử dụng giống kháng bệnh, thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc sinh học, kỹ thuật làm đất, bón phân, luân xen canh cây trồng hợp lý, vệ sinh đồng ruộng …)

Thường xuất hiện khi cây còn non khoảng 10 - 12 ngày sau gieo trồng. Ruồi trưởng thành đẻ trứng trên nách lá, trứng nở ra dòi, dòi đục vào thân ăn dần đến phần gốc tiếp giáp với mặt đất, ban đầu còn non dòi có màu trắng sữa sau đó hoá thành nhộng có màu nâu, dài khoảng 0,2cm.

- Cách gây hại: Làm nghẹt mạch dẫn, cản trở việc hút dinh dưỡng của cây, làm cho cây còi cọc, chậm phát triển, các lá non có hiện tượng rủ xuống giống như bệnh héo rũ. Dòi thường phát triển nhiều ở những chân đất có nhiều xác bả thực vật chưa phân huỷ hoặc trong vụ Đông Xuân và đầu vụ mùa mưa khi gặp hạn.

- Cách phát hiện (nhận biết): nhổ cây con, chẻ đôi gốc thân hoặc lột phần vỏ của thân phần tiếp giáp với mặt đất để quan sát.

- Biện pháp phòng trừ: Dùng thuốc có hoạt chất Diazinon (min 95 %)), liều lượng 10-15 kg/ha, rải khi gieo hạt, hoặc phun kỹ vào gốc đậu ở thời điểm 5 - 7 ngày sau khi hạt nãy mầm phát triển thành cây, bằng các loại thuốc có hoạt chất Fenvalerate 3,5% w/w + Dimethoate 21,5%w/w liều lượng theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

- Con trưởng thành (ruồi nhỏ) phá hại ở các bộ phận lá và thân cây. Phòng trừ bằng cách phun các loại thuốc có hiệu lực trên ruồi khi đến ngưỡng theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Rầy có màu xanh nhạt, nhỏ, bay gần.

- Cách gây hại: Thường xuất hiện dưới biểu bì lá non trong suốt chu kỳ sinh trưởng, rầy hút nhựa ở lá tạo thành các đốm nhỏ trắng nhạt ở dưới biểu bì lá làm lá co rúm, mép lá quăn lại không bình thường, cây sinh trưởng kém.

- Biện pháp phòng trừ: Điều tra mặt dưới lá đặc biệt chú trọng giai đoạn cây con (10 - 20 ngày sau gieo trồng). Phun các loại thuốc có hoạt chất đặc trị rầy, rệp liều lượng theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Thường xuất hiện khi cây trưởng thành, chuẩn bị ra hoa hoặc đang ra hoa kết quả (25 - 35 ngày sau gieo trồng) và những lúc thời tiết nắng hạn lâu ngày.

- Cách gây hại: Rệp có màu đen nhỏ bám thành đàn trên đỉnh sinh trưởng và lá non hút nhựa làm ngọn và lá xoăn lại, ngăn cản và hạn chế quá trình ra hoa kết quả, rệp thường phá hại từng đám nhỏ và cứ thế lây lan qua những cây khác nếu không diệt trừ.

- Biện pháp phòng trừ: khi phát hiện có rệp trong ruộng đậu, nếu chưa có điều kiện để phun toàn bộ thì chỉ cần phun cục bộ (phun những vùng đang có rệp chích hút) bằng các loại thuốc trừ sâu bình thường có hoạt chất đặc trị rầy rệp liều lượng theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Thường xuất hiện trong những lúc nắng hạn, vụ mùa khô. Nhện rất nhỏ, màu đỏ, bám thành ổ ở mặt dưới lá, mắt thường khó phát hiện. - Cách gây hại: nhện chích hút làm lá xoăn lại, các mép lá bị cong, lá co rúm khô vàng, tác động giống như rầy xanh. Nhện hút dinh dưỡng làm lá bị biến dạng, cây chậm phát triển ảnh hưởng đến quá trình ra hoa đậu quả. 8 Biện pháp phòng trừ: Khi thấy lá đậu co rúm, mép lá quăn không bình thường cần điều tra xem kỹ dưới biểu bì lá, phun ngay bằng các thuốc có hoạt chất Refined based oil 98.8%, hoạt chất dầu khoáng PSO (Petroleum Spray Oil) 99% W/W), theo liều lượng khuyến cáo của nhà sản xuất.

Xuất hiện suốt chu kỳ sinh trưởng của cây. Sâu màu xám có sọc trên lưng.

- Cách gây hại: Sâu cuốn nhiều lá lại thành tổ có màng bao phủ, gặm biểu bì lá, làm giảm diện tích và cường độ quang hợp, thường ít gây nguy hiểm tuy nhiên cũng phải diệt trừ để khỏi phát thành dịch.

- Phòng trừ: Phun các loại thuốc có hoạt chất Fenvalerate 3,5% w/w + Dimethoate 21,5%w/w theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Xuất hiện suốt chu kỳ sinh trưởng của cây.

- Cách gây hại: ăn khuyết mặt lá hạn chế quá trình quang hợp, sâu tuổi lớn có thể ăn cả trái non. Do sâu có tốc độ sinh sản nhanh nên có thể phát triển thành dịch đặc biệt trong vụ mùa khô.

- Phòng trừ: Nên điều tra phát hiện để phòng trừ kịp tời khi sâu còn non (tuổi 1-2) phun bằng các loại thuốc có hoạt chất Fenvalerate 3,5% w/w + Dimethoate 21,5%w/w, theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Xuất hiện trong giai đoạn ra hoa và đậu quả. Con trưởng thành đẻ trứng lên các búp hoa hoặc nách lá non, trứng nở thành sâu non màu hồng tím, trên đầu có chấm đen.

- Cách gây hại: Sâu non đục vào quả ăn hạt, làm rổng hạt từ khi hạt phình to đến vào chắc, hoặc đục vào hoa làm tổ kéo các hoa khác lại dính chùm với nhau, ăn mất đài hoa làm hoa không thể đậu trái được. Nếu bị thiệt hại nặng có thể mất khoảng 60 - 70% sản lượng.

- Phòng trừ: Đây là một loại sâu được coi là hiểm hoạ của những người trồng đậu xanh, vì sâu luôn chui vào hoa và quả do đó rất khó thấm thuốc và diệt trừ đồng thời khi mới phá hại rất khó phát hiện, do đó phải xác định biện pháp phòng là chủ yếu. Có 3 lần phun cơ bản (có thể kết hợp với phân bón lá).

+ Lần 1: Trước ra hoa 5-7 ngày (22 - 25 ngày sau gieo trồng), phun ngừa để hạn chế bướm đẻ trứng.

+ Lần 2: Trong giai đoạn ra hoa (30 - 32 ngày sau gieo trồng), phun buổi chiều mát.

+ Lần 3: Sau khi ra hoa rộ đợt 1 từ 5-7 ngày (40 - 42 ngày sau gieo trồng), phun buổi chiều. Tuỳ theo tình trạng gây hại trên đồng ruộng để có những biện pháp phòng trừ cụ thể, nếu sâu phát triển thành dịch thì có thể rút ngắn thời gian phun, nên gieo đúng thời vụ, chú trọng nhất là vụ Đông xuân và Xuân hè. Các loại thuốc có hoạt chất Cypermethin 10% W/W theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Xuất hiện trong quá trình tồn trử hạt giống, thông thường nếu bảo quản và tồn trữ hạt với ẩm độ hạt cao đều dể bị mọt phá hại hơn và ngược lại, mọt sinh sản rất nhanh và nếu đã bị nhiễm thường khó trị vì trứng mọt luôn nằm trong các ngõ ngách kho tàng.

- Cách gây hại: Mọt đẻ trứng từ ngoài đồng và bám vào hạt, đục rổng hạt và hoá nhộng sau đó trưởng thành và ở luôn trong hạt. Đậu bị mọt sẽ giảm phẩm cấp nghiêm trọng và không thể nảy mầm được.

- Biện pháp phòng trừ: Phơi khô hạt đạt ẩm độ ≤ 12 %, để nguội hạt từ 4 - 6 giờ trước khi cho vào chum vại, bao bì. Trong điều kiện giữ giống ở phạm vi nông hộ thì nên bảo quản trong chum vại để nơi thoáng mát. Kho tàng bảo quản phải thông thoáng, kiểm tra thường xuyên, xử lý kho bằng một trong các loại có hoạt chất là Bào tử và tinh thể Bacillus thuringiensis tenebrionis; hoạt chất pirimiphos-methyl theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Thường xuất hiện giai đoạn trước thời gian ra hoa trở đi, Bọ phấn hay còn gọi là Bướm cánh trắng (Bemisia tabaci) và rầy rệp là môi giới truyền bệnh.

- Triệu chứng: Ban đầu lá non có những đốm vàng về sau lan dần ra cả lá và các lá ở tầng cao, sau đó nhiễm qua trái non làm trái bị vàng và cong ngược lên (giống như sừng trâu), trái hoàn toàn lép không có hạt. Khi một cây bị bệnh bọ phấn và rầy rệp sẽ chích hút từ cây này lan truyền qua cây khác, nếu không hạn chế sự lây lan sẽ bị thất thu năng suất nghiêm trọng.

- Biện pháp phòng trừ: Hạn chế sự phát triển của bọ phấn và rầy rệp bằng các loại thuốc có hoạt chất Fenvalerate 3,5% w/w + Dimethoate 21,5%w/w, theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Nhổ bỏ cây bệnh đốt tiêu huỷ.

Xuất hiện từ khi có lá thật (10 -12 ngày sau gieo trồng) đây là bệnh phổ biến trong điều kiện không khí nóng ẩm, thường nhiễm trên tất cả giống đậu Đỏ hiện nay. Giống nào bị nhiễm sớm thì thường rụng lá sớm, cho năng suất thấp, bệnh nhiễm phổ biến từ giai đoạn ra hoa trở đi.

- Triệu chứng: Ban đầu vết bệnh là một đốm nhỏ màu nâu vàng hoặc nâu, sau đó chuyển thành màu nâu đen có tâm màu trắng xám, vết bệnh có thể liền nhau và lan rộng khắp bề mặt của lá làm giảm diện tích quang hợp.

- Biện pháp phòng trừ: Bón phân cân đối đúng liều lượng, gieo trồng mật độ hợp lý, ruộng đậu phải thông thoáng, thoát nước tốt. Chỉ phun thuốc nếu bệnh phát triển nặng phun thuốc có gốc đồng theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Xuất hiện trong điều kiện mưa nhiều, ẩm độ cao, nấm lan truyền trong đất và xác bã thực vật, bệnh nhiễm từ giai đoạn cây con.

- Triệu chứng: nấm bệnh có vệt màu nâu tối và đen trên phần thân cây giáp mặt đất làm cho thân cây khô thắt lại, gây thối cổ rễ. Bệnh nặng gây cho thân vàng úa, lá héo rủ, cây non đổ rạp.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng, đốt tiêu huỷ tàn dư thực vật, cày ải, phơi đất trước khi gieo trồng, tạo điều kiện cho đất tơi xốp và thoát nước tốt. Dùng các loại thuốc có gốc đồng phun xịt khi cây mới chớm bệnh.

Thu hoạch lúc nắng ráo, thu đợt 1 sau khi gieo trồng 50-60 ngày, bà con thu tất cả trái đậu Đỏ chín và chuyển sang màu nâu nhạt. Phơi trái, phơi từng lớp mỏng dưới nắng sau 2 - 4 giờ, đập tách hạt và làm sạch.

Khi thu hoạch các lần sau cũng làm như lần 1: Phơi trái, phơi từng lớp mỏng dưới nắng sau 2 - 4 giờ, đập tách hạt và làm sạch. Có thể phơi khô trái từng đợt thu, bảo quản trong bao PP rồi đập tách hạt sau.

Năng suất trung bình: 1.000kg/ha.

Hạt đậu Đỏ rất dể bị mọt, nếu muốn để lại làm giống cần phải phơi hạt khô đạt ẩm độ ≤ 12% (cắn hạt không dính răng, nghe tiếng kêu giòn cốp là được) để nguội 4 - 6 giờ và bảo quản riêng. Bảo quản trong điều kiện nông hộ thì dùng chum vại, để dưới và trên lớp hạt một lớp tro bếp dày từ 1 - 2 cm, đậy kín./.

Cây ưa ánh sáng mạnh, sinh trưởng và phát triển tốt ở nhiệt độ từ 25-35^oC. Trên 35^oC, cây vẫn sinh trưởng nhưng cho ít trái.

Đậu đũa cần nhiều nước ở 2 giai đoạn chính, từ lúc gieo đến khi cây có 6 lá thật và thời kỳ ra hoa đậu trái, cần cung cấp đủ nước thường xuyên và duy trì độ ẩm ở mức 70-80% nhưng không được để bị úng ngập, dễ làm thối rễ.

Đậu đũa là cây ưa cường độ ánh sáng mạnh, sinh trưởng tốt trong điều kiện ánh sáng nhiều.

Đậu đũa có thể trồng được trên nhiều loại đất, nhưng tốt nhất là đất giữ ẩm tốt, giàu mùn thường cho năng suất cao.

Hiện nay có thể dễ dàng tìm mua hạt giống đậu đũa tại các cửa hàng, siêu thị hoặc đặt trên các nền tảng sàn thương mại. Nên chọn hạt giống tốt có các dấu hiệu nhận biết như: Hạt mẩy, không bị lép, không bị xước vỏ. Để chắc chắn về giống tốt hãy tìm mua tại các cửa hàng nông sản uy tín trên địa bàn hoặc đặt online. 

Trước khi đem gieo trồng có thể kích thích khả năng nảy mầm của hạt, bằng cách ngâm trong nước ấm, tỉ lệ 2 sôi 3 lạnh. Ngâm hạt đậu đũa trong vòng 4 tiếng để hạt dễ nảy mầm hơn. Sau đó lọc bỏ những hạt bị lép, thường sẽ nổi lên trên, rửa sạch một lần nữa với nước. Tiếp tục ủ hạt bằng khăn ẩm, kiểm tra hạt hằng ngày nếu hạt có dấu hiệu nứt nanh hãy đem trồng.

Đối với những hạt giống F1 có tỉ lệ nảy mầm cao, bạn có thể đem gieo trồng trực tiếp tuy nhiên tỉ lệ nảy mầm vẫn không cao bằng việc ngâm ủ, lọc bỏ hạt không nứt nanh trước.

Đậu đũa không kén đất, nhưng yêu cầu đất phải thoát nước, tơi xốp, tốt nhất là đất thịt nhẹ, nhiều chất hữu cơ, độ pH 6,0-7,0.

Đất được cày rồi phơi ải ít nhất 1 tuần. Bón vôi bột với lượng 80-100 kg/1.000m². Sau đó, tiến hành làm tơi đất, nhặt sạch cỏ dại.

Lên luống: Luống cao hay thấp phụ thuộc vào tầng đất mặt, mực nước ngầm và thời vụ gieo trồng. Những chân ruộng có mực nước ngầm cao, thời vụ mưa nhiều thì lên luống cao hơn để chống úng. Thông thường, độ cao của luống vụ hè thu là 30 cm, vụ thu đông 25 cm, vụ đông xuân và xuân hè 18-20 cm. Mặt luống rộng 90-100 cm, rãnh rộng 30-40 cm.

Gieo 2 hàng trên luống, hàng cách hàng 60-65 cm, hạt cách hạt 10-15 cm. Gieo xong phủ đất kín hạt dày 1 cm, sau đó tưới nhẹ trên mặt luống. Lượng hạt giống 25-35 kg/ha phụ thuộc vào giống và tỷ lệ nảy mầm của hạt giống. Nếu kích thước hạt to, tỷ lệ nảy mầm thấp thì cần tăng lượng hạt giống.

Nên chia giai đoạn bón phân cho cây đậu đũa thành 3 lần. Lần 1, khi cây còn non lúc này nên bón các loại phân đạm dễ hấp thụ. Lần 2 khi cây bắt đầu leo giàn, lần 3 giai đoạn cây ra hoa và quả. Khuyến khích dùng các loại phân bón hữu cơ, phân trùn quế để bón cho cây đậu đũa theo liều lượng quy định.

Nhờ sự áp dụng của kỹ thuật khoa học, có thể trồng đậu đũa ở nhiều thời điểm trong năm, ở những vùng khác nhau. Tuy nhiên để đạt năng suất cao, nên trồng đậu đũa vào đúng các thời vụ trong năm:

- Trồng vụ Đông Xuân: Tiến hành gieo hạt vào tháng 11-12.

- Trồng vụ Xuân Hè: Tiến hành gieo hạt vào tháng 2-3.

- Trồng vụ Hè Thu: Tiến hành gieo hạt vào tháng 5-6.

- Trồng vụ Thu Đông: Tiến hành gieo hạt vào tháng 8-9.

Để trồng đậu đũa hay đào các hốc sẵn và đặt hạt nứt nanh vào hốc. Khoảng 1-3 hạt 1 hốc, khoảng cách các hốc cách nhau từ 25-30cm. Sau đó dùng đất phủ một lớp mỏng lên trên, có thể dùng rơm rạ phủ lên trên để tạo độ ẩm cho đất, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hạt nảy mầm. Hàng ngày nên tưới nước để cấp ẩm cho đất và cây. Khoảng 10-15 ngày sau gieo trồng, mầm sẽ nhú ra khỏi mặt đất và dần ra lá, có thể tỉa bớt những cây mọc dày, những cây còi cọc và trồng dặm. Theo kinh nghiệm của những người trồng đậu lâu năm, mùa nắng nên gieo hạt thưa nhau để cây có không gian phát triển. Mùa mưa thì ngược lại để tiện chăm sóc và năng suất cao hơn.

Cây đậu đũa cần giàn để sinh trưởng, tạo quả, hứng ánh sáng trực tiếp. Khi cây đậu đũa vươn cao khoảng 20-25cm thì cần làm giàn, vật liệu có thể bằng sợi se nông nghiệp, độ dài tham khảo từ 1,8-2m. Hình dáng giàn tham khảo có thể là chữ A hoặc chữ X. Sợi se nông nghiệp được làm từ nhựa nguyên sinh, có độ bền cao, nhẹ, mềm và trơn, dễ dàng thắt gút và rút. Ngoài ra, sợi se nông nghiệp còn có khả năng kháng tia UV 2%, có thể sử dụng trong một thời gian dài lên đến 2 năm. Sử dụng sợi se nông nghiệp sẽ giúp cây đậu đũa bám vào điểm tựa và phát triển mạnh mẽ, tránh giảm năng suất nghiêm trọng.

Cây đậu đũa có khả năng chịu hạn tốt, tuy nhiên bạn nên cung cấp nước đủ để cây phát triển tốt nhất. Để hạt nảy mầm tốt, giai đoạn đầu nên tưới 2 lần/ngày, sáng sớm và chiều mát. Giai đoạn cây ra hoa, ra quả cũng là thời điểm cây cần nước. Nếu tưới thiếu nước giai đoạn này sẽ khiến hoa hoặc quả non bị rụng, quả còi không chắc thịt.

Nên thường xuyên làm cỏ dại, vun xới để tạo độ thông thoáng cho đất, giúp loại bỏ cỏ dại cạnh tranh dinh dưỡng với cây đậu đũa. Đồng thời cỏ dại mọc tốt là vị trí tốt nhất để côn trùng ẩn nấp. Tiến hành vun xới khi cây được 2-3 lá, tuy nhiên giai đoạn này cây vẫn non nên việc dọn dẹp, vun xới cần phải nhẹ nhàng, xới nông để không phạm vào phần rễ của cây. Khi cây cao lớn, loại bỏ các phần lá vàng, lá già để cây tập trung nuôi ngọn sớm ra quả.

Các loại sâu bệnh thường gặp ở cây đậu đũa là dòi đục thân, dòi đục lá. Giai đoạn cây ra hoa quả thường bị dòi đục, nhện đỏ và bọ trĩ tấn công. Vì vậy cần thường xuyên kiểm tra đồng ruộng để có thể phát hiện kịp thời, phun thuốc diệt khi bệnh mới chớm. Vì đậu đũa là loại cây ăn quả nên ưu tiên sử dụng các loại thuốc trừ sâu vi sinh hoặc có nguồn gốc thảo mộc. Tuy nhiên nên cách thời gian thu hoạch ra xa để không bị ảnh hưởng đến chất lượng quả đậu đũa.

Thời gian sau gieo trồng từ 60-70 ngày, cây đậu đũa sẽ bắt đầu cho thu hoạch lứa quả đầu tiên. Thời gian thích hợp để thu hoạch là buổi sáng sớm, nhằm đảm bảo dinh dưỡng cao nhất, quả đậu đũa còn tươi ngon nhất. Tiến hành thu hoạch khi quả còn non, bởi khi quả già sẽ nhiều xơ, giá trị dinh dưỡng trong quả giảm./.

