Quyết định 18/2002/QĐ-BKHCN Của Bộ Khoa học và Công nghệ về việc phê duyệt "Đề án phát triển và quản lý hoạt động mã số mã vạch

I. SỰ CẦN THIẾT PHẢI TRIỂN KHAI ĐỀ ÁN

Công nghệ mã số mã vạch (sau đây viết tắt là MSMV) là một trong những công nghệ nhận dạng tự động các đối tượng là vật phẩm, dịch vụ, tổ chức v.v..., dựa trên việc ấn định một mã (số hoặc chữ - số) cho đối tượng cần phân định, sau đó thể hiện mã đó dưới dạng các vạch để thiết bị đọc (máy quét) có thể đọc được và nhận biết được đối tượng đó.

Công nghệ này đơn giản, ít tốn kém, nhưng cho phép nhận dạng các đối tượng một cách chính xác, nhanh chóng và hiệu quả. Có nhiều loại MSMV khác nhau được sử dụng như các mã EAN do Tổ chức Mã số mã vạch Quốc tế (EAN quốc tế) quy định, mã UCC do Hội đồng Mã thống nhất của Mỹ (UCC) quy định; mã QR (QR Code: 2D barcode) xuất hiện gần đây được sử dụng có hiệu quả trong quản lý nhân sự, trong giao nhận hàng hoá và các dịch vụ hành chính, và các mã chuyên ngành khác.

Công nghệ MSMV được ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực của đời sống kinh tế, xã hội như sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và các hoạt động quản lý, đặc biệt trong thương mại, hàng không, bưu điện, y tế và vận chuyển, giao nhận hàng hoá v.v. Quy mô ứng dụng được thực hiện ở các cấp độ khác nhau như cơ sở, ngành, quốc gia, khu vực và trên phạm vi toàn cầu.

Mặc dù mới xuất hiện gần 30 năm nay, nhưng công nghệ này đã nhanh chóng phát triển ở quy mô toàn cầu. Tổ chức EAN quốc tế ra đời năm 1977 đã nghiên cứu phát triển và tiêu chuẩn hoá một số loại MSMV, gọi là mã EAN, để áp dụng chung trên toàn thế giới, nhằm tạo ra hệ thống thống nhất MSMV đơn nhất trên phạm vi toàn cầu cho các vật phẩm, dịch vụ, tổ chức....,có thể nhận dạng ở mọi nơi trên thế giới trong khi chỉ cần cấp một lần ở một nơi nào đó, góp phần thuận lợi hoá và nâng cao hiệu quả công tác quản lý sản xuất, kinh doanh và các hoạt động khác, đặc biệt trong bối cảnh điện tử hoá dịch vụ và thương mại. Hiện nay các mã tiêu chuẩn này đã được 97 nước thành viên của EAN quốc tế áp dụng để phân định gần 1.000.000 doanh nghiệp và hàng trăm triệu sản phẩm, hàng hoá.

Năm 1995, thấy rõ lợi ích của công nghệ MSMV, đồng thời để đáp ứng nhu cầu của một số doanh nghiệp cần sử dụng MSMV trên sản phẩm xuất khẩu theo yêu cầu của bạn hàng nước ngoài, Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ) đã đề nghị và Thủ tướng Chính phủ đã cho phép (sau đây viết tắt là ) tham gia EAN quốc tế nhằm đưa công nghệ MSMV vào ứng dụng ở nước ta (Công văn số 3395/QHQT ngày 23 tháng 6 năm 1995 của Văn phòng Chính phủ). Từ đó đến nay công nghệ MSMV bước đầu được áp dụng ở nước ta.

Sau khi Thủ tướng Chính phủ cho phép tham gia EAN quốc tế, đã tích cực triển khai việc ứng dụng công nghệ MSMV vào nước ta; tiến hành quản lý ngân hàng mã số quốc gia với số đầu là 893 do EAN quốc tế cấp cho Việt Nam, cấp mã số cho các doanh nghiệp; đồng thời thực hiện vai trò đại diện cho Việt Nam tại EAN quốc tế và được EAN quốc tế công nhận là đại diện duy nhất của họ tại Việt Nam.