QUY TRÌNH SẢN XUẤT CÂY ĐẬU NÀNH

Nhiệt độ thích hợp cho sự sinh trưởng, phát triển và hình thành năng suất của cây đậu tương là từ 21 - 34^oC, trong đó thích hợp nhất là từ 24 - 34^oC; riêng thời kỳ ra hoa làm quả, hạt nhiệt độ thích hợp là từ 21 - 23^oC. Trong thời kỳ này, nếu nhiệt độ < 10^oC thì sẽ ngăn cản sự phân hóa của mầm hoa; nhiệt độ dưới 18^oC có thể làm rụng hoa, không hình thành quả. Nhiệt độ lớn hơn 40^oC thì làm hạn chế sự hình thành đốt, sinh trưởng lóng và cũng ảnh hưởng tới sự phân hóa mầm hoa.

Lượng mưa: Lượng mưa thích hợp cho thời kỳ sinh trưởng của cây đậu Nành là từ 350-400 mm/vụ.

Độ ẩm không khí: Điều kiện độ ẩm không khí thích hợp cho cây đậu Nành sinh trưởng tốt là từ 80 - 85 %. Đặc biệt trong thời gian ra hoa kết quả, hạt mà độ ẩm không khí nằm ngoài khoảng trên thì sẽ gây bất lợi; năng suất sẽ giảm tỷ lệ thuận với khoảng cách xa ngưỡng về hai phía.

Độ ẩm đất: Cây đậu nành có thể gieo trồng trên nhiều loại đất khác nhau, nhưng không thể phát triển bình thường trên đất ngập úng. Tùy theo điều kiện cung cấp nước mà rễ đậu nành có thể sớm phát triển xuống sâu; ở đất nặng thì rễ tập trung ở lớp đất mặt.

Cần lưu ý là đậu Nành đặc biệt sử dụng nhiều nước ở thời kỳ ra hoa, hình thành quả và làm hạt. Thời kỳ này kéo dài khoảng hai tháng, chúng sử dụng khoảng 70% tổng lượng nước cần của cả thời kỳ sinh trưởng. Bốc thoát hơi nước của cây đậu Nành trong thời kỳ này đạt 50 - 70 m³/ha. Trước thời kỳ nở hoa đậu nành đòi hỏi 29,8%; trong thời kỳ nở hoa - chín quả là 70,2% lượng nước cho cả thời kỳ sinh trưởng.

Ánh sáng là yếu tố ảnh hưởng khá sâu sắc tới hình thái cây đậu nành. Ánh sáng làm thay đổi thời gian nở hoa, thời gian quả chín, đến chiều cao của cây, diện tích lá và nhiều đặc tính khác của cây bao gồm cả năng suất hạt. Đậu nành là cây ngắn ngày điển hình nên độ dài của thời gian chiếu sáng chính là yếu tố quyết định sự ra hoa. Ở thời kỳ cây mới có hai lá kép, đậu nành rất mẫn cảm với độ dài của ngày. Độ dài của ngày cũng tác động tới tỷ lệ đậu quả, tốc độ lớn của quả.

Yêu cầu số giờ nắng trung bình cho các thời kỳ sinh trưởng của cây đậu nành như sau: Gieo hạt - mọc mầm: 5,0 - 5,5 giờ/ngày; mọc mầm - ra hoa 4,5 - 5,0 giờ/ngày; ra hoa - chín quả: 4,0 - 5,0 giờ/ngày. Số giờ nắng ít hơn những giá trị này là bất lợi.

Đậu nành là cây không kén đất, có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau, nhưng để có năng suất cao thì tốt nhất là loại đất có thành phần cơ giới nhẹ hoặc trung bình, giữ ẩm và thoát nước tốt: đất thịt nhẹ, đất cát pha, phù sa ven sông, thích hợp nhất trên đất thịt pha cát có độ pH từ 5,5-6,5.

Các giống đậu nành có năng suất cao, phù hợp thổ nhưỡng và được trồng phổ biến là: MTĐ 176, Giống đậu nành Nhật 17A-7, MTĐ 760-4, BC 19,… Các giống đậu nành triển vọng: HLĐN 29, HLĐN 910…

Trước khi gieo, phơi lại hạt giống dưới nắng nhẹ trên từ 2-3 giờ; Không được phơi trên nền xi măng, sân gạch và không phơi dưới nắng gắt từ 10 giờ sáng đến 2 giờ chiều.

Đất phải được cày bừa kỹ, sạch cỏ dại. Đất bãi ven sông và đất chuyên màu áp dụng kỹ thuật gieo trồng trên nền đất khô, đất có thể cày, bừa, lên luống hoặc san phẳng mặt, rạch thành hàng để gieo đậu.

Đối với đất chuyên cho cây trồng cạn: Lên luống rộng 100 cm, cao 20-25 cm, rạch 2 hàng. Khoảng cách giữa 2 hàng là 40 cm. Rãnh thoát nước rộng 30-35 cm.

Trên chân đất vàn cao: Yêu cầu làm đất phải đảm bảo tơi xốp, bằng phẳng, sạch cỏ dại, xử lý đất trước khi gieo hạt bằng vôi bột. Lên luống rộng 1,0-1,2 m, rãnh rộng 30-35 cm, sâu 15-20 cm. Mặt luống được chia làm 2-3 hàng dọc theo chiều dài luống, rạch sâu 2-3 cm, hàng cách hàng 30-40 cm.

Trên đất lúa: Áp dụng biện pháp không làm đất, gieo hạt vào gốc rạ hoặc gieo vãi có làm đất; yêu cầu ruộng thoát nước, cày tạo rãnh thoát nước với băng rộng 2-3 m.

Đất dốc phải thiết kế thành băng chống xói mòn, phải lên luống tạo rãnh thoát nước kịp thời khi mưa to (mặt luống rộng 1,0-1,2 m, cao 15-20 cm, rãnh rộng 25-30 cm).

Tùy theo chiều cao cây của giống, mùa vụ và độ phì của đất. Lượng hạt giống: 60-100 kg/ha. Tuy nhiên có thể áp dụng mật độ gieo sạ như sau:

Gieo ở mật độ 25-50 cây/m² tuỳ theo hình thức gieo, giống và vụ gieo trồng.

Khoảng cách gieo: Hàng cách hàng 60-65 cm; cây cách cây 15 cm.

Vụ Đông thời tiết lạnh và ngày ngắn nên gieo dày hơn; tiếp đó là Vụ Xuân; vụ Hè cây phát triển, phân cành mạnh nên gieo thưa hơn.

Giống có thời gian sinh trưởng ngắn (70-90 ngày) gieo dày: 35-50 cây/m²; giống có TGST trung bình (90-100 ngày) gieo mật độ vừa phải: 25-40 cây/m²; giống có TGST dài (trên 100 ngày) gieo thưa hơn: 20-35 cây/m².

Gieo theo luống trên nền đất khô: Lượng giống 55-60kg/ha, hàng cách hàng 30-40 cm, gieo 2 hạt/hốc, hốc cách hốc 7-8 cm.

Nếu có điều kiện, bón 500-600 kg phân hữu cơ/1.000m² vào giai đoạn trước khi tỉa hạt (bón lót). Trên đất phèn, tùy vào pH đất, có thể bón lót thêm 30-100kg vôi bột/1.000m², có thể sử dụng phân tự ủ.

Cây đậu nành có thể trồng 03 vụ trong năm:

- Vụ Đông Xuân: Xuống giống tháng 11 - 12 dương lịch và thu hoạch vào tháng 2-3 dương lịch của năm sau.

- Vụ Xuân Hè: Xuống giống tháng từ tháng 2 đến tháng 3 dương lịch và thu hoạch vào tháng 5 hoặc tháng 6 dương lịch.

- Vụ Hè Thu: Xuống giống tháng 4 đến tháng 5 dương lịch và thu hoạch vào tháng tháng 7 đến tháng 8 dương lịch.

- Phương pháp gieo hạt: Nếu gieo hạt bằng cách tỉa lỗ, nên sử dụng chày có đường kính 2 cm, có đầu dẹp nhọn tránh làm dẽ đất khi xôm lỗ. Sau khi gieo cần phải tủ rơm, nhằm giữ độ ẩm, hạn chế cỏ dại, giảm công tưới và hạn chế xì phèn, lượng rơm cần tủ cho 1.000m² đậu là 2.000 m² rơm. Hàng cách hàng 40cm và cây cách cây 15cm, mỗi lỗ gieo 3 hạt với lượng giống 80kg/ha

- Phương pháp sạ lan: phương pháp này lượng giống sử dụng nhiều hơn phương pháp gieo hạt, đất ruộng thì bà con thường áp dụng phương pháp này.

Sau khi sạ, tủ rơm xong đưa nước vào ruộng (tưới tràn) ngập hạt đậu ít nhất 5cm trong vòng 8 tiếng rồi rút cạn nước. Trước mỗi đợt rải phân 1 ngày nếu đất khô nên đưa nước vào ruộng đậu vừa sấp mặt đất rút ra hôm sau rải phân.

Trong mùa nắng, trung bình 7-10 ngày tưới 1 lần. Giai đoạn đậu ra hoa đậu trái cần tưới đầy đủ, trong trường hợp có mưa lớn, cần thăm ruộng thường xuyên để tiêu úng. Cần tránh hiện tượng đất bị ngập úng và đóng váng.

Khi áp dụng phương pháp tưới tràn cần lưu ý một số vấn đề sau đây:

+ Trên những ruộng không được bằng phẳng, nếu muốn áp dụng phương pháp tưới này thì cần phải xẻ các rãnh thoát nước để tránh gây úng cục bộ sau khi tưới, ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của đậu nành.

+ Không nên để nước lấp xấp mặt ruộng, nhất là các chân đất nhiễm phèn vì khi rút nước ra, phèn sẽ còn bám lại trên đất và ở gốc và rễ đậu có thể gây chết cây con hoặc làm cho cây sinh trưởng và phát triển kém.

Vào mùa nắng, ở những chân đất phèn nên tưới định kỳ 7-10 ngày/lần, không nên để ruộng quá khô mới tưới (giữa 2 lần tưới cách nhau ≥01 tháng) sẽ dễ xảy ra xì phèn, gây ảnh hưởng xấu đến ruộng đậu (đậu vàng lá; sinh trưởng kém; không ra trái, hạt và có thể chết).

Sau khi gieo cần phải rãi rơm hoặc rãi thêm rơm tủ cho ruộng đậu để giữ độ ẩm, hạn chế cỏ dại, giảm công tưới và hạn chế xì phèn. Lượng rơm cần tủ cho 1.000 m² đậu là từ 1.500-2.000 m² rơm.

Làm cỏ có thể kết hợp với các lần bón phân và vun gốc đậu. Trước hoặc sau khi xuống giống 1-2 ngày làm cỏ bằng tay hoặc sử dụng các loại thuốc trừ cỏ diệt mầm như: Dual Gold, Dual…Sau đó, từ 14-18 ngày sau khi gieo nếu có cỏ (từ 3-6 lá), nên sử dụng các loại thuốc trừ cỏ hậu diệt mầm như: Onecide, Targa Super, Select… Chú ý những giai đoạn sau không nên sử dụng các loại thuốc trừ cỏ, chỉ làm cỏ bằng tay.

Sau khi xuống giống từ 5-7 ngày cây đã lên khỏi mặt đất (cây được 1-2 lá thật) cần quan sát nhổ cây con chổ dày, dặm lại những nơi cây không lên để đảm bảo mật độ trồng, nên dặm vào buổi chiều mát.

Cách bón: Bón lót thì vùi phân vào đất hoặc trộn với tro trấu, phân hữu cơ, thuốc ngừa sâu bệnh sau đó lấp hạt lại. Đối với các lần bón thúc, có thể pha nước tưới hoặc bón cách hàng đậu 5cm. Trong điều kiện canh tác theo kiểu sạ lan thì nên đưa nước vào cho đất ướt rồi rút nước ra để rải phân đều cho phân tan. Ngoài ra, trong điều kiện thiếu nước có thể sử dụng các loại phân bón lá phun qua lá.

Tùy theo từng loại đất, loại giống, mùa vụ,… mà sử dụng lượng phân bón cho thích hợp. Có thể áp dụng các công thức phân bón cho 1.000m² như sau:

* Công thức 1: 8 - 10 kg Urea + 12 - 15 kg DAP + 6kg KCl

+ Bón thúc lần 1 (7-10 ngày sau khi gieo): 3 - 3,5 kg Urea + 4 - 5 kg DAP.

+ Bón thúc lần 2 (20-25 NSKG): `4 - 5 kg Urea + 5 - 7 kg DAP + 3kg KCl.

+ Bón thúc lần 3 (35-40 NSKG): 1 - 1,5kg Urea + 3kg DAP + 3kg KCl

* Công thức 2: 10,5 kg Urea 30kg Super lân + 5 kg DAP + 6 kg KCl

+ Bón lót toàn bộ phân Super lân 30 kg

+ Bón thúc lần 1 (7-10 ngày sau khi gieo): 2,5 kg Urea + 5 kg DAP

+ Bón thúc lần 2 (20-25 NSKG): 4kg Urea+ 3kg KCl

+ Bón thúc lần 3 (35-40 NSKG): 4kg Urea + 3kg KCl.

* Lưu ý: Nếu có điều kiện, bón 5-6 tấn phân hữu cơ/ha vào giai đoạn trước khi tỉa hạt (bón lót). Trên đất phèn, tùy vào pH đất, có thể bón lót thêm 30-100kg vôi bột/1.000m², có thể sử dụng phân tự ủ;

Thường gây hại trong giai đoạn cây con. Sâu cắn ngang thân làm cây gãy, đổ và chết. Phòng trừ bằng cách làm đất kỹ để diệt nhộng và sâu non, có thể dùng thuốc hoá học trừ diệt sâu non, bắt vào buổi sáng sớm hoặc chiều mát nếu mật độ thấp. Mật độ cao sử dụng các loại thuốc theo hướng dẫn của nhà sản xuất

Trong vụ Đông, sâu non (dòi) phá hại nặng trên cây con vào tháng 10, 11. Con trưởng thành (ruồi nhỏ) phá hại ở các bộ phận lá và thân cây. Phòng trừ bằng cách phun các loại thuốc có hiệu lực cao theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Sâu tập trung phá hại khi cây ra trái non, hạt mới hình thành bị sâu đục, không phát triển nữa. Sâu non gặm vỏ quả, đục vào trong ăn hạt đậu Nành làm cho hạt bị khuyết từng phần hoặc bị rỗng bên trong, làm giảm năng suất và hạt không dùng làm giống được. Ngoài ra, sâu còn đục phá thân cây, làm cây sinh trưởng chậm hoặc chết khô. Sâu đục quả gây hại mạnh cả đậu tương Xuân Hè và Hè Thu. Sâu non phân bố và gây hại trong ruộng đậu nành ở xung quanh bờ nhiều hơn ở giữa ruộng. Đậu nành càng gieo trồng muộn càng bị hại nặng.

Sâu cuốn lá đậu Nành phát sinh quanh năm trên đồng ruộng. Mật độ của sâu tăng nhanh và gây hại lớn nhất vào thời kỳ cây 4 - 6 lá kép và quả đang phát triển. Khi trưởng thành, sâu hoạt động mạnh vào chiều tối, thích ánh sáng đèn; thông thường đẻ trứng ở mặt dưới lá non.

Phòng trừ: Luân canh đậu tương với lúa hoặc các cây họ hòa thảo, bông... có tác dụng hạn chế sâu hại rõ rệt. Bảo vệ và tăng cường hoạt động của thiên địch bằng cách trồng xen đậu tương với cây trồng khác. Thời kỳ sâu thường gây hại nặng là khi cây có từ 3 - 4 là kép đến lúc quả non.

Rệp trưởng thành và rệp non tụ tập châm chích, hút chất dịch ở lá non, ngọn cây, nụ hoa và quả. Sau khi bị hại thì lá teo quắt, khô chết; ngọn cây, hoa, quả héo rũ thui chết không được thu hoạch. Rệp còn là môi giới truyền vi rút.

Phòng trừ: Tiến hành chăm sóc, làm cỏ kịp thời tạo điều kiện thông thoáng trong ruộng đậu. Dùng thuốc đặc trị theo đối tượng.

Bệnh gây hại nặng nhất ở giai đoạn cây con, đặc biệt phát sinh mạnh nhất trong điều kiện làm đất không kỹ, độ ẩm cao. Cây bị bệnh ở cổ rễ có lớp sợi trắng, cây bị vàng úa và bị chết. Phòng trừ: Xử lý hạt giống trước khi gieo bằng các loại thuốc trừ nấm. Dùng thuốc có hoạt chất phòng trừ nấm nằm trong danh mục.

Ở nhiệt độ 22 - 24^oC và ẩm độ không khí cao, bệnh phát sinh mạnh nhất. Cây bị bệnh xuất hiện đốm nâu ở mặt dưới lá, đốm có dạng tròn hoặc dạng có góc cạnh hoặc bất dạng, có màu nâu vàng hoặc nâu đỏ như màu rỉ sắt hoặc nâu đen. Bào tử nấm phát triển trong vết bệnh, làm giảm diện tích quang hợp của lá làm lá bị vàng, mất khả năng quang hợp, rụng sớm, làm giảm số lượng và trọng lượng hạt. Dùng thuốc có hoạt chất phòng trừ nấm nằm trong danh mục.

Bệnh gây hại trong vụ Đông Xuân nhiều hơn; hại các bộ phận như lá, thân, quả, nhưng chủ yếu là lá. Vết bệnh rải rác trên lá nhưng thường ở dọc các gân lá. Lúc đầu xuất hiện những chấm nhỏ màu xanh vàng xám dần; vết bệnh mở rộng hình thành đa giác, hình không cố định, cuối cùng vết bệnh có màu nâu vàng, khô cháy. Mặt dưới vết bệnh có lớp mốc trắng xám, hơi xốp, đó là các cành bào tử của nấm gây bệnh. Bóc quả bị bệnh thấy bên trong cũng có lớp nấm mốc trắng xám, hạt lép.

Phòng trừ bằng cách dùng hạt giống ở các ruộng không bị bệnh để gieo. Sau khi thu hoạch dọn sạch tàn dư trên đồng ruộng. Luân canh một vài vụ với lúa nước hoặc một vài loại rau trồng nước khác để cắt nguồn bệnh. Dùng thuốc có hoạt chất phòng trừ nấm nằm trong danh mục.

Bệnh hại từ giai đoạn cây con đến giai đoạn có hoa, quả và gây hại nặng nhất trong điều kiện ẩm độ không khí cao và nhiệt độ thấp; độ ẩm dưới 80% bệnh có thể ngừng phát triển. Trên lá, vết bệnh hình tròn, màu nâu đen, hơi lõm. Trên thân cây con, vết bệnh kéo dài, màu nâu vàng, hơi lõm xuống và nứt nẻ. Bệnh nặng, nhiều vết hợp thành vệt dài làm cây con khô chết, đổ rạp xuống.

Phòng trừ: Xử lý hạt giống trước khi gieo trồng. Khi bệnh chớm xuất hiện phải xử lý bằng các loại thuốc đặc trị bệnh theo khuyến cáo. Dùng thuốc có hoạt chất phòng trừ nấm nằm trong danh mục.

Khi bị bệnh lá cây có những phần xanh nhạt, đậm và biến vàng xen kẽ, cây chậm phát triển. Lá non ở ngọn bị khảm lá mạnh và biến dạng; quả thường lép. Cây bị bệnh đọt non xoăn lại, các đốt thân co ngắn, cây chùn lại, phát triển chậm, quả ít và biến dạng, sần sùi, có vị đắng.

Biện pháp phòng trừ: Trồng cách ly ruộng làm giống với ruộng đậu thương phẩm. Nhổ bỏ những cây bị bệnh trên ruộng, tránh lây lan từ cây bệnh sang cây khỏe. Diệt trừ côn trùng truyền bệnh (rệp, bọ trĩ) bằng các loại thuốc hoá học. Bệnh do vi rút gây nên, chưa có thuốc trị. Ngoài ra, cần quan tâm và phòng trừ kịp thời một số bệnh hại khác như bệnh phấn trắng, héo gốc, héo vàng, thối thân, héo xanh vi khuẩn,…

- Thời kỳ chín hoàn toàn: Khi hầu hết lá trên cây đã rụng. Khoảng 95% số trái trên cây chuyển sang nâu xám là thích hợp thu hoạch. Không nên để chín quá, trái đậu sẽ nổ làm thất thoát hạt.

- Khi thu hoạch, cắt gom cây, rồi rải phơi trên sân gạch hoặc bê tông 3 - 4 nắng, tuốt lấy hạt trên máy tuốt lúa đạp chân, sàng, sảy. Phân loại: Những cây chín nhiều (khô) phơi riêng, cây còn nhiều quả xanh có thể ủ thêm 2 - 3 ngày cho chín tiếp. Cây khô đập tách lấy hạt, phân loại để bảo quản hoặc tiêu thụ. Nếu bảo quản dài ngày, cần phơi khô hạt trên nong, nia, cót, bạt,... đến khi hạt giống đạt độ ẩm 10 - 12%. (cắn hạt không dính răng, nghe tiếng kêu giòn cốp là được). Không phơi hạt trực tiếp trên nền xi măng, nền gạch. Gom lại hạt đậu, để nơi thoáng mát 4 - 6 giờ cho nguội, đóng bao bì, bảo quản nơi khô ráo và chủ động phòng trừ mọt đục hạt.

- Thời điểm thu hoạch: Khi trên cây có 80 - 85% quả chín (trên 2/3 số quả chuyển sang màu vàng sẫm). Thu hoạch vào ngày thời tiết nắng ráo để tiện vận chuyển và phơi. Không thu đậu vào lúc mưa, hạt dễ bị thối, mốc.

- Năng suất trung bình: 2.700kg/ha./.

Đậu phộng phát triển thuận lợi trong khoảng nhiệt độ từ 24-33^oC, thích hợp khí hậu nhiệt đới nóng ẩm và nhiều ánh sáng.

Cây cần nhiều ánh sáng để quang hợp, trung bình cần 200 giờ nắng/ tháng thuận lợi cho ra hoa và tạo nốt sần.

Nước là yếu tố ngoại cảnh có ảnh hưởng rất lớn đến năng suất. Cây có thể sinh trưởng, phát triển ở nơi có lượng mưa từ 1.000 - 1.500 mm và phân bố đều trong vụ trồng.

Cây đậu phộng chịu mặn tùy theo giai đoạn sinh trưởng và phát triển tối đa 2‰.

Ruộng gieo trồng cần chọn đất có thành phần cơ giới nhẹ: cát pha thịt nhẹ, tơi xốp giàu Ca, P,… pH thích hợp là 5,5-6,5, dễ thoát nước trong mùa mưa và chủ động tưới, khuyến cáo đất trồng xen vụ, hoặc bỏ vụ.

Tiêu chuẩn hạt giống:

+ Không lẫn, sạch sâu bệnh.

+ Hạt giống to, đều, mẩy.

+ Vỏ hạt sáng, không sây sát.

+ Tỷ lệ nảy mầm >90%.

- Một số giống đang sản xuất phổ biến hiện nay: như L14, VD, VD2, VD5, L18, MD7, LDM-01, ML25… một số giống mới hiện nay như L23.

- Năng suất hiện nay của các giống lạc khoảng từ 3,0-4,2 tấn/ha, trong trường hợp thâm canh cao có thể có từ 5,0 tấn/ha. Tỷ lệ nhân khoảng từ 68-72% như L14, L23…

- Vụ Hè Thu: 160-180 kg đậu vỏ/ha

- Vụ Đông Xuân nên gieo dầy 200-220 kg/ha đậu vỏ để đảm bảo năng suất.

Đất cày bừa kỹ (cày phơi ải càng tốt) tơi xốp, đủ ẩm, sạch cỏ, bằng phẳng.

Cày sâu 25 cm - 30 cm, tùy tính chất đất thiết kế bừa 2-5 lần. Có thể lên liếp rộng 1,2 - 1,5 m (trường hợp tưới thấm) hoặc 2,5 - 3 m (nếu tưới phun). Rãnh rộng 30cm, sâu 15-20cm, để dễ tưới và tiêu nước.

Tuỳ vào từng giống, từng loại đất và mức độ thâm canh cụ thể:

- Trồng theo lỗ: Trồng 4-5 lỗ/hàng ngang, 2-3 hạt lổ. Khoảng cách giữa các lổ 20- 25cm, hàng cách hàng 25-30 cm.

- Trồng rạch hàng: Trên hàng kẻ rãnh, trồng theo rãnh 10 cm/hạt, khoảng cách giữa 2 rãnh 20-25 cm

- Bón vôi trước khi làm đất khoảng 500kg/ha và 2 - 3 năm bón 1 lần.

- Bón lót 2 - 3 tấn phân chuồng hoai kết hợp với phân hóa học.

- Vụ Đông Xuân: Xuống giống tháng 11 - 12 dương lịch và thu hoạch vào tháng 2-3 dương lịch.

- Vụ Xuân Hè (vụ phụ): Xuống giống tháng 2-3 dương lịch và thu hoạch vào tháng 5-6 dương lịch.

- Vụ Hè Thu: Xuống giống tháng 4-5 dương lịch và thu hoạch vào tháng 7-8 dương lịch.

- Vụ Mùa: Xuống giống tháng 7-8 dương lịch và thu hoạch vào tháng 10-11 dương lịch.

- Tách vỏ loại bỏ hạt lép, hạt vỡ, hạt xấu, mốc và hạt bị lên dầu hoặc có mầm đã teo khô. Tách vỏ xong tỉa ngay không để quá 7 ngày, để lâu hạt sẽ lên dầu, nảy mầm kém ảnh hưởng tới năng suất sau này.

Để phòng bệnh chết cây con do nấm bệnh gây ra có thể sử dụng thuốc trừ bệnh gốc đồng gồm 4 nhóm chính: Copper Oxychloride, Copper Hydroxide, Copper sulfate và Copper citrate trộn chung với giống trước khi gieo.

Có thể dùng phương thức rạch hàng hay bỏ hốc, đảm bảo mật độ:

- Vụ Hè Thu và vụ Mùa: 20 x 20 cm x 2 hạt/1 lỗ.

- Vụ Đông Xuân, Xuân Hè: 10 x 15 cm x 2 hạt/1 lỗ.

- Độ sâu lấp hạt: 2 - 3 cm.

Mùa mưa: Lên liếp có rãnh thoát nước.

Mùa nắng: Tưới thấm theo rãnh: 4 - 7 lần/vụ. Cần chú trọng các giai đoạn cây ra hoa, đâm tia, trái đang phát triển phải đảm bảo đủ độ ẩm để cây ra hoa nhiều, đâm tia dễ dàng và trái ít bị lép. 

Thời kỳ bón:

+ Bón lót toàn bộ phân hữu cơ và kali + 50% lân +1/3 phân đạm kết hợp với thuốc trừ kiến, mối.

+ Phân đạm còn lại chia ra làm hai lần bón thúc:

- Thúc 1: 10 - 15 ngày sau khi gieo;

- Thúc 2: 25 - 30 ngày sau khi gieo 50% phân lân còn lại sẽ được bón vào thời điểm cây ra hoa để làm tăng năng suất.

Sau khi tỉa 1-3 ngày dùng một trong các loại thuốc tiền nảy mầm chuyên dùng trên đậu phộng để diệt hạt cỏ còn lẫn trong đất. (Các loại thuốc trừ cỏ đăng ký trên cây đậu phộng)

Sau 10-15 ngày nếu có cỏ chỉ, cỏ ống, cỏ mật, cỏ bông… dùng các nhóm thuốc có chứa hoạt chất Fenoxaprop-P-Ethyl

Lần 1: 15 ngày sau gieo tiến hành xới nhẹ ở phần mặt luống, sâu 3-4 cm, kết hợp bón thúc lần 1 khi mầm được 3 lá, làm sạch cỏ trên mặt luống, không vun đất vào gốc tránh làm chết mầm.

Lần 2: 25 - 30 ngày sau gieo

Cuốc cỏ, xới sâu 5-6cm, vun quanh gốc kết hợp bón lần 2.

Lần 3: 40-45 ngày sau gieo

Làm cỏ giữa 2 liếp, không làm gần gốc dễ làm hư đài kết hợp bón hỗn hợp K₂SO₄ hoặc KCL (40 - 60 kg/ha) bổ sung dưỡng chất để tạo các nốt sần hữu hiệu.

* Sâu xám, sâu khoang, sâu lá,…: Sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam, thuốc có nguồn gốc hữu cơ, thảo mộc, sinh học như: hoạt chất ABAMECTIN và EMAMECTIN, hoặc hỗn hợp Abamectin và dầu khoáng.

* Chú ý: Bà con nên sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng theo hướng dẫn trong toa thuốc để tránh thiệt hại. Nên thay đổi thuốc và phối hợp các thuốc trong các lần phun để tăng tác dụng của thuốc và tránh sự quen thuốc của sâu. Khi sử dụng thuốc bà con nên tuân theo nguyên tắc 4 đúng: Đúng thuốc; Đúng thời điểm; Đúng liều lượng; Đúng cách.

Đốm bệnh dạng hơi tròn, màu nâu đậm kích thước lớn (4-12mm) trên mặt lá xuất hiện đốm nâu đỏ hoặc đen, mặt dưới lá màu nâu sáng, xung quanh vết bệnh có màu vàng nhạt. Xuất hiện 20-30 ngày sau gieo. Dùng các thuốc chứa hoạt chất Hexaconazole (min 85 %), Metiram Complex (min 85 %) phun theo hướng dẫn.

Triệu chứng: cây chết đột ngột nhưng lá vẫn xanh. Hoặc lá chuyển vàng dây héo dần, khi cắt ngang thân dây nhúng vào nước sẽ thấy chất dịch trắng đục chảy ra.

Biện pháp: Dùng giống kháng bệnh, luân canh xen vụ, xử lý hạt giống trước khi gieo.

Triệu chứng: Nấm ký sinh phá hoại cổ rễ rồi lan lên thân làm chết khô dây và lan rộng, lá héo. Bệnh làm đứt cổ rễ khi nhổ, trên vỏ hạt phủ lớp mốc trắng làm mục vỏ và hạt lõi nhiễm màu xám xanh.

Biện pháp: Cần vệ sinh đồng ruộng trước khi gieo hạt. Xử lý đất bằng các dung dịch chứa: Metalaxyl, Benfuracarb min 92 %, Metiram Complex (min 85 %), ... 15 ngày sau gieo.

* Biện pháp hóa học:

Cần phát hiện sớm dùng các loại thuốc có chứa hoạt chất như: Validamycin, Pencycuron, Copper Oxychloride 16% + Kasugamycin 0.6 %, Copper Oxychloride 45 % + Kasugamycin 5 % … có thể hạn chế được bệnh.

- Dùng bẫy Pheromone để bẫy bướm.

- Trồng cây hướng dương xung quanh ruộng 1-1,5m/cây.

- Tiến hành phun thuốc căn cứ vào mật số bướm vào bẫy, thời điểm phun thuốc cách sau đỉnh điểm mật số bướm là 4-6 ngày (Đây là thời điểm trứng đã nở thành sâu non), hoặc khi mật độ ổ trứng tăng cao trên cây hướng dương hoặc trên 1m² cây đậu phộng.

- Loại thuốc dùng; Giai đoạn đầu từ 40-45 ngày sau khi gieo sử dụng thuốc vi sinh BT, liều dùng 15-20 gr/8lít, hoặc thuốc có độ độc thấp như: Lannate hoặc dùng các loại thuốc thuộc nhóm Permethrin. Giai đoạn sau dùng thuốc có độ độc trung bìmh: các nhóm thuốc chứa hoạt chất Chlorfluazuron (min 94%).

- Việc thu hoạch và bảo quản có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng hạt đậu.

- Thu hoạch phải đúng độ chín, (khoảng 3 tháng sau khi gieo) khi có 70 - 75% số quả chín/tổng số quả của cây. Gần ngày thu hoạch nhổ một số cây mẫu để kiểm tra xác định ngày thu hoạch thích hợp.

- Quả đậu phộng tươi sau khi thu hoạch có lượng nước 45 - 55% trọng lượng. Cần phải làm khô để hạ độ ẩm xuống còn 9 - 11% bằng cách phơi nắng hoặc sấy. Nếu phơi thì tránh phơi trực tiếp dưới ánh nắng mạnh trên 45ºC.

- Năng suất trung bình: 1.300kg/ha.

 - Quả giống sau khi đã làm khô, để nguội rồi đóng gói trong bao tải bên trong có túi ni lông, khâu kỹ. Nên bảo quản đậu phụng vỏ tốt hơn đậu hạt. Nơi bảo quản cần khô ráo, thoáng mát. Độ ẩm trong kho bảo quản tốt nhất khoảng 65 - 70%, ẩm quá hạt dễ bị nấm mốc làm hư hại nhưng nếu khô quá hạt bị giòn và dễ vỡ khi vận chuyển.

- Nhiệt độ bảo quản càng thấp thì thời gian bảo quản được càng dài. Bảo quản trong phòng lạnh 12 - 13ºC. Đậu giống không nên bảo quản quá 12 tháng.

  - Trong điều kiện bảo quản ở gia đình có thể dùng hai lớp cót quây, ở giữa là lớp trấu khô hoặc tro bếp để chống ẩm (giống như phương pháp bảo quản lương thực). Nếu số lượng ít có thể bảo quản bằng chum vại và bịt kín./.

Đậu trắng là cây trồng mùa ấm và phát triển mạnh trong điều kiện nóng ẩm, có yêu cầu sinh trưởng tương tự như đậu nành và không nên trồng khi nhiệt độ quá thấp chỉ khi nhiệt độ đất đạt 18,3^oC để tránh hạt bị thối trong đất. Cây sẽ bị chết vì lạnh.

Cây đậu trắng phát triển tốt ở khu vực có đầy đủ ánh nắng mặt trời. Đậu trắng có khả năng chịu hạn và chịu nhiệt rất tốt, nghĩa là chúng có thể được trồng thành công ở nhiều khu vực.

Ngoài ra, cây có thể mọc rễ cái thường dài hơn 2,4 m cho phép cây tiếp cận độ ẩm sâu trong đất. Điều này làm cho đậu trắng chịu hạn tốt, cần ít nước tưới sau khi cây đã bén rễ.

Đậu trắng còn được gọi đậu mắt đen có thể được trồng trên nhiều loại đất khác nhau, từ đất chua (đến pH 4) đến đất trung tính, miễn là đất thoát nước tốt nhưng cây không thích nghi tốt với đất kiềm. Để có kết quả tốt nhất, hãy trồng đậu trắng trên đất thịt pha cát thoát nước tốt có độ pH từ 5,5 đến 6,5.

Một số giống như mắt hồng được lựa chọn hàng đầu có thói quen sinh trưởng xác định, chúng chỉ mọc thành bụi nhỏ gọn và hầu như tất cả các quả chín cùng lúc. Những giống nhỏ gọn này có thể được trồng thành hàng dài, đôi, giúp hỗ trợ nhau khi các cây trưởng thành cạnh nhau.

Các giống khác như hạt đậu đỏ phát triển theo thói quen sinh trưởng không xác định hơn và phản ứng với lượng nước có sẵn bằng cách thay đổi cấu trúc của chúng: nếu lượng nước có sẵn tương đối cao, cây sẽ phát triển các dây leo dài. Cây tạo ra ít nhất một dây leo dài trên mỗi cây, vì vậy trong trường hợp đó, có thể lập kế hoạch cho một hệ thống hướng dẫn. Dây leo không cần phải quá khỏe vì hầu hết các quả đều được tạo ra ở phần dưới của cây. Cũng có thể để các giống này rủ ra ngoài một cách tự nhiên. Trong trường hợp này, cần trồng thưa để có nhiều không gian hơn giữa các cây. 

Loại đất tốt nhất cho đậu trắng là đất tơi xốp, giàu mùn, thoát nước tốt và có độ pH trung tính. Đất sét nặng hoặc đất quá chua hay quá kiềm sẽ ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của rễ và khả năng cố định đạm của cây họ đậu.

Trước khi gieo hạt, cần làm đất kỹ lưỡng. Cày xới hoặc cuốc đất sâu khoảng 20-25 cm để đất thông thoáng, giúp rễ phát triển. Nhặt sạch cỏ dại, sỏi đá và tàn dư thực vật. Nếu đất nghèo dinh dưỡng, nên bổ sung phân hữu cơ đã hoai mục (phân chuồng ủ hoai, phân xanh, mùn compost) để cải thiện cấu trúc đất và cung cấp dưỡng chất ban đầu. Tránh sử dụng phân tươi vì có thể gây hại cho hạt giống và cây con non.

Đảm bảo độ ẩm của đất ở mức vừa phải, khoảng 70-80%. Đất quá khô hoặc quá ẩm đều không tốt cho quá trình nảy mầm và sinh trưởng ban đầu của đậu trắng.

Gieo hạt tốt nhất theo hàng, cách nhau 20-40 cm giữa các cây và cách nhau 40-60 cm giữa các hàng.

Đậu trắng trồng vào tháng 6 hoặc tháng 7 hàng năm.

Độ sâu gieo hạt lý tưởng là 2-3 cm. Gieo hạt quá sâu có thể khiến cây con khó vươn lên mặt đất, trong khi gieo quá nông lại dễ khiến hạt bị khô hoặc bị động vật ăn. Khoảng cách gieo trồng hợp lý là rất quan trọng để cây nhận đủ ánh sáng, không khí và dinh dưỡng. Đối với các giống đậu trắng bụi, khoảng cách hàng cách hàng khoảng 40-50 cm và cây cách cây khoảng 10-15 cm là phù hợp, đảm bảo mật độ khoảng 30-35 cây trên mỗi mét vuông.

Sau khi gieo hạt, lấp đất nhẹ nhàng và tưới ẩm. Nếu gieo trên diện tích lớn, có thể tạo luống hoặc rạch hàng để dễ dàng chăm sóc và thu hoạch sau này.

Để cây đậu trắng sinh trưởng nhanh và khỏe mạnh, cần chọn những hạt chắc, to tròn, bóng, mẩy, đều hạt, vỏ mịn và không bị xước.

Hạt giống đồng đều về kích thước sẽ giúp cây phát triển đồng nhất về thể chất tốt hơn.

Đậu trắng không cần nhiều nước. Nếu trồng chúng vào mùa mưa, có thể không cần tưới nước. Nhưng nếu trồng chúng quanh năm, sẽ phải tưới nước vào mùa khô. Lượng nước tưới dừa đủ ướt gốc.

Đậu trắng là cây họ đậu, có nghĩa là chúng cố định nitơ từ khí quyển thông qua các nốt sần rễ của chúng. Nhưng chúng vẫn cần các chất dinh dưỡng khác. Vì vậy, có thể phải sử dụng phân bón thích hợp để cung cấp các chất dinh dưỡng này, sử dụng phân bón thúc để thúc đẩy sự phát triển của lá.

Sử dụng phân bón hữu cơ hoai mục bón lót, tăng cường thêm phân bón qua lá khi thấy cây phát triển kém và không đồng đều.

Cỏ dại cạnh tranh với cây trồng về nước, chất dinh dưỡng và các nguồn tài nguyên khác, vì vậy điều quan trọng là phải diệt trừ cỏ. Đối với một cánh đồng nhỏ hoặc làm vườn trong thùng chứa nên dùng tay nhổ cỏ dại. Nếu đang trồng cây trồng trong một khu vườn lớn, nên sử dụng một công cụ làm cỏ hoặc thuốc diệt cỏ loại đặc trị để diệt cỏ dại.

Những con trưởng thành gây hại trái và có thể đẻ trứng bên trong trái, trứng nở ra và ăn hạt bên trong.

Đối với những người làm vườn tại nhà, giải pháp khả thi là phun thuốc trừ sâu có chứa hoạt chất bifenthrin, carbaryl hoặc malathion vào cây khi đậu đang ra hoa hoặc đậu đang ra trái.

Các loại côn trùng gây hại khác phần lớn không ảnh hưởng đến đậu trắng trưởng thành. Chúng gây lo ngại hơn ở những cây non, nơi thiệt hại có thể làm chậm sự phát triển của chúng.

Chúng có thể được kiểm soát bằng cách sử dụng dầu neem, nước xà phòng hoặc thậm chí dùng vòi nước xịt mạnh để đánh bật cây

Những con trưởng thành ăn mặt dưới của lá cây đậu, tạo ra những lỗ nhỏ. Chúng cũng ăn cả trái đậu.

Có thể kiểm soát chúng bằng cách sử dụng đất diatomit, dầu neem hoặc xà phòng diệt côn trùng.

Rầy lá, loài côn trùng nhỏ trong họ Cicadellidae, là một loài gây hại khác hút nhựa cây. Tổn thương do rầy lá gây ra khiến lá có hoa văn màu trắng loang lổ trên lá. Sử dụng màng phủ để ngăn chúng tiếp cận cây hoặc xịt xà phòng diệt côn trùng để tiêu diệt những loài gây hại này. Ngoài ra, cần tiêu hủy cây bị bệnh.

Vùng ĐBSCL dễ bắt gặp nhất là tuyến trùng Meloidogyne spp. gây nên hiện tượng sưng rễ trên rất nhiều cây trồng, trong đó có các loại rau màu: Cà Rốt, Cà Chua, cây họ đậu, Cà Tím, Ớt, Khổ Qua, Bầu, Mướp, ...tuyến trùng xâm nhập cây trồng càng sớm triệu chứng biểu hiện càng nặng nè.

Những loài gây hại nhỏ bé này trong đất tấn công nhiều loại cây trồng trong vườn. Chúng khiến cây đậu còi cọc và lá chuyển sang màu vàng.

- Một số biện pháp phòng trị tuyến trùng:

Chọn nguồn giống (cây giống, củ giống) sạch bệnh.

Ngăn ngừa tuyến trùng lan truyền theo con người, máy móc, dụng cụ làm vườn và nguồn nước tưới.

Luân canh cây trồng chính với cây trồng ít mẫn cảm với tuyến trùng. Làm khô ruộng trồng: rút hết nước trong mương vườn, đồng ruộng để khô trong thời gian lâu nhất có thể.

Bổ sung thật nhiều chất hữu cơ cho đất, sự phân hủy các chất hữu cơ sẽ sinh ra các acid hữu cơ, khi nồng độ các acid hữu cơ đủ lớn sẽ có tác dụng giết chết một vài loài tuyến trùng.