Tính đến ngày 30/7/2002, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành 10 Tiêu chuẩn Việt Nam về MSMV trên cơ sở chấp nhận các tiêu chuẩn của EAN quốc tế và đã cấp mã số cho hơn 1500 doanh nghiệp thuộc nhiều ngành khác nhau. Các doanh nghiệp này đã sử dụng MSMV trên hàng vạn sản phẩm để bán trong nước và xuất khẩu đi nhiều nước trên thế giới.

Ngoài việc ứng dụng MSMV trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, MSMV còn được ứng dụng trong một số lĩnh vực khác ở nước ta như hàng không, bưu điện, y tế, xuất bản v.v...

Tuy nhiên, việc ứng dụng và quản lý công nghệ MSMV ở nước ta còn có những tồn tại như sau:

+ Việc ứng dụng công nghệ MSMV mới chỉ dừng ở việc cấp mã số doanh nghiệp, hướng dẫn doanh nghiệp in MSMV trên sản phẩm, hàng hoá để phục vụ bán hàng, chưa triển khai ứng dụng các loại MSMV trên các đơn vị giao nhận, vận chuyển, trong trao đổi dữ liệu điện tử (EDI - Electronic Data Interchange) và phân định các bên đối tác trong giao dịch sản xuất, kinh doanh (chuỗi cung cấp). Số lượng các doanh nghiệp ứng dụng công nghệ MSMV chiếm tỷ lệ thấp, số lượng hàng hoá của Việt Nam sử dụng MSMV chưa nhiều.

+ Chưa có biện pháp đẩy mạnh việc nghiên cứu và triển khai ứng dụng rộng rãi MSMV trong các lĩnh vực khác của nền kinh tế quốc dân cũng như các ngành dịch vụ và văn hoá xã hội.

+ Hoạt động MSMV chưa được quản lý thống nhất, việc cấp mã số thuộc ngân hàng mã số quốc gia cho các doanh nghiêp có thời gian do hai tổ chức cùng thực hiện biệt lập nên gây ra nguy cơ cấp trùng, làm cho các doanh nghiệp và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền lúng túng còn tổ chức EAN quốc tế phải lo ngại do không bảo đảm được tính đơn nhất của hệ thống mã EAN. Tình trạng này tồn tại khá dài, không được giải quyết dứt điểm và kịp thời là lý do làm cho việc ứng dụng chậm, chưa có nhiều hiệu quả, việc ứng dụng tự phát, tản mạn, chưa có sự hướng dẫn về công nghệ và kỹ thuật của cơ quan quản lý nhà nước nên đôi khi các doanh nghiệp đã nhập khẩu các thiết bị in đọc và phần mềm MSMV lạc hậu so với các tiêu chuẩn quốc tế hiện hành.

Có thể nói, việc quản lý và ứng dụng công nghệ MSMV thời gian qua tuy có bước tiến bộ ban đầu, nhưng về cơ bản vẫn chưa đáp ứng được những đòi hỏi của quá trình phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập về kinh tế với khu vực và thế giới.

Để tăng cường hiệu lực quản lý và đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ MSMV ở Việt Nam phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế xã hội và hội nhập với nền kinh tế khu vực và thế giới, ngày 27/3/2002 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 45/2002/QĐ-TTg quy định nội dung quản lý Nhà nước về MSMV và giao cho Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ) chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện việc thống nhất quản lý nhà nước về hoạt động MSMV và xây dựng Đề án phát triển và quản lý hoạt động MSMV trên phạm vi cả nước.

II. MỤC TIÊU VÀ ĐỊNH HƯỚNG CỦA ĐỀ ÁN

1. Mục tiêu

1.1. Tạo điều kiện, hướng dẫn và thúc đẩy các cơ quan, tổ chức, cá nhân tự nguyện ứng dụng rộng rãi và có hiệu quả công nghệ MSMV vào các lĩnh vực quản lý kinh tế - xã hội, đặc biệt vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh và dịch.

1.2. Nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý Nhà nước đối với hoạt động MSMV.

2. Định hướng

2.1. Tập trung nghiên cứu thúc đẩy việc ứng dụng các loại công nghệ MSMV đã được quốc tế hoá như mã EAN, UCC, QR ... nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập với nền kinh tế khu vực và thế giới; mở rộng hơn nữa việc ứng dụng công nghệ MSMV đối với các đối tượng là vật phẩm, triển khai ứng dụng công nghệ MSMV đối với các đối tượng là dịch vụ, tổ chức.

2.2. Chấn chỉnh hệ thống cơ quan, tổ chức cấp mã thuộc ngân hàng mã số quốc gia theo hướng phân biệt rõ giữa hoạt động quản lý nhà nước với hoạt động dịch vụ kỹ thuật, xóa bỏ tình trạng lỏng lẻo trong quản lý và lộn xộn trong hoạt động cấp MSMV nhằm bảo đảm tính đơn nhất của mã EAN theo quy định của EAN quốc tế. Đồng thời hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động và quản lý hoạt động MSMV; tăng cường phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương trong việc nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước đối với việc ứng dụng công nghệ MSMV trong phạm vi quản lý của Bộ, ngành, địa phương, xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật về hoạt động MSMV; hỗ trợ các Bộ, ngành, địa phương và mọi tổ chức, cá nhân ứng dụng công nghệ MSMV vào hoạt động quản lý, sản xuất kinh doanh của mình.

III. PHÁT TRIỂN ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ MSMV

1. Tổ chức nghiên cứu về công nghệ MSMV và xây dựng các tiêu chuẩn về MSMV

Biện pháp thực hiện:

- Tổ chức điều tra, đánh giá các yêu cầu về ứng dụng công nghệ MSMV;

- Thành lập tổ chức nghiên cứu khoa học và công nghệ MSMV, nghiên cứu các biện pháp đẩy mạnh ứng dụng công nghệ MSMV;

- Lập kế hoạch và tổ chức thực hiện kế hoạch xây dựng và ứng dụng tiêu chuẩn về MSMV

2. Tuyên truyền, phổ biến kiến thức, đào tạo, huấn luyện về công nghệ và tiêu chuẩn về MSMV

Biện pháp thực hiện:

Xây dựng kế hoạch và biện pháp cụ thể phối hợp giữa Bộ Khoa học và Công nghệ với các Bộ, ngành, địa phương và cả các tổ chức có liên quan như Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, các Hiệp hội, doanh nghiệp, Hội KHKT MSMV và các cơ quan thông tin đại chúng để tiến hành:

- Biên soạn, phát hành tài liệu về MSMV, bản tin, catalo điện tử...;

- Tổ chức tìm hiểu các tiêu chuẩn nước ngoài, tiêu chuẩn quốc tế về MSMV, phổ biến và hướng dẫn áp dụng các tiêu chuẩn đã ban hành;

- Tổ chức hội thảo, tập huấn, tuyên truyền về MSMV cho cán bộ quản lý và cán bộ kỹ thuật của các cơ quan quản lý và các doanh nghiệp;

- Tổ chức các khoá đào tạo thường xuyên về công nghệ MSMV tại các Trung tâm công nghiệp - thương mại trong cả nước.

3. Mở rộng phạm vi ứng dụng công nghệ MSMV cho các hoạt động sau:

- Mua, bán hàng hoá; bán hàng tự động; thương mại điện tử; giao dịch thương mại với các nước (đặc biệt đối với Mỹ);

- Quản lý sản xuất, kho hàng và vận chuyển, giao nhận hàng hóa;

- Dịch vụ bưu chính viễn thông, thư viện, phát hành sách báo, ấn phẩm;

- Lưu trữ hồ sơ, tài liệu, quản lý nhân sự;

- Các hoạt động khác.

Biện pháp thực hiện:

- Tập trung mở rộng phạm vi ứng dụng công nghệ MSMV vào các lĩnh vực sau đây:

+ Thương mại điện tử;

+ Quản lý hồ sơ bệnh án, nhân sự;

+ Quản lý tài sản cố định, trang thiết bị trong các doanh nghiệp, tổ chức.