Đối với các loài tuyến trùng gây hại trong đất, cần sử dụng các loại thuốc đặc trị tuyến trùng tưới trực tiếp vào đất. Cần thường xuyên theo dõi để xử lý kịp thời ngay khi trong vườn xuất hiện 1 vài cây có triệu chứng gây hại của tuyến trùng (cây vàng lá và kém phát triển, xuất hiện triệu chứng u sưng rễ, …).

Virus khảm đậu thường lây lan qua rệp. Cây bị nhiễm bệnh sẽ có lá nhăn nheo với các cạnh cong và khảm các mảng sáng và tối trên bề mặt lá.

Cây bị nhiễm virus khảm đậu không có khả năng cho nhiều quả và tình trạng này không thể điều trị được. Nhổ và tiêu hủy cây bị bệnh.

Cần phải loại bỏ những cây bị nhiễm bệnh. Sử dụng giống kháng, giúp cây kháng bệnh héo rũ do nấm Fusarium.

Bệnh phấn trắng do hàng trăm loài nấm khác nhau gây ra và biểu hiện dưới dạng những mảng “bột” màu trắng hoặc xám trên bề mặt lá.

Tình trạng này thường xuất hiện trong điều kiện ấm áp, ẩm ướt và lây lan dễ dàng khi cây mọc chen chúc và thiếu luồng không khí.

- Đậu trắng có thể ăn dưới dạng lá, quả non, hạt tươi hoặc hạt khô chín. Lá non có thể ăn được, chế biến giống như rau bina. Lá có thể được thu hoạch từ 4 tuần sau khi trồng cho đến khi bắt đầu ra hoa.

- Quả non: Thời gian thu hoạch khoảng 2-4 tháng sau khi gieo. Đậu trắng chín nhanh, vì vậy hãy kiểm tra thường xuyên khi bạn thấy hoa nở, để bạn có thể thu hoạch quả vào thời điểm tối ưu. Tùy thuộc vào giống, chúng sẽ trở nên xơ sớm hay muộn trong quá trình phát triển. 

- Hạt non: Để thu hoạch hạt non khi hạt đạt kích thước tối đa: hái trái khi chúng căng mọng, vẫn còn tươi nhưng hạt đã nở bên trong. trái và hạt non có thể được xử lý và đông lạnh để sử dụng sau.

- Năng suất trung bình: 1.000kg/ha./.

Đậu xanh là cây trồng nhiệt đới và á nhiệt đới, do đó khi trồng trong điều kiện nhiệt độ thấp và sương giá thường khó khăn về sinh trưởng. Trong điều kiện nhiệt độ ở phạm vi từ 22-27^oC (TB 24^oC) năng suất đạt cao nhất, khi nhiệt độ từ 16-21^oC (TB 18^oC) hoặc 31-36^oC (TB 33^oC) năng suất đạt thấp hơn.

Đậu xanh là cây trồng ngày ngắn. Do đặc tính thích nghi với chế độ chiếu sáng thay đổi, đồng thời quá trình chọn lọc tự nhiên và nhân tạo luôn xảy ra nên đậu xanh đã hình thành khả năng thích nghi rộng hơn với độ dài ngày so với đặc tính ban đầu của giống loài.

Vùng sản xuất đậu xanh phân bố tập trung ở nơi có lượng mưa trung bình năm từ 600-1000mm, tương ứng với vùng khô hạn và vùng cận ẩm. Những vùng mưa lớn, sản xuất đậu xanh có xu hướng giảm, do độ ẩm không khí cao dễ làm hạt nảy mầm ngay trên đồng ruộng.

Đậu xanh là cây trồng chịu hạn khá, song muốn nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế, phải tưới nước cho đậu xanh, đặc biệt là những giống thâm canh. Ở hầu hết các thời kỳ sinh trưởng của đậu xanh cần độ ẩm 80%. Thời kỳ khủng hoảng nước là giai đoạn ra nụ, hoa, quả. Giai đoạn cây con khi cần tưới khi độ ẩm < 60%, còn giai đoạn ra hoa không để độ ẩm < 80%.

- Do đậu xanh có tính chịu hạn khá giỏi và chịu muối, kiềm khá nên có thể trồng trên nhiều loại đất. Tuy nhiên để nâng cao năng suất, nên trồng đậu xanh trên đất màu mỡ và có tưới tiêu chủ động. Việc bổ sung P cho đất rất cần thiết (bón 20-40kg P₂O₅/ha), trên đất đá ong, bón 100kg P₂O₅ /ha mới cho hiệu quả cao nhất.

- Môi trường pH đất cho đậu xanh cũng rất quan trọng (pH = 6,0-7,5 là phù hợp nhất). Cung cấp Ca cho đất để điều chỉnh pH là yêu cầu không thể thiếu trong sản xuất đậu xanh tăng năng suất đậu xanh.

- Đậu xanh là cây có khả năng cố định đạm.

Một số giống đậu xanh triển vọng: Giống V 87-13; Giống HL 89 E3; Giống 91-15; Giống V 94-208; Giống ĐX 208,…

Có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau, yêu cầu thoát nước tốt, tơi xốp, không phèn mặn. Đất cần được cày bừa kỹ, làm cỏ, tùy địa thế mà chọn biện pháp làm đất như là đánh luống, tỉa lan. Đất không bằng phẳng để rãnh thoát nước.

Đất trồng đậu xanh cần được cày bừa kỹ, làm tơi xốp và xử lý sạch cỏ dại, mầm bệnh. Các loại đất thịt cần phải được cày bừa kỹ hơn các loại đất khác.

Sau khi đã cày bừa thật kỹ thì bạn có thể tiến hành lên luống. Bạn có thể lên thành luống dài 15-20m, rộng 5-7m. Trên luống, tạo những rảnh nhỏ và nông để gieo hạt.

Gieo theo hàng: 17-20 kg/ha, khoảng cách: 30x15 cm x 2 cây/hốc

Gieo sạ cần khoảng 20-25 kg/ha.

Hạt giống phải có màu sáng đẹp, nảy mầm trên 90%, không bị sâu bệnh. Trước khi gieo hạt nên đem phơi nắng 4 giờ để hạt nảy mầm nhanh và đều. Sau đó hạt cần nên xử lý với thuốc phòng trừ nấm bệnh và phòng trừ sâu để bảo vệ hạt giống.

Tùy theo mức độ tốt xấu của đất mà đầu tư phân bón để đạt được năng suất và hiệu quả kinh tế cao. Có thể bón lót toàn bộ phân chuồng 500-1.000 kg/1.000m² (nếu có) và lân 20kg/1.000m² (Super lân Long Thành hoặc Lâm Thao) khi làm đất hoặc theo hàng trước khi gieo.

Đậu xanh rất mẫn cảm với thời tiết, cần điều chỉnh thời gian gieo thích hợp cho từng nơi. Thời vụ gieo trồng vụ Đông Xuân từ tháng 11-12 dương lịch, vụ Hè Thu gieo từ ngày 15-25 tháng 4 dương lịch, vụ Mùa mưa có thể gieo từ 20-30 tháng 8 dương lịch.

+ Tưới tràn: chỉ áp dụng từ 30 ngày sau gieo trở đi vì cây con chịu úng kém và đất dễ bị đóng váng sau khi tưới làm rễ bị nghẹt. Cần chú ý cho đất ngập nước tối đa 1-2 giờ.

+ Tưới thấm theo rãnh: giữ nước thường xuyên trong các mương giữa líp, nước sẽ theo rãnh thấm vào đất.

+ Tưới vòi hay thùng: có hiệu quả nhưng chi phí cao.

Cỏ dại có thể làm thất thu 50-70% năng suất và là môi trường lây lan sâu bệnh. Nên diệt cỏ 1-2 lần lúc 15-20 ngày sau gieo và 35-40 ngày sau gieo. Có thể diệt cỏ bằng cách: nhổ, xới, cuốc, ... hoặc dùng thuốc diệt cỏ phun trước khi gieo đậu xanh, lúc hạt cỏ chưa nảy mầm.

Cần dặm sớm (3-5 ngày sau khi gieo) để cây con mọc không bị cạnh tranh dinh dưỡng, ánh sáng. Tỉa bỏ cây xấu và mật độ dày lúc 10-15 ngày sau gieo.

Lượng phân dùng để bón cho 1.000m²:

+ Phân chuồng 500-1.000 kg/1.000m² (nếu có).

+ Urê 5 kg (đất tốt) hoặc 8 kg (đất xấu).

+ Super lân Long Thành hoặc Lâm Thao: 20 kg.

+ Phân KCl: 8-10 kg.

Bón lót: toàn bộ phân chuồng và lân khi làm đất hoặc theo hàng trước khi gieo.

Bón thúc lần 1: 10-12 ngày sau khi đậu mọc bón ½ lượng urê và ½ lượng kali kết hợp xới xáo làm cỏ vun gốc.

Bón thúc lần 2: 20-25 ngày sau khi đậu mọc bón ½ lượng urê và ½ lượng kali còn lại kết hợp xới xáo làm cỏ vun gốc.

- Đặc điểm và triệu chứng gây hại: Thành trùng là một loài ruồi rất nhỏ, màu đen bóng, mắt đỏ, thường hoạt động ban ngày, (nhất là lúc trời mát) để ăn và đẻ trứng. Ấu trùng là dòi màu trắng ngà, dòi nở ra đục thẳng vào gân xuyên qua cuống lá và đục vào thân của cây đậu ăn thành đường hầm ngay giữa thân kéo dài từ gốc đến ngọn cây.

- Biện pháp phòng trừ: Áp dụng biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) để phòng trừ dòi đục thân. Có thể dùng các loại thuốc bảo vệ thực vật phun ướt đều tán lá, sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật có trong danh mục thuốc thuốc bảo vệ thực vật cho phép sử dụng và tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng. Cần ưu tiên áp dụng các sản phẩm sinh học và vi sinh để phòng trừ.

- Đặc điểm và triệu chứng gây hại: Đây là loại sâu ăn tạp, thành trùng là loài bướm hoạt động ban đêm. Màu sắc ấu trùng thay đổi tùy theo tuổi từ xanh lợt đến xám đen, dọc 2 bên sườn bụng có 2 hàng vệt đen hình bán nguyệt không đều nhau. Chúng ăn chất xanh của lá, làm lá xơ trắng, úa vàng.

- Biện pháp phòng trừ: Áp dụng biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) để phòng trừ sâu khoang. Có thể dùng các loại chế phẩm vi sinh như NPV, Vi-BT, hoặc thảo mộc như Rotenone hoặc Neem có hiệu quả cao và tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng. Cần ưu tiên áp dụng các sản phẩm sinh học và vi sinh để phòng trừ.

- Đặc điểm và triệu chứng gây hại: Thành trùng là bướm đêm, khi mới nở sâu sống tập trung quanh ổ trứng, sau một thời gian ngắn chúng bắt đầu phân tán. Sâu màu xanh, mặt lưng trơn láng, có tập quán nhả tơ rơi xuống đất. Sâu nhỏ ăn diệp lục lá chừa lại lớp biểu bì trắng, sâu tuổi 2 ăn lủng lá thành những lỗ nhỏ, sâu lớn ăn lủng lá thành những lỗ lớn hơn. Sâu gây hại từ khi cây đậu còn nhỏ cho đến khi cây trổ hoa, tượng trái. Sâu ăn cả lá, hoa, trái non, đọt non.

- Biện pháp phòng trừ: Có thể dùng các loại thuốc bảo vệ thực vật dạng hoá học, chế phẩm vi sinh hoặc thảo mộc đề phòng trừ sâu xanh da láng và tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng. Cần ưu tiên áp dụng các sản phẩm sinh học và vi sinh để phòng trừ sâu và luân phiên sử dụng các gốc thuốc khác nhau để tránh sâu kháng thuốc.

- Đặc điểm và triệu chứng gây hại: Đây là đối tượng gây thiệt hại nghiêm trọng nhất. Thành trùng là loài bướm đêm, có kích thước nhỏ, màu nâu tối. Sau khi nở ra 1 ngày sâu đục vào trái, lỗ đục rất nhỏ nên khó phát hiện. Thường mỗi trái đậu chỉ có một hai con sâu. Sâu ăn một phần hạt của trái rồi chuyển sang trái khác, nên mỗi con có thể phá hại nhiều trái. Tách trái bị đục thấy có sâu ở bên trong cùng với phân thải ra.

- Biện pháp phòng trừ: Sử dụng thuốc hóa học, sinh học hoặc vi sinh có tính lưu dẫn để phòng trừ sâu đục trái. Cần phun đủ lượng nước từ 600 - 800 lít nước/ha và chủ yếu vào các thời điểm:

+ Lần 1: Khi đậu bắt đầu xuống trái (khoảng 43-50 ngày sau khi gieo)

+ Lần 2: Cách lần 1 từ 5-7 ngày.

Có thể phun lần 3 và lần 4 nếu mật số bướm hoặc sâu non cao

- Đặc điểm và triệu chứng gây hại: Do nấm Rhizoctonia solani gây ra, hại chủ yếu ở giai đoạn cây con từ 1-2 tuần tuổi, nhất là trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, độ ẩm không khí cao. Cây bệnh ở phần thân giáp mặt đất có màu nâu đỏ, sau đó chỗ vết bệnh teo lại, cây đỗ ngã và khô héo. Trên ruộng bệnh phát sinh đầu tiên từ một vài cây, về sau lan rộng ra làm cây chết từng chòm. Mặt đất chỗ cây bệnh thấy những sợi nấm rải rác màu trắng hoặc vàng.

- Biện pháp phòng trừ: Xử lý hạt giống trước khi gieo bằng thuốc trừ nấm bằng cách cứ mỗi kg hạt giống trộn đều với thuốc theo liều lượng hướng dẫn. Để phòng, trị bệnh có hiệu quả có thể dùng thuốc hoá học đặc trị để phòng trừ nấm bệnh.

- Đặc điểm và triệu chứng gây hại: Do nấm Uromyce appendiculatus gây ra. Bệnh gây hại chủ yếu trên lá, đôi khi trên thân, cuống trái và trái. Trên lá, vết bệnh đầu tiên là những đốm nhỏ vàng hoặc đỏ nâu, dần dần tâm vết bệnh hơi nhô lên thành các gai rỉ (ở cả 2 mặt lá nhưng rõ nhất là ở mặt dưới). Chung quanh vết bệnh thường có quầng vàng. Bệnh nặng làm lá rụng sớm, trái ít, hạt lửng.

- Biện pháp phòng trừ: Để phòng, trị bệnh có hiệu quả có thể dùng thuốc hoá học, sinh học đặc trị để phòng trừ nấm bệnh rỉ sắt.

- Đặc điểm và triệu chứng gây hại: Do nấm Cercospora canescens gây ra, gây hại tất cả các bộ phận trên mặt đất của cây. Bệnh xuất hiện khi cây ở giai đoạn hình thành nụ cho tới khi thu hoạch. Vết bệnh làm lá cháy thành các đốm hình bầu dục, dài 3-5 mm, giữa vết bệnh bị cháy khô và có viền vàng nâu bao bên ngoài.

- Biện pháp phòng trừ: Để phòng, trị bệnh có hiệu quả có thể dùng thuốc hoá học, sinh học đặc trị để phòng trừ bệnh đốm lá. Lưu ý: Khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để phòng trị, ưu tiên chọn những loại thuốc ít độc, thuốc đã được đăng ký sử dụng trên các loại rau màu, thuốc có nguồn gốc sinh học, các chế phẩm sinh học để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Khi sử dụng phải tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng. Có thể luân canh các loại cây trồng khác nhau để cắt đứt và hạn chế mầm bệnh cho các vụ tiếp theo.

Thời điểm thu hoạch bắt đầu khi quả chuyển từ màu xanh sang màu nâu đen hoặc vàng tùy thuộc đặc tính mỗi giống. Đậu xanh thường thu hoạch 2 - 3 đợt, không thu hoạch vào những lúc trời nắng gắt, nhất là vào buổi trưa vì quả dễ nứt và tách hạt. Thu hoạch lúc nắng ráo, thu đợt 1 khi có tỷ lệ quả chín 70 - 80%. Sau khi thu đợt 1 xong có thể phun phân bón lá và các chế phẩm kích thích ra hoa để giữ được bộ lá xanh lâu và tăng cường tỷ lệ đậu quả cho đợt thu sau. Tuyệt đối khi thu không để tách hạt ngoài đồng.

Quả thu hoạch xong phải phơi nắng, thường phơi 3-4 nắng. Nếu dùng làm thương phẩm thì độ ẩm có thể là 13%, còn làm giống thì phải đảm bảo theo quy định (dưới 12%).

Khi đưa vào bảo quản độ ẩm của hạt phải từ 10-12%. Nếu hạt đậu xanh có độ ẩm >13% thì mọt dễ đục làm giảm chất lượng. Bảo quản đậu xanh nơi khô ráo tránh tiếp xúc với không khí, đối với đậu giống cần bỏ trong chum, vại có lớp chống ẩm phù hợp./.

Gừng thích hợp với vùng nhiệt đới, nhiệt độ trung bình 21-27^oC. Nhiệt độ dưới 16^oC và cao hơn 35^oC cây gừng phát triển kém và không tạo củ.

Gừng là loài ưa sáng nhưng có khả năng chịu rợp nên thường được bố trí trồng xen. Có thể trồng gừng dưới tán cây, độ che phủ dưới 50%, gừng sẽ phát triển tốt với độ che phủ từ 20- 30%. Tuy nhiên, dưới tán che 70-80% thì cây chỉ cho năng suất bằng ½ so với nơi nắng trảng (trên cùng 1 loại đất).

Gừng là loại cây ưa ẩm nhưng lại không chịu được úng vì thế ruộng trồng gừng cần phải thoát nước tốt trong mùa mưa và phải có biện pháp giữ ẩm cho đất để gừng không bị thiếu nước, phù hợp phát triển với lượng mưa từ 1.500 - 2.500 mm. Độ ẩm đất khoảng 70-80%. Độ ẩm không khí thích hợp từ 70-85%. Môi trường khô hạn kéo dài sẽ làm cây kém phát triển và cho củ nhỏ. Yêu cầu pH nước dao động 5,5 - 6,5, độ mặn 0‰.

Đất thích hợp để trồng gừng phải là đất tốt vì cây có nhu cầu dinh dưỡng tương đối cao. Chọn đất hàm lượng mùn cao, tơi xốp, tầng đất dày, ít đá lẫn, có khả năng giữ và thoát nước tốt, đủ độ ẩm trong suốt thời gian cây sinh trưởng. Nên chọn loại đất không bị ngập úng, thịt tơi xốp hoặc đất pha cát, có pH 5,5 - 6, tầng canh tác dày 20 - 40 cm, tránh chọn vùng đất cát và đất sét.

Tùy vào điều kiện, mục đích của người sản xuất để lựa chọn giống gừng trồng cho phù hợp. Nên mua giống gừng tại những đơn vị cung ứng giống uy tín, chất lượng, đúng giống, nguồn gốc giống rõ ràng. Hiện nay có rất nhiều giống gừng được trồng: Gừng trâu hoặc gừng dé, gừng lai, gừng Tàu nhập nội.... Tuy nhiên, các giống được trồng phổ biến là: Gừng trâu, củ to, ít xơ, ít cay, thích hợp cho xuất khẩu; gừng dé được gây trồng phổ biến, cho củ nhỏ hơn, vị cay và nhiều xơ hơn, hiện nay đang được bán nhiều ở thị trường trong nước.

• Tiêu chuẩn giống

Tốt nhất giống được chọn từ củ gừng già (gừng cựu, phần thân chính của dánh gừng hoặc gừng từ đủ 9 tháng tuổi trở lên). Củ gừng giống cần đạt một số tiêu chuẩn như có vỏ già, bóng và còn tươi, mẩy, có ít nhất hai mắt mầm thì đó là củ gừng tốt.

- Gừng giống có thể lấy ngay sau khi thu hoạch hoặc sau khi được bảo quản trong một thời gian ngắn, với lượng cần chuẩn bị là 300 kg/1.000 m² đất trảng nắng.

- Giống cần được xử lý với các loại thuốc gốc đồng, Validacine,…để phòng và diệt nấm bệnh và vi khuẩn. Sau đó tiến hành trồng ngay để đảm bảo khả năng nảy mầm; hoặc có thể ủ giống cho lên chồi rồi mới trồng, cách này sẽ tiết kiệm công trồng dặm về sau.

Mục đích của việc ươm giống gừng trước khi trồng là giúp cho gừng giống mọc mầm đồng đều. Sau trồng cây gừng phát triển nhanh và tăng tính đồng nhất trong ruộng gừng, dễ chăm sóc cùng các thời kỳ phát triển của cây gừng.

Sau khi xử lý mầm bệnh, tiến hành Ủ giống bằng cách: Dùng dao cắt hom, mỗi hom có ít nhất 3-4 mắt, cắt nhẵn, chấm cho bếp ngay để hãm nhựa. Sau cắt hom 4-6 tiếng ta trải đều củ Gừng giống ra một mặt phẳng hoặc xếp đều trên các khay, dưới lót bao, trên phủ bao ẩm và duy trì ẩm độ. Sau 2-3 ngày dùng rơm rác mục sạch phủ kín, tưới ẩm và che kín để khoảng 1-2 tuần. Sau 10-15 ngày các hom gừng nhú mắt, ta có thể đem trồng (hom già mọc chậm hơn hom bánh tẻ).

Chú ý:

+ Dùng dao cắt hom phải đảm bảo nguồn giống và chất lượng giống sạch bệnh để tránh lây lan mầm bệnh (đặt biệt là vi khuẩn gây bệnh thối củ gừng) qua quá trình cắt hom. Do đó, để hạn chế lây lan mầm bệnh, có thể dùng tay bẻ hom kết hợp xử lý mầm bệnh bằng thuốc trừ vi khuẩn và nấm sau khi bẻ hom.

+ Có thể không cần ủ giống mà trong quá trình trữ giống chờ đến thời gian xuống giống (1-2 tháng sau thu hoạch) củ gừng đã xuất hiện u mầm sinh trưởng. Ủ giống chỉ áp dụng cho những hộ phải mua gừng giống.

Đất trồng nên được vệ sinh, dọn sạch tàn dư, cày sâu ít nhất là 20 cm và bừa cẩn thận cho tơi xốp. Lên luống rộng 0,8-1,0 m, cao 20-25 cm. Đào rãnh luống rộng 30-40 cm, tùy thuộc độ dày tầng canh tác.

- Lượng gừng giống để trồng 01 ha: 2.500-3.000 kg (căn cứ vào từng điều kiện đất đai để bố trí lượng giống cho phù hợp).

- Trên mỗi luống trồng thành 2 hàng so le nhau (kiểu nanh sấu), với hàng cách hàng 40-50 cm và cây cách cây 30-40 cm (đất xấu trồng dày, đất tốt trồng thưa). Đặt giống (đã chuẩn bị trước) sâu 5-7 cm, mắt mầm/chồi hướng lên hoặc hướng ngang (có nhiều mắt mầm/chồi), lấy đất mịn phủ lên rồi ấn chặt tay để đất tiếp xúc tốt với củ, sau đó phủ đất mịn cho bằng mặt luống.

Thời vụ chính trồng gừng là vào đầu mùa mưa (tháng 4-5 hàng năm) thu hoạch vào tháng 11-12 dương lịch.

Nếu trồng bằng ánh chưa nảy mầm thì sau 15-20 ngày, củ sẽ bắt đầu đâm chồi và xuất hiện lá non.

- Quản lý cỏ dại: Tiến hành phun trừ hoặc làm cỏ dại bằng tay vào giai đoạn 25-30 ngày sau khi trồng, kết hợp với bón thúc đợt 1 và xới xáo, vun gốc cho cây. Mặt khác, không để củ lộ khỏi mặt đất để đảm bảo phẩm chất và giá trị thương phẩm của gừng.

- Vun xới: Đặc tính của cây gừng là “ăn nổi” nên cần vun gốc hoặc phủ rơm rạ sau trồng sẽ giúp giữ ẩm đất, giảm cỏ dại phát triển và làm tăng thêm diện tích cho các nhánh gừng phát triển. Không để củ lộ khỏi mặt đất vì như thế gừng sẽ dừng phát triển và làm giảm chất lượng cũng như giá trị thương phẩm.

* Chủng loại phân bón, lượng phân bón

ĐVT: kg/1.000 m²

* Thời gian bón và phương pháp bón

+ Bón lót: Bón tất cả lượng vôi, phân hữu cơ, phân lân Trichoderma trước khi trồng 10 - 15 ngày.

+ Bón thúc lần 1: 15-20 ngày sau khi trồng (NSKT): 10% N + 10% K₂O, hòa vào nước tưới cho từng gốc.

+ Bón thúc lần 2: 35-40 NSKT: 20% N + 20% K₂O, hòa vào nước tưới cho từng gốc.

+ Bón thúc lần 3: 65-70 NSKT: 30% N + 30% K₂O, bón đều trên liếp hpoajt theo hàng cách gốc gừng 10-15 cm, sau đó tưới nước rửa phân bám trên lá.

+ Bón thúc lần 4: 90-100 NSKT: Bón hết lượng phân còn lại với cách bón như lần 3.

- Biện pháp canh tác: Thăm đồng thường xuyên, tưới nước giữ ẩm cho cây trong mùa khô. Vệ sinh đồng ruộng, hủy triệt để tàn dư sau thu hoạch. Khi trồng lên luống cao để thoát nước, bón phân hữu cơ hoai mục, trồng mật độ vừa phải, bón phân đạm, lân, kali cân đối.

- Biện pháp thủ công: Thường xuyên tỉa bỏ lá chân, lá già, lá bệnh dưới gốc để tạo độ thông thoáng cho cây, hạn chế nơi cư trú của sâu bệnh hại. Thu gom và đem tiêu hủy lá.

- Biện pháp sinh học: Tạo môi trường phát triển các loài thiên địch, sử dụng thêm phân hữu cơ vi sinh, nấm Trichoderma có tác dụng đối kháng với mầm bệnh trong đất.

- Biện pháp hóa học: Khuyến cáo sử dụng thuốc theo nguyên tắc 4 đúng, trong danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam, tuân thủ thời gian cách ly đảm bảo an toàn thực phẩm…

- Thành phần sâu hại trên cây gừng nói chung ít và tác hại không đáng kể. Một số sâu hại có thể thấy là: Châu chấu sống lưng vàng, châu chấu mía, dế dũi, bọ dừa nâu, rầy trắng lớn, rầy xanh, rệp sáp, bọ trĩ. Ngoài loài dế dũi hại rễ và gốc, các loài khác gây hại trên lá gừng nhưng rất ít xảy ra ngoài sâu đục thân.

- Sâu đục thân thường xuất hiện vào đầu mùa mưa. Sâu đục vào bên trong và ăn phần non, nếu bộc phát mạnh sẽ làm giảm đáng kể năng suất gừng.

- Biện pháp quản lý: thăm đồng thường xuyên để phát hiện kịp thời các đối tượng sinh vật gây hại. Nên phun thuốc bảo vệ thực vật khi bướm sâu đục thân xuất hiện thì phòng trừ đạt hiệu quả cao. Chú ý sử dụng các loại thuốc trừ sâu có tính lưu dẫn để đạt hiệu quả cao.

- Triệu chứng gây hại: Vết bệnh là những vết có hình thoi màu trắng xám, nhiều vết bệnh có thể liên kết lại làm cháy cả lá. Bệnh nặng làm các lá bị cháy, cây còi cọc, phát triển kém giảm năng suất đôi khi bệnh làm cháy rụi cả bụi gừng.

- Biện pháp quản lý:

+ Vệ sinh đồng ruộng sau khi thu hoạch, gom những cây bị bệnh đem chôn.

+ Chọn giống sạch bệnh.

+ Trồng với mật độ vừa phải, không nên trồng quá dày, bón thêm tro trấu hoặc phân kali cho ruộng gừng khi bị bệnh.

+ Thăm ruộng thường xuyên. Nếu phát hiện trên lá có đốm bệnh, nên ngắt bỏ để hạn chế lây lan.

- Bệnh thối vàng do nấm (Fusarium oxysporum) gây ra: Vết bệnh đầu tiên là những đốm màu nâu xám, có những lá bị úa vàng và rủ xuống. Nấm bệnh tấn công vào phần gốc cây gần mặt đất. Bệnh nặng, vết bệnh lan rộng ra, không có hình dạng nhất định, xung quanh có viền nâu đen. Phần lớn vết bệnh có xu hướng lan xuống phía gốc, làm thối một phần củ. Vết bệnh thối khô và xốp. Bệnh nặng có thể làm chết cả cây và toàn bộ củ bị thối. Nấm tồn tại trong đất, xâm nhập vào gốc và củ gừng. Thời tiết nóng và ẩm là điều kiện thuận lợi cho bệnh phát triển.

- Bệnh thối củ do vi khuẩn do vi khuẩn (Ralstoni solanacearum và Erwinia carotovora): Vết bệnh lúc đầu là một đốm nhỏ màu nâu xám hơi mọng nước. Sau đó vết bệnh lớn dần và ăn sâu vào bên trong làm củ bị thối. Thối củ do vi khuẩn khác với bệnh thối khô do nấm là củ bị mềm nhũn, cắt ngang chỗ thối thấy có dịch nhờn hoặc khi ấn tay vào có chảy nước, có mùi hôi. Cây bị bệnh lá úa vàng và đổ gục. Bệnh còn gây hại trong thời gian bảo quản. Vi khuẩn tồn tại trong đất, xâm nhập vào củ qua vết thương. Bệnh thường gây hại mạnh trong những ngày mưa dầm, đất thoát nước kém. trong thời gian bảo quản. Vi khuẩn tồn tại trong đất, xâm nhập vào củ qua vết thương.

- Biện pháp quản lý:

+ Xử lý gừng giống: Không lấy giống ở những ruộng gừng bị bệnh, xử lý nguồn bệnh trên củ giống bằng cách ngâm củ giống trong thời gian 10 phút với các loại thuốc trừ nấm và vi khuẩn có tính nội hấp và lưu dẫn cao, vớt ra để khô nước rồi đem trồng.

+ Xử lý đất: Rắc vôi bột với liều lượng 70-100 kg/1.000 m² để xử lý đất nhằm hạn chế mầm bệnh trong đất.

+ Đối với những ruộng gừng thường xuyên bị bệnh thối củ gây hại nên luân canh với cây trồng khác như cây lúa nước, ngô, đỗ tương, ...

+ Sau khi thu hoạch gừng, vệ sinh vườn đồi bằng cách thu gom toàn bộ tàn dư cây đem tiêu hủy.

+ Kịp thời phát hiện, nhổ bỏ và tiêu hủy cây bị bệnh, sau đó rắc vôi vào đất tại chỗ đã nhổ bỏ cây.

+ Khi mưa xuống nhiều, gừng dễ bị nhiễm bệnh. Đồng thời, xác định đúng tác nhân gây bệnh do nấm hay vi khuẩn để có biện pháp xử lý phù hợp.

+ Sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật trong Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam và tham khảo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn trên địa bàn; tuân thủ theo nguyên tắc “4 đúng”. Đồng thời cần luân phiên các loại thuốc có hoạt chất khác nhau để tránh kháng thuốc.

Tuân thủ nghiêm ngặt thời gian cách ly của từng loại thuốc trước khi thu hoạch.

Chú ý: đối với ruộng gừng bị nhiễm vi khuẩn thối củ cần phòng trừ dịch hại tránh các điều sau đây:

- Không vứt tàn dư, xáv bã thực vật bị nhiễm bệnh xuống các rãnh thoát nước, kênh tưới…điều này làm cho vi khuẩn lây lan khắp cả ruộng tất khó phòng trừ.

- Đối với các ruộng bị bệnh, khi tiêu huỷ cây bệnh, không làn văng vãi đất ra xung quanh và chôn xa nơi đất cao ráo không ngập nước và xa các ruộng trồng gừng khác. Khi chôn cần xử lý vôi để phòng trừ vi khuẩn lây lan.

- Đối với các ruộng gừng bị bệnh, cần làm cỏ cẩn thận, tránh gây vết thương vật lý cho các buội gừng xung quanh làm lây lan dịch bệnh.

- Ruộng trồng gừng phải thật sự thông thoáng, khô ráo và thoát nước tốt khi mưa. Nếu ruộng gừng bị bệnh và ngập úng cục bộ sẽ làm lây lan vi khuẩn rất nhanh.

Bệnh thường gây hại nặng trong mùa mưa và có nhiệt độ cao, mùa nắng bệnh ít gây hại hơn. Vết bệnh có màu vàng lan từ mép lá vào trong làm khô lõm lá.

+ Thu gom và tiêu hủy những bộ phận bị bệnh để tránh lây lan.

+ Bón phân cân đối, nhất là tránh bón thừa đạm.

+ Khi trời ẩm ướt, sương mù nhiều nên phun thuốc hóa học ngừa hoặc phun khi bệnh mới chớm.

- Khi sử dụng thuốc BVTV phải tuân thủ nguyên tắc 4 đúng, ưu tiên thuốc có nguồn gốc sinh học, thảo mộc để trừ sâu hại.

* Để hướng tới sản xuất sạch, nông sản đảm bảo an toàn, khi cây chưa cho quả, khi có sâu bệnh hại nặng có thể sử dụng thuốc BVTV để phòng trừ. Về sau, khi cây cho quả, hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc BVTV, nhất là đối với thuốc có nguồn gốc hóa học. Trường hợp cần thiết, có thể sử dụng các chế phẩm sinh học, thảo mộc,…

- Tuỳ vào mục đích sử dụng, có thể thu hoạch gừng từ 4-5 tháng trồng trở đi. Thời gian sau trồng từ 7-8 tháng, cây gừng sẽ già, lá chuyển sang màu vàng và khô trên 2/3 số lá. Khi đó nên ngừng tưới nước để chuẩn bị thu hoạch.

- Gừng để làm giống thì phải thu hoạch sau 9 tháng trồng.

- Cẩn thận dùng cuốc để thu hoạch gừng, tránh làm xây xác củ (làm giảm giá trị thương phẩm và khó bảo quản); sau đó nhổ cả bụi, rũ sạch đất, chất thành khóm và tiến hành cắt lấy củ.

- Nếu thâm canh tốt có thể cho năng suất từ 40 - 60 tấn/ha.

Gừng cần được bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát (tương tự như bảo quản các loại cây thân củ và rễ củ khác). Các củ giống được đặt vào thùng, chậu hoặc trải đều trên sàn nhà, ở dưới và trên mỗi lớp củ được phủ bằng một lớp đất mịn, khô, dày 1-2 cm. Bảo quản ở nơi thoáng mát, khô ráo./.

Cây hành có khả năng thích ứng nhiệt độ trong khoảng 12-30^oC, tuy nhiên để sinh trưởng và phát triển tốt cây đồng hóa mạnh thì nhiệt độ thích hợp nhất là 15-22^oC.

Ánh sáng rất cần cho quá trình quang hợp của cây hành, yêu cầu thời gian chiếu sáng trong ngày từ 10-12 giờ, cường độ chiếu sáng trung bình.

Nước và ẩm độ là yếu tố quan trọng đối với tất cả các loại rau màu không chỉ riêng cây hành, là loại tiêu hao nước nhiều nhưng hút nước yếu do đó nước và ẩm độ rất quan trọng vì nó tác động đến giai đoạn sinh trưởng, tỷ lệ nảy mầm, chất lượng, sâu bệnh hại và khả năng bảo quản,...

Hành lá thích hợp trồng trên đất nhiều mùn, thoát nước, ít chua, pH thích hợp từ 6,0-6,5.

Tiêu chuẩn chọn hạt giống: Hạt giống tốt trước tiên phải có độ thuần cao, sạch bệnh, hạt mẩy, đẹp, vỏ hạt sáng, không chảy dầu, không lẫn tạp chất và có tỷ lệ nảy mầm cao (từ 90% trở lên). Sử dụng các giống có năng suất cao, chất lượng tốt, thích hợp với sản xuất và tiêu thụ.

Yêu cầu: đất nhiều mùn, thoát nước, ít chua, pH thích hợp từ 6,0-6,5, nếu pH thấp hơn 5,0 cần bón thêm vôi và tro bếp.

Đất trồng hành cần được phơi ải. Kỹ thuật lên liếp hành thay đổi tùy chân đất và tập quán canh tác. Lên liếp vồng cao 35-45 cm, chân liếp rộng 1m, khoảng cách giữa hai liếp là 30cm để thoát nước và đi lại chăm sóc.

Xử lý đất: tiến hành xử lý đất với thuốc đặc trị tuyến trùng ở 3 ngày trước trồng, rải thuốc lên liếp rồi đảo đều lớp đất mặt.

Khoảng cách trồng: Hàng cách hàng x cây cách cây: 20 x 10 cm.

Bón lót toàn bộ phân hữu cơ, vôi bột, và 50% lượng phân lân, phải bón trước khi trồng ít nhất 5 - 10 ngày.

Hành lá có thể được trồng quanh năm, tuy nhiên năng suất mùa nắng cao hơn vào mùa mưa. Thời gian sinh trưởng 45-50 ngày. Trồng hành trong mùa nắng chú ý sâu xanh da láng, mùa mưa thì bệnh khô đầu lá.

Vỏ hạt hành lá khá cứng, nên ngâm hạt giống với nước ấm theo tỷ lệ 2 sôi: 3 lạnh từ 8-12 tiếng trước khi gieo hạt, sau đó vớt hạt để ráo nước và tiến hành ủ trong vòng 12-24 tiếng cho hạt nứt nanh thì đem gieo. Các hạt được gieo ra luống với khoảng cách hàng cách hàng 12cm, hạt cách nhau 7cm. Phủ một lớp trấu trên mặt luống giúp giữ ẩm và hạn chế cỏ dại. Cây hành sau khi phát triển 7-10cm có thể đem ra ruộng lớn trồng.

* Tưới nước: sau khi trồng cần tưới nước 1-2 lần/ngày để cây sinh trưởng nhanh, cho năng suất cao.Theo bà con trồng hành tại địa phương, mùa nắng tưới 2 lần/ngày, mùa mưa 2 ngày tưới 1 lần vì cây hành dễ bị thối nếu tưới quá nhiều nước.

- Chủng loại phân bón, lượng phân bón

- Thời gian và phương pháp bón

+ Bón lót toàn bộ phân hữu cơ, vôi bột, và 50% lượng phân lân, phải bón trước khi trồng ít nhất 5 - 10 ngày.

+ Bón thúc: Hòa với nước, tưới bằng thùng vòi sen. Tưới phân đầu tiên khi hành hồi xanh (khoảng 7 ngày sau trồng), 7 ngày tưới phân 1 lần (khoảng 4-5 lần/vụ) tùy theo sinh trưởng của hành và tùy theo mùa vụ. Thời gian cách ly là 10 ngày trước khi thu hoạch.

- Biện pháp canh tác: Luân canh để hạn chế các sâu bệnh hại. Mật độ gieo trồng vừa phải không nên trồng quá dày nhất là trong mùa mưa, nhằm hạn chế sự phát triển của các loại bệnh. Vệ sinh đồng ruộng: Làm sạch cỏ trong ruộng và cỏ bờ để hạn chế sự cư trú của các sâu bệnh, sau thu hoạch nên gom đốt các tàn dư trên ruộng trồng.

- Biện pháp thủ công: Thăm đồng thường xuyên nếu thấy xuất hiện các sâu bệnh hại để có các biện pháp sử lý kịp thời.

- Biện pháp sinh học: Tạo môi trường phát triển các loài thiên địch như Nhóm ăn mồi: Bọ ngựa Mantis sp.; Bọ đuôi kìm Euborellia annulipes. Ong ký sinh (ký sinh trên sâu non và nhộng), sử dụng Nấm trắng Beauveria bassiana ký sinh, nấm đối kháng Trichoderma. Sử dụng bẫy bả chua ngọt, bẫy dính, bẫy pheromone để bắt côn trùng trưởng thành.

- Biện pháp hóa học: Khuyến cáo sử dụng thuốc theo nguyên tắc 4 đúng, trong danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam, tuân thủ thời gian cách ly đảm bảo an toàn thực phẩm, …

- Triệu chứng gây hại: Sâu xanh da láng thường phát triển và gây hại nặng trong điều kiện thời tiết nắng nóng, khô hạn. Ban đêm sâu gây hại mạnh, còn ban ngày khi nắng nóng sâu thường chui xuống đất. Sâu gây hại bằng cách cạp nhu mô lá từ bên trong, làm lá mất chất diệp lục, giảm khả năng quang hợp làm bụi hành còi cọc.

- Biện pháp phòng trừ: Trước khi trồng cần đưa nước vào ngập ruộng hoặc sử dụng màng phủ nilon diệt nhộng trong đất. Luân canh với các cây không phải ký chủ của sâu. Bón phân cân đối hợp lý, sử dụng phân hữu cơ. Sâu xanh da láng có tính kháng thuốc cao và dễ phát sinh thành dịch. Sử dụng luân phiên các loại thuốc có trong danh mục thuốc BVTV, lưu ý dùng đúng thuốc, đúng thời điểm, ưu tiên sử dụng các thuốc vi sinh. Đảm bảo thời cách ly.

- Triệu chứng gây hại: Tấn công vào lá làm lá có màu sáng bạc và có vết hoặc đốm nhỏ màu nâu. Lá có thể héo hoặc biến dạng. Ngọn của các lá phía ngoài có màu nâu. Trong trường hợp bị hại nghiêm trọng lá rũ xuống, củ nhỏ và biến dạng.

- Biện pháp phòng trừ: Có thể sử dụng một số hoạt chất: Thiamethoxam; Imidacloprid, Matrine… để phòng trừ.

- Triệu chứng gây hại: Vết bệnh thường hình thành ở giữa các lá bánh tẻ, có hình bầu dục dài, lúc đầu có màu xám trắng sau đó tâm vết bệnh chuyển thành màu nâu vàng trên nền trắng xám, sau từ 5-7 ngày gãy gục ở giữa và khô lụi.

- Biện pháp phòng trừ: Gieo trồng tập trung, đảm bảo mật độ, không trồng quá dày. Lên luống phù hợp, tưới nước đủ ẩm, không để ruộng quá ướt. Vào những ngày có nhiều sương có thể tưới nước rửa sương vào buổi sáng để hạn chế bệnh phát triển. Khi bệnh chớm xuất hiện dùng các thuốc BVTV có hoạt chất như: Azoxystrobin, Difenonazole, Propiconazole, Hexaconazole….

- Triệu chứng gây hại: Vệt bệnh là những hình o van, đồng tâm. Lúc đầu là những đốm nhỏ trắng sau đó nếu thời tiết ẩm vết bệnh chuyển màu xám hay nâu. Nếu bị hại nặng lá sẽ bị khô, cây chết. Đôi khi ở phần dưới cây sát mặt đất có thể cũng bị hư hại do thối ướt sau đó khô lại và củ cũng bị khô theo.

- Biện pháp phòng trừ: Thu dọn tàn dư cây bệnh sau khi thu hoạch, làm đất kỹ, trồng mật độ vừa phải. Sử dụng các loại thuốc trong danh mục thuốc BVTV để phòng trừ, có thể sử dụng một luân phiên một số thuốc có hoạt chất sau để phòng trừ: Azoxystrobin, Difenoconazole, Chlorothalonil; Difenoconazole, Iminoctadine.

Thời gian thu hoạch thích hợp vào sáng sớm và chiều mát. Tiến hành thu hoạch khi hành đủ tuổi (42-45 ngày sau trồng) tùy tình hình sinh trưởng và sâu bệnh. Trường hợp hành xấu có thể lưu thêm vài ngày, nhưng không nên kéo dài quá. Hành lá khi đưa ra thị trường phải đảm bảo an toàn cho người sử dụng.

Năng suất bình quân tại địa phương: 1 kg giống sẽ thu được 6-7 kg thành phẩm. Mùa nắng năng suất cao hơn: 1 kg giống cho 10 kg thành phẩm, mùa mưa năng suất thấp 4-5 kg thành phẩm./.

Nhiệt độ thích hợp cho cây phát triển từ 15-20^oC, cây có thể sinh trưởng phát triển bình thường trong phạm vi nhiệt độ từ 10-35^oC. Nếu nhiệt độ thấp hơn 10^oC và cao hơn 35^oC cây sinh trưởng phát triển kém.

Cây cúc là cây ngày ngắn, ưa ánh sáng. Tuy nhiên ở mỗi thời kỳ sinh trưởng phát triển cây có yêu cầu ánh sáng khác nhau. Thời gian chiếu sáng rất quan trọng và ảnh hưởng lớn đến năng suất, chất lượng bông. Thời kỳ cây con cần ít ánh. Thời kỳ chuẩn bị phân cành cần tăng thời gian chiếu sáng (trên 14 giờ) để giúp cây sinh trưởng phát triển mạnh, giúp cho thân cao, lá to, hoa nở muộn nhưng chất lượng hoa tăng.

Ẩm độ đất thích hợp khoảng 70 - 80%, ẩm độ không khí thích hợp khoảng 65 - 70%, ẩm độ cao hơn 85% cây dễ bị nấm bệnh xâm nhập.

Do cây cúc có bộ rễ phát triển cạn, rễ chùm nên cần đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng.

Chọn mua cây giống từ các cơ sở nhân giống hoa có uy tín, sử dụng cây cúc đạt tiêu chuẩn: Chiều cao cây 5 - 7 cm; Số lá: 5-7 lá; đường kính thân 0,2 cm; dài rễ: 0,5-3 cm; số rễ: > 4 rễ/cây.

Giống cúc luôn có sự thay đổi, căn cứ vào sinh thái và thị hiếu người tiêu dùng ta có thể chọn các loại giống cúc chính trồng chậu được trồng trên địa bàn hiện nay là giống hoa cúc Đại Đóa, giống hoa cúc Pha Lê và giống cúc Vàng Đà Lạt, cúc đài loan.

Dọn sạch cỏ dại, xới xáo kỹ. Rải vôi với liều 50 kg/1.000 m². Bón lót 300 kg phân hữu cơ + 1-2 kg nấm Trichoderma sp./1.000 m². Lên liếp với chiều cao 20-30 cm, rộng 80-100 cm, rãnh liếp 30-40 cm, trồng 4 hàng/liếp.

Mật độ trồng khoảng 4.000-5.500 cây/1.000 m² Cây cách cây 30-50 cm, hàng cách hàng 30-50 cm, tùy giống và tùy mục đích tiêu thụ (cắt hoa hay nhổ cả cây).

Bón lót toàn bộ vôi và phân hữu cơ. Sau khi trồng 5-7 ngày có thể phun chất kích thích sinh trưởng, phân Humic để kích thích cây ra rễ, giúp cây bén rễ hồi xanh, sinh trưởng và phát triển tốt hơn.

Tùy theo đặc điểm của từng giống, thời tiết khí hậu của từng năm và theo nhu cầu thị trường để bố trí thời vụ trồng cúc cho phù hợp. Tại thành phố, hoa cúc thường được trồng dưới đất quanh năm.

Trồng vào buổi chiều mát, tưới nhẹ liếp đất đã được chuẩn bị, sau đó dùng tay khét lỗ trên liếp rồi đặt cây giống vào lỗ, khi trồng xong lấy tay ấn chặt gốc, dùng rơm mềm (rơm đã được xử lý mầm bệnh) che phủ gốc và dùng vòi phun nhẹ tưới đẫm luống. Rơm vừa có tác dụng giữ ẩm cho cây vừa có tác dụng hạn chế sự đóng váng lớp đất mặt làm cho nước tưới có thể xuống rễ một cách dễ dàng. Những ngày đầu, tưới nước cần hết sức nhẹ nhàng, tránh lay gốc, trôi cây và không để các lá gần đất bị dính vào đất hoặc bùn đất bắn lên các lá non làm bít các khí khổng, ảnh hưởng đến sự quang hợp, hô hấp, sự bốc hơi của bộ lá khi cây chưa hồi xanh trở lại.

Cúc là cây trồng dưới đất, rất cần oxy trong đất để phục vụ quá trình hô hấp trong cây, do đó phải thường xuyên tiến hành làm cỏ kết hợp với xới xáo và vun luống. Việc xới xáo xung quanh gốc chỉ cần thiết vào lúc cây cúc còn nhỏ. Khi cúc đã lớn (sau trồng 40 ngày) nên hạn chế việc xới xáo vì lúc này bộ rễ cúc phát triển mạnh, lan rộng ra khắp mặt đất, nếu xới xáo sâu sẽ làm nhiều rễ bị đứt ảnh hưởng tới việc hút chất dinh dưỡng của cây. Lúc này chỉ nên cắt tỉa các lá già xung quanh gốc, cũng không nên vun đất vào gốc quá cao vì sẽ làm phát sinh nhiều mắt rễ khiến gốc xù xì, thân cây không đẹp ảnh hưởng tới chất lượng cành mang hoa.

Cúc cần tưới nước trong suốt quá trình sinh trưởng của cây. Trong thực tế thường kết hợp giữa tưới nước và bón phân cho cây, vừa cung cấp lượng nước cần, vừa bổ sung dinh dưỡng giúp cây phát triển.

Nếu muốn cây cúc có cành mập, hoa đơn bông to, cần phải tỉa bỏ hết các mầm nhánh phụ mọc từ nách lá, chỉ để lại một nụ chính trên đỉnh thân.

Có 3 hình thức bấm:

Bấm ngọn sớm 1 lần: Sau khi trồng cúc được 15 - 20 ngày, tiến hành bấm ngọn, cây sẽ cho ra nhiều nhánh và tỉa bớt chỉ để lại 3 - 4 nhánh; sau này sẽ cho 3 - 4 cành hoa, tuy hoa cúc nhỏ hơn nhưng số lượng bông tăng lên 3 - 4 lần trên đơn vị diện tích. Cách làm này áp dụng đối với những giống cúc có đường kính hoa trung bình 6 - 8 cm.

Bấm ngọn muộn 1 lần tạo tán: Đối với giống cúc chùm, sau khi cây ra rất nhiều cành nhánh và nhiều nụ/cành, tiến hành ngắt nụ đỉnh để kích thích các nụ bên phát triển đồng đều; tỉa bớt các cành nhánh ở phía dưới chỉ để lại khoảng 4 - 5 cành, sau sẽ cho khoảng 5 - 7 bông hoa đều và đẹp; hoặc có thể để nguyên nụ chính, chỉ tỉa bớt cành nhánh phía dưới gốc, để lại 4 - 5 nhánh phía trên thì nụ chính sẽ nở trước và to hơn so với các nụ bên.

Bấm ngọn nhiều lần: Với một số giống cúc có hoa nhỏ, đường kính bông 1 - 3 cm, dạng cây bụi, thân mềm, khả năng phát sinh cành nhánh mạnh, việc bấm ngọn có thể tiến hành từ 2 - 3 lần tuỳ theo sức cây và khả năng chăm bón. Lần 1 bấm sau trồng 15 - 20 ngày, sau 15 ngày bấm tiếp lần 2 và có thể bấm lần 3 - 4 đến khi cây có đủ nhánh, đủ cành để tạo thế, dáng cho cây, sau đó vặt bỏ các mầm nách không cần thiết và các nụ con ra sau để hoa nở đồng. Bấm ngọn giúp mầm nhánh phát triển nhanh hơn. Bằng cách này đã tạo ra 1 cây cúc hình cầu hoặc hình mâm xôi từ 1 thân ban đầu. Phương pháp này dùng cho việc trồng trong chậu hoặc trồng vào các bồn trang trí, trông rất đẹp mắt. Ngoài ra, trong sản xuất cũng có một số giống cúc trồng để phát triển một cách tự nhiên nhằm giảm bớt chi phí lao động, những giống này phải cắm cọc, buộc dây mềm xung quanh khóm hoa để cây thẳng không bị nghiêng hay đổ.

Giống hoa cúc có phản ứng sinh trưởng mạnh với ánh sáng, do vậy khi mới trồng, gặp điều kiện ánh sáng ngày ngắn vào các tháng 9, 10, 11, 12 làm hoa cúc dễ ra hoa, ra hoa sớm, giảm chất lượng cành hoa. Để khắc phục hiện tượng này, khi trồng cúc vào vụ Đông Xuân. Sử dụng bóng điện 75-100 W để chiếu sáng thêm 3-4 giờ vào lúc chiều tối (17-21 giờ) hoặc lúc nửa đêm (21-24 giờ), cứ 6 m² đặt 1 bóng, chiều cao bóng đèn cách ngọn cây 1,0-1,2 m. Chiếu sáng liên tục từ khi trồng đến khoảng 20-30 ngày sau trồng, tùy thuộc thời điểm trồng, sẽ làm cây chậm phân hoá mầm hoa, kết quả là cây đủ chiều cao cần thiết mới ra hoa. 

- Chủng loại phân bón, lượng phân bón

• Phương pháp bón: Sau trồng 2 tuần thì tiến hành bón thúc cho cây:
• Lần 1: Sau trồng 25-30 ngày. Hòa nước tưới cho cây với liều 20% N + 30% P₂O₅ + 30% K₂O.
• Lần 2: Sau trồng 40-45 ngày rải đều trên mặt liếp với liều 40% N + 50% P₂O₅ + 40% K₂O. Sau đó tưới nước rửa để không cho phân dính vào lá cây
• Lần 3: Sau trồng 55-60 ngày. bón hết lượng phân còn lại. Cách bón như lần 2.

- Triệu chứng gây hại: Rệp muội gây hại ở ngọn non, cuống lá, mặt dưới lá vạn thọ. Rệp chích hút nhựa cây làm cho cây sinh trưởng phát triển kém, cằn cỗi, khô héo dần rồi rụng từng bộ phận: lá, hoa. Chất bài tiết của rệp lại là thức ăn và môi trường sống của nấm bồ hóng làm giảm năng suất và chất lượng hoa. Chất thải của rệp còn là thức ăn cho kiến đỏ và kiến đen sống cộng sinh trên cây; làm cho cây đào cằn cỗi, lá vàng, ra hoa rất kém rồi héo dần và chết khi bộ rễ bị hỏng nặng.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh vườn trồng, thu dọn tàn dư cây trồng. Bón phân cân đối, không lạm dụng phân đạm. Ngắt bỏ những lá bị nhiễm rệp muội và tiêu hủy. Bảo vệ các loài thiên địch của rệp muội như bọ rùa, kiến, dòi ăn thịt, nhện.

- Triệu chứng gây hại: Sâu non ăn lá, ăn nụ hoa, trên lá non chúng ăn khuyết, trên nụ chúng đục nụ, ăn vào bên trong. Sâu cuốn lá thường cuốn lá non lại, tạo thành những búi lá, bên trong có sâu non ẩn nấp. Lá bị sâu cuốn lá tấn công sẽ bị biến dạng, cằn cỗi, ảnh hưởng đến khả năng quang hợp.

- Biện pháp phòng trừ: Thường xuyên theo dõi quan sát, bảo vệ các cơi đọt non, phát hiện sâu hại kịp thời để có hướng giải quyết phù hợp. Trường hợp cây bị sâu gây hại nặng, tiến hành cắt tỉa, loại bỏ các cành lá, chồi non đem đi tiêu hủy. Chăm sóc cho cây sinh trưởng tốt, tỉa cành, tạo tán, bón thúc cho lộc non ra tập trung, hạn chế sự phá hại của sâu.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Rhizoctonia solania gây ra. Bệnh rất phổ biến giai đoạn cây con. Phần rễ và cổ rễ, phần thân sát mặt đất của cây vạn thọ xuất hiện những đốm nhỏ có màu xám nâu, lở loét, thối nhũn. Trong điều kiện thời tiết thích hợp, bệnh trở nặng cổ rễ sẽ chuyển sang màu thâm đen, thối rữa làm cho cây dễ đổ gãy và chết. Phần thân trên mặt đất và lá: Lá vẫn xanh tươi tuy nhiên phần thân bị héo rũ. Vết bệnh hình thành theo từng chòm, từ từ lan rộng trên toàn bộ thân.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh vườn trồng, tiến hành loại bỏ toàn bộ những cây bị bệnh. Không được vức bỏ cây bệnh xuống nguồn nước gần nơi sử dụng để tưới cho hoa Vạn thọ. Lên luống trồng hoa phải cao ráo, thoát nước tốt và mật độ trồng vừa phải. Không nên sử dụng quá nhiều phân đạm, nên sử dụng các loại phân hữu cơ hoai mục kết hợp với nấm Trichoderma.

- Triệu chứng gây hại: Do vi khuẩn Pseudomonas solanaccearum gây ra. Bệnh gây hại chủ yếu giai đoạn sinh trưởng, đến lúc ra nụ hoa. Cụ thể: Phần gốc rễ bệnh làm rễ cây vạn thọ bị thối đen. Phần lá non héo trước, lá già vẫn xanh nhưng bị héo rũ đột ngột. Sau vài ngày cây sẽ chết hoàn toàn. Phần thân nếu bị vi khuẩn tấn công, thân cây xuất hiện bó mạch thâm đen, khi cắt ngang gốc, bóp mạnh vào phần miệng bị cắt ngang có tiết dịch nhờn, vi khuẩn màu trắng sữa chảy ra. Trường hợp do nấm, khi chẻ dọc thân, mạch dẫn bị khô và có màu nâu đen. Bệnh gây hại nặng làm cho cây chết và lá chuyển sang màu vàng, trên gốc và thân cây xuất hiện tơ nấm màu hồng nhạt.

- Biện pháp phòng trừ: Đất và giá thể trồng cây Vạn thọ phải xử lý kỹ, vệ sinh và tiêu hủy tàn dư cây bệnh, đất phải tơi xốp và thoát nước tốt, trồng cây trên giàn. Hạn chế tạo vết thương trong quá trình chăm sóc, diệt khuẩn dụng cụ cắt tỉa cành.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Alternaria dianthi gây ra. Vết bệnh ban đầu màu xám nâu hoặc xám đen, hình tròn, xung quanh có quầng vàng rộng. Sau một thời gian vết bệnh từ mép và chóp lá lan nhanh vào phiến làm lá bị thối đen và rụng xuống đất. Bệnh nặng sẽ làm rụng toàn bộ lá trên cây. Trên bông bệnh thường gây hại trên những nụ hoa còn non. Nụ bị bệnh sẽ có triệu chứng nhăn lại và có màu nâu đen, bông không nở hoặc khi nở những cánh hoa bị thối đen từ bên trong. Bệnh làm bông bị thối hư và lây lan rất nhanh.

- Biện pháp phòng trừ: Đất trồng cần trộn với phân hữu cơ hoai mục, xử lý hạt giống trước khi gieo trồng.Vệ sinh vườn trồng, thu gom tiêu hủy tàn dư cây trồng. Thường xuyên ngắt bỏ các lá già tạo thông thoáng cho cây phát triển.

Thời gian cắt hoa tốt nhất là vào buổi sáng hoặc chiều mát, trời khô ráo không mưa. Không nên cắt hoa vào lúc giữa trưa vì lúc này cường độ ánh sáng lớn, nhiệt độ cao, khí khổng của lá mở to lượng nước bốc hơi mạnh dẫn đến mất nước nhanh, hoa mau héo, khó hồi phục. Lựa chọn những chùm bông hoa nở khoảng 2/3 số cánh hoặc nở gần hoàn toàn cánh vòng ngoài trên cây, nếu cắt để mang đi xa có thể cắt những bông ít nở hơn, dùng dao sắc cắt vát sát gốc, cách mặt đất 5 - 10 cm, khi cắt xong dốc ngược cành xuống để những đoá hoa lớn đã nở không bị gãy.

Trong trường hợp vận chuyển cúc đi tiêu thụ ở nơi xa có thể đóng hoa trong các thùng cát - tông. Thùng cát - tông được đục các lỗ xung quanh để cành hoa vẫn có thể hô hấp được. Trước khi cho hoa vào thùng không được để nước đọng trên cành, lá. Đậy nắp, dán lại và cho lên các xe vận chuyển chuyên dụng.

Trường hợp thu hoạch cả cây, cần nhổ vào sáng sớm hoặc chiều mát, trời khô ráo không mưa, loại bớt đất bám trên rễ, lá ủ, lá già, sau đó có thể buộc bó nhỏ theo yêu cầu thị trường và đưa đi tiêu thụ./.

Nhiệt độ lý tưởng từ 26-32^oC vào ban ngày và 20^oC vào ban đêm. Nhiệt độ vào ban đêm thấp hơn 20^oC sẽ giúp cây cho hoa khỏe hơn và có đường kính lớn hơn.

Là cây ưa sáng trực tiếp, nếu trồng trong bóng râm hoặc trồng chen cây dễ gãy và hoa màu sắc không đẹp, nhỏ. Thời gian chiếu sáng lý tưởng là 12 giờ mỗi ngày hoặc hơn 12 giờ sẽ giúp cây cho hoa lớn hơn.

Lượng mưa 1.500 - 2.000 mm/năm. Độ ẩm đất từ 60 - 70%, độ ẩm không khí 55 - 65% thuận lợi cho cúc sinh trưởng.

Cây Vạn thọ có thể phát triển ở đất có độ pH từ 6,5-7,5. Vạn thọ ưa đất tơi xốp, thoáng khí, thoát nước nhanh, chống úng ngập. Ngoài ra, đất phải sạch và tiêu diệt mầm bệnh.

Chọn hạt giống nơi cung cấp uy tín, giống F1 sạch bệnh, tỷ lệ nảy mầm trên 80%. Có rất nhiều giống Vạn thọ hiện nay như: Vạn thọ Pháp, Vạn thọ Mỹ, Vạn thọ Thái, Vạn thọ châu Phi và Vạn thọ Mexico Tuy nhiên, giống hoa Vạn thọ được trồng chủ yếu là Vạn thọ Pháp lùn và Vạn thọ Pháp cao, đặc tính của 2 giống này trồng được quanh năm, thích nghi rộng, bông to, màu sắc đẹp, thích hợp trồng vào dịp Tết.

Đất trồng hoa vạn thọ cần phải được chuẩn bị trước khi trồng khoảng 2 tuần, đất phải tơi xốp, thoát nước tốt, dọn sạch cỏ dại. Bón vôi với liều 50 kg/1.000 m².

Mật độ trồng khoảng 4.000-5.500 cây/1.000 m² Cây cách cây 30-50 cm, hàng cách hàng 30-50 cm, tùy giống và tùy mục đích tiêu thụ (cắt hoa hay nhổ cả cây).

Bón lót toàn bộ vôi và phân hữu cơ.

Bón lót 300-500 kg phân hữu cơ + 1-2 kg nấm Trichoderma sp./1.000 m².

Lên liếp với chiều cao 20-30 cm, rộng 80-100 cm, rãnh liếp 30-40 cm.

Có thể trồng Vạn thọ quanh năm, thông thường được trồng tập trung vào dịp tết Nguyên đán.

Đối với vạn thọ Pháp lùn thì gieo vào khoảng 25/10 âm lịch, trồng trễ nhất là vào 5-6/11 (âm lịch).

Đối với vạn thọ Pháp cao gieo vào khoảng 10/10 âm lịch trồng trễ nhất là vào 25-27/10 (âm lịch).

Hạt ngâm trong nước ấm theo tỷ lệ 1 sôi: 2 lạnh trong 4-5 h. Sau đó đem gieo vào các khay gieo hạt; bầu lá chuối; hoặc gieo trên các liếp nhỏ bằng tro trấu 3-4 cm, trên nền đất được băm nhuyễn.

Giai đoạn này cần làm giàn và che nắng cho cây con, tránh cây bị héo cũng như cháy nắng, 5 ngày gieo sau khi gieo nới lỏng giàn che để cây con nhận ánh sáng, giúp cây cứng cáp vào buổi sáng. 

Khi cây con được 6 -8 ngày tuổi, tháo giàn che cho cây con tiếp xúc với nắng hoàn toàn.

Khi cây con được 15 - 16 ngày tuổi, đưa cây con ra vườn trồng, chọn những cây mập, khỏe, không bị sâu bệnh.

Hoặc có thể chọn mua ở những nơi có uy tín và chọn những cây giống khỏe, không bị sâu bệnh, đúng giống.

Mật độ trồng: khoảng 3.500-4.000 cây/1.000 m².

Cây cách cây 40-50 cm, hàng cách hàng 40-50 cm,

Trồng vào buổi chiều mát, tưới nhẹ liếp đất đã được chuẩn bị, sau đó dùng tay khét lỗ trên liếp rồi đặt cây giống vào lỗ, khi trồng xong lấy tay ấn chặt gốc, dùng rơm mềm (rơm đã được xử lý mầm bệnh) che phủ gốc và dùng vòi phun nhẹ tưới đẫm luống. Rơm vừa có tác dụng giữ ẩm cho cây vừa có tác dụng hạn chế sự đóng váng lớp đất mặt làm cho nước tưới có thể xuống rễ một cách dễ dàng. Những ngày đầu, tưới nước cần hết sức nhẹ nhàng, tránh lay gốc, trôi cây và không để các lá gần đất bị dính vào đất hoặc bùn đất bắn lên các lá non làm bít các khí khổng, ảnh hưởng đến sự quang hợp, hô hấp, sự bốc hơi của bộ lá khi cây chưa hồi xanh trở lại.

Giai đoạn mới gieo hạt, cần duy trì tưới phun sương đều đặn mỗi ngày 2 lần vào sáng sớm và chiều mát.

Sau khi trồng cây được 1 tháng (6-7 cặp lá), nách lá xuất hiện chồi non tiến hành bấm ngọn để phát triển những chồi nách. Mỗi cây chỉ cần để lại 5-6 chồi nách để cây phát triển tốt. Nếu chồi bên bị che khuất, thì cắt nữa lá giúp chồi nhận đủ ánh sáng.

Việc bấm ngọn Vạn thọ nên được tiến hành trước ngày 5/12 âm lịch đối với Vạn thọ cao, Vạn thọ lùn thì trễ hơn (trước ngày 10/12).

Sau khi bấm ngọn nửa tháng, Vạn thọ ra nụ, nên cắt tỉa bỏ những chồi nhỏ trong nhánh, để lại 1 nụ chính để nở hoa đẹp nhất.

- Chủng loại phân bón, lượng phân bón

- Thời gian bón và phương pháp bón

Sau khi trồng 5-7 ngày có thể phun chất kích thích sinh trưởng, phân Humic để kích thích cây ra rễ, giúp cây bén rễ hồi xanh, sinh trưởng và phát triển tốt hơn.

Sau trồng 2 tuần thì tiến hành bón thúc cho cây.

+ Lần 1: Sau trồng 25-30 ngày. Hòa nước tưới cho cây với liều 20% N + 30% P₂O₅ + 30% K₂O.

+ Lần 2: Sau trồng 40-45 ngày rải đều trên mặt liếp với liều 40% N + 50% P₂O₅ + 40% K₂O. Sau đó tưới nước rửa để không cho phân dính vào lá cây.

- Lần 3: Sau trồng 55-60 ngày. bón hết lượng phân còn lại. Cách bón như lần 2.

Ngoài ra, có thể dùng thêm chất kích thích sinh trưởng phun ướt đẫm cho cây, 10 ngày phun một lần để bổ sung dinh dưỡng cho cây, giúp cây sinh trưởng phát triển tốt. Nên phun vào lúc sáng sớm hoặc chiều tối.

Tưới đủ nước giữ ẩm cho cây, phát hiện sâu bệnh hại kịp thời tách cây nhiễm bệnh ra khỏi khu vực trồng, bố trí giàn cao ráo, thoát nước tốt và mật độ chậu phù hợp tránh quá dày giáp tán lá dễ lây nhiễm bệnh.

- Biện pháp thủ công

Thường xuyên tỉa lá chân tạo độ thông thoáng cho cây. Thu gom và đem tiêu hủy cây bị nhiễm bệnh.

- Biện pháp sinh học

Trồng cây ký chủ tạo môi trường cho thiên địch phát triển, sử dụng các chế phẩm sinh học để phòng trừ sâu bệnh hại.

- Biện pháp hóa học

Khuyến cáo sử dụng thuốc theo nguyên tắc 4 đúng, trong danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam.

- Triệu chứng gây hại: Thành trùng cái đẻ trứng vào trong mô lá. Thành trùng dùng ống đẻ trứng chích vào lá và lấy thức ăn tiết ra từ các vết chích. Sau khi nở, ấu trùng (dòi) đục vào trong mô lá thành những đường ngoằn ngoèo ở mặt trên lá, lúc đầu đường đục nhỏ, càng lúc càng to dần cùng với sự phát triển của cơ thể ấu trùng. Đường đục xuất hiện ở mặt trên lá.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh vườn trồng, không trồng các loài cây ký chủ phụ. Hạn chế sử dụng thuốc BVTV để bảo tồn lượng thiên địch như: Bọ rùa, kiến ba khoang, nhện bắt mồi, ong ký sinh… Dòi đục lá có nhiều loại ký sinh, nên theo dõi mật độ và tỷ lệ lá bị hại trước khi sử dụng biện pháp hóa học. Sử dụng thuốc phòng trị trên hoa kiểng trong danh mục cho phép lưu hành tại Việt Nam và đảm bảo theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Nhện thường gây hại ở các lá phía trên, đa phần là tấn công bên dưới mặt lá hay trên các đọt, nơi sẽ hình thành hoa. Trong quá trình gây hại, nhện giăng lớp mạng nhện mỏng trên nhánh đọt hay lá. Trên lá, vết cạp và chích hút của nhện tạo thành những chấm nhỏ li ti màu ngã vàng. Nếu bị nặng thì các chấm nhỏ li ti liên kết lại với nhau làm cho toàn bộ lá bị ngã vàng, sau đó héo đi. Trên các nhánh đọt, sự chích hút của nhện làm cho đọt kém phát triển, có thể làm cho cây không ra hoa, phát triển còi cọc. Đôi khi nhện tấn công lên cả hoa, làm cho hoa héo đi nhanh chóng.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh vườn trồng, loại bỏ và tiêu hủy những cây bị nhện đỏ gây hại. Tưới nước bằng vòi phun áp lực mạnh lên lá để giảm mật số nhện đỏ. Bảo vệ các loài côn trùng săn mồi như ấu trùng bọ cánh gân (lacewing larvae), bọ trĩ bắt mồi (predacious thrip) và bọ rùa để khống chế mật số nhện đỏ. Sử dụng thuốc phòng trị trên hoa kiểng trong danh mục cho phép lưu hành tại Việt Nam và đảm bảo theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Sâu non ăn lá, ăn nụ hoa, trên lá non chúng ăn khuyết, trên nụ chúng đục nụ, ăn vào bên trong. Sâu cuốn lá thường cuốn lá non lại, tạo thành những búi lá, bên trong có sâu non ẩn nấp. Lá bị sâu cuốn lá tấn công sẽ bị biến dạng, cằn cỗi, ảnh hưởng đến khả năng quang hợp.

- Biện pháp phòng trừ: Thường xuyên theo dõi quan sát, bảo vệ các cơi đọt non, phát hiện sâu hại kịp thời để có hướng giải quyết phù hợp. Trường hợp cây bị sâu gây hại nặng, tiến hành cắt tỉa, loại bỏ các cành lá, chồi non đem đi tiêu hủy. Chăm sóc cho cây sinh trưởng tốt, tỉa cành, tạo tán, bón thúc cho lộc non ra tập trung, hạn chế sự phá hại của sâu. Sử dụng thuốc phòng trị trên hoa kiểng trong danh mục cho phép lưu hành tại Việt Nam và đảm bảo theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Rhizoctonia solania gây ra. Bệnh rất phổ biến giai đoạn cây con. Phần rễ và cổ rễ, phần thân sát mặt đất của cây vạn thọ xuất hiện những đốm nhỏ có màu xám nâu, lở loét, thối nhũn. Trong điều kiện thời tiết thích hợp, bệnh trở nặng cổ rễ sẽ chuyển sang màu thâm đen, thối rữa làm cho cây dễ đổ gãy và chết. Phần thân trên mặt đất và lá: Lá vẫn xanh tươi tuy nhiên phần thân bị héo rũ. Vết bệnh hình thành theo từng chòm, từ từ lan rộng trên toàn bộ thân.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh vườn trồng, tiến hành loại bỏ toàn bộ những cây bị bệnh. Không được vức bỏ cây bệnh xuống nguồn nước gần nơi sử dụng để tưới cho hoa Vạn thọ. Lên luống trồng hoa phải cao ráo, thoát nước tốt và mật độ trồng vừa phải. Không nên sử dụng quá nhiều phân đạm, nên sử dụng các loại phân hữu cơ hoai mục kết hợp với nấm Trichodecma. Sử dụng thuốc phòng trị trên hoa kiểng trong danh mục cho phép lưu hành tại Việt Nam và đảm bảo theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Do vi khuẩn Pseudomonas solanaccearum gây ra. Bệnh gây hại chủ yếu giai đoạn sinh trưởng, đến lúc ra nụ hoa. Cụ thể: Phần gốc rễ: Bệnh làm rễ cây vạn thọ bị thối đen. Phần lá: Lá non héo trước, lá già vẫn xanh nhưng bị héo rũ đột ngột. Sau vài ngày cây sẽ chết hoàn toàn. Phần thân: nếu bị vi khuẩn tấn công, thân cây xuất hiện bó mạch thâm đen, khi cắt ngang gốc, bóp mạnh vào phần miệng bị cắt ngang có tiết dịch nhờn, vi khuẩn màu trắng sữa chảy ra.

- Biện pháp phòng trừ: Đất và giá thể trồng cây Vạn thọ phải xử lý kỹ, vệ sinh và tiêu hủy tàn dư cây bệnh, đất phải tơi xốp và thoát nước tốt, trồng cây trên giàn cao ráo thông thoáng. Hạn chế tạo vết thương trong quá trình chăm sóc, tưới nước dưới gốc cây, diệt khuẩn dụng cụ cắt tỉa cành. Sử dụng thuốc phòng trị trên hoa kiểng trong danh mục cho phép lưu hành tại Việt Nam và đảm bảo theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Alternaria dianthi gây ra. Vết bệnh ban đầu màu xám nâu hoặc xám đen, hình tròn, xung quanh có quầng vàng rộng. Sau một thời gian vết bệnh từ mép và chóp lá lan nhanh vào phiến làm lá bị thối đen và rụng xuống đất. Bệnh nặng sẽ làm rụng toàn bộ lá trên cây. Bệnh thường xuất hiện những chấm nhỏ màu đen trên bề mặt lá. Ban đầu là vết nhỏ sau lan rộng thành đốm to khiến lá dần mất chất diệp lục nuôi dưỡng cây. Trên bông bệnh thường gây hại trên những nụ hoa còn non. Nụ bị bệnh sẽ có triệu chứng nhăn lại và có màu nâu đen, bông không nở hoặc khi nở những cánh hoa bị thối đen từ bên trong. Bệnh làm bông bị thối hư và lây lan rất nhanh.

- Biện pháp phòng trừ: Đất trồng cần trộn với phân hữu cơ hoai mục, xử lý hạt giống trước khi gieo trồng. Vệ sinh vườn trồng, thu gom tiêu hủy tàn dư cây trồng. Thường xuyên ngắt bỏ các lá già tạo thông thoáng cho cây phát triển. Sử dụng thuốc phòng trị trên hoa kiểng trong danh mục cho phép lưu hành tại Việt Nam và đảm bảo theo nguyên tắc 4 đúng.

Vạn thọ sẽ trổ bông sau 60-70 ngày gieo hạt. Thu hoạch bằng cách nhổ nguyên cây loại bỏ đất, lá già, lá ủ hoặc bứng nguyên bầu đất vô chậu đưa đi tiêu thụ./.

Cây ưa sáng, chịu được nắng nóng, cây sinh trưởng tốt ở nhiệt độ 21 - 23^oC. Hạt có thể nảy mầm ở 15 - 20^oC, ở nhiệt độ 20 - 25^oC, hạt nảy mầm thuận lợi.

Húng lủi là loại rau gia vị và rau thơm ưa sáng, thời gian chiếu sáng toàn phần giúp cây cho năng suất cao, nhất là vụ Đông Xuân.

Húng lủi là loại rau ưa nước, do đó cần bổ sung nước đầy đủ để cây không bị khô héo và chết dần. Vào mùa khô, nên tưới nước hai lần mỗi ngày vào sáng sớm và chiều mát để giữ đất luôn ẩm. Tuy nhiên, cần chú ý đến khả năng thoát nước để tránh ngập úng, pH nước từ 5,5-6,5, độ mặn 0 ‰.

Có thể trồng được trên nhiều loại đất khác nhau chỉ cần chủ động tưới tiêu tốt nhưng tốt nhất nên gieo trồng trên đất màu mỡ tơi xốp, nhẹ, pH từ 5,5 -7.

Tiêu chuẩn hạt giống: Hạt giống tốt trước tiên phải có độ thuần cao, sạch bệnh, hạt mẩy, đẹp, vỏ hạt sáng, không chảy dầu, không lẫn tạp chất và có tỷ lệ nảy mầm cao (từ 90% trở lên). Sử dụng các giống có năng suất cao, chất lượng tốt, thích hợp với sản xuất và tiêu thụ.

Cành giống: chọn những cành cây cứng, chắc khỏe, cành không sâu bệnh, không có hoa. Độ dài trung bình phải đạt từ 10 - 15cm thì mới đảm bảo hiệu quả trồng.

Rau trồng được trên nhiều loại đất, thích hợp nhất là đất có cơ cấu nhẹ, giàu hữu cơ. Lên liếp cao 10 - 30 cm, mặt liếp rộng 1 - 1.2 m, rãnh sâu 30 - 40 cm. Không nên làm đất quá nhuyễn vì đất dễ bị nén lại do tưới hoặc mưa, kích cỡ cục đất khoảng 3 - 5 cm là tốt, nên xử lý đất bằng vôi bột (30 - 50 kg/1.000 m2), rãi tro hoặc trấu hay xơ dừa để lắp các khe hở giữa các cục đất, tưới ướt đất trước khi gieo hạt.

Trồng bằng phương pháp giâm cành: Cắt mỗi đoạn cành giống từ 10-15cm. Cắm mỗi hộc 4-6 cành nghiêng trên mặt đất với khoảng cách từ 15-20cm. Khi trồng chú ý khoảng cách, không quá khít nhau, tạo độ thoáng cho các cây con mọc.

Bón lót: 100/% phân hữu cơ; vôi (50 - 100kg) 100%.

Rau húng lủi có thể trồng quanh, mùa nắng cần tưới nước đầy đủ cây sinh trưởng tốt và cho năng suất cao nhất, mùa mưa (5-10 dl) cây khó trồng cây tăng trưởng kém có nhiều sâu bệnh hại tấn công.

Trồng rau húng lủi bằng 2 phương pháp trồng bằng hạt và giâm cành:

• Trồng bằng hạt: Ngâm hạt với nước ấm theo tỷ lệ 2 sôi 3 lạnh trong khoảng từ 3-4 tiếng để giúp tăng tỷ lệ nảy mầm cho hạt. Cho đất đã được chuẩn bị sẵn vào chậu rồi tưới 1 ít nước để tạo độ ẩm vừa phải. Vớt hạt ra, để ráo nước rồi tiến hành gieo hạt.
• Trồng bằng phương pháp giâm cành: Cắt mỗi đoạn cành giống từ 10-15cm. Cắm mỗi hộc 4-6 cành nghiêng trên mặt đất với khoảng cách từ 15-20cm. Khi trồng chú ý khoảng cách, không quá khít nhau, tạo độ thoáng cho các cây con mọc. Tưới đẫm sau khi trồng.

Trong thời gian canh tác nên làm sạch cỏ trên liếp, rãnh và xung quanh khu vực gieo trồng, làm cỏ trước khi bón phân giữ cho liếp thông thoáng hạn chế sâu bệnh hại.

Rau húng lủi là loài cây ưa ẩm nên thường xuyên cung cấp nước cho cây 2 lần/ngày. Vào giai đoạn cây con nên tưới 3 lần/ngày để cây có đủ nước. Nếu đất quá khô hoặc bị ngập úng cây sẽ bị đen thân lá, chết dần.

- Chủng loại phân bón, lượng phân bón

• Thời gian bón và phương pháp bón: Bón thúc chia làm 04 lần:

+ Lần 1: 10 NST bón 20 % N; 10%P₂0₅, 10% K₂O.

+ Lần 2: 20 NST: 20 % N; 10% P₂0₅, 10% K₂O.

+ Lần 3: 30 NST bón 30 % N; 40% P₂0₅, 40% K₂O.

+ Lần 4: 40 NST bón 30 % N; 40%P₂0₅, 40% K₂O.

Ngoài biện pháp bón vào đất, có thể phun qua lá các dung dịch dinh dưỡng đa lượng, trung lượng, vi lượng để cây tăng sức đề kháng, màu sắc đẹp.

Luân canh để hạn chế các sâu bệnh hại, không nên trồng liên tục nhiều vụ trồng cùng họ Cải trên cùng một chân đất. Mật độ gieo trồng vừa phải không nên trồng quá dày nhất là trong mùa mưa, nhằm hạn chế sự phát triển của các loại bệnh. Vệ sinh đồng ruộng: Làm sạch cỏ trong ruộng và cỏ bờ để hạn chế sự cư trú của các sâu bệnh, sau thu hoạch nên gom đốt các tàn dư trên ruộng trồng.

- Biện pháp thủ công

Thăm đồng thường xuyên nếu thấy xuất hiện các sâu bệnh hại như trứng sâu ăn tạp, sâu tơ, bệnh thối nhũn ... có thể dùng tay bắt, nhổ bỏ cây bệnh để hạn chế sự lây lan. Các cây lá bệnh khi nhổ bỏ không vứt ở ruộng và bờ mà cần gom đốt hoặc đào hố chôn có rãi vôi bột khử trùng, hay đem ủ phân.

- Biện pháp sinh học

Tạo môi trường phát triển các loài thiên địch như Nhóm ăn mồi: Bọ ngựa Mantis sp.; Bọ đuôi kìm Euborellia annulipes. Ong ký sinh (ký sinh trên sâu non và nhộng), sử dụng Nấm trắng Beauveria bassiana ký sinh, nấm đối kháng Trichoderma. Sử dụng bẫy bả chua ngọt, bẫy dính, bẫy pheromoneđể bắt côn trùng trưởng thành.

• Biện pháp hóa học

Khuyến cáo sử dụng thuốc theo nguyên tắc 4 đúng, trong danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam, tuân thủ thời gian cách ly đảm bảo an toàn thực phẩm.

- Triệu chứng gây hại: Sâu tuổi 1-2 chỉ ăn gặm phần diệp lục của lá và chừa lại lớp biểu bì trắng, từ tuổi 3 trở đi sâu ăn phá mạnh cắn thủng lá và gân lá. Ở tuổi lớn khi thiếu thức ăn, không những ăn phá lá cây mà còn ăn trụi cả thân, cành, trái non. Khi làm nhộng, sâu chui xuống đất làm thành một khoang và nằm yên trong đó hoá nhộng.

- Biện pháp phòng trừ: Đất trước khi trồng cần phải được cày, phơi và xử lý cho ruộng ngập nước 2-3 ngày để diệt nhộng, sâu non có trong đất. Phải thường xuyên đi thăm vườn để kịp thời phát hiện sâu, ngắt bỏ ổ trứng hoặc tiêu diệt sâu non mới nở khi chưa phân tán đi xa. Sâu ăn tạp rất dễ kháng thuốc, nên luân phiên nhiều thuốc thuộc,… đảm bảo thời gian cách ly thuốc trước khi thu hoạch theo hướng dẫn trên nhãn thuốc.

- Triệu chứng gây hại: Sâu non mới nở bò lên mặt lá gặm biểu bì tạo thành những đường rãnh nhỏ ngoằn ngoèo. Từ tuổi 2, sâu ăn thịt lá để lại lớp biểu bì tạo thành những vết trong mờ. Sâu lớn ăn toàn bộ biểu bì lá làm lá thủng lỗ chỗ. Khi mật độ sâu cao, ruộng cải bị hại xơ xác, chỉ còn trơ lại gân lá.

- Biện pháp phòng trừ: Dùng bẫy dính màu vàng theo dõi bướm sâu tơ, trồng xen với cây họ cà sẽ đuổi được bướm của sâu tơ. Do bướm sâu tơ thường không bay cao, nên có thể dùng lưới cao 2 m bao xung quanh để hạn chế bướm sâu tơ từ bên ngoài bay vào ruộng cải đẻ trứng. Sử dụng luân phiên thuốc BVTV có trong danh mục để tránh sâu kháng thuốc.

- Triệu chứng gây hại: Do vi khuẩn Erwinia carotovora gây ra. Bệnh tấn công từ rễ hoặc lá già nên rất khó phát hiện, có thể phát hiện bệnh được sớm nhờ một số lá có triệu chứng héo chóp lá vào buổi trưa và tươi lại vào buổi chiều.

- Biện pháp phòng trừ: Không trồng dày trong mùa mưa, lên luống cao để thoát nước nhanh, không bón nhiều phân đạm, tránh gây tổn thương cho cây. Luân canh với cây trồng khác họ. Nhổ đem ra khỏi ruộng và tiêu huỷ cây bị bệnh để tránh lây lan. Phun thuốc thuộc các nhóm hoạt chất Bordeaux, Kasugamycin, Oxolinic acid,… khi bệnh mới chớm xuất hiện.

Sau khi trồng từ 50 - 60 ngày, có thể bắt đầu thu hoạch rau húng lủi. Khi thu hoạch, dùng kéo cắt tỉa, chừa lại phần gốc khoảng 10 - 15 cm để cây nhanh chóng ra nhánh mới và tiếp tục sinh trưởng. Sau mỗi đợt thu hoạch, bón phân cho rau để cung cấp dinh dưỡng cho rau phát triển tốt hơn.

Bảo quản cẩn thận, tránh để sản phẩm bị dập nát và bụi bám vào, nên đóng gói tr­ước khi vận chuyển; phải đảm bảo tư­ơi, sạch khi đ­ưa ra tiêu thụ./.

Giai đoạn đầu sinh trưởng thân lá khoai lang cần nhiệt độ tương đối cao từ 25-30^oC. Giai đoạn phát triển củ nhiệt độ thích hợp nhất là 20-25^oC.

Khoai lang là cây ưa sáng, cường độ ánh sáng mạnh thuận lợi cho sự phát triển của cây.

Lượng mưa trung bình trong năm từ 750 - 1.000mm/năm. Cây cần nhiều nước lúc đang tăng trưởng mạnh. Tùy giai đoạn tăng trưởng, độ ẩm thích hợp nhất là 60-80% nước hữu dụng. Độ ẩm đất quá cao (>90%) cây sẽ cho nhiều rễ con, làm đất không được thoáng củ sẽ phát triển kém. Khoai lang yêu cầu đất chứa đựng độ ẩm đất cao, giai đoạn phát triển lá thì cần độ ẩm vừa phải, trong suốt 1 tháng đầu khi củ phát triển yêu cầu độ ẩm tăng lên.

Đất thích hợp nhất là đất xốp, dễ thoát nước, có sa cấu từ cát đến thịt pha cát, nhiều chất hữu cơ. Đất có độ pH từ 5,5-6,5 phù hợp cho sự phát triển của khoai lang.

Khoai lang có rất nhiều giống, một số giống được trồng phổ biến hiện nay: khoai bí đường, khoai trắng giấy, khoai sữa, khoai tím Nhật,... Hiện nay, khoai lang chủ yếu sử dụng đoạn thân của dây khoai làm hom giống đem trồng. Ngoài ra, có thể sử dụng củ khoai để nhân giống lấy hom đem trồng, chọn củ khoai giống to, không nhiễm bệnh, sử dụng đoạn thân từ củ khoai giống đem trồng để làm hom giống.

Hom giống được chọn từ ngọn dây khoai trở vào, hom giống có chiều dài từ 25-30cm, chọn không quá 2 hom trên một nhánh dây; hom giống mập, mạnh khoẻ, không sâu bệnh, có nhiều mắt (đoạn lóng thân ngắn).

Đất trồng phải được cày xới kỹ, xới lần 1 xong phơi đất vài ngày, sau đó xới lần 2 sâu khoảng 15 - 20cm. Tùy theo điều kiện đất đai sẽ lên luống có chiều rộng chân luống từ 1,2 - 1,3m (bao gồm rãnh giữa 2 luống 0,3m - 0,4m), chiều cao luống: 0,35m - 0,45m.

Đất trồng phải được luân canh tốt, được phơi ải, cày xới kỹ, tơi xốp, sạch cỏ và tàn dư thực vật (nhất là thân, rễ, củ từ vụ trước).

Mật độ khoảng 37.000-45.000 hom cho 1 ha (không tính mương), trồng lúc trời mát, đất ẩm, hom sẽ mau hồi phục, trồng dặm lúc 5-10 ngày sau khi trồng nhất là mùa khô dễ bị chết.

Đặt hom 1 hàng nối đuôi dọc theo luống (hom trước và hom sau đặt lệch sang 2 bên cách nhau 20-25cm). Đầu luống đặt 3 hom, hom trồng xuống đất sâu khoảng 3-5cm.

Bón phân chia có thể chia nhiều lần bón nhưng ít nhất là 3 lần/vụ.

+ Bón lót: Lên luống sau đó rải phân và trộn đều phân với lớp đất mặt.

+ Bón thúc: Bón từ 2 - 3 lần tùy theo mùa vụ trồng với liều lượng phân cụ thể như sau:

• Chủng loại phân bón, lượng phân bón

- Thời gian bón và phương pháp bón

+ Bón lót toàn bộ 100% phân hữu cơ vi sinh, 100% vôi bột, 100% P₂O_5, 30% N, 20% K₂O.

Các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long có đê bao, chủ động nước tưới có thể trồng khoai lang được quanh năm; vụ Đông Xuân xuống giống vào khoảng tháng 11-12 dương lịch, thu hoạch vào tháng 2-3, vụ Hè Thu xuống giống vào khoảng tháng 4-5 dương lịch, thu hoạch vào tháng 7-8.

- Trồng lúc trời mát, đất ẩm, hom sẽ mau hồi phục. Trước khi trồng nên nhúng hom vào chế phẩm nấm xanh (Metarhizium anisopliae) với mật số bào tử là 1,0x10⁹ bào tử/ml (có thể nhúng hom trong dung dịch thuốc trừ sâu Fipronil (Regent 0,3GR) để phòng ngừa sâu hại, liều lượng sử dụng theo hướng dẫn trên nhãn thuốc.

- Khi đặt hom nên đặt hom dọc theo luống 2 hàng dây song song cách nhau 30cm. Khoảng nối giữa các hom trên 2 hàng phải xen kẽ nhau. Các đầu luống trồng 3 hom, đặt hom xuống đất sâu khoảng 2-5cm. Sắp hom theo một chiều, giữ thẳng, được che mát. Trong mùa khô nên đặt hom hơi nghiêng để cây dễ hút nước.

Tiến hành làm cỏ kết hợp với bón thúc, xới đất, vun nhẹ, nhổ và tiêu hủy những dây bị bệnh để tránh lây lan. Thường xuyên làm cỏ sạch ở gốc và liếp.

Khoai lang là cây chịu hạn nhưng cũng rất cần nước để cho năng suất tối đa, nhất là mùa khô. Có thể có thể tưới tràn bằng cách đưa nước vào rãnh lên 1/2-1/3 luống, không giữ nước liên tục ở rãnh. Khi ẩm độ đất cao hơn 80% độ ẩm, cần tháo rút khô nước ở rãnh. Không để độ ẩm cao quá 80% bị kéo dài quá 12 giờ. Nhất là thời gian củ phát triển (phình to) để quá thời gian trên (không tháo nước kịp) củ sẽ bị lên men có mùi úng và bị thối.

Khi thấy dây bò xuống rãnh, cần sớm nhấc dây, vắt lên liếp nhằm hạn chế không cho rễ phụ của các mắt trên thân phát triển, giúp dinh dưỡng tập trung ở củ và còn làm liếp khoai thông thoáng. Nhấc dây thực hiện vào khoảng 30-45 ngày và 60-75 ngày sau khi trồng kết hợp với làm cỏ. Chỉ nên nhấc dây để đứt các rễ phụ ở thân, cẩn thận tránh lật ngược dây, nếu trời nắng nên hạn chế nhấc dây.

Bón phân chia có thể chia nhiều lần bón nhưng ít nhất là 3 lần/vụ.

Đvt: kg/1.000m²

Thời gian bón và phương pháp bón:

- Biện pháp phòng trừ: Luân canh với cây lúa hay rau màu khác, thường xuyên vun giồng để hạn chế củ tiếp xúc với mặt đất. Vì đây là điều kiện thuận lợi để sùng đẻ trứng vào củ. Dùng bẫy pheromones giới tính để nhử và loại bỏ các con bọ hà đực, bẫy pheromones phát huy hiệu quả tốt trong bán kính dưới 100m. Sử dụng thuốc BVTV trong danh mục cho phép và theo nguyên tắc 4 đúng để phòng trừ.

- Triệu chứng gây hại: Sâu mới nở có thể đục vào chồi non, cuống lá và các vết nứt trên dây khoai, tùy thuộc vào vị trí đẻ trứng. Nếu tấn công vào chồi non thì sự gây hại sẽ làm cho chồi không phát triển và chết dần. Nếu tấn công vào cuống lá hay các vết nứt, sâu sẽ ăn phá bên trong thân, làm cho thân bị rỗng, dây héo vàng từ nơi đục đến đọt. Bên trong đoạn thân bị đục thường chứa đầy phân sâu. Giai đoạn khoai tạo củ, sâu có thể di chuyển từ thân xuống để đục vào củ.

- Biện pháp phòng trừ: Xử lý hom giống diệt trứng và nhộng trước khi trồng, luân canh với cây trồng khác, vun luống cũng góp phần vào việc hạn chế sâu đục dây. Sử dụng thiên địch như bọ đuôi kìm và kiến có thể tấn công sâu non đang phát triển bên trong dây. Sử dụng nấm trắng Beauveria bassiana tấn công sâu đục dây. Sử dụng thuốc BVTV trong danh mục cho phép và theo nguyên tắc 4 đúng để phòng trừ.

- Triệu chứng gây hại: Sâu đục củ khoai lang có thể xuất hiện và gây hại trong suốt giai đoạn phát triển củ. Thời điểm sâu gây hại quan trọng nhất là giai đoạn củ vừa mới hình thành (tượng củ) và giai đoạn củ chuẩn bị thu hoạch, trong đó giai đoạn khoai tạo củ khả năng củ phục hồi cao hơn, thường gây hại nặng vào mùa khô, trên những ruộng khoai neo chờ giá. Ấu trùng tấn công bề mặt củ khoai tạo thành các lỗ tròn nhỏ cạn, thường dưới 1,5cm, nằm rải rác trên bề mặt củ. Những vết đục này làm ảnh hưởng đến giá trị thương phẩm khoai lang.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng, xử lý hom giống trước trồng, luân canh cây trồng khác. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong danh mục được phép sử dụng theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: bệnh do 2 loài nấm (Fusarium solani, Fusarium oxysporum) gây ra. Lúc đầu, vết bệnh chỉ là một vệt màu vàng, sau đó lan dần thành vùng mất màu, làm lá bị nhăn và khô. Triệu chứng héo rũ xảy ra ở từng nhánh hoặc toàn cây. Hệ thống rễ ít, ngắn và bị thối, bổ dọc dây khoai bên trong thấy bị biến màu nâu. Vào mùa mưa ở dây bệnh còn có các khuẩn ty màu hồng phát triển. Nấm lưu tồn trong đất, xác lá cây bệnh, lây lan chủ yếu qua gió, nước, xâm nhiễm vào rễ, nhất là khi rễ bị thương tổn do bị ngập úng, do tuyến trùng hay nguyên nhân khác. Nấm phát triển bên trong mạch làm hoại hay nghẽn mạch nên cây bị héo. Nhiệt độ cao trên 32^oC và không khí ẩm làm bệnh trở nên trầm trọng. Bệnh cũng lan truyền trong kho vựa, trên củ giống. Vì vậy dễ truyền sang liếp ươm và hom giống.

- Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng, xử lý hom giống trước trồng, luân canh cây trồng khác, thu dọn tàn dư sau thu hoạch. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong danh mục được phép sử dụng theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: Bệnh do vi khuẩn Pseudomonas solanacearum, dây khoai bị bệnh thường héo đột ngột, nhưng lá vẫn còn xanh, có thể héo từng nhánh hoặc toàn dây. Lá dây bị bệnh có thể hồi phục một vài ngày vào buổi sớm và ban đêm khi sương xuống độ ẩm không khí cao. Nếu cắt đôi đoạn thân bị bệnh nhìn rõ thấy bó mạch hoá nâu chứa dịch nhầy màu trắng đục. Bệnh lây lan rất nhanh, làm chết 30-70% số dây trong ruộng.

Trên nhánh, tại phần thân chính bị vàng nhũn ướt sau đó chuyển sang màu nâu. Bó mạch thân và chồi bị mất màu. Đối với xơ của củ cũng bị mất màu nhưng có những sọc nâu dọc nhũng ướt trên bề mặt. Đối với củ được trữ trong kho thì bị thối rữa và có mùi thối.

Vi khuẩn thích hợp trong điều kiện nhiệt độ 25-35^oC, ẩm độ đất, ẩm độ không khí tăng cao. Vi khuẩn xâm nhập, lây lan từ dây bệnh hoặc ngoài môi trường vào dây khoẻ qua vết thương trong quá trình thao tác bổ củ giống, bấm ngọn, tỉa lá hoặc do mưa to làm dập lá. Bệnh hại nặng trong mùa mưa, vi khuẩn có thể sống lâu trong đất tới 5-6 năm và trên tàn dư dây bệnh vụ trước.

- Biện pháp phòng trừ: Dùng giống kháng bệnh, luân canh xen vụ, xử lý giống trước khi trồng, vệ sinh, khử trùng dụng cụ bấm đọt, cắt cành, tránh lây lan từ cây này sang cây khác trong ruộng. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong danh mục được phép sử dụng theo nguyên tắc 4 đúng.

- Triệu chứng gây hại: do nấm Fusarium solani vết thương nhăn nheo, lõm xuống ở rễ, thường hình thành các vòng màu nâu có hình dạng không đều. Nhiễm trùng xảy ra qua các vết thương, đặc biệt là trong quá trình thu hoạch, do đó việc xử lý thích hợp và giảm thiểu thiệt hại cơ học là rất quan trọng.

- Biện pháp phòng trừ: Thu hoạch thích hợp, xử lý sau thu hoạch, vệ sinh và sử dụng vật liệu trồng sạch bệnh, thu hoạch đúng cách giảm thiểu vết thương và hư hỏng cơ học, vệ sinh và vật liệu trồng sạch bệnh sẽ ngăn ngừa sự lây lan của bệnh trong các cơ sở bảo quản.

- Triệu chứng gây hại: Do nấm Elsinoe batatas. Bệnh nhận thấy qua các vết bầm màu nâu với tâm màu tím xuất hiện dọc theo dây. Các vết bệnh nhỏ liên kết với nhau phủ lên gân lá làm chúng bị co lại và lá bị quăn lại. Khi nấm bệnh ghẻ lan rộng, các thương tổn cũng lan rộng, tán lá xoăn hoặc biến dạng xuất hiện. Bệnh ghẻ có thể gây thiệt hại tới 50% năng suất khoai lang.

Điều kiện phát sinh phát triển: Sự lan truyền của nấm bệnh trên đồng ruộng nhờ vào nhiều yếu tố, nhưng chủ yếu do vết thương cọ xát, tiếp xúc giữa thân, lá qua mưa, côn trùng và việc sử dụng dây khoai lang nhiễm bệnh làm giống. Khoai lang trồng nơi đất thấp, đất thịt nặng rất dễ bị nhiễm bệnh. Khoai lang trồng đất bãi có mức độ nhiễm bệnh lớn hơn nhiều so với đất ruộng trồng luống. Trong thời kỳ cây đang sinh trưởng bệnh có thể lây lan qua nước, vết thương.

Bệnh gây hại tập trung trong vụ xuân hè, ở giai đoạn 50-60 ngày sau trồng bị nhiễm nặng nhất. Hầu hết các giống địa phương đều nhiễm bệnh.

- Biện pháp phòng trừ: Dùng giống kháng bệnh, luân canh xen vụ, xử lý giống trước khi trồng, vệ sinh, khử trùng dụng cụ bấm đọt, cắt cành, tránh lây lan từ cây này sang cây khác trong ruộng, cần loại bỏ toàn bộ cây bệnh ra khỏi ruộng. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong danh mục được phép sử dụng theo nguyên tắc 4 đúng.

* Để hướng tới sản xuất sạch, nông sản đảm bảo an toàn, khi cây chưa cho quả, khi có sâu bệnh hại nặng có thể sử dụng thuốc BVTV để phòng trừ. Về sau, khi cây cho quả, hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc BVTV, nhất là đối với thuốc có nguồn gốc hóa học. Trường hợp cần thiết, có thể sử dụng các chế phẩm sinh học, thảo mộc…

Thời gian thu hoạch khoảng 120-150 ngày, năng suất khoảng 18-21 tấn/ha. Thu hoạch khi cây khoai lang có biểu hiện tăng trưởng chậm lại, các thân, lá bắt đầu chậm phát triển, lá vàng và rụng nhiều, vỏ củ láng, khi cắt ngang củ khoai thì nhựa củ đặc, mau khô.

Nếu thu hoạch khoai lang không đúng thời điểm củ sẽ ít tinh bột, nhiều nước, khó tồn trữ, năng suất kém; thu hoạch trễ củ dễ bị sâu bệnh phá hại, nhất là sùng đục củ. Chú ý nên thu hoạch lúc nắng ráo, củ được nhổ cẩn thận, tránh làm tổn thương.

Khi thu hoạch cần cắt dây khoai trước khi đào thu hoạch củ, thu hoạch vào thời tiết khô ráo, thao tác cẩn thận hạn chế củ bị gãy, trầy xước, bong tróc vỏ ảnh hưởng làm giảm giá trị sản phẩm./.

Nhiệt độ thích hợp cho cây khoai lùn là từ 22-31^oC.

Cây cần ánh sáng nhưng không quá gắt, ưa bóng râm.

Lượng mưa thích hợp đối với cây củ lùn từ 1.000-2.000 mm/năm. Cây có khả năng chịu hạn, nhưng để đạt được năng suất cao, cây cần được cung cấp một lượng nước thường xuyên.

Đất thích hợp để củ lùn sinh trưởng và phát triển tốt là đất tơi xốp như đất pha cát. Độ pH thích hợp từ 6 - 7.

Hiện nay, mọi người thường sử dụng phương pháp trồng củ lùn bằng củ. Với phương pháp này, người trồng cần lựa chọn củ giống khỏe mạnh và không bị sâu bệnh. Bên cạnh đó, để củ lùn có thể phát triển thành cây, người trồng cần đảm bảo củ có rễ, nối giữa củ và thân.

Để sử dụng phần thân củ làm giống, khi thu hoạch, khoai lùn được cắt bỏ thân lá phía trên chừa lại đoạn thân khoảng 10-15cm, thu hoạch hết củ trên rễ, sau đó bụi khoai được tách ra thành khóm có từ 1-3 thân củ, cắt tỉa bỏ bớt rễ, đưa vào giữ nơi khô ráo mát mẻ.

Đánh giá đất: Chọn khu vực trồng có đất màu mỡ, giàu chất hữu cơ, khả năng giữ ẩm tốt và thoát nước hiệu quả. Điều này quan trọng đối với sự phát triển của củ.

Cải tạo đất: Đất được đào xới, bổ sung phân chuồng ủ hoai để nâng cao độ phì và tơi xốp, lên liếp đánh rảnh giúp thoát nước và củ phát triển tốt, dễ chăm sóc, mặt liếp rộng 1-1,2m (có rãnh 0,3-0,4m), chiều cao liếp từ 0,35-0,45m tuỳ điều kiện đất đai. Vùng đất thoát nước tốt có thể lên liếp đôi, trồng 2 hàng.

Đào lổ trồng sâu khoảng 5-10 cm và cách nhau 40-50 cm, đặt giống vào lổ, lấp đất và nén đất để thân củ giống tiếp xúc chặt với đất.

Trước khi trồng, nên bổ sung phân bón hữu cơ để cải thiện chất lượng đất. Bón phân compost hoặc phân chuồng hoai mục rất tốt cho đất, giúp đất tăng cường độ phì nhiêu và cung cấp các dưỡng chất thiết yếu cho cây.

Củ lùn thích nghi tốt nhất với điều kiện khí hậu ấm áp và độ ẩm cao, thường được trồng vào đầu mùa mưa.

Cách trồng củ lùn bằng củ có thể được thực hiện qua một số bước cơ bản và chi tiết như sau nhằm giúp đảm bảo sự phát triển khỏe mạnh của cây và thu hoạch củ với chất lượng cao:

+ Xử lý củ giống: Nếu cần, củ giống có thể được xử lý với một dung dịch chống nấm để ngăn ngừa bệnh tật trước khi trồng.

+ Đặt củ giống: Đặt củ giống trong lỗ với mắt nảy mầm hướng lên trên, lấp đất và nén nhẹ để củ giống tiếp xúc chặt chẽ với đất.