- Đối với MSMV UCC (của Mỹ): hỗ trợ các doanh nghiệp, tổ chức ứng dụng mã UCC theo yêu cầu của bạn hàng, đặc biệt chú ý hướng dẫn đối với doanh nghiệp có hàng hoá xuất khẩu sang Mỹ, Canađa;

- Nghiên cứu ứng dụng mã QR cho các đối tượng ở Việt Nam;

- Khuyến khích thành lập Câu lạc bộ siêu thị ứng dụng MSMV.

4. Thúc đẩy việc sử dụng các thiết bị kỹ thuật điện tử, nghiên cứu phát triển phần mềm ứng dụng kết hợp với công nghệ thông tin

Biện pháp thực hiện:

- Hình thành mạng lưới tích hợp dữ liệu MSMV, cung cấp thông tin về công nghệ MSMV cho các Bộ, ngành, địa phương, các doanh nghiệp và các tổ chức;

- Xây dựng mạng lưới các tổ chức tư vấn, cung cấp các dịch vụ để ứng dụng công nghệ MSMV; nghiên cứu đề xuất các cơ chế, chủ trương, chính sách để thúc đẩy việc phát triển cơ sở hạ tầng MSMV;

- Hướng dẫn lựa chọn, cung ứng, sử dụng các thiết bị ghi/đọc MSMV trong các doanh nghiệp, siêu thị và các tổ chức khác;

- Huy động các chuyên gia trong lĩnh vực công nghệ phần mềm để thiết kế các phần mềm, ưu tiên ứng dụng cho các siêu thị, doanh nghiệp có nhiều mặt hàng phức tạp. Hình thành các tổ chức cung cấp các thiết bị phần cứng và các chương trình, phần mềm ứng dụng công nghệ MSMV.

5. Tăng cường hợp tác quốc tế, tạo các nguồn lực trong và ngoài nước để phát triển ứng dụng công nghệ MSMV

Biện pháp thực hiện:

- Nghiên cứu hoạt động của các Tổ chức quốc tế và khu vực, của các nước để học tập, rút kinh nghiệm, tranh thủ sự giúp đỡ của các tổ chức và các nước khác có liên quan;

- Khuyến khích các hội ngành nghề, các tổ chức, doanh nghiệp tham gia hoạt động hợp tác quốc tế, bao gồm cả hợp tác khu vực và hợp tác song phương về MSMV.

6. Tạo điều kiện cho Hội Khoa học-Kỹ thuật MSMV Việt Nam thực hiện các nhiệm vụ phù hợp với chức năng của Hội như sau:

- Tuyên truyền, phổ biến kiến thức về công nghệ MSMV;

- Tư vấn, giám định, phản biện xã hội đối với các chủ trương, chính sách và pháp luật của nhà nước về phát triển, ứng dụng công nghệ MSMV;

- Đẩy mạnh hoạt động tư vấn, dịch vụ kỹ thuật cho các doanh nghiệp trong việc ứng dụng công nghệ MSMV;

- Tham gia nghiên cứu khoa học, công nghệ MSMV;

- Tham gia tổ chức huấn luyện, đào tạo về công nghệ MSMV;

- Tham gia các hoạt động hợp tác quốc tế về MSMV.

IV. CÁC NỘI DUNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG MSMV

Việc quản lý Nhà nước đối với hoạt động MSMV phải đáp ứng các yêu cầu quy định tại các văn bản sau đây:

- Quyết định số 45/2002/QĐ-TTg ngày 27/3/2002 của Thủ tướng Chính phủ về việc quy định nội dung quản lý Nhà nước về mã số mã vạch và cơ quan quản lý Nhà nước về mã số mã vạch và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan.

- Điều lệ của EAN quốc tế quy định mỗi quốc gia chỉ có một tổ chức đại diện cho Quốc gia tham gia là thành viên của EAN quốc tế; thực hiện việc cấp, quản lý ngân hàng MSMV của Quốc gia.

Nội dung quản lý Nhà nước đối với hoạt động MSMV bao gồm:

V. TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ ÁN

Triển khai các nội dung của Đề án theo các giai đoạn sau đây: